Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-34/01 έως C-38/01
Enirisorse SpA
κατά
Ministero delle Finanze
(αίτηση του Corte Suprema di Cassazioneγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
«Δημόσιες επιχειρήσεις – Διάθεση υπέρ δημόσιων επιχειρήσεων μέρους του καταβαλλόμενου στο κράτος λιμενικού τέλους – Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως – Κρατική ενίσχυση – Φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος – Εσωτερική φορολογία – Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων»
|
| Προτάσεις της γενικής εισαγγελέα C. Stix-Hackl της 7ης Νοεμβρίου 2002 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 27ης Νοεμβρίου 2003 |
|
|
|
|
|
|
|
Περίληψη της αποφάσεως
- 1..
- Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Έννοια – Μέτρα για την αντιστάθμιση του κόστους εκπληρώσεως υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας οι οποίες βαρύνουν επιχείρηση – Αποκλείεται – Προϋποθέσεις – Σαφώς καθορισμένες υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας – Αντικειμενικός και διαφανής προσδιορισμός των παραμέτρων βάσει των οποίων υπολογίζεται η αντιστάθμιση – Περιορισμός της αντισταθμίσεως στο ύψος του κόστους – Παράνομος χαρακτήρας του μέτρου το οποίο συνίσταται σε υπέρ δημόσιας επιχειρήσεως διάθεση μέρους από το προϊόν επιβαρύνσεως – Παράνομος χαρακτήρας πλήττων αποκλειστικώς το διατιθέμενο στην επιχείρηση μέρος του προϊόντος της επιβαρύνσεως
[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 1 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 87 § 1 ΕΚ)]
- 2..
- Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Σχέδια ενισχύσεων – Απαγόρευση εκτελέσεως πριν από την τελική απόφαση της Επιτροπής – Άμεσο αποτέλεσμα – Περιεχόμενο – Μη κοινοποιηθέν μέτρο περί διαθέσεως σε δημόσια επιχείριση μέρους του προϊόντος επιβαρύνσεως – Υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να εμποδίζουν την είσπραξη της επιβαρύνσεως και τη διάθεση του προϊόντος της
[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 93 § 3 (νυν άρθρο 88 § 3 ΕΚ)]
- 3..
- Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων – Ποσοτικοί περιορισμοί – Μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος – Άρθρο 30 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 28 ΕΚ) – Πεδίο εφαρμογής – Επιβάρυνση μη συνιστώσα εμπόδιο απαγορευμένο από τα άρθρα 12 ή 95 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 25 ΕΚ και
90 ΕΚ) – Επιβάρυνση εμπίπτουσα αυτομάτως στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του εν λόγω άρθρου 30 – Αποκλείεται
[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 12, 30 και 95 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 25 ΕK, 28 ΕΚ και 90 ΕΚ)]
- 4..
- Φορολογικές διατάξεις – Εσωτερικές φορολογικές επιβαρύνσεις – Λιμενικό τέλος διατιθέμενο υπέρ δημόσιας επιχειρήσεως ανεξαρτήτως της εκ μέρους της παροχής υπηρεσιών – Δεν συντρέχει διάκριση εις βάρος των εισαγομένων προϊόντων – Επιτρέπεται
[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 12, 30 και 95 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 25 ΕK, 28 ΕΚ και 90 ΕΚ)]
- 1.
Η εκ μέρους κράτους μέλους διάθεση σε δημόσια επιχείρηση σημαντικού μέρους από το προϊόν επιβαρύνσεως, όπως η εισπραττομένη
εντός λιμένος για κάθε φόρτωση και εκφόρτωση εμπορευμάτων, καθώς και η επιβολή αυτής στους χρήστες πρέπει να χαρακτηρισθούν
ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 87, παράγραφος
1, ΕΚ), στο μέτρο που επηρεάζουν το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο, εφόσον δεν συναρτώνται προς σαφώς καθορισμένη υποχρέωση παροχής
δημόσιας υπηρεσίας, και/ή εφόσον το αντάλλαγμα, το οποίο φέρεται ως αναγκαίο για την παροχή αυτής της υπηρεσίας, δεν υπολογίστηκε
βάσει εκ των προτέρων προσδιορισμένων, με αντικειμενικότητα και διαφάνεια, παραμέτρων, με σκοπό να αποτραπεί το ενδεχόμενο
να συνεπάγεται το εν λόγω αντάλλαγμα οικονομικό πλεονέκτημα ικανό να ευνοήσει τη δικαιούχο επιχείρηση έναντι των ανταγωνιστριών
της· Για να μη συμβεί τούτο, η αντιστάθμιση δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους
των δαπανών που πραγματοποιούνται για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών
εσόδων καθώς και ενός ευλόγου κέρδους. βλ. σκέψεις 31-32, 35, 39-40, 47, διατακτ. 1
- 2.
Από το άμεσο αποτέλεσμα που έχει αναγνωριστεί ότι αναπτύσσει η τελευταία φράση της παραγράφου 3 του άρθρου 93 της Συνθήκης
(νυν άρθρου 88, παράγραφος 3, ΕΚ), προκύπτει ότι η δυνατότητα άμεσης εφαρμογής της απαγορεύσεως που επιβάλλει το άρθρο αυτό
ισχύει για κάθε ενίσχυση που χορηγείται χωρίς προηγούμενη γνωστοποίηση. Εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια να προστατεύουν
τα δικαιώματα των πολιτών σε περιπτώσεις, κατά τις οποίες οι εθνικές αρχές παραβλέπουν, ενδεχομένως, την απαγόρευση χορηγήσεως
ενισχύσεων, να συνάγουν δε όλες τις συνέπειες, κατά το εθνικό τους δίκαιο, προκειμένου να αποτραπούν, αφενός, η διάθεση μέρους
του προϊόντος της επιβαρύνσεως προς τις δικαιούχους επιχειρήσεις και, αφετέρου, η επιβολή αυτής. βλ. σκέψεις 42, 47, διατακτ. 1
- 3.
Το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 30 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 28 ΕΚ) δεν περιλαμβάνει το πεδίο εφαρμογής
των διατάξεων της Συνθήκης περί των επιβαρύνσεων ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμούς [άρθρα 12 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν
τροποποιήσεως, άρθρο 25 ΕΚ) καθώς και 16 της Συνθήκης (που καταργήθηκε με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ)] ούτε αυτό των διατάξεων
της Συνθήκης περί των συνεπαγομένων διακρίσεις εσωτερικών φόρων [άρθρο 95 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο
90 ΕΚ)]. Κατά συνέπεια, αν φορολογική επιβάρυνση, όπως η εισπραττομένη εντός λιμένος για κάθε φόρτωση και εκφόρτωση εμπορευμάτων,
εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 12 ή 95 της Συνθήκης, εφαρμοστέες είναι οι διατάξεις του ενός ή του άλλου από τα άρθρα
αυτά, όχι όμως αυτές του άρθρου 30 της Συνθήκης. Το γεγονός ότι, ενδεχομένως, το εν λόγω τέλος δεν συνιστά εμπόδιο απαγορευμένο
από τα ως άνω άρθρα 12 ή 95 δεν έχει ως συνέπεια ότι η επιβάρυνση εμπίπτει αυτομάτως στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του
προμνημονευθέντος άρθρου 30. βλ. σκέψεις 56, 58
- 4.
Το μέτρο το οποίο συνίσταται στην επιβολή, εκ μέρους κράτους μέλους, εσωτερικής φορολογικής επιβαρύνσεως, όπως το λιμενικό
τέλος φορτώσεως και εκφορτώσεως εμπορευμάτων, και η διάθεση σημαντικού μέρους του προϊόντος αυτής της εσωτερικής φορολογικής
επιβαρύνσεως υπέρ δημόσιας επιχειρήσεως, χωρίς το διατιθέμενο ποσό να αντιστοιχεί σε υπηρεσία πράγματι παρεχομένη εκ μέρους
της επιχειρήσεως αυτής, δεν αντιβαίνει προς τις διατάξεις του άρθρου 95 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 90
ΕΚ), εφόσον δεν συνεπάγεται δυσμενή διάκριση έναντι των προϊόντων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη. βλ. σκέψεις 62, διατακτ. 2