<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.55-20141201.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C‑364/13</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62013CC0364</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2104">EU:C:2014:2104</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>19</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>19</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P>ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ CRUZ VILLALÓN — ΥΠΟΘΕΣΗ C‑364/13</P><P>INTERNATIONAL STEM CELL</P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Προτασεισ του Γενικου Εισαγγελεα</HT></P><P><HT TYPE="UC">Pedro Cruz Villalón</HT></P><P>της <DATE ISO="20140717">17ης Ιουλίου 2014</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Υπόθεση C‑364/13</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">International Stem Cell Corporation</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">κατά</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Comptroller General of Patents[αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως,</HT></P><P><HT TYPE="NORMAL">την οποία υπέβαλε το High Court of Justice (England &amp; Wales), Chancery Division (Patents Court) (Ηνωμένο Βασίλειο)]</HT></P></STI></TITLE><INDEX><KEYWORD>Οδηγία 98/44/ΕΚ</KEYWORD><KEYWORD>Έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων</KEYWORD><KEYWORD>Δυνατότητα κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας</KEYWORD><KEYWORD>Βλαστοκύτταρα</KEYWORD><KEYWORD>Ενεργοποίηση με παρθενογένεση μη γονιμοποιημένων ανθρώπινων ωαρίων με σκοπό την παραγωγή βλαστοκυττάρων</KEYWORD><KEYWORD><QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0001" ID="QS0001"/>Παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/></KEYWORD><KEYWORD>Κατάλογος εφευρέσεων που αποκλείονται της δυνατότητας κατοχυρώσεως με διπλώματα ευρεσιτεχνίας</KEYWORD><KEYWORD>Μη εξαντλητικός χαρακτήρας του καταλόγου</KEYWORD><KEYWORD>Αποκλείονται οι <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0002" ID="QS0002"/>χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/></KEYWORD><KEYWORD>Περιεχόμενο της έννοιας <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0003" ID="QS0003"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/></KEYWORD><KEYWORD><QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0004" ID="QS0004"/>Ικανοί να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/></KEYWORD></INDEX><CONTENTS.CONCLUSION><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να εξετάσει, εκ νέου, το περιεχόμενο της έννοιας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0005" ID="QS0005"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="00BB" ID="QE0005"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19980706">6ης Ιουλίου 1998</DATE>, για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων (στο εξής: οδηγία)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P><REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="213" PAGE.FIRST="13" DATE.PUB="1998">EE L 213, σ. 13</REF.DOC.OJ>.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Στην πραγματικότητα, το ερώτημα το οποίο έθεσε στην προκειμένη περίπτωση το High Court of Justice, Chancery Division (Patents Court) προς το Δικαστήριο είναι όμοιο, εκτός από ένα σημείο, με το ερώτημα στο οποίο κλήθηκε να απαντήσει το Δικαστήριο πριν από τρία χρόνια στην υπόθεση Brüstle<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Απόφαση Brüstle, C‑34/10, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, κατόπιν αιτήσεως του Bundesgerichtshof.</TXT></NP><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Στην υπόθεση Brüstle το Bundesgerichtshof υπέβαλε, μεταξύ άλλων, και το ερώτημα κατά πόσον <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0006" ID="QS0006"/>τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια που οδηγήθηκαν σε διαίρεση και πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="00BB" ID="QE0006"/> περιλαμβάνονται στην έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0007" ID="QS0007"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="00BB" ID="QE0007"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας. Το Δικαστήριο απάντησε καταφατικά σ’ αυτό το ερώτημα. Το αιτούν δικαστήριο, έχοντας υπόψη την απάντηση αυτή, υπέβαλε στην προκειμένη περίπτωση μόνον ένα ερώτημα προς εξέταση του κατά πόσον η απόφαση Brüstle ισχύει ως προς τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια που ενεργοποιήθηκαν με παρθενογένεση ακόμα και υπό την εξής διευκρίνιση: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0008" ID="QS0008"/>τα οποία, σε αντίθεση με τα γονιμοποιημένα ωάρια, περιέχουν μόνο πολυδύναμα κύτταρα και δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="00BB" ID="QE0008"/>.</TXT></NP><?PAGE NO="2"?><NP><NO.P>4.</NO.P><TXT>Το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι, δεδομένου του σκεπτικού του Δικαστηρίου στην απόφαση Brüstle και δη της σκέψεως 36 της αποφάσεως<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0009" ID="QS0009"/>Ως ανθρώπινο έμβρυο θα πρέπει επίσης να χαρακτηρίζεται […] το μη γονιμοποιημένο ωάριο που οδηγήθηκε σε διαίρεση και σε πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως. Μολονότι οι οργανισμοί αυτοί δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο γονιμοποιήσεως υπό τη στενή του όρου έννοια, είναι ικανοί, όπως προκύπτει από τις υποβληθείσες ενώπιον του Δικαστηρίου γραπτές παρατηρήσεις, λόγω της τεχνικής που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία τους, να <HT TYPE="ITALIC">ενεργοποιήσουν</HT> τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος όπως το έμβρυο που προκύπτει από τη γονιμοποίηση ωαρίου.<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="00BB" ID="QE0009"/> (Η υπογράμμιση δική μου).</P></NOTE>, δεν δύναται να κριθεί με την απαιτούμενη βεβαιότητα ότι το Δικαστήριο θα έδινε την ίδια απάντηση υπό το πρίσμα της διευκρινίσεως που περιλαμβάνεται στο προδικαστικό ερώτημα της προκειμένης υποθέσεως.</TXT></NP><NP><NO.P>5.</NO.P><TXT>Η λεπτομερής ανάλυση της συλλογιστικής που θεμελιώνει την απάντηση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle καταλήγει σε μια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0010" ID="QS0010"/>αρνητική<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="00BB" ID="QE0010"/> απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, σύμφωνα με την οποία αποκλείονται τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια που οδηγήθηκαν σε διαίρεση και πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως από την έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0011" ID="QS0011"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="00BB" ID="QE0011"/> υπό το φως των περαιτέρω διευκρινίσεων στις οποίες προέβη το αιτούν δικαστήριο.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>I –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Νομικό πλαίσιο</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>Α –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Διεθνές δίκαιο</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>6.</NO.P><TXT>Το άρθρο 27, παράγραφοι 1 και 2, της συμφωνίας TRIPs, το οποίο αποτελεί το παράρτημα 1 Γ της Συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η οποία υπεγράφη στο Μαρακές στις <DATE ISO="19940415">15 Απριλίου 1994</DATE> και εγκρίθηκε με την απόφαση 94/800/ΕΚ του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19941222">22ας Δεκεμβρίου 1994</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Απόφαση 94/800/ΕΚ του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19941222">22ας Δεκεμβρίου 1994</DATE>, σχετικά με την εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σύναψη των συμφωνιών που απέρρευσαν από τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης (1986-1994) (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="336" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="1994">ΕΕ L 336, σ. 1</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>, προβλέπει ότι:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="027.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0012" ID="QS0012"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Με την επιφύλαξη των διατάξεων των παραγράφων 2 και 3, διπλώματα ευρεσιτεχνίας είναι δυνατό να απονέμονται για οποιαδήποτε εφεύρεση, είτε αυτή αφορά κάποιο προϊόν είτε αφορά κάποια μέθοδο, σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας, υπό την προϋπόθεση ότι η εφεύρεση είναι νέα, ότι στηρίζεται σε κάποια επινόηση και ότι είναι ικανή να αποτελέσει αντικείμενο βιομηχανικής εφαρμογής. Με την επιφύλαξη του άρθρου 65, παράγραφος 4, του άρθρου 70, παράγραφος 8, και της παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου, η απονομή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και η αναγνώριση των δικαιωμάτων που απορρέουν από διπλώματα ευρεσιτεχνίας πραγματοποιούνται χωρίς διακρίσεις όσον αφορά τον τόπο εφεύρεσης, τον τεχνολογικό τομέα ή το κατά πόσον τα οικεία προϊόντα είναι εισαγόμενα ή εγχωρίως παραγόμενα.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="027.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Τα μέλη δύνανται να αρνούνται την απονομή διπλώματος ευρεσιτεχνίας αναφορικά με μια εφεύρεση, όταν η παρεμπόδιση της εμπορικής εκμετάλλευσης της εφεύρεσης αυτής στο έδαφός τους επιβάλλεται για λόγους προστασίας της δημόσιας τάξης ή ηθικής, συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης προστασίας της ζωής ή της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών ή της αποτροπής πρόκλησης σοβαρής ζημίας στο περιβάλλον, υπό την προϋπόθεση ότι η άρνηση αυτή δεν στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο στο γεγονός ότι η εκμετάλλευση της εφεύρεσης απαγορεύεται βάσει της νομοθεσίας του οικείου μέλους.<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="00BB" ID="QE0012"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Διεγράφησαν εσωτερικές παραπομπές.</P></NOTE></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP><?PAGE NO="3"?><NP><NO.P>7.</NO.P><TXT>Το άρθρο 52, παράγραφος 1, της Συμβάσεως για τη χορήγηση των ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (σύμβαση ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, στο εξής: ΣΕΔΕ) της <DATE ISO="19731005">5ης Οκτωβρίου 1973</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Όπως ισχύει.</P></NOTE>, στην οποία συμβαλλόμενα μέρη είναι μόνον τα κράτη μέλη και όχι η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση, αναφέρει ότι:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0013" ID="QS0013"/>Ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας χορηγούνται για οποιαδήποτε εφεύρεση σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας, υπό την προϋπόθεση ότι η εφεύρεση είναι νέα, στηρίζεται σε επινόηση και επιδέχεται βιομηχανική εφαρμογή.<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="00BB" ID="QE0013"/></ALINEA></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>8.</NO.P><TXT>Το άρθρο 53, στοιχείο αʹ, της ΣΕΔΕ ορίζει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0014" ID="QS0014"/>Ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν απονέμεται σε:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>εφευρέσεις η οικονομική εκμετάλλευση των οποίων αντίκειται στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη. Μια παρόμοια εκμετάλλευση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αντικείμενη στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη για μόνο το λόγο ότι απαγορεύεται από νομοθετική ή κανονιστική διάταξη σε κάποια ή σε όλα τα συμβαλλόμενα κράτη<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="00BB" ID="QE0014"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>9.</NO.P><TXT>Η ΣΕΔΕ εναρμονίσθηκε με την οδηγία μέσω του εκτελεστικού κανονισμού ΣΕΔΕ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Mellulis, K.-J., <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0015" ID="QS0015"/>Άρθρο 53<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="00BB" ID="QE0015"/> σε: Ehlers, J. &amp; Kinkeldey, U. (επιμέλεια), Benkard –Europäisches Patentübereinkommen, Beck, Μόναχο, 2η εκδ. 2012, παράγραφος 39.</P></NOTE>. Το άρθρο 28, στοιχείο γʹ, του εκτελεστικού κανονισμού ΣΕΔΕ προβλέπει ότι:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0016" ID="QS0016"/>Σύμφωνα με το άρθρο 53, στοιχείο αʹ, της ΣΕΔΕ, ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν απονέμεται σε βιοτεχνολογικές εφευρέσεις οι οποίες, ιδίως, αφορούν τα εξής:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="00BB" ID="QE0016"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>Β –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Ενωσιακό δίκαιο</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>10.</NO.P><TXT>Οι αιτιολογικές σκέψεις 5, 16, 20, 21, 36 έως 39 και 42 της οδηγίας ορίζουν τα ακόλουθα:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><NP><NO.P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0017" ID="QS0017"/>(5)</NO.P><TXT>[...] υφίστανται διαφορές στον τομέα της προστασίας των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων μεταξύ των νομοθεσιών και των πρακτικών των διαφόρων κρατών μελών· [...] οι διαφορές αυτές μπορούν να παρεμβάλουν εμπόδια στις συναλλαγές και να παρεμποδίσουν, κατ’ αυτόν τον τρόπο, τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(16)</NO.P><TXT>[...] το δίκαιο της ευρεσιτεχνίας πρέπει να εφαρμόζεται τηρουμένων των θεμελιωδών αρχών που εγγυώνται την αξιοπρέπεια και την ακεραιότητα του ατόμου· [...] θα πρέπει να επιβεβαιωθεί η αρχή σύμφωνα με την οποία το ανθρώπινο σώμα σε όλα τα στάδια της σύστασης και της ανάπτυξής του, συμπεριλαμβανομένων των γενετικών κυττάρων, καθώς και η απλή ανακάλυψη ενός στοιχείου ή προϊόντος του, συμπεριλαμβανομένης της ακολουθίας ή μερικής ακολουθίας ενός ανθρώπινου γονιδίου, δεν μπορούν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας· ότι οι αρχές αυτές είναι σύμφωνες με τα κριτήρια της κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που ισχύουν στο δίκαιο της ευρεσιτεχνίας, τα οποία προβλέπουν ότι μια απλή ανακάλυψη δεν μπορεί να κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(20)</NO.P><TXT>[...] συνεπώς, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι μια εφεύρεση που αφορά στοιχείο το οποίο είτε έχει απομονωθεί από το ανθρώπινο σώμα είτε έχει παραχθεί με άλλο τρόπο με τεχνική μέθοδο και είναι βιομηχανικώς εφαρμόσιμη, δεν εξαιρείται από την κατοχύρωση με δίπλωμα<?PAGE NO="4"?> ευρεσιτεχνίας, ακόμη και αν η δομή του εν λόγω στοιχείου είναι ίδια με εκείνη ενός φυσικού στοιχείου, εξυπακουομένου ότι τα δικαιώματα που παρέχει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν καλύπτουν το ανθρώπινο σώμα και τα στοιχεία του στο φυσικό τους περιβάλλον·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(21)</NO.P><TXT>[...] ένα τέτοιο στοιχείο που είτε έχει απομονωθεί από το ανθρώπινο σώμα είτε έχει παραχθεί με άλλο τρόπο δεν εξαιρείται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, εφόσον είναι, για παράδειγμα, το αποτέλεσμα τεχνικών μεθόδων με τις οποίες εντοπίσθηκε, καθαρίσθηκε, χαρακτηρίστηκε και πολλαπλασιάσθηκε έξω από το ανθρώπινο σώμα, τεχνικές τις οποίες μόνον ο άνθρωπος μπορεί να εφαρμόσει και τις οποίες η φύση δεν μπορεί να εκτελέσει από μόνη της·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(36)</NO.P><TXT>[...] η συμφωνία TRIPs προβλέπει για τα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου τη δυνατότητα αποκλεισμού εφευρέσεων από την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, στην περίπτωση που η παρεμπόδιση της εμπορικής τους εκμετάλλευσης στο έδαφός τους είναι απαραίτητη για την προστασία της δημόσιας τάξης ή ηθικής, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της ζωής ή της υγείας των ανθρώπων και των ζώων και της προφυλάξεως των φυτών ή για την αποτροπή πρόκλησης σοβαρής ζημίας στο περιβάλλον, υπό την προϋπόθεση ότι ένας τέτοιος αποκλεισμός δεν λαμβάνει χώρα μόνον επειδή η εκμετάλλευση απαγορεύεται από τη νομοθεσία τους·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(37)</NO.P><TXT>[...] η αρχή, σύμφωνα με την οποία αποκλείονται από την ευρεσιτεχνιακή κατοχύρωση οι εφευρέσεις, η εμπορική εκμετάλλευση των οποίων είναι αντίθετη με τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη, πρέπει να τονισθεί στην παρούσα οδηγία·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(38)</NO.P><TXT>[...] το διατακτικό της παρούσας οδηγίας πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ενδεικτικό κατάλογο των εφευρέσεων που αποκλείονται της δυνατότητας κατοχύρωσης με διπλώματα ευρεσιτεχνίας για να χρησιμεύει ως οδηγός στους εθνικούς δικαστές και τα εθνικά γραφεία ευρεσιτεχνίας για την ερμηνεία της παραπομπής στη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη· [...] είναι αυτονόητο ότι ο κατάλογος αυτός δεν μπορεί να είναι εξαντλητικός· [...] οι μέθοδοι, η εφαρμογή των οποίων προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όπως π.χ. οι μέθοδοι για την παραγωγή υβριδίων από βλαστικά ή πανίσχυρα κύτταρα ανθρώπων και ζώων, πρέπει, όπως είναι φυσικό, να εξαιρεθούν επίσης από τη δυνατότητα ευρεσιτεχνιακής κατοχύρωσης·</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(39)</NO.P><TXT>[...] η δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη αντιστοιχούν ιδίως σε δεοντολογικές ή ηθικές αρχές που αναγνωρίζονται σε ένα κράτος μέλος, των οποίων ο σεβασμός επιβάλλεται ιδιαίτερα από άποψη βιοτεχνολογίας λόγω της δυνητικής εμβέλειας των εφευρέσεων στον τομέα αυτόν και της εγγενούς σχέσης τους με τη ζώσα ύλη· [...] οι εν λόγω ηθικές ή δεοντολογικές αρχές συμπληρώνουν τους συνήθεις νομικούς ελέγχους που προβλέπονται από τη νομοθεσία ευρεσιτεχνίας, ανεξάρτητα από τον τεχνικό τομέα της εφεύρεσης·</TXT></NP></CONSID><CONSID><ITEM><NP><NO.P>(42)</NO.P><TXT>[...] άλλωστε, η χρησιμοποίηση ανθρώπινων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς πρέπει επίσης να αποκλεισθεί από τη δυνατότητα ευρεσιτεχνιακής κατοχύρωσης· [...] εν πάση περιπτώσει, ο αποκλεισμός αυτός δεν αφορά τις εφευρέσεις με θεραπευτικό ή διαγνωστικό στόχο οι οποίες εφαρμόζονται στο έμβρυο και του είναι χρήσιμες<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="00BB" ID="QE0017"/>.</TXT></NP></ITEM></CONSID></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>11.</NO.P><TXT>Το άρθρο 5, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας ορίζει ότι:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="005.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0018" ID="QS0018"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Το ανθρώπινο σώμα, στα διάφορα στάδια του σχηματισμού και της ανάπτυξής του, καθώς και η απλή ανακάλυψη ενός από τα επιμέρους στοιχεία του, συμπεριλαμβανομένης της ακολουθίας ή της μερικής ακολουθίας γονιδίου, δεν μπορούν να αποτελούν εφευρέσεις επιδεκτικές κατοχύρωσης με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.</ALINEA></PARAG><?PAGE NO="5"?><PARAG IDENTIFIER="005.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Ένα στοιχείο που έχει απομονωθεί από το ανθρώπινο σώμα ή που έχει παραχθεί με άλλο τρόπο με τεχνική μέθοδο, συμπεριλαμβανομένης της ακολουθίας ή της μερικής ακολουθίας ενός γονιδίου, μπορεί να αποτελεί εφεύρεση επιδεκτική κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ακόμη και αν η δομή του εν λόγω στοιχείου είναι ίδια με εκείνη ενός φυσικού στοιχείου.<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="00BB" ID="QE0018"/></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>12.</NO.P><TXT>Το άρθρο 6 της οδηγίας προβλέπει:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="006.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0019" ID="QS0019"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Οι εφευρέσεις των οποίων η εμπορική εκμετάλλευση αντίκειται στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη αποκλείονται της κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η δε εκμετάλλευση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αντικείμενη στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη για μόνο τον λόγο ότι απαγορεύεται από νομοθετική ή κανονιστική διάταξη.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="006.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>Βάσει της παραγράφου 1, δεν κατοχυρώνονται ιδίως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>οι μέθοδοι κλωνοποίησης ανθρώπων·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>οι μέθοδοι τροποποίησης της βλαστικής γενετικής ταυτότητας του ανθρώπινου όντος·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>οι χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>δ)</NO.P><TXT>οι μέθοδοι τροποποίησης της γενετικής ταυτότητας των ζώων που ενδέχεται να προκαλέσουν σε αυτά ταλαιπωρίες χωρίς ουσιαστική ιατρική χρησιμότητα για τον άνθρωπο ή για τα ζώα, καθώς και τα ζώα που παράγονται με τέτοιες μεθόδους.<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="00BB" ID="QE0019"/></TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>Γ –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Εθνικό δίκαιο</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>13.</NO.P><TXT>Το άρθρο 3(d) του Παραρτήματος Α2 του Patents Act 1977, το οποίο θέτει σε εφαρμογή το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, ορίζει ότι:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0020" ID="QS0020"/>Οι κάτωθι εφευρέσεις δεν κατοχυρώνονται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας – […]</P><P><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P>(d)</NO.P><TXT>οι χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων για βιομηχανικούς ή εμπορικούς σκοπούς<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="00BB" ID="QE0020"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></ALINEA></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>II –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Τα πραγματικά περιστατικά και η διαδικασία στην κύρια δίκη</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>14.</NO.P><TXT>Η International Stem Cell Corporation (στο εξής: ISC)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Αρχικώς οι αιτήσεις για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας υποβλήθηκαν στο όνομα άλλης εταιρίας, ωστόσο στη συνέχεια εκχωρήθηκαν στην ISC.</P></NOTE> έχει υποβάλει αιτήσεις για την καταχώριση δύο εθνικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ενώπιον United Kingdom Intellectual Property Office: την αίτηση GB0621068.6, η οποία φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0021" ID="QS0021"/>Ενεργοποίηση ωοκυττάρων με παρθενογένεση για την παραγωγή ανθρωπίνων εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="00BB" ID="QE0021"/> και αποσκοπεί στην κατοχύρωση μεθόδων παραγωγής πολυδυνάμων σειρών ανθρωπίνων βλαστικών κυττάρων και την προστασία των σειρών βλαστοκυττάρων που παράγονται σύμφωνα με τις μεθόδους αυτές, καθώς επίσης και την αίτηση GB0621069.4, η οποία φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0022" ID="QS0022"/>Συνθετικός κερατοειδής χιτώνας από βλαστοκύτταρα του αμφιβληστροειδούς<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="00BB" ID="QE0022"/> και επιδιώκει την κατοχύρωση μεθόδων παραγωγής συνθετικού κερατοειδούς χιτώνα ή ιστού κερατοειδούς, κατά τις οποίες απομονώνονται πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα από ενεργοποιούμενα με παρθενογένεση ωοκύτταρα, καθώς και την προστασία των προϊόντων συνθετικού κερατοειδούς χιτώνος ή ιστού κερατοειδούς που παράγονται με τις μεθόδους αυτές.</TXT></NP><?PAGE NO="6"?><NP><NO.P>15.</NO.P><TXT>Στο στάδιο της εξετάσεως αντιτάχθηκε στην ISC ότι οι αιτήσεις δεν είναι δεκτικές κατοχυρώσεως με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, καθόσον οι εφευρέσεις που γνωστοποιήθηκαν συνιστούν χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων οι οποίες δεν επιδέχονται κατοχύρωση σύμφωνα με το κριτήριο το οποίο καθιέρωσε το Δικαστήριο στην υπόθεση Brüstle. Η ISC ισχυρίστηκε ότι δεν θα πρέπει να εφαρμοστεί εν προκειμένω η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle, καθόσον οι επίμαχες εφευρέσεις αφορούν ενεργοποιημένα με παρθενογένεση ωοκύτταρα τα οποία δεν είναι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0023" ID="QS0023"/>ικανά να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος όπως το έμβρυο που προκύπτει από τη γονιμοποίηση ωαρίου<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="00BB" ID="QE0023"/>, λόγω του φαινομένου που είναι γνωστό ως γονιδιωματική αποτύπωση. Ενώπιον ερευνών που υποστηρίζουν τη δυνατότητα άρσης του εμποδίου της γονιδιωματικής αποτυπώσεως σε ποντίκια, με αποτέλεσμα τη λήψη ζώντων <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0024" ID="QS0024"/>παρθενογενετικών<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="00BB" ID="QE0024"/> ποντικιών, η ISC ισχυρίστηκε ότι οι εν λόγω έρευνες δεν σχετίζονταν μόνο με την παρθενογένεση, αλλά περιελάμβαναν εκτενείς γενετικές επεμβάσεις. Η ISC τροποποίησε τις μεθόδους των οποίων ζητείται η προστασία ώστε να αποκλεισθεί κάθε τέτοια μέθοδος επεμβάσεως (παραδείγματος χάριν εισάγοντας τη λέξη των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0025" ID="QS0025"/>πολυδυνάμων<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="00BB" ID="QE0025"/> πριν από τη διατύπωση <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0026" ID="QS0026"/>σειρών ανθρωπίνων βλαστικών κυττάρων<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="00BB" ID="QE0026"/> και παραπέμποντας σε έλλειψη γονιδιωματικής αποτυπώσεως).</TXT></NP><NP><NO.P>16.</NO.P><TXT>Με την από <DATE ISO="20120816">16 Αυγούστου 2012</DATE> απόφασή του ο αρμόδιος υπάλληλος (Hearing Officer) του UK Intellectual Property Office, ενεργώντας για λογαριασμό του Comptroller, απεφάνθη ότι οι εφευρέσεις που γνωστοποιήθηκαν με τις αιτήσεις για χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αφορούν χρήσεις ανθρωπίνων εμβρύων όπως αυτά ορίζονται στην απόφαση που εξέδωσε το Δικαστήριο στην υπόθεση Brüstle, και συγκεκριμένα ως οργανισμοί <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0027" ID="QS0027"/>ικανοί να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="00BB" ID="QE0027"/>, και ως εκ τούτου πρέπει να αποκλείονται της δυνατότητας κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας με βάση το άρθρο 3(δ) του Παραρτήματος Α2 του Patents Act 1977, το οποίο θέτει σε εφαρμογή το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 98/44/ΕΚ. Για τον λόγο αυτό απέρριψε τις αιτήσεις.</TXT></NP><NP><NO.P>17.</NO.P><TXT>Η ISC προσέφυγε κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.</TXT></NP><NP><NO.P>18.</NO.P><TXT>Η ISC ισχυρίσθηκε ότι το κριτήριο το οποίο υιοθέτησε το Δικαστήριο στην υπόθεση Brüstle αποσκοπούσε στον αποκλεισμό από τη δυνατότητα κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μόνον των οργανισμών που είναι ικανοί να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος, όπως προκύπτει από τη γραμματική διατύπωση του κριτηρίου που υιοθέτησε το Δικαστήριο, τον τρόπο που αντιμετώπισε τα γονιμοποιημένα και μη γονιμοποιημένα ωράρια που υποβάλλονται σε πυρηνική μεταφορά σωματικών κυττάρων και την τελική απόφανση του Bundesgerichtshof μετά την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle. Συνεπώς, κατά την άποψη της ISC, τα μέσω παρθενογενέσεως ενεργοποιημένα ωοκύτταρα έπρεπε να αποκλείονται της δυνατότητας κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μόνον στην περίπτωση που ήταν ικανά να καταλήξουν στην παραγωγή ολοδύναμων κυττάρων.</TXT></NP><NP><NO.P>19.</NO.P><TXT>O Comptroller General θεώρησε ότι η κρίση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle δεν ήταν σαφής όσον αφορά το ερώτημα κατά πόσον η έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0028" ID="QS0028"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="00BB" ID="QE0028"/> περιλαμβάνει τους οργανισμούς που είναι ικανοί να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος ανεξαρτήτως του αν η διαδικασία θα μπορούσε να ολοκληρωθεί. Είναι εξίσου ασαφές, κατά τον Comptroller General, κατά πόσον το Δικαστήριο βασίστηκε σε στοιχεία που αντανακλούν ανακριβώς τα τεχνικά δεδομένα όπως αυτά γίνονται δεκτά σήμερα.</TXT></NP><NP><NO.P>20.</NO.P><TXT>Το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι, αν τα ενεργοποιημένα με παρθενογένεση επίμαχα ωοκύτταρα δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα, δεν θα πρέπει να θεωρούνται ανθρώπινα έμβρυα. Ενώ τα ολοδύναμα κύτταρα θα έπρεπε να εξαιρούνται της δυνατότητας κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, τα πολυδύναμα κύτταρα δεν θα έπρεπε να αποκλείονται αυτής. Μια διαφορετική ερμηνεία, κατά το αιτούν δικαστήριο, δεν θα επιτύγχανε τη δέουσα ισορροπία μεταξύ, αφενός, ενθαρρύνσεως της βιοτεχνολογικής έρευνας με τα μέσα του δικαίου της ευρεσιτεχνίας και, αφετέρου, σεβασμού της αξιοπρέπειας και ακεραιότητας του προσώπου, ισορροπία στην οποία αποσκοπούσε η οδηγία.</TXT></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="7"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>III –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>21.</NO.P><TXT>Λαμβάνοντας υπόψη τις σκέψεις αυτές το αιτούν δικαστήριο, με την από <DATE ISO="20130417">17 Απριλίου 2013</DATE> διάταξή του, ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο ερώτημα:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0029" ID="QS0029"/>Περιλαμβάνονται τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση και τα οποία, σε αντίθεση με τα γονιμοποιημένα ωάρια, περιέχουν μόνο πολυδύναμα κύτταρα και δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα, στο πεδίο της έννοιας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0030" ID="QS0030"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="00BB" ID="QE0030"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 98/44/ΕΚ για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων;<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="00BB" ID="QE0029"/></P></QUOT.S></P></NP><NP><NO.P>22.</NO.P><TXT>Η ISC, η Γαλλία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις.</TXT></NP><NP><NO.P>23.</NO.P><TXT>Η ISC, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Σουηδία και η Επιτροπή υπέβαλαν παρατηρήσεις κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η οποία διεξήχθη ενώπιον του Δικαστηρίου στις <DATE ISO="20140429">29 Απριλίου 2014</DATE>.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>IV –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Εκτίμηση</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>A –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Προκαταρκτικές παρατηρήσεις</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>24.</NO.P><TXT>Πριν δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα το οποίο υπέβαλε το High Court και πριν αναλυθούν οι λόγοι για τους οποίους φρονώ ότι, λαμβάνοντας υπόψη την κρίση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle και τις περαιτέρω διευκρινίσεις από την πλευρά του αιτούντος δικαστηρίου, τα μη γονιμοποιημένα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση δεν περιλαμβάνονται στην έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0031" ID="QS0031"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="00BB" ID="QE0031"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, κρίνονται ως αναγκαίες ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις που αφορούν, πρώτον, τα επιστημονικά δεδομένα της επίμαχης εφευρέσεως, δεύτερον, τον μη εξαντλητικό χαρακτήρα του καταλόγου που περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας και, τρίτον, το άρθρο 5 της οδηγίας.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Τα επιστημονικά δεδομένα όπως αυτά παρουσιάζονται από το αιτούν δικαστήριο και τους διαδίκους</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>25.</NO.P><TXT>Η υπό κρίση υπόθεση αφορά μη γονιμοποιημένα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση – οργανισμοί οι οποίοι στο εξής χάριν συντομίας αποκαλούνται <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0032" ID="QS0032"/>παρθενογενετικοί<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="00BB" ID="QE0032"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Ο όρος δεν χρησιμοποιείται ευρέως —όπως αποδεικνύεται από την καταχώρησή του στο Shorter Oxford English Dictionary—, εντούτοις αποτέλεσε αντικείμενο νομοθετικού ορισμού, και συγκεκριμένα στο άρθρο 2, στοιχείο δ, του ελβετικού Bundesgesetz über die Forschung an embryonalen Stammzellen (ομοσπονδιακός νόμος για την έρευνα σχετικά με τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα, AS 2005, 947, όπως τροποποιήθηκε).</P></NOTE>. Η κρίση περί του αν συνιστούν οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0033" ID="QS0033"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="00BB" ID="QE0033"/> ανθρώπινα έμβρυα απαιτεί μια σύντομη επιστημονική εξήγηση, η οποία θα στηριχθεί στις πληροφορίες που παρέχονται από το αιτούν δικαστήριο και τους μετέχοντες στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου. Με τις διευκρινίσεις του αιτούντος δικαστηρίου έχει υπογραμμισθεί ήδη το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες πληροφορίες δεν ταυτίζονται με εκείνες που παρασχέθηκαν στην υπόθεση Brüstle, γεγονός στο οποίο έγκειται η πολύ σημαντική ιδιομορφία της υπό κρίση υποθέσεως. Ο γενικός εισαγγελέας Y. Bot ορθώς επεσήμανε με τις προτάσεις του της <DATE ISO="20110310">10ης Μαρτίου 2011</DATE> στην υπόθεση Brüstle πόσο δύσκολο εγχείρημα αποτελεί ο καθορισμός του ισχύοντος δικαίου με τον κατ’ ελάχιστο όριο απαιτούμενο βαθμό μονιμότητας επί τομέων οι οποίοι εξαρτώνται ευθέως από το επίπεδο των επιστημονικών γνώσεων και στους οποίους οι εξελίξεις είναι ταχύτατες<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Προτάσεις της <DATE ISO="20110310">10ης Μαρτίου 2011</DATE> του γενικού εισαγγελέα Y. Bot στην υπόθεση Brüstle, C‑34/10, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:138">EU:C:2011:138</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σημεία 47 και 48.</P></NOTE>.</TXT></NP><?PAGE NO="8"?><NP><NO.P>26.</NO.P><TXT>Η ανάπτυξη ενός ανθρωπίνου όντος ξεκινά με τη γονιμοποίηση ενός ωαρίου. Μέσω της κυτταρικής διαιρέσεως το γονιμοποιημένο ωάριο αναπτύσσεται σε αυτό που αποκαλείται <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0034" ID="QS0034"/>μορίδιο<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="00BB" ID="QE0034"/>, μια δομή αποτελούμενη από 8 έως 16 κύτταρα. Εντός το πολύ πέντε ημερών από τη γονιμοποίηση, ο οργανισμός αναπτύσσεται σε αυτό που ονομάζεται <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0035" ID="QS0035"/>βλαστοκύστη<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="00BB" ID="QE0035"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Βλ., επίσης, τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Y. Bot στην υπόθεση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:138">EU:C:2011:138</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, υποσημείωση 17.</P></NOTE>, μια δομή αποτελούμενη από μάζα εσωτερικών κυττάρων, η οποία εν συνεχεία θα διαμορφώσει όλους τους εμβρυϊκούς ιστούς, περιβεβλημένη από ένα εξωτερικό στρώμα κυττάρων, τα οποία θα διαμορφώσουν εξωεμβρυϊκούς ιστούς όπως ο πλακούντας.</TXT></NP><NP><NO.P>27.</NO.P><TXT>Τα ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα προέρχονται από ανθρώπινα έμβρυα σε τούτα τα αρχικά στάδια αναπτύξεως. Σε γενικές γραμμές, οι επιστήμονες διακρίνουν μεταξύ <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0036" ID="QS0036"/>ολοδύναμων<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="00BB" ID="QE0036"/> κυττάρων, ήτοι κυττάρων δυναμένων να αναπτυχθούν σε κάθε είδους ανθρώπινα κύτταρα συμπεριλαμβανομένου του εξωεμβρυϊκού ιστού και σε ένα ολοκληρωμένο ανθρώπινο ον, και στα <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0037" ID="QS0037"/>πολυδύναμα<QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="00BB" ID="QE0037"/> κύτταρα τα οποία μπορούν να αναπτυχθούν στα κύτταρα που συνθέτουν το σώμα αλλά όχι σε εξωεμβρυϊκό ιστό, και ως εκ τούτου δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινο όν<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Ο Γερμανός νομοθέτης προχώρησε στον αυθεντικό ορισμό των συγκεκριμένων εννοιών. Βλ. άρθρο 3, παράγραφοι 3 και 4, του Gesetz zur Sicherstellung des Embryonenschutzes im Zusammenhang mit Einfuhr und Verwendung menschlicher embryonaler Stammzellen (Stammzellengesetz, νόμος για την εγγύηση της προστασίας των ανθρωπίνων εμβρύων στο πλαίσιο της εισαγωγής και χρήσεως των ανθρωπίνων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων, BGBl. I, σ. 2277, όπως τροποποιήθηκε). Ο γενικός εισαγγελέας Y. Bot στηρίχτηκε σε μεγάλο βαθμό στην εν λόγω διάκριση στις προτάσεις του στην υπόθεση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:138">EU:C:2011:138</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Τα κύτταρα τα οποία παράγονται σε αυτές τις πολύ πρώτες ελάχιστες διαιρέσεις ενός γονιμοποιημένου ωαρίου είναι ολοδύναμα. Τα κύτταρα της εσωτερικής κυτταρικής μάζας της βλαστοκύστης είναι πολυδύναμα.</TXT></NP><NP><NO.P>28.</NO.P><TXT>Η ικανότητα των ανθρωπίνων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων να συνθέτουν διάφορους ιστούς γέννησε την ελπίδα εξευρέσεως θεραπειών για πολυάριθμες ανίατες μέχρι σήμερα ασθένειες. Κατά συνέπεια, η έρευνα που αφορά τα εν λόγω κύτταρα έχει αναπτυχθεί ραγδαία από τη στιγμή που δημιουργήθηκε η πρώτη σειρά ανθρωπίνων βλαστοκυττάρων το 1998. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι διακυβεύονται επίσης σημαντικά οικονομικά συμφέροντα. Εντούτοις, η έρευνα που αφορά τα ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα που προέρχονται από έμβρυα εγείρει σημαντικά ηθικά προβλήματα, τα οποία οδηγούν στην αναζήτηση εναλλακτικών πηγών των συγκεκριμένων κυττάρων<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Ακόμα και στην περίπτωση που τα κύτταρα αυτά δεν προέρχονται από έμβρυα, είθισται να αναφέρονται ως <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0038" ID="QS0038"/>ανθρώπινα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="00BB" ID="QE0038"/>, γεγονός το οποίο δεν συμβάλλει στην ορολογική σαφήνεια.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>29.</NO.P><TXT>Οι επιστήμονες έχουν εφεύρει τρόπους να θέτουν σε κίνηση τη διαδικασία κυτταρικής διαιρέσεως που συνήθως συνδέεται με έμβρυα δίχως τη γονιμοποίηση ενός ωαρίου. Μια τέτοια μέθοδος είναι η με παρθενογένεση ενεργοποίηση ενός από τα επίμαχα εν προκειμένω ωάρια, κατά την οποία το μη γονιμοποιημένο ωοκύτταρο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0039" ID="QS0039"/>ενεργοποιείται<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="00BB" ID="QE0039"/> μέσω διαφόρων χημικών και ηλεκτρικών τεχνικών. Ένα τέτοιο ενεργοποιημένο ωοκύτταρο δύναται να εξελιχθεί στη φάση της βλαστοκύστης. Αφ’ ης στιγμής δεν γονιμοποιήθηκε ποτέ, το ωοκύτταρο περιλαμβάνει μόνο μητρικό και καθόλου πατρικό DNA. Η διαδικασία κατά την οποία το ωάριο εξελίσσεται δίχως γονιμοποίηση σε ένα ον αναφέρεται ως <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0040" ID="QS0040"/>παρθενογένεση<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="00BB" ID="QE0040"/>, και ο οργανισμός ο οποίος δημιουργείται με τον τρόπο αυτό ως <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0041" ID="QS0041"/>παρθενογενετικός<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="00BB" ID="QE0041"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Βλ. επίσης τον ορισμό μου ανωτέρω.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>30.</NO.P><TXT>Ενώ ορισμένα είδη παράγουν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0042" ID="QS0042"/>παρθενογενετικά<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="00BB" ID="QE0042"/> κύτταρα τα οποία αναπτύσσονται σε ολοκληρωμένους οργανισμούς<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Βλ. Mittwoch, U, <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0043" ID="QS0043"/>Parthenogenesis<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="00BB" ID="QE0043"/>, Journal of Medical Genetics 1978 (15), σ. 165.</P></NOTE>, όλοι οι μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία καθώς και το αιτούν δικαστήριο (σε αντίθεση με τους μετέχοντες στη διαδικασία και το αιτούν δικαστήριο στην υπόθεση Brüstle) αποδέχονται ότι σύμφωνα με την τρέχουσα επιστημονική γνώση το φαινόμενο της <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0044" ID="QS0044"/>γονιδιωματικής αποτυπώσεως<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="00BB" ID="QE0044"/> εμποδίζει τα ανθρώπινα, αλλά και άλλων θηλαστικών, <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0045" ID="QS0045"/>παρθενογενετικά<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="00BB" ID="QE0045"/> κύτταρα να αναπτυχθούν σε ολοκληρωμένο οργανισμό<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Η Γαλλία επισημαίνει ότι δεν υπάρχει συναίνεση ως προς τους ακριβείς λόγους στους οποίους οφείλεται η διακοπή της αναπτύξεως ενός παρθενογεντικού οργανισμού στα θηλαστικά.</P></NOTE>. Γονιδιωματική<?PAGE NO="9"?> αποτύπωση σημαίνει ότι ορισμένα γονίδια εκφράζονται μόνον από το πατρικό, ενώ άλλα από το μητρικό DNA. Στην περίπτωση των ανθρώπων, ορισμένα γονίδια που εμπλέκονται στην ανάπτυξη, για παράδειγμα, του εξωεμβρυϊκού ιστού εκφράζονται μόνον από το πατρικό DNA. Κατά συνέπεια, τα ανθρώπινα <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0046" ID="QS0046"/>παρθενογενετικά<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="00BB" ID="QE0046"/> κύτταρα –τα οποία φέρουν αποκλειστικά μητρικό DNA– δεν είναι ικανά, για παράδειγμα, να αναπτύξουν κατάλληλο εξωεμβρυϊκό ιστό. Τα κύτταρα των συγκεκριμένων παραθενογενετικών οργανισμών συνεπώς ποτέ δεν είναι ολοδύναμα, καθόσον ακόμα και στις πρώτες ελάχιστες διαιρέσεις δεν δύνανται να αναπτυχθούν σε εξωεμβρυϊκά κύτταρα. Ωστόσο, είναι δυνατό να ληφθούν βλαστικά κύτταρα από μια δομή τύπου βλαστοκύστης<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Μολονότι ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία θεωρούν ότι τα συγκεκριμένα κύτταρα είναι πολυδύναμα, η Γαλλία επισημαίνει ότι οι συνέπειες της γονιδιωματικής αποτυπώσεως δεν περιορίζονται στον εξωεμβρυϊκό ιστό, αλλά παρεμποδίζουν επίσης την ορθή οργανογένεση και τα κύτταρα αυτά, συνεπώς, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως πολυδύναμα.</P></NOTE>. Η ISC θεωρεί ότι τα συγκεκριμένα κύτταρα αποτελούν μια καλή εναλλακτική αντί των ανθρωπίνων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων που προέρχονται από έμβρυα.</TXT></NP><NP><NO.P>31.</NO.P><TXT>Μεταξύ του αιτούντος δικαστηρίου και των μετεχόντων στη διαδικασία υπάρχει συμφωνία ως προς το ότι το εμπόδιο που τίθεται από τη γονιδιωματική αποτύπωση θα μπορούσε να παρακαμφθεί με γενετικές επεμβάσεις, μολονότι αυτό δεν έχει ακόμα αποδειχθεί ότι συμβαίνει στα ανθρώπινα όντα. Οι Κυβερνήσεις της Πορτογαλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου υπογράμμισαν στο σημείο αυτό, για παράδειγμα, ότι η <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0047" ID="QS0047"/>τετραπλοειδής συμπλήρωση<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="00BB" ID="QE0047"/> στα ποντίκια επιτυχώς χρησιμοποιήθηκε με σκοπό την απόκτηση βιώσιμων απογόνων που επιζούν μέχρι την ενηλικίωση από οργανισμούς που ήταν αρχικά <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0048" ID="QS0048"/>παρθενογενετικοί<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="00BB" ID="QE0048"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Chen, Z, κ.λπ., <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0049" ID="QS0049"/>Birth of Parthenote Mice Directly from Parthenogenetic Embryonic Stem Cells<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="00BB" ID="QE0049"/>, Stem Cells 2009 (27), 2136.</P></NOTE>. Η ISC, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεν διέψευσε τη δυνατότητα αυτή, ωστόσο ισχυρίστηκε ότι οι γενετικές επεμβάσεις που απαιτούνται προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος αυτός μεταβάλλουν την ίδια τη φύση ενός <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0050" ID="QS0050"/>παρθενογενετικού<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="00BB" ID="QE0050"/> οργανισμού. Η Γαλλική Δημοκρατία επισήμανε ότι οι σχετικές επεμβάσεις θα ήταν παράνομες σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο λαμβάνει ως δεδομένο ότι οι τροποποιημένες μέθοδοι των οποίων ζητείται η κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, που αποτελούν το αντικείμενο της κύριας δίκης, αποκλείουν την προοπτική τέτοιων επεμβάσεων.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Ο μη εξαντλητικός χαρακτήρας του καταλόγου που περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>32.</NO.P><TXT>Έχοντας υπόψη την προηγηθείσα περιγραφή ενός <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0051" ID="QS0051"/>παρθενογενετικού<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="00BB" ID="QE0051"/> οργανισμού και πριν από την ανάλυση του προδικαστικού ερωτήματος το οποίο υπέβαλε το High Court, κρίνεται αναγκαία η εξέταση του σκοπού και του εύρους του καταλόγου των απαγορεύσεων της κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας, στις οποίες συγκαταλέγεται και η απαγόρευση που αποτελεί το αντικείμενο της προδικαστικής παραπομπής.</TXT></NP><NP><NO.P>33.</NO.P><TXT>Το γράμμα καθεαυτό του άρθρου 6, παράγραφος 2, δεν καταλείπει καμία αμφιβολία ότι ο κατάλογος των απαγορεύσεων δεν είναι εξαντλητικός (<QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0052" ID="QS0052"/>δεν κατοχυρώνονται <HT TYPE="ITALIC">ιδίως</HT> με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="00BB" ID="QE0052"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Η υπογράμμιση δική μου. Η υπογραμμισμένη λέξη σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις αντιστοιχεί στους εξής όρους: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0053" ID="QS0053"/>unter anderem<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="00BB" ID="QE0053"/> (γερμανικά)· <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0054" ID="QS0054"/>notamment<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="00BB" ID="QE0054"/> (γαλλικά)· <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0055" ID="QS0055"/>met name<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="00BB" ID="QE0055"/> (ολλανδικά).</P></NOTE>), γεγονός το οποίο τονίζεται κατηγορηματικά στην αιτιολογική σκέψη 38 της οδηγίας (<QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0056" ID="QS0056"/>είναι αυτονόητο ότι ο κατάλογος αυτός δεν μπορεί να είναι εξαντλητικός<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="00BB" ID="QE0056"/>). Η Επιτροπή συμφώνησε με τη συγκεκριμένη ερμηνεία κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.</TXT></NP><NP><NO.P>34.</NO.P><TXT>Ούτως εχόντων των πραγμάτων και για λόγους αρχής, ο μη εξαντλητικός χαρακτήρας του καταλόγου περιορίζει την πρακτική χρησιμότητα της απαντήσεως στο προδικαστικό ερώτημα. Στην πραγματικότητα, η απάντηση του Δικαστηρίου θα διαφέρει σημαντικά αναλόγως του αν το ενωσιακό δίκαιο παρέχει μιαν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0057" ID="QS0057"/>ολοκληρωμένη απάντηση<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="00BB" ID="QE0057"/> στο ερώτημα της δυνατότητας να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0058" ID="QS0058"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="00BB" ID="QE0058"/> ή απλώς ένα μέρος της απαντήσεως στο συγκεκριμένο ερώτημα. Η συνεκτίμηση του ζητήματος αυτού πριν από την ανάλυση του προδικαστικού ερωτήματος το οποίο υποβλήθηκε στο Δικαστήριο έχει, κατά την άποψή μου, δύο<?PAGE NO="10"?> πλεονεκτήματα. Πρώτον, παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα προσδιορισμού του αναγκαίου πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται το ερώτημα, επιτρέποντας έτσι την ασφαλέστερη διακρίβωση αυτού που διακυβεύεται. Δεύτερον, θα δώσει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να απαντήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια στο αιτούν δικαστήριο, κάτι το οποίο θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω προδικαστικά ερωτήματα.</TXT></NP><NP><NO.P>35.</NO.P><TXT>Ασφαλώς, δεν θα υπήρχε καμία ανάγκη εξετάσεως του ζητήματος αυτού στην περίπτωση που το Δικαστήριο έδινε μια, ούτως ειπείν, <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0059" ID="QS0059"/>θετική<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="00BB" ID="QE0059"/> απάντηση στο High Court, με την οποία θα επιβεβαίωνε στο σύνολό της την κρίση του στην υπόθεση Brüstle, ήτοι ότι η οδηγία απαγορεύει την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των χρήσεων των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0060" ID="QS0060"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="00BB" ID="QE0060"/> για εμπορικούς ή βιομηχανικούς σκοπούς καθόσον συνιστούν ανθρώπινα έμβρυα κατά την έννοια της οδηγίας. Αυτό εξηγεί, κατά την αντίληψή μου, το γιατί δεν παρέστη ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ζήτημα στην υπόθεση Brüstle.</TXT></NP><NP><NO.P>36.</NO.P><TXT>Εάν, ωστόσο, το Δικαστήριο ακολουθήσει την πρότασή μου δίνοντας την <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0061" ID="QS0061"/>αρνητική<QUOT.END REF.START="QS0061" CODE="00BB" ID="QE0061"/> απάντηση ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0062" ID="QS0062"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0062" CODE="00BB" ID="QE0062"/> δεν περιλαμβάνονται στην έννοια των ανθρωπίνων εμβρύων, απάντηση την οποία προτιμά σαφώς το αιτούν δικαστήριο, τότε αναπόφευκτα θα πρέπει να διευκρινιστούν περαιτέρω οι συνέπειες του μη εξαντλητικού χαρακτήρα του καταλόγου των απαγορεύσεων.</TXT></NP><NP><NO.P>37.</NO.P><TXT>Είμαι της γνώμης ότι ο μη εξαντλητικός χαρακτήρας του καταλόγου που περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας συνεπάγεται ότι ο αποκλεισμός ενός <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0063" ID="QS0063"/>παρθενογενετικού οργανισμού<QUOT.END REF.START="QS0063" CODE="00BB" ID="QE0063"/> από την έννοια του ανθρωπίνου εμβρύου κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας δεν εμποδίζει ένα κράτος μέλος να αποκλείει από τη δυνατότητα κατοχυρώσεως <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0064" ID="QS0064"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0064" CODE="00BB" ID="QE0064"/> στηριζόμενο στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας. Θα καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να εξηγηθεί όσο πιο συνοπτικά γίνεται η θέση αυτή.</TXT></NP><NP><NO.P>38.</NO.P><TXT>Το προδικαστικό ερώτημα ανήκει αδιαμφισβήτητα στο πεδίο της βιοηθικής. Ωστόσο, το γεγονός αυτό δεν το αποβάλλει από τη νομική σφαίρα. Πράγματι, παρατηρείται στις μέρες μας η ανάδυση ενός <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0065" ID="QS0065"/>δικαίου της βιοηθικής<QUOT.END REF.START="QS0065" CODE="00BB" ID="QE0065"/>, όπως διαπιστώνεται από τη νομοθεσία των κρατών μελών<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Βλ. ρητώς στη Γαλλία τον loi n<HT TYPE="SUP">o</HT> 2011-814 relative à la bioéthique, της <DATE ISO="20110707">7ης Ιουλίου 2011</DATE> (νόμος σχετικά με την βιοηθική, JORF n<HT TYPE="SUP">o</HT> 157 της <DATE ISO="20110708">8ης Ιουλίου 2011</DATE>, σ. 11826), όπως τροποποιήθηκε· άλλα κράτη μέλη έχουν ρυθμίσει νομοθετικώς πτυχές της βιοηθικής όπως το Ηνωμένο Βασίλειο με τον Human Fertilisation and Embryology Act 1990, 1990 c. 37 (νόμος για την ανθρώπινη γονιμοποίηση και εμβρυολογία), όπως τροποποιήθηκε ή η Ολλανδία με τον Wet της <DATE ISO="20020620">20ής Ιουνίου 2002</DATE>, houdende regels inzake handelingen met geslachtscellen en embryo’s (Emryowet, νόμος για τη θέσπιση κανόνων για τη χρήση γαμετών και εμβρύων, Stb. 2002, 338), όπως τροποποιήθηκε ή η Γερμανία με τον προαναφερθέντα νόμο. Βλ. Hennette-Vauchez, S., <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0066" ID="QS0066"/>1994‑2004: Dix ans de droit de la bioéthique<QUOT.END REF.START="QS0066" CODE="00BB" ID="QE0066"/>, σε: Hennette-Vauchez, S. (επιμέλεια), Bioéthique, biodroit, biopolitique, LGDJ, Παρίσι, 2006, σ. 11.</P></NOTE>. Η οδηγία, ωστόσο, είναι σαφές ότι δεν σκόπευε να θεσμοθετήσει ένα <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0067" ID="QS0067"/>δίκαιο της βιοηθικής<QUOT.END REF.START="QS0067" CODE="00BB" ID="QE0067"/> καθεαυτό, μολονότι περιλαμβάνει ορισμένες σχετικές προβλέψεις. Αντιθέτως, όπως καταδεικνύεται από τον τίτλο και τη νομική βάση της<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Βλ. απόφαση <HT TYPE="BOLD">Βασίλειο των Κάτω Χωρών κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης</HT>, C‑377/98, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:523">EU:C:2001:523</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, η οδηγία απλώς αφορά τη νομική προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων, και συγκεκριμένα με την κατοχύρωση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, και ευλόγως μπορεί να διατυπωθεί η υπόθεση ότι η δημόσια διαβούλευση κατά τη διαδικασία καταρτίσεως του σχεδίου αυτής περιορίστηκε αναλόγως και δεν συμπεριέλαβε όλες τις σχετικές πτυχές που αφορούσαν το πολυσύνθετο θέμα της βιοηθικής, όπως θα γινόταν σε διαφορετική περίπτωση.</TXT></NP><NP><NO.P>39.</NO.P><TXT>Οι βιοτεχνολογικές εφευρέσεις οι οποίες αποτελούν το αντικείμενο της οδηγίας και στις οποίες η νομική προστασία παρέχεται με την κατοχύρωση τους με διπλώματα ευρεσιτεχνίας δεν περιορίζονται σ’ εκείνες του πεδίου της ανθρώπινης βιοτεχνολογίας. Αντιθέτως, καλύπτουν το πεδίο της βιοτεχνολογίας με την ευρύτερη δυνατή έννοια, περιλαμβάνοντας τα πεδία της βιοτεχνολογίας που<?PAGE NO="11"?> σχετίζονται με τα ζώα και τα φυτά. Δεδομένου του ευαίσθητου χαρακτήρα του ζητήματος, η οδηγία διανοίγει έναν χώρο για δεοντολογικές και ηθικές εκτιμήσεις υπό τις κατηγορίες της <HT TYPE="ITALIC">δημοσίας τάξεως</HT> και των χρηστών ηθών<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Η απαγόρευση για λόγους <HT TYPE="ITALIC">δημοσίας τάξεως</HT> πηγάζει από το άρθρο 27, παράγραφος 2, της συμφωνίας ΔΠΙΤΕ. Αιτιολογικές σκέψεις 36 και 37 της οδηγίας. Αναλυτικότερα για την απαγόρευση: Barton, T., <HT TYPE="ITALIC">Der <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0068" ID="QS0068"/>Ordre public<QUOT.END REF.START="QS0068" CODE="00BB" ID="QE0068"/> als Grenze der Biopatentierung</HT>, Erich Schmidt Verlag, Βερολίνο, 2004.</P></NOTE>, έναν χώρο ο οποίος είναι ιδιαιτέρως σημαντικός όταν πρόκειται για βιοτεχνολογία σχετική με τον <HT TYPE="ITALIC">homo sapiens</HT>.</TXT></NP><NP><NO.P>40.</NO.P><TXT>Συναφώς, η κρίσιμη διάταξη είναι αναμφίβολα το άρθρο 6 της οδηγίας. Το άρθρο 6, παράγραφος 1, ορίζει ιδίως: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0069" ID="QS0069"/>Οι εφευρέσεις των οποίων η εμπορική εκμετάλλευση αντίκειται στη δημόσια τάξη ή στα χρηστά ήθη αποκλείονται της κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας<QUOT.END REF.START="QS0069" CODE="00BB" ID="QE0069"/>. Με το άρθρο 6, παράγραφος 2, γίνεται ένα βήμα ακόμα και ορίζεται ότι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0070" ID="QS0070"/>[<HT TYPE="ITALIC">β]άσει της παραγράφου 1</HT>, δεν κατοχυρώνονται ιδίως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας[:]<QUOT.END REF.START="QS0070" CODE="00BB" ID="QE0070"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Η υπογράμμιση δική μου. Η συγκεκριμένη διατύπωση σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις έχει ως εξής: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0071" ID="QS0071"/>En virtud de lo dispuesto en el apartado 1<QUOT.END REF.START="QS0071" CODE="00BB" ID="QE0071"/> (Ισπανικά)· <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0072" ID="QS0072"/>Im Sinne von Absatz 1<QUOT.END REF.START="QS0072" CODE="00BB" ID="QE0072"/> (Γερμανικά)· <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0073" ID="QS0073"/>Au titre du paragraphe 1<QUOT.END REF.START="QS0073" CODE="00BB" ID="QE0073"/> (Γαλλικά).</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>41.</NO.P><TXT>Κατά την άποψή μου και υπό το φως των αιτιολογικών σκέψεων, οι δύο συγκεκριμένες παράγραφοι του άρθρου 6 πρέπει να ερμηνεύονται συνδυαστικά. Μια τέτοια ερμηνεία επιβάλλεται από την εισαγωγική φράση του άρθρου 6, παράγραφος 2, το οποίο απερίφραστα χαρακτηρίζει τη δεύτερη παράγραφο ως συμπληρωματική της πρώτης. Συνεπώς, όταν το άρθρο 6, παράγραφος 2, εξαγγέλλει έναν κατάλογο από εφευρέσεις που αποκλείονται της κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, αυτό γίνεται για να καταδείξει, με έναν διευκρινιστικό τρόπο και για να προσφέρει έναν οδηγό στα κράτη μέλη, περιπτώσεις στις οποίες οι εφευρέσεις προσβάλλουν τη <HT TYPE="ITALIC">δημόσια τάξη</HT> ή την ηθική. Όπως ορίζει η αιτιολογική σκέψη 38, πρόκειται για έναν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0074" ID="QS0074"/>ενδεικτικό κατάλογο των εφευρέσεων που αποκλείονται της δυνατότητας κατοχύρωσης με διπλώματα ευρεσιτεχνίας για να χρησιμεύει ως οδηγός στους εθνικούς δικαστές και τα εθνικά γραφεία ευρεσιτεχνίας για την ερμηνεία της παραπομπής στη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη<QUOT.END REF.START="QS0074" CODE="00BB" ID="QE0074"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Στα ισπανικά: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0075" ID="QS0075"/>una lista <HT TYPE="ITALIC">orientativa</HT> de las invenciones no patentables, con objeto de proporcionar a los jueces y a las oficinas nacionales de patentes una guía para interpretar la referencia al orden público o a la moralidad<QUOT.END REF.START="QS0075" CODE="00BB" ID="QE0075"/>· στα γαλλικά: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0076" ID="QS0076"/>une liste <HT TYPE="ITALIC">indicative</HT> des inventions exclues de la brevetabilité afin de donner aux juges et aux offices de brevets nationaux des orientations générales aux fins de l’interprétation de la référence à l’ordre public ou aux bonnes moeurs<QUOT.END REF.START="QS0076" CODE="00BB" ID="QE0076"/>· στα γερμανικά: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0077" ID="QS0077"/>eine <HT TYPE="ITALIC">informatorische</HT> Aufzählung der von der Patentierbarkeit ausgenommenen Erfindungen […], um so den nationalen Gerichten und Patentämtern allgemeine Leitlinien für die Auslegung der Bezugnahme auf die öffentliche Ordnung oder die guten Sitten zu geben<QUOT.END REF.START="QS0077" CODE="00BB" ID="QE0077"/>. (Η υπογράμμιση δική μου).</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>42.</NO.P><TXT>Ως εκ τούτου, είμαι της γνώμης ότι οι εν λόγω δύο παράγραφοι του άρθρου 6 δεν ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους, η πρώτη παράγραφος στον κόσμο της δημοσίας τάξεως και ηθικής και η δεύτερη στον κόσμο του δικαίου. Αντιθέτως, το άρθρο 6, παράγραφος 2, εκφράζει ένα ελάχιστο όριο, μια συναίνεση σε επίπεδο Ένωσης όλων των κρατών μελών, με νομικούς όρους, επί τη βάσει του οποίου εφευρέσεις δύνανται να αποκλειστούν της δυνατότητας κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για λόγους <HT TYPE="ITALIC">δημοσίας τάξεως</HT> και ηθικής. Το άρθρο 6, παράγραφος 2, είναι ως εκ τούτου επικουρικό του άρθρου 6, παράγραφος 1.</TXT></NP><NP><NO.P>43.</NO.P><TXT>Τούτο σημαίνει ότι, στο πλαίσιο του καθήκοντος που έχει ανατεθεί σε κάθε κράτος μέλος να καθορίζει ποιες εφευρέσεις αποκλείονται της δυνατότητας κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για λόγους <HT TYPE="ITALIC">δημοσίας τάξεως</HT> και ηθικής<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Βλ. αιτιολογική σκέψη 39.</P></NOTE>, η οδηγία καθιερώνει έναν πυρήνα μη κατοχυρώσεως, ένα είδος <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0078" ID="QS0078"/>απαγορευμένης περιοχής<QUOT.END REF.START="QS0078" CODE="00BB" ID="QE0078"/> η οποία είναι κοινή για όλα τα κράτη μέλη και περικλείει αυτό το οποίο σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να στερείται της συγκεκριμένης δυνατότητας. Συνεπώς, εάν οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0079" ID="QS0079"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0079" CODE="00BB" ID="QE0079"/> δεν περιλαμβάνονται στην έννοια των ανθρωπίνων εμβρύων κατά την<?PAGE NO="12"?> οδηγία, αυτό δεν σημαίνει ότι τα κράτη μέλη δεν δύνανται να απαγορεύουν την κατοχύρωσή τους με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για άλλους λόγους οι οποίοι θα αφορούν τη <HT TYPE="ITALIC">δημόσια τάξη</HT> ή την ηθική, λαμβάνοντας ταυτοχρόνως υπόψη ότι η έννοια των ανθρωπίνων εμβρύων δεν εκτείνεται στους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0080" ID="QS0080"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0080" CODE="00BB" ID="QE0080"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Ένα καλό παράδειγμα τέτοιας αποφάσεως προσφέρει η περίπτωση της Ελβετίας, η οποία περιέλαβε στο Σύνταγμά της (άρθρο 119) πρόβλεψη για τη γονιδιακή τεχνολογία που αφορά ανθρώπινα όντα και με νόμο απαγορεύει την ανάπτυξη <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0081" ID="QS0081"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0081" CODE="00BB" ID="QE0081"/>, την απόκτηση βλαστικών κυττάρων από <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0082" ID="QS0082"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0082" CODE="00BB" ID="QE0082"/> ή την χρήση τέτοιων βλαστικών κυττάρων στο άρθρο 3, στοιχείο d, του Bundesgesetz über die Forschung an embryonalen Stammzellen (ομοσπονδιακός νόμος που αφορά την έρευνα για τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα, AS 2005, 947, όπως τροποποιήθηκε) και αποκλείει από τη δυνατότητα κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τους μηχανισμούς παρθενογενέσεως που χρησιμοποιούν ανθρώπινα γεννητικά κύτταρα και τους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0083" ID="QS0083"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0083" CODE="00BB" ID="QE0083"/> οι οποίοι παρήχθησαν με τέτοιους μηχανισμούς. Άρθρο 2, στοιχείο c, του Bundesgesetz über die Erfindungspatente (ομοσπονδιακός νόμος για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας των εφευρέσεων, 1955, 871, όπως τροποποιήθηκε). Η Swiss National Advisory Commission on Biomedical Ethics (ελβετική συμβουλευτική επιτροπή βιοΐατρικής ηθικής) επικαλέστηκε ως επιχείρημα προς υποστήριξη της απαγορεύσεως τόσο την προστασία των εμβρύων όσο και τους προβληματισμούς που αφορούν τη δωρεά ωοκυττάρων, καθόσον η παρθενογένεση εξαρτάται από την διαθεσιμότητα των ωοκυττάρων. Swiss National Advisory Commission on Biomedical Ethics, Research involving human embryos and foetuses, Opinion αριθ. 11/2006, Βέρνη, σ. 15.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>44.</NO.P><TXT>Η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη με τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας παρέχει στις διοικητικές αρχές και στα δικαστήρια των κρατών μελών ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως και ως εκ τούτου επιτρέπει να λαμβάνεται υπόψη το κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο εκάστου κράτους μέλους<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Αποφάσεις <HT TYPE="BOLD">Βασίλειο των Κάτω Χωρών κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης</HT>, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:523">EU:C:2001:523</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψεις 37 και 38, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας, C‑456/03, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:388">EU:C:2005:388</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 78, Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 29.</P></NOTE>, ενώ το άρθρο 6, παράγραφος 2, δεν παρέχει κανένα τέτοιο περιθώριο όσον αφορά την απαγόρευση κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των μεθόδων και χρήσεων στις οποίες αναφέρεται<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Αποφάσεις Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:388">EU:C:2005:388</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 78, Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 29.</P></NOTE> και οι οποίες ορίζονται αυτοτελώς σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης.</TXT></NP><NP><NO.P>45.</NO.P><TXT>Οι προηγούμενες παρατηρήσεις θα ήταν αρκετές αν δεν επρόκειτο για την ιδιάζουσα περίπτωση των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0084" ID="QS0084"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0084" CODE="00BB" ID="QE0084"/>, η ιδιομορφία των οποίων έγκειται συγκεκριμένα στην εξωτερική <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0085" ID="QS0085"/>ομοιότητά<QUOT.END REF.START="QS0085" CODE="00BB" ID="QE0085"/> τους με τα ανθρώπινα έμβρυα. Η εν λόγω εγγύτητα θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι όλες οι πιθανές ενστάσεις αναφορικά με τη δυνατότητα κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0086" ID="QS0086"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0086" CODE="00BB" ID="QE0086"/> θα πρέπει να διατυπώνονται υπό τη μορφή του ερωτήματος κατά πόσον περιλαμβάνονται ή όχι στην έννοια του ανθρωπίνου εμβρύου. Με άλλα λόγια, η αντιμετώπιση των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0087" ID="QS0087"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0087" CODE="00BB" ID="QE0087"/> από τη σκοπιά <HT TYPE="ITALIC">της δημοσίας τάξεως</HT> ή ηθικής θα εξηρτάτο αποκλειστικά από το αν περιλαμβάνονται ή όχι στην έννοια του ανθρωπίνου εμβρύου. Με ακόμη διαφορετική διατύπωση, το γεγονός ότι το ενωσιακό δίκαιο αυτοτελώς ορίζει στην οδηγία την έννοια του <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0088" ID="QS0088"/>ανθρωπίνου εμβρύου<QUOT.END REF.START="QS0088" CODE="00BB" ID="QE0088"/> θα απέκλειε τη δυνατότητα των κρατών μελών, στηριζόμενα σε εκτιμήσεις <HT TYPE="ITALIC">δημοσίας τάξεως</HT> και ηθικής, να καταλήγουν στα δικά τους συμπεράσματα ως προς τη δυνατότητα κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0089" ID="QS0089"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0089" CODE="00BB" ID="QE0089"/>.</TXT></NP><NP><NO.P>46.</NO.P><TXT>Δεν πρόκειται ωστόσο περί αυτού.</TXT></NP><NP><NO.P>47.</NO.P><TXT>Είναι βεβαίως αληθές ότι το Δικαστήριο έκρινε ότι η έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0090" ID="QS0090"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0090" CODE="00BB" ID="QE0090"/> κατά την οδηγία πρέπει να ερμηνευτεί αυτοτελώς και <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0091" ID="QS0091"/>πρέπει να νοηθεί διασταλτικώς<QUOT.END REF.START="QS0091" CODE="00BB" ID="QE0091"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψεις 26 και 34.</P></NOTE>, κρίση στην οποία θα επανέλθω. Έτσι το Δικαστήριο εξομοίωσε με τα ανθρώπινα έμβρυα και άλλους ανθρώπινους οργανισμούς οι οποίοι δημιουργήθηκαν με επιστημονικά και τεχνολογικά μέσα διαθέτοντας την ίδια δυνατότητα αναπτύξεως με τα ανθρώπινα έμβρυα<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 36.</P></NOTE>.</TXT></NP><?PAGE NO="13"?><NP><NO.P>48.</NO.P><TXT>Οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0092" ID="QS0092"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0092" CODE="00BB" ID="QE0092"/> θα μπορούσαν να πληρούν ή να μην πληρούν ενδεχομένως την προϋπόθεση αυτή, όπως εξετάζεται κάτωθι. Ανεξαρτήτως απαντήσεως επί του ζητήματος αυτού, δεδομένης της προελεύσεως των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0093" ID="QS0093"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0093" CODE="00BB" ID="QE0093"/> (ανθρώπινα ωάρια) και της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται, δεν αποκλείεται ένα κράτος μέλος στηριζόμενο σε εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας και εντελώς ανεξάρτητα από τις απαγορεύσεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, να θεωρήσει ότι αντίκεινται στη <HT TYPE="ITALIC">δημόσια τάξη</HT> ή ηθική διπλώματα ευρεσιτεχνίας για <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0094" ID="QS0094"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0094" CODE="00BB" ID="QE0094"/>.</TXT></NP><NP><NO.P>49.</NO.P><TXT>Ως εκ τούτου, κατά την εξέταση του ζητήματος αν οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0095" ID="QS0095"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0095" CODE="00BB" ID="QE0095"/> αποτελούν ανθρώπινα έμβρυα κατά την έννοια της οδηγίας υπό το φως των διευκρινίσεων που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι το ζήτημα αυτό σχετίζεται με μιαν απαγόρευση δυνατότητας κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας η οποία αποτελεί μέρος του μη εξαντλητικού καταλόγου που περιλαμβάνεται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, της οδηγίας, διάταξη απλώς και μόνον ενδεικτική των εκτιμήσεων που περιλαμβάνονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Άρθρο 5 της οδηγίας</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>50.</NO.P><TXT>Μια τελευταία προκαταρκτική παρατήρηση σχετικά με το άρθρο 5 της οδηγίας είναι αναγκαία. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση το Δικαστήριο απηύθυνε στους μετέχοντες στη διαδικασία δύο ερωτήσεις, με τη δεύτερη εκ των οποίων ετέθη το ζήτημα κατά πόσον ένας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0096" ID="QS0096"/>παρθενογενετικός οργανισμός<QUOT.END REF.START="QS0096" CODE="00BB" ID="QE0096"/> δύναται να χαρακτηριστεί ως <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0097" ID="QS0097"/>ανθρώπινο σώμα<QUOT.END REF.START="QS0097" CODE="00BB" ID="QE0097"/> κατά το αρχικό στάδιο του σχηματισμού και της αναπτύξεώς του ή, σε αρνητική περίπτωση, ως ένα <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0098" ID="QS0098"/>στοιχείο που έχει απομονωθεί από το ανθρώπινο σώμα<QUOT.END REF.START="QS0098" CODE="00BB" ID="QE0098"/> κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2. Είμαι της γνώμης ότι είναι απολύτως εφικτό να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα δίχως να ληφθεί υπόψη το περιεχόμενο του άρθρου 5 της οδηγίας.</TXT></NP><NP><NO.P>51.</NO.P><TXT>Σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας, μολονότι το ανθρώπινο σώμα κατά τα διάφορα στάδια του σχηματισμού και η απλή ανακάλυψη ενός από τα επιμέρους στοιχεία του δεν μπορούν να κατοχυρωθούν με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, ένα στοιχείο που έχει απομονωθεί από το ανθρώπινο σώμα ή που έχει παραχθεί με άλλο τρόπο με τεχνική μέθοδο μπορεί να κατοχυρωθεί<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Βλ., επίσης, την αιτιολογική σκέψη 16· ομοίως τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. F. Jacobs της <DATE ISO="20010614">14ης Ιουνίου 2001</DATE> στην υπόθεση C-377/98, <HT TYPE="BOLD">Βασίλειο των Κάτω Χωρών κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης</HT>, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:329">EU:C:2001:329</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σημείο 199.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>52.</NO.P><TXT>Ένας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0099" ID="QS0099"/>παρθενογενετικός οργανισμός<QUOT.END REF.START="QS0099" CODE="00BB" ID="QE0099"/> ούτε ανθρώπινο σώμα σε κάποιο στάδιο του σχηματισμού του αποτελεί ούτε κάποιο από τα στοιχεία του. Αντιθέτως, οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0100" ID="QS0100"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0100" CODE="00BB" ID="QE0100"/> παράγονται με τεχνική μέθοδο και ως εκ τούτου, βάσει αυτού καθεαυτό του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας δεν απαγορεύεται η δυνατότητα κατοχυρώσεώς τους με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Όπως έκρινε το Δικαστήριο στην υπόθεση Βασίλειο των Κάτω Χωρών κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0101" ID="QS0101"/>μπορούν να αποτελέσουν αποκλειστικά αντικείμενο αιτήσεως για τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας οι εφευρέσεις που συνδέουν ένα φυσικό στοιχείο με τεχνική διαδικασία καθιστώσα εφικτή την απομόνωσή του ή την παραγωγή του με σκοπό τη βιομηχανική εφαρμογή<QUOT.END REF.START="QS0101" CODE="00BB" ID="QE0101"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Απόφαση <HT TYPE="BOLD">Βασίλειο των Κάτω Χωρών κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης</HT>, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:523">EU:C:2001:523</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 72. Βλ., επίσης, αιτιολογικές σκέψεις 20 και 21, καθώς και απόφαση Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:388">EU:C:2005:388</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 66.</P></NOTE>.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="14"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P>B –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Το προδικαστικό ερώτημα</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>53.</NO.P><TXT>Θα εξετάσω στη συνέχεια το ερώτημα κατά πόσον οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0102" ID="QS0102"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0102" CODE="00BB" ID="QE0102"/> αποτελούν ανθρώπινα έμβρυα κατά την οδηγία, ειδικότερα υπό το φως των διευκρινίσεων του αιτούντος δικαστηρίου και της αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle, στο διατακτικό της οποίας το Δικαστήριο έκρινε ότι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0103" ID="QS0103"/>αποτελεί <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0104" ID="QS0104"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0104" CODE="201D" ID="QE0104"/> […] κάθε μη γονιμοποιημένο ωάριο που οδηγήθηκε σε διαίρεση και σε πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως<QUOT.END REF.START="QS0103" CODE="00BB" ID="QE0103"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, διατακτικό.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>54.</NO.P><TXT>Προτού προχωρήσω στην ανάλυσή μου, ωστόσο, θα παρουσιάσω τις απόψεις των μετεχόντων στη διαδικασία.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Οι απόψεις των μετεχόντων στη διαδικασία</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>55.</NO.P><TXT>Οι μετέχοντες στη διαδικασία ερίζουν ως προς το αν οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0105" ID="QS0105"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0105" CODE="00BB" ID="QE0105"/> αποτελούν ανθρώπινα έμβρυα.</TXT></NP><NP><NO.P>56.</NO.P><TXT>Η ISC, η Γαλλία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0106" ID="QS0106"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0106" CODE="00BB" ID="QE0106"/> δεν αποτελούν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0107" ID="QS0107"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0107" CODE="00BB" ID="QE0107"/> κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας.</TXT></NP><NP><NO.P>57.</NO.P><TXT>Η ISC διατείνεται ότι η οδηγία ενθαρρύνει την έρευνα στο πεδίο της γενετικής μηχανικής παρέχοντας κίνητρα κατοχυρώσεως με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ενώ περιορίζει τη δυνατότητα κατοχυρώσεως για λόγους σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αποκλείοντας, επί παραδείγματι, το ανθρώπινο σώμα<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας.</P></NOTE> όπως επίσης και τη χρήση ολοδύναμων ανθρωπίνων κυττάρων από τη δυνατότητα αυτή<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Αιτιολογική σκέψη 38.</P></NOTE>. Η ερμηνεία της έννοιας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0108" ID="QS0108"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0108" CODE="00BB" ID="QE0108"/> πρέπει να επιτύχει την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των συγκεκριμένων δύο σκοπών. Μολονότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η ακεραιότητα του προσώπου απαιτούν να θεωρούνται έμβρυα τα γονιμοποιημένα ωάρια, εντούτοις ένας οργανισμός ο οποίος δεν έχει τη δυνατότητα να αναπτυχθεί σε ανθρώπινο ον ή τουλάχιστον να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος δεν μπορεί να θεωρηθεί έμβρυο. Καθώς ένα ωάριο στερούμενο πατρικού DNA δύναται να αναπτυχθεί μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης, αλλά δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε ολοκληρωμένο οργανισμό, καθώς, με άλλα λόγια, τα κύτταρα ενός <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0109" ID="QS0109"/>παρθενογενετικού οργανισμού<QUOT.END REF.START="QS0109" CODE="00BB" ID="QE0109"/> είναι πολυδύναμα ακόμα και κατά τις πρώτες ελάχιστες κυτταρικές διαιρέσεις και ουδέποτε ολοδύναμα, αποκλείοντας για τον λόγο αυτό την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου οργανισμού, οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0110" ID="QS0110"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0110" CODE="00BB" ID="QE0110"/> δεν μπορούν να θεωρηθούν ανθρώπινα έμβρυα. Συνεπώς, δεν ομοιάζουν προς τα γονιμοποιημένα ωάρια σε κανένα στάδιο της διαδικασίας αναπτύξεώς τους. Κατά την άποψη της ISC, η χρυσή τομή μεταξύ ανθρώπινης αξιοπρέπειας και παροχής ερευνητικών κινήτρων μέσω της κατοχυρώσεως με διπλώματα ευρεσιτεχνίας είναι δυνατόν να ευρεθεί μόνον αν δεν στερηθούν της δυνατότητας αυτής οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0111" ID="QS0111"/>παρθενογενετικοί<QUOT.END REF.START="QS0111" CODE="00BB" ID="QE0111"/> μηχανισμοί.</TXT></NP><NP><NO.P>58.</NO.P><TXT>Όσον αφορά την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Brüstle, η ISC προβάλλει πρωτίστως ότι η απόφαση αυτή δεν έρχεται σε αντίθεση με τη θέση ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0112" ID="QS0112"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0112" CODE="00BB" ID="QE0112"/> δεν αποτελούν ανθρώπινα έμβρυα. Η αναφορά του Δικαστηρίου σ’ έναν οργανισμό <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0113" ID="QS0113"/>ικανό να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0113" CODE="00BB" ID="QE0113"/> αποσκοπούσε, κατά την ISC, στην καθιέρωση του κριτηρίου αυτού, αφήνοντας στα εθνικά δικαστήρια να αποφασίσουν αν πληρούται η συγκεκριμένη προϋπόθεση. Την επιχειρηματολογία της ISC ενισχύει η έμφαση που έδωσε το Δικαστήριο στην ανάπτυξη του ανθρωπίνου όντος και το γεγονός ότι το Δικαστήριο διατύπωσε ακριβώς το ίδιο σκεπτικό τόσο επί των γονιμοποιημένων όσο και επί των μη γονιμοποιημένων ωαρίων που υποβάλλονται σε πυρηνική μεταφορά σωματικών κυττάρων, τα οποία έχουν αμφότερα τη<?PAGE NO="15"?> δυνατότητα να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα. Τέλος, η ISC επισημαίνει ότι στην υπόθεση Brüstle το αιτούν δικαστήριο και οι μετέχοντες στη διαδικασία επικαλέστηκαν ασαφείς πληροφορίες ως προς το αν οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0114" ID="QS0114"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0114" CODE="00BB" ID="QE0114"/> μπορούν να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα. Αν η απόφαση του Δικαστηρίου πρέπει να ερμηνευτεί διαφορετικά, ήτοι υπό την έννοια ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0115" ID="QS0115"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0115" CODE="00BB" ID="QE0115"/> είναι ανθρώπινα έμβρυα επειδή μπορεί να παραλληλιστεί η (αρχική) ανάπτυξή τους προς εκείνη των εμβρύων, τότε η ISC θεωρεί εύλογο να αποστεί το Δικαστήριο από την εν λόγω απόφαση, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο στην προκειμένη περίπτωση τονίζει ρητώς ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0116" ID="QS0116"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0116" CODE="00BB" ID="QE0116"/> και τα γονιμοποιημένα ωάρια δεν ταυτίζονται σε οποιοδήποτε στάδιο της αναπτύξεώς τους. Την άποψη της ISC ενισχύει περαιτέρω η απόφαση που εξέδωσε το Bundesgerichtshof επί της υποθέσεως Brüstle μετά την προδικαστική απόφαση, με την οποία το γερμανικό δικαστήριο έκρινε ότι συγκεκριμένοι μη βιώσιμοι οργανισμοί οι οποίοι αναπτύχθηκαν από ωοκύτταρα με τεχνητή γονιμοποίηση δεν αποτελούν έμβρυα κατά την έννοια της αποφάσεως του Δικαστηρίου, καθόσον δεν είναι ικανοί να θέσουν σε κίνηση τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος.</TXT></NP><NP><NO.P>59.</NO.P><TXT>Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο πρέπει να διευκρινίσει την ασαφή κρίση του επί της υποθέσεως Brüstle, την οποία στήριξε στη διατύπωση <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0117" ID="QS0117"/>ικανοί να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0117" CODE="00BB" ID="QE0117"/>. Ισχυρίζεται ότι με τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στην υπόθεση Brüstle δεν παρουσιάστηκαν με ακρίβεια τα τεχνικά δεδομένα τα οποία αφορούν τους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0118" ID="QS0118"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0118" CODE="00BB" ID="QE0118"/>, ότι η επιστημονική κατανόηση των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0119" ID="QS0119"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0119" CODE="00BB" ID="QE0119"/> έχει αλλάξει έκτοτε και ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0120" ID="QS0120"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0120" CODE="00BB" ID="QE0120"/> δεν μπορούν, πλέον, να θεωρηθούν όμοιοι με τα έμβρυα σε οποιοδήποτε στάδιο της αναπτύξεώς τους. Το Ηνωμένο Βασίλειο επισήμανε ότι τόσο το Δικαστήριο όσο και ο γενικός εισαγγελέας είχαν επισημάνει στην υπόθεση Brüstle ότι οι απαντήσεις που αφορούν τεχνικό τομέα ευρισκόμενο ακόμα υπό ανάπτυξη ενδέχεται να αλλάζουν παράλληλα με τις προόδους που σημειώνει η τεχνολογία. Η φράση <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0121" ID="QS0121"/>ικανοί να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0121" CODE="00BB" ID="QE0121"/> θα πρέπει να έχει την έννοια ότι εκτείνεται μόνον σε μηχανισμούς αναπτύξεως οι οποίοι τουλάχιστον διαθέτουν δυνατότητα ολοκληρώσεως και οδηγούν σ’ ένα βιώσιμο ανθρώπινο ον, και οι οποίοι θα επιτύγχαναν επίσης την απαιτούμενη ισορροπία μεταξύ των επιθυμητών κινήτρων για τη βιομηχανία της βιοτεχνολογίας και της αξιοπρέπειας και ακεραιότητας του προσώπου<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Το Ηνωμένο Βασίλειο επίσης πρότεινε να υιοθετηθεί η διάκριση μεταξύ ολοδύναμων και πολυδύναμων κυττάρων η οποία χαράχθηκε στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Y. Bot στην υπόθεση Brüstle.</P></NOTE>. Η Γαλλία και η Σουηδία αντιλαμβάνονται με παρόμοιο τρόπο το κριτήριο του Δικαστηρίου και θεωρούν ότι, λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων, η παρθενογένεση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μια τεχνική ικανή να ενεργοποιήσει τη διαδικασία εξελίξεως ανθρωπίνου όντος. Η Επιτροπή υιοθετεί μιαν ανάλογη θέση και διατείνεται ότι η εκτίμηση του Δικαστηρίου ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0122" ID="QS0122"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0122" CODE="00BB" ID="QE0122"/> πληρούν τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις και αποτελούν ανθρώπινα έμβρυα βασίστηκε σε γραπτές παρατηρήσεις που έχουν αποδειχθεί εσφαλμένες υπό το φως των επιστημονικών εξελίξεων. Η Επιτροπή καλεί το Δικαστήριο να υιοθετήσει κριτήρια τα οποία κατά το δυνατόν δεν θα επηρεάζονται από τις ραγδαίες εξελίξεις στη βιοτεχνολογία.</TXT></NP><NP><NO.P>60.</NO.P><TXT>Η Πορτογαλία επίσης υποστηρίζει τη συγκεκριμένη ερμηνεία του κριτηρίου του Δικαστηρίου, ωστόσο τονίζει ιδιαιτέρως τον κίνδυνο περαιτέρω επεμβάσεως σε έναν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0123" ID="QS0123"/>παρθενογενετικό οργανισμό<QUOT.END REF.START="QS0123" CODE="00BB" ID="QE0123"/> με σκοπό τη βιωσιμότητά του. Προτείνει θετική απάντηση στο ερώτημα, εκτός εάν αποδειχθεί ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0124" ID="QS0124"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0124" CODE="00BB" ID="QE0124"/> δεν είναι ικανοί να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα με κανενός είδους πρόσθετες γενετικές επεμβάσεις. Το εθνικό δικαστήριο είναι αρμόδιο να κρίνει κατά το πόσον η αίτηση για κατοχύρωση διπλώματος ευρεσιτεχνίας αποδεικνύει ότι δεν υφίσταται τέτοια δυνατότητα ή κατά πόσον οι αιτούμενοι κατοχυρώσεως παραιτούνται από το δικαίωμα να προβούν σε επεμβάσεις αυτού του είδους. Το Ηνωμένο Βασίλειο απορρίπτει ρητά τη θέση ότι είναι κρίσιμη η πιθανότητα τέτοιων μελλοντικών επεμβάσεων, στηριζόμενο στη συλλογιστική του γερμανικού Bundesgerichtshof όπως διατυπώθηκε τελικά στην απόφασή του επί της υποθέσεως Brüstle, με την οποία κρίθηκε ότι ο αποφασιστικής σημασίας παράγοντας ήταν η δυνατότητα του κυττάρου αυτού καθεαυτό, και όχι οι δυνατότητες του κυττάρου κατόπιν επεμβάσεως.</TXT></NP><?PAGE NO="16"?><NP><NO.P>61.</NO.P><TXT>Η Πολωνία, ωστόσο, δίδει καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό. Υποστηρίζει ότι για το συμφέρον προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας το Δικαστήριο ορθώς βασίζεται στη δυνατότητα <HT TYPE="ITALIC">ενεργοποιήσεως</HT> του μηχανισμού αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος. Παρόλο που οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0125" ID="QS0125"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0125" CODE="00BB" ID="QE0125"/> δεν έχουν τη δυνατότητα, σύμφωνα με την τρέχουσα αντίληψη, να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα, διέρχονται αρχικώς τα ίδια στάδια αναπτύξεως μ’ ένα γονιμοποιημένο ωάριο, ήτοι κυτταρική διαίρεση και διαφοροποίηση, και ως εκ τούτου αποτελούν ανθρώπινα έμβρυα.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Ανάλυση</TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>Η απόφαση Brüstle</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>62.</NO.P><TXT>Το Δικαστήριο κλήθηκε στην υπόθεση Brüstle να προβεί στον ορισμό των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0126" ID="QS0126"/>ανθρωπίνων εμβρύων<QUOT.END REF.START="QS0126" CODE="00BB" ID="QE0126"/> κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, διατακτικό.</P></NOTE>. Έκρινε ότι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0127" ID="QS0127"/>αποτελεί <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0128" ID="QS0128"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0128" CODE="201D" ID="QE0128"/> κάθε ανθρώπινο ωάριο ήδη από το στάδιο της γονιμοποιήσεως, κάθε μη γονιμοποιημένο ανθρώπινο ωάριο στο οποίο έχει μεταμοσχευθεί ο πυρήνας ώριμου κυττάρου και κάθε μη γονιμοποιημένο ωάριο που οδηγήθηκε σε διαίρεση και σε πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως<QUOT.END REF.START="QS0127" CODE="00BB" ID="QE0127"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, διατακτικό.</P></NOTE>. Όσον αφορά τα κύτταρα τα οποία λαμβάνονται κατά το στάδιο της βλαστοκύστης, ωστόσο, το Δικαστήριο επιφύλαξε διαφορετική προσέγγιση: <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0129" ID="QS0129"/>στον εθνικό δικαστή απόκειται να εξακριβώσει, υπό το πρίσμα των εξελίξεων της επιστήμης, αν βλαστοκύτταρο το οποίο ελήφθη από ανθρώπινο έμβρυο κατά το στάδιο της βλαστοκύστης αποτελεί <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0130" ID="QS0130"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0130" CODE="201D" ID="QE0130"/> κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 98/44<QUOT.END REF.START="QS0129" CODE="00BB" ID="QE0129"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Όπ.π.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>63.</NO.P><TXT>Η εν λόγω διατύπωση σαφώς και κατηγορηματικώς δείχνει να περιλαμβάνει τους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0131" ID="QS0131"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0131" CODE="00BB" ID="QE0131"/> στον ορισμό των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0132" ID="QS0132"/>ανθρωπίνων εμβρύων<QUOT.END REF.START="QS0132" CODE="00BB" ID="QE0132"/>. Ωστόσο, το διατακτικό μιας αποφάσεως πρέπει να ερμηνεύεται λαμβανομένου υπόψη του σκεπτικού το οποίο οδήγησε σε αυτό και συνιστά το αναγκαίο του έρεισμα<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Απόφαση Αστερίς κ.λπ κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 97/86, 99/86, 193/86 και 215/86, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1988:199">EU:C:1988:199</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 27· <HT TYPE="BOLD">R</HT>. <HT TYPE="BOLD">Bosch</HT> <HT TYPE="BOLD">GmbH</HT> <HT TYPE="BOLD">κατά</HT> <HT TYPE="BOLD">Hauptzollamt</HT> <HT TYPE="BOLD">Hildesheim</HT>, 135/77, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1978:75">EU:C:1978:75</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 4.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>64.</NO.P><TXT>Το προδικαστικό ερώτημα το οποίο υποβλήθηκε στο Δικαστήριο στην υπόθεση Brüstle τέθηκε στο πλαίσιο διαφοράς περί της εγκυρότητας αιτήσεως εκ μέρους του O. Brüstle για την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας η οποία αφορούσε <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0133" ID="QS0133"/>απομονωμένα και καθαρά προγονικά νευρικά κύτταρα, τις μεθόδους παραγωγής τους από εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα, καθώς και τη χρησιμοποίηση των νευρικών προγονικών κυττάρων για τη θεραπεία νευρικών βλαβών<QUOT.END REF.START="QS0133" CODE="00BB" ID="QE0133"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 15.</P></NOTE>. Στο πλαίσιο του υποβληθέντος ερωτήματος όσον αφορά την έννοια των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0134" ID="QS0134"/>ανθρωπίνων εμβρύων<QUOT.END REF.START="QS0134" CODE="00BB" ID="QE0134"/>, το Bundesgerichtshof ρητώς διερωτήθηκε κατά πόσον <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0135" ID="QS0135"/>τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια που οδηγήθηκαν σε διαίρεση και πολλαπλασιασμό μέσω παρθενογενέσεως<QUOT.END REF.START="QS0135" CODE="00BB" ID="QE0135"/> περιλαμβάνονται στην έννοια αυτή<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 23.</P></NOTE>, καθόσον κατά την περιγραφή του διπλώματος ευρεσιτεχνίας αυτού του είδους τα ωάρια συνιστούν εναλλακτικό τρόπο λήψεως ανθρωπίνων εμβρυϊκών βλαστικών κυττάρων.</TXT></NP><NP><NO.P>65.</NO.P><TXT>Βασιζόμενο στο πλαίσιο και τον σκοπό της οδηγίας, και συγκεκριμένα στις αιτιολογικές σκέψεις 16 και 38, στο άρθρο 5, παράγραφος 1, και στο άρθρο 6, το Δικαστήριο υποστήριξε ότι η οδηγία απέβλεπε στον αποκλεισμό κάθε δυνατότητας χορηγήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας σε περιπτώσεις στις οποίες ενδέχεται να θιγεί η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, καταλήγοντας ότι η κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0136" ID="QS0136"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0136" CODE="00BB" ID="QE0136"/> θα πρέπει να <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0137" ID="QS0137"/>νοηθεί διασταλτικώς<QUOT.END REF.START="QS0137" CODE="00BB" ID="QE0137"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψεις 32 έως 34.</P></NOTE>.</TXT></NP><?PAGE NO="17"?><NP><NO.P>66.</NO.P><TXT>Εν συνεχεία το Δικαστήριο έκρινε ότι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0138" ID="QS0138"/>κάθε ανθρώπινο ωάριο πρέπει, ήδη από το στάδιο της γονιμοποιήσεώς του, να θεωρείται ως <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0139" ID="QS0139"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0139" CODE="201D" ID="QE0139"/> κατά την έννοια και προς εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, <HT TYPE="ITALIC">εφόσον η γονιμοποίηση αυτή είναι ικανή να ενεργοποιήσει τη διαδικασία αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος</HT><QUOT.END REF.START="QS0138" CODE="00BB" ID="QE0138"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 35, η υπογράμμιση δική μου.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>67.</NO.P><TXT>Το εν λόγω κριτήριο, ήτοι το κατά πόσον ένας οργανισμός είναι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0140" ID="QS0140"/>ικανός να ενεργοποιήσει τη διαδικασία αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0140" CODE="00BB" ID="QE0140"/>, είναι κομβικής σημασίας στη συλλογιστική του Δικαστηρίου. Εάν ένας οργανισμός έχει την ικανότητα αυτή <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0141" ID="QS0141"/>όπως το έμβρυο που προκύπτει από τη γονιμοποίηση ωαρίου<QUOT.END REF.START="QS0141" CODE="00BB" ID="QE0141"/>, τότε συνιστά το λειτουργικό ισοδύναμο ενός εμβρύου και συνεπώς περιλαμβάνεται στην έννοια του <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0142" ID="QS0142"/>ανθρωπίνου εμβρύου<QUOT.END REF.START="QS0142" CODE="00BB" ID="QE0142"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Βλ. απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 36.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>68.</NO.P><TXT>Το Δικαστήριο εν συνεχεία εφήρμοσε το συγκεκριμένο κριτήριο στους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0143" ID="QS0143"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0143" CODE="00BB" ID="QE0143"/> και στα μη γονιμοποιημένα ωάρια μετά από πυρηνική μεταφορά σωματικών κυττάρων και έκρινε αμφότερους τους οργανισμούς αυτούς ικανούς να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Όπ.π.</P></NOTE> Όσον αφορά τα βλαστοκύτταρα τα οποία ελήφθησαν από ανθρώπινο έμβρυο κατά το στάδιο της βλαστοκύστης, ωστόσο, το Δικαστήριο τόνισε ότι εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια να εξακριβώσουν κατά πόσο διαθέτουν τη δυνατότητα αυτή και <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0144" ID="QS0144"/>κατά συνέπεια, εμπίπτουν στην έννοια του <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0145" ID="QS0145"/>ανθρωπίνου εμβρύου<QUOT.END REF.START="QS0145" CODE="201D" ID="QE0145"/> κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας και για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου αυτού<QUOT.END REF.START="QS0144" CODE="00BB" ID="QE0144"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 37.</P></NOTE>.</TXT></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>Κατανόηση της αποφάσεως Brüstle</TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>69.</NO.P><TXT>Πώς δύναται να κατανοηθεί η φράση <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0146" ID="QS0146"/>ικανοί να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος<QUOT.END REF.START="QS0146" CODE="00BB" ID="QE0146"/>; Εκ πρώτης όψεως θα φαινόταν ενδεχομένως ασαφής, καθώς η έμφαση μπορεί να δοθεί είτε στον παραλληλισμό των πρώτων σταδίων αναπτύξεως, τουτέστιν κατά πόσον ένας οργανισμός υπεισέρχεται σε μια διαδικασίας κυτταρικής διαιρέσεως και διαφοροποιήσεως παρόμοια με αυτήν ενός γονιμοποιημένου ωαρίου, είτε στο γεγονός ότι ο οργανισμός έχει την εγγενή δυνατότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον.</TXT></NP><NP><NO.P>70.</NO.P><TXT>Ωστόσο, με μια ενδελεχή ανάλυση της αποφάσεως γίνεται αντιληπτό ότι το Δικαστήριο σκόπευε να εξετάσει κατά πόσον ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο έχει την εγγενή ικανότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον.</TXT></NP><NP><NO.P>71.</NO.P><TXT>Είμαι της γνώμης ότι με την απόφαση Brüstle το Δικαστήριο έχει καθιερώσει μια λειτουργική ισοδυναμία μεταξύ γονιμοποιημένων ωαρίων, μη γονιμοποιημένων ωαρίων που υποβάλλονται σε πυρηνική μεταφορά σωματικών κυττάρων και <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0147" ID="QS0147"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0147" CODE="00BB" ID="QE0147"/>. Μολονότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0148" ID="QS0148"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0148" CODE="00BB" ID="QE0148"/>, όπως είναι πλέον προφανές, είναι οι μόνοι οργανισμοί μεταξύ των συγκεκριμένων τριών κατηγοριών οι οποίοι στερούνται της δυνατότητας να αναπτυχθούν σε ανθρώπινα όντα, το Δικαστήριο αντιμετωπίζει τους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0149" ID="QS0149"/>παρθενογενετικούς οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0149" CODE="00BB" ID="QE0149"/> και τα μη γονιμοποιημένα ωάρια που υποβάλλονται σε πυρηνική μεταφορά σωματικών κυττάρων στην ίδια σκέψη δίχως να προβαίνει σε διάκριση μεταξύ αυτών και κρίνοντας ότι αμφότεροι οι οργανισμοί <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0150" ID="QS0150"/>είναι ικανοί, όπως προκύπτει από τις υποβληθείσες ενώπιον του Δικαστηρίου γραπτές παρατηρήσεις, λόγω της τεχνικής που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία τους, να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό αναπτύξεως ανθρωπίνου όντος όπως το έμβρυο που προκύπτει από τη γονιμοποίηση ωαρίου<QUOT.END REF.START="QS0150" CODE="00BB" ID="QE0150"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Απόφαση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σκέψη 36.</P></NOTE>. Εάν<?PAGE NO="18"?> το Δικαστήριο γνώριζε τη θεμελιώδη διαφορά μεταξύ <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0151" ID="QS0151"/>παρθενογενετικών οργανισμών<QUOT.END REF.START="QS0151" CODE="00BB" ID="QE0151"/> και μη γονιμοποιημένων ωαρίων που υποβάλλονται σε πυρηνική μεταφορά σωματικών κυττάρων και παρά ταύτα ήθελε να καθιερώσει μια λειτουργική ισοδυναμία μεταξύ των δύο, τότε δεν χωρεί αμφιβολία ότι θα είχε εξετάσει την εν λόγω διαφορά.</TXT></NP><NP><NO.P>72.</NO.P><TXT>Ως εκ τούτου, ευλόγως δύναται να υποτεθεί ότι εξαιτίας ακριβώς των υποβληθεισών στο πλαίσιο της υποθέσεως Brüstle παρατηρήσεων προεκλήθη στο Δικαστήριο η εντύπωση ότι και οι τρεις οργανισμοί διαθέτουν την εγγενή δυνατότητα να αναπτυχθούν σε ανθρώπινο όν. Η Επιτροπή υποστήριξε τη θέση αυτή στις παρατηρήσεις της στην υπό κρίση υπόθεση, δίνοντας παραδείγματα από διάφορες επισημάνσεις που περιέχονται στις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στην υπόθεση Brüstle που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την εντύπωση αυτή. Το ενδεχόμενο αυτό επιβεβαιώνεται επίσης από τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Y. Bot, ο οποίος διατείνεται ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0152" ID="QS0152"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0152" CODE="00BB" ID="QE0152"/> είναι έμβρυα <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0153" ID="QS0153"/>στο μέτρο που οι εν λόγω μέθοδοι καθιστούν δυνατή τη λήψη ολοδύναμων κυττάρων, <HT TYPE="ITALIC">όπως προκύπτει από τις γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου</HT><QUOT.END REF.START="QS0153" CODE="00BB" ID="QE0153"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Y. Bot της <DATE ISO="20110310">10ης Μαρτίου 2011</DATE> στην υπόθεση Brüstle, <REF.DOC.ECR><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:138">EU:C:2011:138</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>, σημείο 91. Η υπογράμμιση δική μου.</P></NOTE>, τουτέστιν στο μέτρο που είναι δυνατή η εξ αυτών λήψη κυττάρων που έχουν τη δυνατότητα να αναπτυχθούν σε ανθρώπινο ον.</TXT></NP><NP><NO.P>73.</NO.P><TXT>Ερμηνεύοντας το σκεπτικό του Δικαστηρίου, αποφασιστικής σημασίας κριτήριο το οποίο πρέπει να ληφθεί υπόψη προκειμένου να κριθεί κατά πόσον ένα μη γονιμοποιημένο ωάριο αποτελεί ανθρώπινο έμβρυο είναι, συνεπώς, το αν το εν λόγω μη γονιμοποιημένο ωάριο διαθέτει εγγενώς δυνατότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον, τουτέστιν το κατά πόσον πράγματι αποτελεί το λειτουργικό ισοδύναμο ενός γονιμοποιημένου ωαρίου.</TXT></NP><NP><NO.P>74.</NO.P><TXT>Λαμβανομένης υπόψη της μη επιδεχόμενης παρερμηνείες εκθέσεως των πραγματικών περιστατικών από το αιτούν δικαστήριο και τους μετέχοντες στη διαδικασία, προκύπτει πλέον αναμφίβολα ότι ένας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0154" ID="QS0154"/>παρθενογενετικός οργανισμός<QUOT.END REF.START="QS0154" CODE="00BB" ID="QE0154"/> δεν διαθέτει, αυτός καθεαυτόν, την απαιτούμενη εγγενή δυνατότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον και για τον λόγο αυτό δεν αποτελεί <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0155" ID="QS0155"/>ανθρώπινο έμβρυο<QUOT.END REF.START="QS0155" CODE="00BB" ID="QE0155"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Βλ. τη συζήτηση σε Austriaco, N, <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0156" ID="QS0156"/>Complete Moles and Parthenotes Are Not Organisms<QUOT.END REF.START="QS0156" CODE="00BB" ID="QE0156"/>, σε: Suarez, A &amp; Huarte, J (επιμέλεια), <HT TYPE="ITALIC">Is this Cell a Human Being</HT>?, Springer, Χαϊδελβέργη, 2011, σ. 45.</P></NOTE>.</TXT></NP><NP><NO.P>75.</NO.P><TXT>Συνεπώς και υπό την επιφύλαξη η οποία παρατίθεται στη συνέχεια πρέπει να δοθεί αρνητική απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα το οποίο υπέβαλε το High Court, τουτέστιν ότι τα μη γονιμοποιημένα ανθρώπινα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση όπως περιγράφονται από το αιτούν δικαστήριο δεν περιλαμβάνονται στην έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0157" ID="QS0157"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0157" CODE="00BB" ID="QE0157"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας.</TXT></NP><NP><NO.P>76.</NO.P><TXT>Η επίμαχη επιφύλαξη αφορά το περιγραφέν ανωτέρω ενδεχόμενο<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Βλ. σημείο 32 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE> γενετικής επεμβάσεως σε <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0158" ID="QS0158"/>παρθενογενετικό οργανισμό<QUOT.END REF.START="QS0158" CODE="00BB" ID="QE0158"/> κατά τέτοιον τρόπο ώστε να δύναται να αναπτυχθεί σε ολοκληρωμένο οργανισμό και ως εκ τούτου σε ανθρώπινο ον. Καθόσον επεμβάσεις αυτού του είδους έχουν ήδη δοκιμασθεί επιτυχώς σε μη ανθρώπινους <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0159" ID="QS0159"/>παρθενογενετικούς<QUOT.END REF.START="QS0159" CODE="00BB" ID="QE0159"/> θηλαστικούς <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0160" ID="QS0160"/>οργανισμούς<QUOT.END REF.START="QS0160" CODE="00BB" ID="QE0160"/> (συγκεκριμένα σε ποντίκια), δεν μπορεί να αποκλειστεί κατηγορηματικά ότι είναι πιθανό, στο μέλλον, να τους υποστούν και ανθρώπινοι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0161" ID="QS0161"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0161" CODE="00BB" ID="QE0161"/>. Μολονότι οι επεμβάσεις αυτές συχνά θα ήταν παράνομες<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η Γαλλία υπογράμμισε ότι οι επεμβάσεις αυτού του είδους είναι παράνομες στη Γαλλία. Βλ. συναφώς το άρθρο 13 της συμβάσεως για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας όσον αφορά τις εφαρμογές της βιολογίας και της ιατρικής: Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη βιοϊατρική, που συνήφθη στο Οβιέδο στις <DATE ISO="19970404">4 Απριλίου 1997</DATE>, το οποίο απαγορεύει συγκεκριμένες επεμβάσεις που αποσκοπούν στην τροποποίηση του ανθρωπίνου γονιδιώματος. Η σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει επικυρωθεί από 29 κράτη, μεταξύ των οποίων και αρκετά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά όχι από την ίδια την Ένωση.</P></NOTE>.</TXT></NP><?PAGE NO="19"?><NP><NO.P>77.</NO.P><TXT>Παρά ταύτα η πιθανότητα και μόνον μιας επιγενόμενης γενετικής επεμβάσεως η οποία θα τροποποιούσε τα ουσιώδη χαρακτηριστικά ενός <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0162" ID="QS0162"/>παρθενογενετικού οργανισμού<QUOT.END REF.START="QS0162" CODE="00BB" ID="QE0162"/> δεν αλλάζει τον χαρακτήρα του τελευταίου <HT TYPE="ITALIC">πριν</HT> από την επέμβαση. Όπως αναφέρθηκε ήδη, ένας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0163" ID="QS0163"/>παρθενογενετικός οργανισμός<QUOT.END REF.START="QS0163" CODE="00BB" ID="QE0163"/> καθεαυτόν δεν διαθέτει, σύμφωνα με την τρέχουσα επιστημονική γνώση, την ικανότητα να εξελιχθεί σε ανθρώπινο όν. Όταν ένας <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0164" ID="QS0164"/>παρθενογενετικός οργανισμός<QUOT.END REF.START="QS0164" CODE="00BB" ID="QE0164"/> υφίσταται επέμβαση κατά τρόπο ο οποίος πράγματι του προσδίδει την αντίστοιχη αυτή δυνατότητα, τότε δεν μπορεί πλέον να θεωρείται <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0165" ID="QS0165"/>παρθενογενετικός οργανισμός<QUOT.END REF.START="QS0165" CODE="00BB" ID="QE0165"/>, και, συνεπώς, δεν μπορεί να κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.</TXT></NP><NP><NO.P>78.</NO.P><TXT>Ακολούθως, το ερώτημα του High δεν δύναται να λάβει μιαν απλή αρνητική απάντηση. Τουναντίον, για λόγους σωφροσύνης επιβάλλεται να καταστεί σαφές ότι οι <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0166" ID="QS0166"/>παρθενογενετικοί οργανισμοί<QUOT.END REF.START="QS0166" CODE="00BB" ID="QE0166"/> μπορούν να αποκλείονται από την έννοια των <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0167" ID="QS0167"/>εμβρύων<QUOT.END REF.START="QS0167" CODE="00BB" ID="QE0167"/> μόνο κατά το μέτρο που δεν έχουν υποστεί γενετική επέμβαση που να τους προσδίδει τη δυνατότητα αναπτύξεως σε ανθρώπινο ον.</TXT></NP><NP><NO.P>79.</NO.P><TXT>Υπό το φως όλων των επιχειρημάτων προτείνω ότι η απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα θα πρέπει να είναι ότι τα μη γονιμοποιημένα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση δεν περιλαμβάνονται στην έννοια <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0168" ID="QS0168"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0168" CODE="00BB" ID="QE0168"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, για όσο διάστημα δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινο ον, και δεν έχουν υποστεί γενετική επέμβαση προκειμένου να αποκτήσουν τη δυνατότητα αυτή.</TXT></NP></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P>V –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Πρόταση</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP><NO.P>80.</NO.P><TXT>Κατόπιν όλων των ανωτέρω προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα του High Court of Justice, Chancery Division (Patents Court) ως εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0169" ID="QS0169"/>Μη γονιμοποιημένα ωάρια των οποίων η διαίρεση και περαιτέρω ανάπτυξη έχει ενεργοποιηθεί με παρθενογένεση δεν περιλαμβάνονται στην έννοια <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0170" ID="QS0170"/>ανθρώπινα έμβρυα<QUOT.END REF.START="QS0170" CODE="201D" ID="QE0170"/> όπως αυτή χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19980706">6ης Ιουλίου 1998</DATE>, για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων, για όσο διάστημα δεν είναι ικανά να αναπτυχθούν σε ανθρώπινο ον, και δεν έχουν υποστεί γενετική επέμβαση προκειμένου να αποκτήσουν τη δυνατότητα αυτή.<QUOT.END REF.START="QS0169" CODE="00BB" ID="QE0169"/></P></QUOT.S></P></NP></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>