Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
RIMVYDAS NORKUS
της 18ης Ιουνίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑582/24 P
PB
κατά
Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης
« Αίτηση αναιρέσεως – Υπαλληλική υπόθεση – Έκτακτοι υπάλληλοι – Ηθική παρενόχληση – Αίτηση αρωγής – Απόρριψη της αίτησης – Έλλειψη αρχής αποδείξεως – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα ακροάσεως – Αρχή της αμεροληψίας – Αρχή της χρηστής διοίκησης – Καθήκον μέριμνας – Ευθύνη »
I. Εισαγωγή
1. Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, ο PB ζητεί την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 26ης Ιουνίου 2024, PB κατά ΕΣΕ (T‑789/22, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2024:426), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή που άσκησε δυνάμει του άρθρου 270 ΣΛΕΕ με αίτημα, αφενός, την ακύρωση της απόφασης του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης (ΕΣΕ), της 15ης Φεβρουαρίου 2022, με την οποία απορρίφθηκε η αίτησή του περί αρωγής, και, αφετέρου, την αποκατάσταση της ζημίας την οποία ισχυρίστηκε ότι υπέστη λόγω της απόφασης αυτής.
2. Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν στο πρώτο, το δεύτερο, το τέταρτο και το πέμπτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που αφορούν την έννοια της αντικειμενικής αμεροληψίας και τις αρχές της εμπιστευτικότητας και της διαφάνειας στο πλαίσιο αιτήσεως αρωγής κατά την έννοια του άρθρου 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ).
3. Η παρούσα υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει τη νομολογία του στον τομέα του υπαλληλικού δικαίου της Ένωσης, οριοθετώντας με μεγαλύτερη σαφήνεια την αρχή της αντικειμενικής αμεροληψίας, ώστε να διασφαλίζεται συνεπής και αποτελεσματική εφαρμογή της στη διοικητική πρακτική των θεσμικών και λοιπών οργάνων και των οργανισμών της Ένωσης. Το Δικαστήριο καλείται επίσης να αποσαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω αρχή πρέπει να συνδυαστεί με τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας και διαφάνειας που εφαρμόζονται στην εξέταση αιτήσεων αρωγής, με σεβασμό των διαδικαστικών δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων και της ακεραιότητας της διοικητικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων.
II. Το νομικό πλαίσιο
4. Το άρθρο 11α, παράγραφος 1, του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Κατά την άσκηση των καθηκόντων του και εκτός αντιθέτου διατάξεως, ο υπάλληλος δεν απασχολείται σε καμία υπόθεση στην οποία έχει, άμεσα ή έμμεσα, προσωπικό συμφέρον, ιδίως οικογενειακό ή οικονομικό, φύσεως ικανής να θέσει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία του.»
5. Κατά το άρθρο 12α, παράγραφοι 1 και 3, του ΚΥΚ, «[ο] υπάλληλος απέχει από κάθε μορφή ηθικής ή σεξουαλικής παρενόχλησης», και ως «ηθική παρενόχληση» νοείται «η καταχρηστική επί ορισμένο χρονικό διάστημα διαγωγή που εκδηλώνεται κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό με είδη συμπεριφοράς, με προφορικό ή γραπτό λόγο, με χειρονομίες ή πράξεις που γίνονται με πρόθεση και θίγουν την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή τη φυσική ή ψυχολογική ακεραιότητα ενός προσώπου».
6. Το άρθρο 24 του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Η Ένωση παρέχει βοήθεια στον υπάλληλο, ιδίως σε περίπτωση διώξεως των δραστών απειλών, προσβολών, εξυβρίσεων ή αποπειρών εναντίον του προσώπου και της περιουσίας είτε του ιδίου είτε των μελών της οικογενείας του, λόγω της ιδιότητάς του ή των καθηκόντων του.
Η Ένωση επανορθώνει αλληλεγγύως τις ζημίες που έχουν προκληθεί στην περίπτωση αυτή στον υπάλληλο στο μέτρο που ο τελευταίος δεν είναι, εκ δόλου ή βαρείας αμελείας, υπαίτιος των ζημιών αυτών και εφόσον δεν έχει δυνηθεί να επιτύχει επανόρθωση από το δράστη.»
7. Το άρθρο 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ προβλέπει τα εξής:
«Κάθε πρόσωπο που υπόκειται στον παρόντα κανονισμό δύναται να υποβάλει στην αρμόδια για διορισμούς αρχή αίτημα κατά οιασδήποτε πράξεως η οποία θίγει τα συμφέροντά του, τόσο στην περίπτωση που η εν λόγω αρχή έχει ήδη λάβει απόφαση όσο και όταν παρέλειψε να λάβει μέτρο που επιβάλλεται από τον κανονισμό. Το αίτημα πρέπει να διατυπωθεί εντός προθεσμίας τριών μηνών. […]»
III. Το ιστορικό της διαφοράς, η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
Α. Το ιστορικό της διαφοράς
8. Την 1η Νοεμβρίου 2016 ο αναιρεσείων προσελήφθη από το ΕΣΕ ως έκτακτος υπάλληλος κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο στʹ, του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης (στο εξής: ΚΛΠ) και κατετάγη στον βαθμό AD 6, ως νομικός, στη γραμματεία της μονάδας 01. Μετά την επιτυχή συμμετοχή του σε εξωτερική διαδικασία πρόσληψης, ο αναιρεσείων ανακατατάχθηκε στον βαθμό AD 7 από την 1η Οκτωβρίου 2017 και συνέχισε να ασκεί τα καθήκοντά του, αρχικώς ως ανώτερος εμπειρογνώμονας σε θέματα πολιτικής και εξωτερικών σχέσεων και, εν συνεχεία, ως ανώτερος νομικός εμπειρογνώμονας. Έκτοτε, ο αναιρεσείων δεν έτυχε άλλης ανακατάταξης.
9. Στις 15 Οκτωβρίου 2021, θεωρώντας τον εαυτό του θύμα ηθικής παρενόχλησης εκ μέρους της προέδρου του ΕΣΕ, ο αναιρεσείων υπέβαλε, στην υπηρεσία κατά της παρενόχλησης του ΕΣΕ, αίτηση αρωγής δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ, το οποίο εφαρμόζεται στους έκτακτους υπαλλήλους δυνάμει του άρθρου 11 του ΚΛΠ (στο εξής: αίτηση αρωγής). Με την αίτηση αρωγής, ο αναιρεσείων εξέθεσε πλείονες συμπεριφορές οι οποίες συνιστούσαν, κατ’ αυτόν, ηθική παρενόχληση που έθιγε την ευημερία του και είχε προκαλέσει κατάσταση επαγγελματικής εξάντλησης.
10. Οι αιτιάσεις του αναιρεσείοντος διαρθρώνονταν γύρω από τρεις βασικούς άξονες.
11. Πρώτον, ο αναιρεσείων καταλόγισε στην πρόεδρο του ΕΣΕ πλείονες επιμέρους συμπεριφορές: δημόσια προσβλητικά σχόλια, επαναλαμβανόμενες επικρίσεις όσον αφορά την επαγγελματική συνεισφορά του, σταδιακή περιθωριοποίηση, έλλειψη επικοινωνίας και αθέτηση υποσχέσεων όσον αφορά τις εσωτερικές μετακινήσεις του. Ο αναιρεσείων μνημόνευσε, μεταξύ άλλων, ένα περιστατικό το οποίο συνέβη κατά τη διάρκεια συνάντησης, στις 19 Σεπτεμβρίου 2018, με αντικείμενο τη μεταπτυχιακή εργασία του, με την οποία επέκρινε τη διακυβέρνηση του ΕΣΕ, σε συνέχεια του οποίου υποχρεώθηκε να ανακαλέσει τα διανεμηθέντα αντίγραφα της εργασίας του. Ο αναιρεσείων κατήγγειλε επίσης τις δημόσιες φωνασκίες της προέδρου, την άρνηση εσωτερικής μετακίνησης, τη μη ανακατάταξη παρά την αρχαιότητά του και τις ευνοϊκές συστάσεις, άρνηση οργάνωσης του χρόνου εργασίας και έλλειψη αναγνώρισης στις εκθέσεις αξιολόγησής του.
12. Δεύτερον, ο αναιρεσείων κατήγγειλε τον πρώην προϊστάμενο της μονάδας του, μετέπειτα αντιπρόεδρο του ΕΣΕ, ότι συνέβαλε στην περιθωριοποίηση και στη μη προαγωγή του, ακόμη και ότι χειραγώγησε εις βάρος του ορισμένες εσωτερικές διαδικασίες. Κατά τον αναιρεσείοντα, η πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος ενήργησαν εναρμονισμένα με σκοπό να βλάψουν τη σταδιοδρομία του και να προβάλουν αρνητική εικόνα του ιδίου.
13. Τρίτον, ο αναιρεσείων υποστήριξε ότι οι ανωτέρω συμπεριφορές εντάσσονταν σε ένα ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο το οποίο χαρακτηριζόταν από έλλειψη διαφάνειας και προβληματική οργανωτική νοοτροπία. Ο αναιρεσείων επεσήμανε, μεταξύ άλλων, τη μη κοινοποίηση ορισμένων εσωτερικών αποφάσεων, ασυνεπείς πρακτικές διαχείρισης του προσωπικού, υψηλό ποσοστό εναλλαγής του προσωπικού, εικαζόμενες απειλές εις βάρος υπαλλήλων που ασθένησαν και χρήση του συστήματος ανακατάταξης ως μέσου άσκησης πιέσεων.
14. Στις 18 Νοεμβρίου 2021, κατά τη σύνοδο ολομέλειας, το ΕΣΕ ανέστειλε την ανάθεση στην πρόεδρο των αρμοδιοτήτων της αρμόδιας για τη σύναψη συμβάσεων πρόσληψης αρχής (στο εξής: ΑΣΣΠΑ) σε σχέση με την εξέταση των ανωτέρω αίτησης αρωγής και ανέθεσε τις σχετικές αρμοδιότητες σε άλλο μόνιμο μέλος (στο εξής: ορισθείσα ΑΣΣΠΑ). Η ορισθείσα ΑΣΣΠΑ ανέθεσε στην υπηρεσία συμμόρφωσης την προκαταρκτική αξιολόγηση της αιτήσεως αρωγής.
15. Η υπηρεσία συμμόρφωσης ζήτησε από τον αναιρεσείοντα διευκρινίσεις και αποδεικτικά στοιχεία και κάλεσε την υπηρεσία ανθρώπινων πόρων και τον αντιπρόεδρο να της γνωστοποιήσουν τις παρατηρήσεις τους. Με την προκαταρκτική έκθεση της 31ης Ιανουαρίου 2022, η υπηρεσία συμμόρφωσης διαπίστωσε την έλλειψη αρχής αποδείξεων όσον αφορά τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά και συνέστησε να απορριφθεί η αίτηση αρωγής χωρίς να κινηθεί επίσημη διαδικασία έρευνας, παρέχοντας συγχρόνως στον αναιρεσείοντα τη δυνατότητα να προσκομίσει συμπληρωματικά στοιχεία.
16. Με απόφαση η οποία κοινοποιήθηκε στον αναιρεσείοντα στις 15 Φεβρουαρίου 2022, η ορισθείσα ΑΣΣΠΑ, αφού παρέλαβε τις παρατηρήσεις του αναιρεσείοντος επί της προκαταρκτικής εκθέσεως, απέρριψε την αίτηση αρωγής (στο εξής: επίδικη απόφαση), με την αιτιολογία ότι δεν πληρούνταν οι σωρευτικές προϋποθέσεις για τη διαπίστωση της παρενόχλησης, κατά την έννοια του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, και ότι δεν είχε προσκομιστεί κανένα επαρκές αποδεικτικό στοιχείο.
17. Μετά την επίδικη απόφαση, ο αναιρεσείων ζήτησε να του παρασχεθεί πρόσβαση στον φάκελο της υπόθεσης και σε διάφορα έγγραφα, βάσει τόσο του δικαιώματος πρόσβασης στα έγγραφα όσο και του δικαιώματος προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η υπηρεσία συμμόρφωσης διαβίβασε στον αναιρεσείοντα τη σύνοψη ορισμένων εγγράφων που ανταλλάχθηκαν, ήτοι, μεταξύ άλλων, τις παρατηρήσεις της υπηρεσίας ανθρώπινων πόρων και του αντιπροέδρου, ως πρώην προϊσταμένου μονάδας του αναιρεσείοντος, καθώς και σύνοψη προληπτικού μέτρου προστασίας με σκοπό τον περιορισμό των άμεσων επαφών με την πρόεδρο.
18. Στις 9 Μαΐου 2022 ο αναιρεσείων άσκησε διοικητική ένσταση δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ, το οποίο εφαρμόζεται στους έκτακτους υπαλλήλους δυνάμει του άρθρου 46 του ΚΛΠ (στο εξής: διοικητική ένσταση), συνοδευόμενη επίσης από συμπληρωματικές αιτήσεις πρόσβασης, η οποία αφορούσε, μεταξύ άλλων, ενδεχόμενες συγκρούσεις συμφερόντων, την αλυσίδα ευθύνης για τη λήψη αποφάσεων και τις εσωτερικές ανταλλαγές εγγράφων στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης. Η διοικητική ένσταση απορρίφθηκε με απόφαση του ΕΣΕ της 6ης Σεπτεμβρίου 2022, η οποία κοινοποιήθηκε στον αναιρεσείοντα την επομένη, 7 Σεπτεμβρίου 2022 (στο εξής: απορριπτική απόφαση).
19. Εν συνεχεία, ο αναιρεσείων έλαβε άδεια για προσωπικούς λόγους. Τον Δεκέμβριο του 2022, στο πέρας της θητείας της προέδρου και μετά την ανάληψη καθηκόντων του νέου προέδρου, ο αναιρεσείων ενημερώθηκε για την πρόθεση του ΕΣΕ να μην ανανεώσει τη σύμβασή του. Με αποφάσεις της 22ας και της 27ης Φεβρουαρίου 2023 ο αναιρεσείων ενημερώθηκε τυπικώς για τη λήξη της σύμβασής του στις 30 Σεπτεμβρίου 2023 και απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του.
Β. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
20. Ο αναιρεσείων άσκησε, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, προσφυγή-αγωγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης προβάλλοντας προς στήριξη του ακυρωτικού αιτήματός του τρεις λόγους, οι οποίοι αφορούσαν, πρώτον, διαδικαστικές πλημμέλειες και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, δεύτερον, παράβαση του άρθρου 24 του ΚΥΚ, του καθήκοντος μέριμνας και του καθήκοντος αρωγής καθώς και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης και, τρίτον, πρόδηλη πλάνη εκτίμησης των στοιχείων που εκτέθηκαν με την αίτηση αρωγής, πλάνη κατά τη μεθοδολογία που εφαρμόστηκε και παράβαση του άρθρου 12α του ΚΥΚ. Προς στήριξη του αποζημιωτικού αιτήματός του, ο αναιρεσείων προέβαλε επίσης προσβολή του δικαιώματός του ακρόασης και των δικαιωμάτων του άμυνας.
21. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή στο σύνολό της.
Γ. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
22. Με την αίτηση αναιρέσεως, ο αναιρεσείων ζητεί από το Δικαστήριο:
– να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,
– να εκδικάσει το ίδιο την υπόθεση και, επομένως, να ακυρώσει την επίδικη απόφαση και την απορριπτική απόφαση,
– να υποχρεώσει το ΕΣΕ να του καταβάλει αποζημίωση ύψους 50 000 ευρώ,
– να καταδικάσει το ΕΣΕ στα έξοδα της διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και ενώπιον του Δικαστηρίου.
23. Με το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως, το ΕΣΕ ζητεί από το Δικαστήριο:
– να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ως απαράδεκτη και, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμη στο σύνολό της, και
– να καταδικάσει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα.
IV. Νομική ανάλυση
Α. Οι προβαλλόμενοι από τον αναιρεσείοντα λόγοι αναιρέσεως και η έκταση της εξέτασης που πρέπει να διενεργήσει το Δικαστήριο
24. Με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, ο αναιρεσείων προβάλλει δύο λόγους αναιρέσεως προς στήριξη των σχετικών αιτημάτων του. Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως υποδιαιρείται σε δύο τμήματα, τα οποία αφορούν, το πρώτο, την εκτίμηση, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, του πρώτου λόγου ακυρώσεως και, το δεύτερο, την εκτίμηση του δεύτερου λόγου ακυρώσεως. Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως αφορά την εξέταση, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, του τρίτου λόγου ακυρώσεως. Ο αναιρεσείων προβάλλει επιπλέον έναν χωριστό λόγο αναιρέσεως προς στήριξη του αποζημιωτικού αιτήματός του.
25. Όπως προεκτέθηκε, με τις παρούσες προτάσεις θα εξετάσω μόνον το πρώτο, το δεύτερο, το τέταρτο και το πέμπτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως. Χάριν σαφήνειας, η εξέταση θα διαρθρωθεί γύρω από τα επιμέρους νομικά ζητήματα που εγείρονται με καθένα από τα σκέλη. Θα εξετάσω, κατά πρώτον, το πρώτο και το δεύτερο σκέλος, καθόσον αφορούν την τήρηση της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας (2), και, κατά δεύτερον, το τέταρτο και το πέμπτο σκέλος, που αφορούν τις αρχές της εμπιστευτικότητας (3) και της διαφάνειας (4), οι οποίες έχουν εφαρμογή στο πλαίσιο αιτήσεως αρωγής που υποβάλλεται δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ.
26. Η χωριστή εξέταση είναι αναγκαία διότι, μολονότι συνδέονται στενά μεταξύ τους στην έννομη τάξη της Ένωσης, οι αρχές της αμεροληψίας, της διαφάνειας και της εμπιστευτικότητας διατηρούν καθεμιά τη κανονιστική αυτοτέλειά της. Η αμεροληψία κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και αποτελεί συνιστώσα της αρχής της χρηστής διοίκησης (5). Στόχος της διαφάνειας, η οποία θεμελιώνεται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 15 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 42 του Χάρτη, είναι να διασφαλίζεται το άνοιγμα της διοικητικής δράσης στο κοινό, η δε εμπιστευτικότητα τείνει στην προστασία εννόμων συμφερόντων (6), όπως είναι τα δικαιώματα άμυνας και η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Επιπλέον, οι προμνησθείσες αρχές έχουν ιδιαίτερους τρόπους εφαρμογής στο υπαλληλικό δίκαιο, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων των σχέσεων που διέπονται από τον ΚΥΚ. Η σχέση μεταξύ των ανωτέρω αρχών προϋποθέτει, σε κάθε περίπτωση, στάθμιση σύμφωνη προς τις απαιτήσεις της χρηστής διοίκησης.
Β. Επί της προβαλλόμενης παραβίασης της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας
1. Η έννοια της «αμεροληψίας» στο δίκαιο της Ένωσης
27. Προτού εξετάσω επί της ουσίας το σκεπτικό της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου υπό το πρίσμα της ενδεχόμενης παραβίασης της αρχής της αντικειμενικότητας, πρέπει να υπενθυμίσω την εμβέλεια της εν λόγω αρχής στην έννομη τάξη της Ένωσης, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο.
28. Κατά πάγια νομολογία, τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης οφείλουν να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται με το δίκαιο της Ένωσης, στα οποία καταλέγεται το δικαίωμα χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη (7). Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα κάθε προσώπου στην αμερόληπτη εξέταση των υποθέσεών του. Συναφώς, η απαίτηση αμεροληψίας είναι θεμελιώδους σημασίας καθόσον συνδέεται στενά με την αρχή της ίσης μεταχείρισης στην οποία ερείδεται η έννομη τάξη της Ένωσης. Σκοπός της απαίτησης αμεροληψίας είναι η πρόληψη κάθε κατάστασης σύγκρουσης συμφερόντων στο πρόσωπο των μόνιμων υπαλλήλων και των μελών του λοιπού προσωπικού που ενεργούν για λογαριασμό των θεσμικών οργάνων και η διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητάς των θεσμικών οργάνων, τόσο για την εσωτερική λειτουργία τους όσο και για την εξωτερική εικόνα τους. Επομένως, η απαίτηση αμεροληψίας καλύπτει κάθε περίσταση για την οποία ο υπάλληλος οφείλει ευλόγως να αντιληφθεί ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει στους τρίτους την εντύπωση ότι είναι ικανή να επηρεάσει την ανεξαρτησία του στο σχετικό ζήτημα (8).
29. Στη νομολογία του Δικαστηρίου διευκρινίζεται ότι η ανωτέρω απαίτηση έχει δύο συμπληρωματικές διαστάσεις. Αφενός, η υποκειμενική αμεροληψία απαιτεί το μέλος του οικείου θεσμικού οργάνου να μην εκδηλώνει καμία μεροληψία ή προσωπική προκατάληψη κατά την εξέταση της υπόθεσης. Αφετέρου, η αντικειμενική αμεροληψία αφορά τα εχέγγυα που παρέχουν η οργάνωση και η διεξαγωγή της διαδικασίας. Συναφώς, το θεσμικό όργανο πρέπει να παρέχει επαρκή εχέγγυα για τον αποκλεισμό κάθε εύλογης αμφιβολίας σχετικά με την ύπαρξη ενδεχόμενης προκατάληψης. Δεν απαιτείται να αποδειχθεί η ύπαρξη πραγματικής μεροληψίας. Αρκεί να μπορεί αντικειμενικώς να δημιουργηθεί εύλογη αμφιβολία μη δυνάμενη να αρθεί (9). Η εκτίμηση πραγματοποιείται από την άποψη του συνετού και ενημερωμένου εξωτερικού παρατηρητή, λαμβανομένης υπόψη της εντύπωσης ανεξαρτησίας την οποία πρέπει να δημιουργεί η διαδικασία.
30. Από τη νομολογία συνάγεται επίσης ότι ορισμένες περιστάσεις, όπως είναι η προηγούμενη γνώση των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους όσων μετέχουν στην έκδοση διοικητικής ή δικαστικής απόφασης, δεν αρκούν αφ’ εαυτών προς απόδειξη έλλειψης αμεροληψίας. Τέτοια γνώση μπορεί να είναι εγγενής στην προγενέστερη ή παράλληλη άσκηση επαγγελματικών καθηκόντων και δεν συνιστά αυτομάτως προκατάληψη. Για τη διαπίστωση παράβασης της απαίτησης αντικειμενικής αμεροληψίας, απαιτείται να εξακριβωθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση υφίσταται συγκεκριμένο αντικειμενικό στοιχείο, όπως σύγκρουση συμφερόντων στο πρόσωπο των υπαλλήλων και μελών του λοιπού προσωπικού που ενεργούν για λογαριασμό των θεσμικών και λοιπών οργάνων και των οργανισμών της Ένωσης, ικανό να δημιουργήσει στους τρίτους εύλογη αμφιβολία ως προς την αμεροληψία της επίμαχης διαδικασίας (10). Η απαίτηση αμεροληψίας πρέπει να θεωρείται ότι δεν πληρούται μόνον όταν, λαμβανομένης υπόψη της οργάνωσης και της διεξαγωγής της διαδικασίας, τέτοια αμφιβολία δεν μπορεί να αρθεί ευλόγως.
31. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων πρέπει ακριβώς να εκτιμηθεί αν, όπως υποστηρίζει ο αναιρεσείων, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη την αρχή της αντικειμενικής αμεροληψίας.
2. Επί της προβαλλόμενης παραβίασης της αρχής της αμεροληψίας όσον αφορά την υπηρεσία συμμόρφωσης και την προϊσταμένη της εν λόγω υπηρεσίας
32. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που αφορά τις σκέψεις 46 έως 52, 116, 117 και 176 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων προβάλλει παραβίαση της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας λόγω σύγκρουσης συμφερόντων στο πρόσωπο της B, προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης του ΕΣΕ.
α) Παρατηρήσεις των διαδίκων
33. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη την αρχή της αμεροληψίας αποκλείοντας, όσον αφορά την B, την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων, η οποία αναγόταν στις παλαιότερες προσωπικές σχέσεις τους και στη γνώση, εκ μέρους της B, των δυσχερειών που ο αναιρεσείων αντιμετώπιζε με την πρόεδρο του ΕΣΕ καθώς και της πρόθεσής του να υποβάλει καταγγελία για παρενόχληση. Κατά τον αναιρεσείοντα, η κατάσταση αυτή ήταν ικανή να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αμεροληψία της Β και, επομένως, η B όφειλε να απόσχει από την εξέταση της υπόθεσης. Ο αναιρεσείων προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι αποφάνθηκε ultra petita, ότι υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, δεχόμενο το επιχείρημα που αφορά τη δυνατότητα επικοινωνίας με άλλα μέλη της υπηρεσίας, και ότι παρέθεσε διάλληλη αιτιολογία. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει επίσης ότι το ΕΣΕ δεν προσκόμισε καμία απόδειξη της αμεροληψίας της B, ότι η διαβίβαση ορισμένων εγγράφων και η αλλαγή της συμβαλλόμενης ΑΣΣΠΑ δεν αρκούν για την άρση της αμφιβολίας και ότι το σύνολο των ανωτέρω στοιχείων κατέστησε πλημμελή τη διαδικασία ως προς το άρθρο 11α του ΚΥΚ.
34. Το ΕΣΕ αντιτάσσει ότι ο αναιρεσείων δεν απέδειξε τις προβαλλόμενες εκμυστηρεύσεις ούτε την ύπαρξη συγκεκριμένου κινδύνου μεροληψίας, δεδομένου ότι η γνώση και μόνον των πραγματικών περιστατικών δεν αρκεί για τη διαπίστωση παραβίασης της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας. Το ΕΣΕ υποστηρίζει ότι ο αναιρεσείων φέρει το βάρος αποδείξεως και ότι με την επιχειρηματολογία του περί μη διαβίβασης εγγράφων επιδιώκει την αδικαιολόγητη αντιστροφή του βάρους απόδειξης, χωρίς να αποδεικνύει με ποιον τρόπο τα επίμαχα έγγραφα μπορούσαν να επηρεάσουν την επίδικη απόφαση. Οι αιτιάσεις που αφορούν το μέτρο προστασίας που μνημονεύεται στη σκέψη 176 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το επιχείρημα που έγινε δεκτό στη σκέψη 48 της εν λόγω απόφασης και εικαζόμενη έκδοση απόφασης ultra petita είναι, κατά το ΕΣΕ, αλυσιτελείς ή μη επαρκώς τεκμηριωμένες, καθότι κανένα στοιχείο δεν μπορεί να οδηγήσει στη διαπίστωση της ύπαρξης σύγκρουσης συμφερόντων εντός της υπηρεσίας συμμόρφωσης.
β) Ανάλυση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης
1) Το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου
35. Στις σκέψεις 42 έως 52 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει την αιτίαση του αναιρεσείοντος κατά την οποία η προκαταρκτική εξέταση της αιτήσεως αρωγής που υπέβαλε διενεργήθηκε κατά παραβίαση της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας.
36. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει κατ’ αρχάς το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο. Παραπέμποντας στο άρθρο 41 του Χάρτη, το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην αμερόληπτη εξέταση της υπόθεσής του. Η αμεροληψία έχει μια υποκειμενική διάσταση (απουσία προσωπικής μεροληψίας) και μια αντικειμενική διάσταση, η οποία επιβάλλει στο θεσμικό όργανο την υποχρέωση να παρέχει επαρκή εχέγγυα για τον αποκλεισμό κάθε εύλογης αμφιβολίας σχετικά με την ύπαρξη μεροληψίας. Η εκτίμηση πρέπει να πραγματοποιείται από την άποψη του αντικειμενικού και ενημερωμένου τρίτου, λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων περιστάσεων της υπόθεσης.
37. Εφαρμόζοντας τις ανωτέρω αρχές, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι, πριν από την προκαταρκτική αξιολόγηση, η υπηρεσία συμμόρφωσης έλεγξε την ύπαρξη τυχόν συγκρούσεων συμφερόντων, μεταξύ άλλων, συμβουλευόμενη τον προϊστάμενο της νομικής υπηρεσίας. Το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει επίσης ότι, με απόφαση της ολομέλειας του ΕΣΕ, η πρόεδρος –κατά της οποίας στρεφόταν η αίτηση αρωγής– είχε εξαιρεθεί από τη διαδικασία και ότι οι αρμοδιότητές της ως ΑΣΣΠΑ είχαν ανασταλεί και ανατεθεί σε άλλο μόνιμο μέλος. Επομένως, κατά το Γενικό Δικαστήριο, το εμπλεκόμενο πρόσωπο δεν μετείχε στη λήψη της απόφασης σχετικά με την αίτηση αρωγής. Εξάλλου, κατά το Γενικό Δικαστήριο, ο αναιρεσείων δεν απέδειξε ότι άλλα μέλη της υπηρεσίας συμμόρφωσης τελούσαν σε κατάσταση συγκεκριμένης σύγκρουσης συμφερόντων.
38. Όσον αφορά ειδικότερα την προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι ο ίδιος ο αναιρεσείων την είχε χαρακτηρίσει ως «φίλη». Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι το γεγονός αυτό δεν μπορούσε, αφ’ εαυτού, να αποδείξει την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων κατά την έννοια του άρθρου 11α του ΚΥΚ ούτε να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία της. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι η προκαταρκτική αξιολόγηση κατέληξε στη διατύπωση σύστασης για την απόρριψη της αίτησης αρωγής χωρίς κίνηση διαδικασίας έρευνας, όπερ, κατά το Γενικό Δικαστήριο, δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η εικαζόμενη ύπαρξη προσωπικής σχέσης ευνόησε τον αναιρεσείοντα ή επηρέασε την αντικειμενικότητα της αξιολόγησης.
39. Εν κατακλείδι, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι κανένα συγκεκριμένο στοιχείο δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η διαδικασία προκαταρκτικής αξιολόγησης έπασχε έλλειψη αντικειμενικής αμεροληψίας. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τον λόγο ακύρωσης που αφορά παραβίαση της αρχής της αμεροληψίας όσον αφορά την υπηρεσία συμμόρφωσης και την προϊσταμένη της εν λόγω υπηρεσίας.
2) Εκτίμηση
40. Προκαταρκτικώς επισημαίνεται ότι, πριν από την ανάλυσή του το Γενικό Δικαστήριο μνημόνευσε, με περιεκτικό τρόπο, τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την αρχή της αμεροληψίας, στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στην οποία υπενθύμισε επακριβώς τις βάσεις και τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της εν λόγω αρχής στην έννομη τάξη της Ένωσης. Το Γενικό Δικαστήριο διαφοροποιεί, ορθώς και συμφώνως προς την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, την υποκειμενική αμεροληψία και την αντικειμενική αμεροληψία, στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, και υπογραμμίζει ρητώς, στη σκέψη 46 της ίδιας απόφασης, ότι η υπό κρίση υπόθεση αφορά μόνον την αντικειμενική αμεροληψία.
41. Υπό τις συνθήκες αυτές, το ζήτημα που τίθεται στο πλαίσιο της υπό κρίση αναιρέσεως δεν αφορά τη μη εφαρμογή του καθαυτό εφαρμοστέου νομικού κριτηρίου, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε το εν λόγω κριτήριο στις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης κατά την εξέταση των αιτιάσεων που αφορούν την εικαζόμενη ύπαρξη συγκρούσεων συμφερόντων. Κατ’ ουσίαν, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η συμμετοχή ορισμένων προσώπων στη διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση της επίδικης απόφασης μπορούσε να συνιστά κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων και, επομένως, να δημιουργήσει, από την άποψη του συνετού και ενημερωμένου εξωτερικού παρατηρητή, εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αμεροληψία τους. Τα πρόσωπα αυτά είναι η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης καθώς και η πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος του ΕΣΕ.
42. Στις περιστάσεις που, κατά τον αναιρεσείοντα, ήταν ικανές να δημιουργήσουν, στο πρόσωπο της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης, εντύπωση σύγκρουσης συμφερόντων, περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι η εν λόγω προϊσταμένη, αφενός, γνώριζε την κατάσταση του αναιρεσείοντος (11) και, αφετέρου, είχε αποκτήσει τις σχετικές πληροφορίες στο πλαίσιο της φιλικής σχέσης που υπήρχε μεταξύ τους (12). Μολονότι υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ των ανωτέρω στοιχείων, για αντικειμενικούς λόγους θα πρέπει να εξεταστούν χωριστά.
i) Η σημασία της προηγούμενης γνώσης, εκ μέρους της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης, της κατάστασης του αναιρεσείοντος
43. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης γνώριζε την κατάστασή του, διότι της είχε εκμυστηρευθεί τις δυσχέρειες τις οποίες αντιμετώπιζε. Συναφώς, επισημαίνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε ρητώς το συγκεκριμένο επιχείρημα και διαπίστωσε ότι ο ίδιος ο αναιρεσείων είχε ενημερώσει την προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης για το αντικείμενο της αιτήσεως αρωγής που υπέβαλε. Μολονότι η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου είναι κάπως συνοπτική, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι τείνει κατ’ ουσίαν να σχετικοποιεί την επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος καθότι οι λόγοι που μπορούν να θεμελιώσουν ενδεχόμενη μεροληψία εκ μέρους της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης –εάν γίνει δεκτό ότι αποδεικνύεται τέτοια μεροληψία– ανάγονται, εν τέλει, στη σφαίρα του αναιρεσείοντος.
44. Εκ πρώτης όψεως, η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου δεν είναι εσφαλμένη. Συγκεκριμένα, εάν διαπιστωνόταν έλλειψη αμεροληψίας λόγω της γνώσης και μόνον συγκεκριμένης πραγματικής κατάστασης, ο αναιρεσείων θα ήταν σε θέση να ασκήσει επιρροή στη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας προκαλώντας την προβαλλόμενη έλλειψη ικανότητας συμμετοχής των μετεχόντων στη διαδικασία απλώς και μόνον διαβιβάζοντας σε αυτούς πληροφορίες. Δεν μπορεί, όμως, να γίνει δεκτό ο διάδικος να διατυπώνει λυσιτελώς αμφιβολίες όσον αφορά την αμεροληψία ενός οργάνου επικαλούμενος κατάσταση στη διαμόρφωση της οποίας συνέβαλε με καθοριστικό τρόπο ο ίδιος, εκτός εάν αποδεικνύεται ότι, ανεξαρτήτως της συμβολής αυτής, αντικειμενικώς επαληθεύσιμα στοιχεία ήταν εντούτοις ικανά δημιουργήσουν, σε αντικειμενικό και ενημερωμένο παρατηρητή, εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της διαδικασίας. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο επικρίνει εμμέσως μια τέτοια αντίληψη της αντικειμενικής αμεροληψίας, την οποία φαίνεται ότι προασπίζεται ο αναιρεσείων.
45. Μολονότι το Γενικό Δικαστήριο δεν διευκρινίζει τη θεωρητική βάση της ανωτέρω συλλογιστικής, εντούτοις, η βάση αυτή μπορεί να ανάγεται είτε στην έννοια της κατάχρησης δικαιώματος είτε στη γενική αρχή κατά την οποία ουδείς δύναται να επικαλείται τη δική του παράνομη συμπεριφορά (nemo auditur propriam turpitudinem allegans). Εν πάση περιπτώσει, οι δύο αυτές αρχές παράγουν συγκλίνοντα αποτελέσματα, υπό την έννοια ότι συνεπάγονται ότι ο διάδικος δεν μπορεί να αντλεί νομικό πλεονέκτημα από παράτυπη κατάσταση την οποία δημιούργησε ο ίδιος ή στη διαμόρφωση της οποίας συνέβαλε με καθοριστικό τρόπο. Πάντως, ο ακριβής χαρακτηρισμός της ανωτέρω συλλογιστικής δεν είναι αποφασιστικής σημασίας στην υπό κρίση υπόθεση, η οποία δεν αφορά κατά κύριο λόγο το συγκεκριμένο ζήτημα. Στην πραγματικότητα, πρέπει να εξακριβωθεί αν η προηγούμενη γνώση ενός πραγματικού περιστατικού μπορεί αφ’ εαυτής να συνιστά ένδειξη αντικειμενικής μεροληψίας. Επομένως, η εξέταση πρέπει να στραφεί προς το συγκεκριμένο ευρύτερο ζήτημα.
46. Μια τόσο ευρεία ερμηνεία της έννοιας της αντικειμενικής αμεροληψίας, κατά την οποία η προηγούμενη γνώση και μόνο μιας πραγματικής κατάστασης θα μπορούσε να συνιστά περίσταση ικανή να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα συμμετέχοντος στη διαδικασία, θα ήταν, ενδεχομένως, δυσχερής στην εφαρμογή της και θα μπορούσε να δημιουργήσει στη διοίκηση περιορισμούς ικανούς να θίξουν την εύρυθμη λειτουργία της. Ευλόγως το Δικαστήριο δεν δέχεται τόσο ευρεία ερμηνεία της έννοιας της αντικειμενικής αμεροληψίας. Όπως υπομνήσθηκε, από τη νομολογία προκύπτει ότι η προηγούμενη γνώση των πραγματικών περιστατικών, εκ μέρους όσων καλούνται να μετάσχουν στην έκδοση δικαστικής ή διοικητικής απόφασης, δεν αποτελεί, αφ’ εαυτής, περίσταση ικανή να καταστήσει ελαττωματική την απόφαση αυτή λόγω διαδικαστικής πλημμέλειας υπό τη μορφή ελλείψεως αμεροληψίας (13).
47. Πράγματι, η γνώση αυτή είναι ενίοτε αναπόφευκτη, λαμβανομένης υπόψη της προγενέστερης ή παράλληλης επαγγελματικής δραστηριότητας των αρμόδιων υπαλλήλων (14). Επομένως, πρέπει να εξακριβώνεται αν στη συγκεκριμένη περίπτωση υφίσταται αντικειμενικό στοιχείο, όπως σύγκρουση συμφερόντων στο πρόσωπο των υπαλλήλων ή μελών του λοιπού προσωπικού που ενεργούν για λογαριασμό των θεσμικών και λοιπών οργάνων και των οργανισμών της Ένωσης, ικανό να δημιουργήσει στους τρίτους εύλογη αμφιβολία ως προς την αμεροληψία της επίμαχης διαδικασίας.
48. Η ανωτέρω νομολογία είναι κατά μείζονα λόγο λυσιτελής στην υπό κρίση υπόθεση καθότι η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης οργανισμού της Ένωσης είναι επιφορτισμένη ακριβώς με την τήρηση του δικαίου της Ένωσης, των εσωτερικών κανόνων του οργανισμού καθώς και των δεοντολογικών προτύπων που εφαρμόζονται στο προσωπικό και στα όργανα λήψης αποφάσεων. Κατά κανόνα, αποστολή της υπηρεσίας συμμόρφωσης είναι να διασφαλίζει την πρόληψη και τον εντοπισμό της μη τήρησης των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον ΚΥΚ, να παρέχει συμβουλές στη διοίκηση σχετικά με τα ζητήματα δεοντολογίας και συγκρούσεων συμφερόντων και να συμβάλλει στην εφαρμογή των εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου και χρηστής διακυβέρνησης (15).
49. Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι φυσιολογικό η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης να ενημερώνεται για ενδεχόμενες δυσλειτουργίες ή παραβάσεις των κανόνων του ΚΥΚ, όπως είναι οι περιπτώσεις παρενόχλησης μεταξύ συναδέλφων. Λόγω της ιδιότητάς της ως σημείου επαφής για τις αιτήσεις αρωγής, τις αναφορές και τις καταγγελίες του προσωπικού καθώς και για τις άτυπες επικοινωνίες σχετικά με την τήρηση των επαγγελματικών υποχρεώσεων, η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης αποκτά, εκ των πραγμάτων, γνώση των εσωτερικών καταστάσεων του οργανισμού. Επομένως, δεν μπορεί να αναμένεται ότι η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης, η οποία ασκεί τα ανωτέρω καθήκοντα, θα αγνοεί πλήρως την εικαζόμενη ύπαρξη περιπτώσεων παρενόχλησης εντός του οργανισμού.
50. Κατά συνέπεια, το γεγονός και μόνον ότι η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης λαμβάνει γνώση, λόγω των θεσμικών αρμοδιοτήτων της, της κατάστασης, ως προς τις διατάξεις του ΚΥΚ, ορισμένων μόνιμων υπαλλήλων και μελών του λοιπού προσωπικού –στους οποίους μπορεί να καταλέγεται, ενδεχομένως, ο αναιρεσείων– δεν δικαιολογεί, αυτό καθεαυτό, τις αμφιβολίες όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία της. Τέτοιο τεκμήριο θα υπερέβαινε τις απαιτήσεις των εχεγγύων αμεροληψίας και δεν θα ήταν συμβατό με τις επιταγές της εύρυθμης λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης. Συγκεκριμένα, ανεξαρτήτως των πληροφοριών τις οποίες ενδέχεται να λάβει, από τους ενδιαφερομένους ή από άλλες πηγές, κατά την άσκηση των καθηκόντων της, η προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης εξακολουθεί να οφείλει να τηρεί τις υποχρεώσεις ανεξαρτησίας και ακεραιότητας που υπέχει κάθε υπάλληλος της Ένωσης.
51. Επομένως, το γεγονός ότι ο αναιρεσείων εκμυστηρεύθηκε τις δυσχέρειές του στην προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης, η οποία απέκτησε κατ’ αυτόν τον τρόπο κάποια γνώση της κατάστασής του –εγγενή στην άσκηση των καθηκόντων της–, δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να δημιουργήσει εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία της.
ii) Η σημασία της εικαζόμενης φιλικής σχέσης με την προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης
52. Τούτου λεχθέντος, δεν μπορεί να αποκλειστεί, στην υπό κρίση υπόθεση, η ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων να μπορεί να δημιουργήσει εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης. Συναφώς, ο αναιρεσείων προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη την εμβέλεια της ανωτέρω απαίτησης παραλείποντας, κατ’ ουσίαν, να λάβει υπόψη τις φιλικές σχέσεις τις οποίες εικάζεται ότι ο αναιρεσείων διατηρούσε με την προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης. Η επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος έχει την έννοια ότι, λόγω ακριβώς της ιδιαίτερης σχέσης εμπιστοσύνης που υφίστατο μεταξύ τους, ο αναιρεσείων εκμυστηρεύθηκε στην προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης λεπτομέρειες σχετικά με την κατάστασή του.
53. Συναφώς, επισημαίνεται, πρώτον, ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς παρέπεμψε στο άρθρο 11α του ΚΥΚ, κατά το οποίο, κατά την άσκηση των καθηκόντων του, ο υπάλληλος δεν απασχολείται σε καμία υπόθεση στην οποία έχει, άμεσα ή έμμεσα, προσωπικό συμφέρον, ιδίως οικογενειακό ή οικονομικό, φύσεως ικανής να θέσει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία του. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η υπηρεσία συμμόρφωσης είχε διενεργήσει προκαταρκτική εξέταση της ύπαρξης ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων, από την οποία δεν προέκυψε καμία ένδειξη συναφώς.
54. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο δεν όφειλε, κατ’ αρχήν, να διενεργήσει διεξοδικότερη νομική ανάλυση του κατά πόσον η εικαζόμενη φιλική σχέση μεταξύ του αναιρεσείοντος και της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης, καθώς και η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση του αναιρεσείοντος στο πλαίσιο της συγκεκριμένης σχέσης εμπιστοσύνης, μπορούσαν να συνιστούν σύγκρουση συμφερόντων. Εντούτοις, χάριν πληρότητας, θα εξετάσω λεπτομερέστερα την επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος επί του ζητήματος αυτού.
55. Θεωρητικώς, οι διαπροσωπικές σχέσεις μπορούν να συνεπάγονται «σύγκρουση συμφερόντων» κατά το υπαλληλικό δίκαιο της Ένωσης. Από την εξέταση του συνόλου των σχετικών διατάξεων που διέπουν τη συμπεριφορά των μόνιμων υπαλλήλων και των μελών του λοιπού προσωπικού της Ένωσης προκύπτει ότι προσωπικά συμφέροντα –ειδικότερα οικογενειακά συμφέροντα, καθώς και άλλες ιδιωτικές σχέσεις– μπορούν να θίξουν την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των μόνιμων υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού ή, τουλάχιστον, να δημιουργήσουν τέτοια εντύπωση.
56. Ασφαλώς καμία από τις επίμαχες διατάξεις δεν απαγορεύει ρητώς την ύπαρξη φιλικών σχέσεων μεταξύ υπαλλήλων. Ομοίως, η «φιλία» δεν προσδιορίζεται, αυτή καθεαυτήν, ως ειδική κατάσταση ικανή να δημιουργήσει εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την αμεροληψία των οικείων υπαλλήλων. Εντούτοις, οι υπάλληλοι υπέχουν ιδιαίτερη υποχρέωση να επιδεικνύουν προσοχή ώστε να προλαμβάνεται κάθε κατάσταση ικανή να δημιουργήσει σύγκρουση συμφερόντων, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της λήψης αποφάσεων που έχουν κάποια σημασία για τρίτους. Προς τούτο, οι σχετικές διατάξεις που διέπουν τη συμπεριφορά των υπαλλήλων περιέχουν γενικές ρήτρες, με αρκούντως ευρεία διατύπωση ώστε να μπορούν να συμπεριλαμβάνουν την ποικιλία των καταστάσεων που μπορούν να ανακύψουν στην πράξη.
57. Δυνάμει του άρθρου 11α του ΚΥΚ, οι μόνιμοι υπάλληλοι και τα μέλη του λοιπού προσωπικού οφείλουν να αποφεύγουν κάθε κατάσταση στην οποία τα προσωπικά συμφέροντά τους μπορούν να βρίσκονται σε σύγκρουση με τις επαγγελματικές υποχρεώσεις τους. Τα προσωπικά συμφέροντα, και ιδίως τα οικογενειακά συμφέροντα, μνημονεύονται ρητώς στη διάταξη ως ικανά να δημιουργήσουν σύγκρουση συμφερόντων. Η σύγκρουση συμφερόντων δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώνεται πραγματική παράβαση της υποχρέωσης αμεροληψίας, αλλά καλύπτει επίσης τις καταστάσεις στις οποίες συνάγεται αντικειμενικώς ότι ο οικείος υπάλληλος ενδέχεται να μην ασκεί τα καθήκοντά του με την απαιτούμενη ουδετερότητα και ανεξαρτησία.
58. Ανάλογες απαιτήσεις απορρέουν από τους διάφορους κώδικες δεοντολογίας που εφαρμόζονται εντός των θεσμικών και λοιπών οργάνων και των οργανισμών της Ένωσης. Συγκεκριμένα, ο κώδικας που συνέταξε ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής απαγορεύει κάθε συμπεριφορά υπαγορευόμενη από προσωπικά ή οικογενειακά συμφέροντα (16). Ο κώδικας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιβάλλει στους υπαλλήλους να ενεργούν με αμεροληψία και ανεξάρτητα από κάθε προσωπικό συμφέρον (17). Ομοίως, ο κώδικας του ΕΣΕ προβλέπει ότι τα μέλη και οι υπάλληλοι πρέπει να αποφεύγουν κάθε κατάσταση ικανή να προκαλέσει σύγκρουση συμφερόντων, ή να δημιουργήσει εντύπωση σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και ότι σύγκρουση συμφερόντων υφίσταται, μεταξύ άλλων, όταν ιδιωτικά ή προσωπικά συμφέροντα είναι ικανά να επηρεάσουν, ή να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι επηρεάζουν, την αμερόληπτη και αντικειμενική άσκηση των καθηκόντων των μελών και των υπαλλήλων (18).
59. Τούτου λεχθέντος, η ύπαρξη και μόνο διαπροσωπικών σχέσεων –ανεξαρτήτως του αν πρόκειται περί γνωριμίας, επαγγελματικής εγγύτητας (19) ή ακόμη φιλίας– δεν μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να οδηγήσει στη διαπίστωση της ύπαρξης «σύγκρουσης συμφερόντων». Συναφώς, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι μόνιμοι υπάλληλοι και τα μέλη του λοιπού προσωπικού της Ένωσης καλούνται να ασκήσουν τα καθήκοντά τους σε ένα επαγγελματικό περιβάλλον το οποίο χαρακτηρίζεται από στενή και συχνά μακροχρόνια συνεργασία, η οποία ευνοεί τη διαμόρφωση προσωπικών σχέσεων. Η εφαρμογή διαφορετικής προσέγγισης θα ισοδυναμούσε με παραγνώριση της πραγματικότητας του τρόπου λειτουργίας της διοίκησης και θα μπορούσε να θίξει την εύρυθμη λειτουργία της, μολονότι η ποιότητα των σχέσεων μεταξύ των μελών του προσωπικού συμβάλλει σημαντικά στη διατήρηση υγιούς και παραγωγικού περιβάλλοντος εργασίας. Εντούτοις, πρέπει να εξετάζεται, υπό το πρίσμα των περιστάσεων κάθε επιμέρους περίπτωσης, αν η επίμαχη σχέση είναι αντικειμενικώς ικανή να δημιουργήσει εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την αμεροληψία του οικείου προσώπου.
60. Τούτο μπορεί να συμβεί, μεταξύ άλλων, όταν υφίσταται ιδιαιτέρως στενή προσωπική σχέση και ο οικείος υπάλληλος καλείται να αποφανθεί ή να μετάσχει στη λήψη απόφασης που επηρεάζει άμεσα το πρόσωπο με το οποίο διατηρεί τη σχέση αυτή. Η φιλία μπορεί επίσης να συνιστά κρίσιμο στοιχείο, εάν καταδεικνύει προσωπική εγγύτητα τέτοιας έντασης ώστε να είναι ικανή, από την άποψη του συνετού και ενημερωμένου τρίτου, να θίξει ή, τουλάχιστον, να θέσει υπό αμφισβήτηση την αμερόληπτη άσκηση των καθηκόντων (20). Ενδείξεις σχετικά με τέτοια στενή προσωπική σχέση μπορούν, για παράδειγμα, να απορρέουν από τη συμμετοχή σε κοινές δραστηριότητες εκτός του επαγγελματικού πλαισίου ή από την παρουσία σε οικογενειακής φύσεως γεγονότα.
61. Εντούτοις, η ανωτέρω εκτίμηση προϋποθέτει συγκεκριμένη και εξατομικευμένη εξέταση. Πρέπει να διαπιστωθεί η ύπαρξη αντικειμενικού στοιχείου –όπως είναι η στενή προσωπική σχέση σε συνδυασμό με εξουσία λήψης αποφάσεων ή άσκησης επιρροής– ικανού να δημιουργήσει σε τρίτους εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την αμεροληψία της διοίκησης. Ελλείψει τέτοιου στοιχείου, η ύπαρξη προσωπικής σχέσης ή φιλικού δεσμού δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, για τη διαπίστωση σύγκρουσης συμφερόντων κατά την έννοια του υπαλληλικού δικαίου της Ένωσης.
62. Το αν υφίστατο σχέση τέτοιας εγγύτητας στην υπό κρίση υπόθεση συνιστά πραγματικό ζήτημα το οποίο έπρεπε, κατ’ αρχήν, να εκτιμήσει το Γενικό Δικαστήριο στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας δίκης. Η ανωτέρω προσέγγιση ανταποκρίνεται στην κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας (21). Τούτου λεχθέντος, επισημαίνεται ότι κανένα στοιχείο στην επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος δεν αποδεικνύει ότι η σχέση του με την προϊσταμένη της υπηρεσίας συμμόρφωσης χαρακτηριζόταν από ιδιαίτερη εγγύτητα πέραν του επαγγελματικού πλαισίου, το οποίο μπορεί να υφίσταται μεταξύ μόνιμων υπαλλήλων ή μελών του λοιπού προσωπικού εντός οποιουδήποτε άλλου θεσμικού ή άλλου οργάνου ή οργανισμού της Ένωσης.
63. Στο μέτρο που ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι ανταλλάχθηκαν απόψεις σχετικά με τους προϊσταμένους καθώς και τις δυσχέρειες τις οποίες ισχυρίζεται ότι αντιμετώπιζε –χωρίς, πάντως, το υποστατό τέτοιας ανταλλαγής απόψεων να τεκμηριώνεται με αποδεικτικά στοιχεία–, οι ισχυρισμοί αυτοί τείνουν μάλλον να υποδηλώνουν ότι η επίμαχη σχέση εντασσόταν σε επαγγελματικό πλαίσιο και αφορούσε ζητήματα που υπάγονται συνήθως στην αρμοδιότητα της υπηρεσίας συμμόρφωσης του οργανισμού (22).
64. Ελλείψει αρκούντως συγκεκριμένων ενδείξεων σχετικά με την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων, δεν μπορεί να προσαφθεί στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη, στην υπό κρίση υπόθεση, την εμβέλεια της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας. Επομένως, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να εξετάσει την προσφυγή-αγωγή υπό το πρίσμα των πραγματικών στοιχείων που είχε στη διάθεσή του.
iii) Η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου που βασίζεται στην απουσία συνεπειών της προβαλλόμενης μεροληψίας
65. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να επισημανθεί πλάνη περί το δίκαιο στο σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης καθόσον, στη σκέψη 51 της εν λόγω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέλαβε ως στοιχείο ικανό να αποκλείσει κάθε αμφιβολία όσον αφορά την ανεξαρτησία της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης το γεγονός ότι η εν λόγω υπηρεσία είχε αποφασίσει, στο πέρας της προκαταρκτικής εξέτασης, να απορρίψει την αίτηση αρωγής χωρίς να κινήσει διαδικασία διοικητικής έρευνας.
66. Αποδίδοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ιδιαίτερη σημασία στην απορριπτική απόφαση που εκδόθηκε στο πέρας της αξιολόγησης, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται ότι στήριξε την εκτίμησή του σχετικά με την αντικειμενική αμεροληψία σε παρατηρήσεις που αφορούσαν την απουσία προσωπικού συμφέροντος της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης, την ενδεχομένως θετική στάση της έναντι του αναιρεσείοντος και, εν τέλει, το αρνητικό, για τον αναιρεσείοντα, αποτέλεσμα της διαδικασίας. Η ανωτέρω συλλογιστική μπορεί να θεωρηθεί ότι εξαρτά την έλλειψη αντικειμενικής αμεροληψίας από την απόδειξη συγκεκριμένης μεροληψίας ή πραγματικής άσκησης επιρροής στην έκβαση της διαδικασίας, μολονότι στόχος της απαίτησης αντικειμενικής αμεροληψίας είναι μάλλον να προλαμβάνει κάθε εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της διαδικασίας, ανεξαρτήτως της απόδειξης πραγματικής μεροληψίας ή του απορριπτικού χαρακτήρα της εκδοθείσας απόφασης.
67. Συγκεκριμένα, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, σκοπός της απαίτησης αντικειμενικής αμεροληψίας είναι η πρόληψη κάθε εύλογης αμφιβολίας όσον αφορά την απουσία μεροληψίας κατά την εξέταση μιας υπόθεσης. Η εκτίμηση της τήρησης της εν λόγω απαίτησης δεν εξαρτάται ούτε από την απόδειξη πραγματικής μεροληψίας ούτε από την απόδειξη συγκεκριμένου προσωπικού συμφέροντος εκ μέρους των προσώπων που εμπλέκονται στη διαδικασία (23). Η εν λόγω εκτίμηση απαιτεί μόνον να εξακριβωθεί αν αντικειμενικώς επαληθεύσιμες περιστάσεις είναι ικανές να δημιουργήσουν, σε αντικειμενικό και ενημερωμένο παρατηρητή, εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα κατά την εξέταση της υπόθεσης. Στο ίδιο πνεύμα, η αμεροληψία διαδικασίας δεν μπορεί να εκτιμηθεί με γνώμονα το αποτέλεσμά της, καθότι το αν μια απόφαση είναι ευνοϊκή ή δυσμενής για τον ενδιαφερόμενο στερείται καθεαυτό σημασίας συναφώς.
68. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί κατ’ αρχήν να αποκλείσει την ύπαρξη εύλογης αμφιβολίας όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία για τον λόγο και μόνον ότι ο ενδιαφερόμενος δεν είχε κανένα προσωπικό συμφέρον στην έκβαση της διαδικασίας ή ότι η ληφθείσα απόφαση δεν ήταν ευνοϊκή για αυτόν. Συγκεκριμένα, τέτοια προσέγγιση ενέχει τον κίνδυνο να περιορίσει αδικαιολόγητα την εμβέλεια της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας εξομοιώνοντάς την με την απουσία και μόνο προσωπικής σύγκρουσης συμφερόντων ή διαπιστωμένης μεροληψίας, μολονότι στόχος της εν λόγω αρχής είναι επίσης να διαφυλάσσει την εμπιστοσύνη την οποία οι πολίτες πρέπει να μπορούν να διατηρούν στην ουδετερότητα των διοικητικών διαδικασιών (24).
69. Εντούτοις, η διαπίστωση τέτοιας πλημμέλειας στο σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν μπορεί, στην υπό κρίση υπόθεση, να οδηγήσει στην αναίρεσή της. Συγκεκριμένα, από τη συνολική ερμηνεία της εν λόγω απόφασης συνάγεται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν περιορίστηκε να επισημάνει την απουσία προσωπικού συμφέροντος ή συγκεκριμένης επιρροής στην έκβαση της διαδικασίας, αλλά εκτίμησε σφαιρικά τις κρίσιμες περιστάσεις της υπόθεσης προκειμένου να εξακριβώσει αν ήταν ικανές να δημιουργήσουν εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία της διαδικασίας. Το Γενικό Δικαστήριο έλαβε, μεταξύ άλλων, υπόψη την πηγή της γνώσης των πραγματικών περιστατικών εκ μέρους της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης, την απουσία συνεπειών της εν λόγω γνώσης στη λήψη της επίδικης απόφασης καθώς και τα θεσμικά εχέγγυα που έχει θεσπίσει το ΕΣΕ.
70. Υπό τις συνθήκες αυτές, μολονότι μπορεί να θεωρηθεί ότι ορισμένα στοιχεία του σκεπτικού, στη σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθιερώνουν υπέρμετρα στενή σχέση μεταξύ, αφενός, της απουσίας προσωπικού συμφέροντος ή της έκβασης της διαδικασίας και, αφετέρου, της ύπαρξης αντικειμενικής αμεροληψίας, εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε, εν τέλει, το σύνολο των περιστάσεων της υπόθεσης συμφώνως προς τις απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, η πλημμέλεια που παρατηρείται στο σκεπτικό δεν μπορεί να θεωρηθεί ως πλάνη περί το δίκαιο από την οποία πάσχει η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και η οποία είναι ικανή να δικαιολογήσει την αναίρεσή της.
71. Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
3. Επί της προβαλλόμενης παραβίασης της αρχής της αμεροληψίας λόγω των θέσεων της προέδρου και του αντιπροέδρου στην ιεραρχία του ΕΣΕ
72. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, το οποίο αφορά τις σκέψεις 54 έως 68, 70 έως 72, 75, 76, 79 και 81 έως 84 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων προβάλλει πλείονες παραβάσεις της υποχρέωσης αμεροληψίας κατά την εξέταση της αιτήσεως αρωγής.
α) Παρατηρήσεις των διαδίκων
73. Συναφώς, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι υφιστάμενος δεν μπορεί να παρέμβει στην εξέταση καταγγελίας που στρέφεται κατά προϊσταμένου, λόγω του κινδύνου άσκησης πιέσεων ή αντιποίνων, ο οποίος είναι ικανός να θίξει την αμεροληψία του. Κατά τον αναιρεσείοντα, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη αποκλείοντας το ενδεχόμενο η πρόεδρος του ΕΣΕ να επηρεάζει τους λοιπούς διευθυντές, περιλαμβανομένης της ορισθείσας ΑΣΣΠΑ, καθώς και άλλα μέλη του προσωπικού, και υπέπεσε στην ίδια πλάνη όσον αφορά τον ρόλο του αντιπροέδρου. Επικουρικώς, ο αναιρεσείων προβάλλει παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών υποστηρίζοντας ότι ο αντιπρόεδρος ήταν όντως σε θέση να επηρεάσει την εξέταση της αιτήσεώς του αρωγής, εν αντιθέσει προς όσα διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο.
74. Το ΕΣΕ υποστηρίζει ότι κανένα γενικό τεκμήριο μεροληψίας δεν μπορεί να συναχθεί από την ιεραρχική σχέση και μόνον μεταξύ υφισταμένου και προϊσταμένου κατά του οποίου στρέφεται η καταγγελία. Η ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων πρέπει να αποδεικνύεται συγκεκριμένα, βάσει επακριβών στοιχείων που καταδεικνύουν πραγματικό κίνδυνο επηρεασμού της αμεροληψίας, όπερ ο αναιρεσείων δεν έπραξε. Επιπλέον, όσον αφορά την εικαζόμενη παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων δεν προέβαλε κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα για την εξακρίβωση της ορθότητας του ισχυρισμού.
β) Ανάλυση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης
1) Το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου
75. Στις σκέψεις 54 έως 68 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει την αιτίαση κατά την οποία η αντικειμενική αμεροληψία εθίγη διότι οι μετέχοντες στη διαδικασία ήταν υφιστάμενοι της προέδρου. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η επίδικη απόφαση δεν εκδόθηκε από την πρόεδρο, αλλά από την ορισθείσα ΑΣΣΠΑ, κατόπιν επίσημης απόφασης της ολομέλειας του ΕΣΕ με την οποία οι εξουσίες της προέδρου ανεστάλησαν όσον αφορά την εξέταση της αιτήσεως αρωγής. Το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει το εφαρμοστέο θεσμικό πλαίσιο, ειδικότερα τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 806/2014 (25), και υπογραμμίζει ότι η πρόεδρος δεν διαθέτει καμία εξουσία διορισμού ή ανάκλησης των λοιπών μόνιμων μελών του ΕΣΕ. Επομένως, η ορισθείσα ΑΣΣΠΑ άσκησε την αρμοδιότητά της βάσει συλλογικής απόφασης και όχι δυνάμει σχέσης προσωπικής εξάρτησης ως προς την πρόεδρο. Από τα ανωτέρω το Γενικό Δικαστήριο συμπεραίνει ότι η ύπαρξη και μόνον αφηρημένης ιεραρχικής σχέσης δεν αρκεί για να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία, ελλείψει συγκεκριμένων στοιχείων που καταδεικνύουν άσκηση πραγματικής επιρροής στη διαδικασία.
76. Στις σκέψεις 69 έως 84 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει τον ρόλο του αντιπροέδρου, κατά του οποίου στρέφονται επίσης ορισμένοι ισχυρισμοί και ο οποίος έτυχε ακρόασης στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η υποχρέωση αρωγής επιτάσσει η διοίκηση να εξετάζει σοβαρά τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά και μπορεί να συνεπάγεται την ακρόαση των προσώπων που ενδέχεται να διαθέτουν χρήσιμες πληροφορίες, περιλαμβανομένων των προσώπων κατά των οποίων στρέφεται η αίτηση αρωγής. Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι ο αντιπρόεδρος δεν έλαβε μέρος στη λήψη απόφασης σχετικά με την αίτηση αρωγής και ότι, κατά τον χρόνο της αξιολόγησης, δεν ασκούσε πλέον καθήκοντα άμεσου ιεραρχικώς προϊσταμένου σε σχέση με τον αναιρεσείοντα. Η ακρόασή του αντιπροέδρου αφορούσε πραγματικά περιστατικά των οποίων είχε γνώση ως πρώην προϊστάμενος μονάδας ή λόγω της θέσης του εντός του ΕΣΕ.
77. Το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι ο φόβος και μόνον αντιποίνων ή η ύπαρξη παλαιότερης ιεραρχικής σχέσης δεν αρκούν, αφ’ εαυτών, προς απόδειξη έλλειψης αντικειμενικής αμεροληψίας. Το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι κανένα συγκεκριμένο στοιχείο δεν αποδεικνύει ότι η πρόεδρος άσκησε επιρροή στον αντιπρόεδρο ή ότι ο αντιπρόεδρος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην έκδοση της επίδικης απόφασης. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι ορισμένα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης, μεταξύ άλλων, η στήριξη που ο αντιπρόεδρος παρέσχε σε ορισμένες αιτήσεις μετακίνησης του αναιρεσείοντος με την έκθεση αξιολόγησής του, δεν συνάδουν με το ενδεχόμενο εναρμονισμένης συμπεριφοράς με σκοπό την υπονόμευση του αναιρεσείοντος. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι ο αναιρεσείων δεν απέδειξε την ύπαρξη εύλογης αμφιβολίας όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία των οικείων μετεχόντων στη διαδικασία και απορρίπτει τον σχετικό λόγο ακυρώσεως ως προς τις ανωτέρω αιτιάσεις.
2) Εκτίμηση
i) Επί του ρόλου της προέδρου
78. Με την επιχειρηματολογία του, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον δεν διαπίστωσε τη μη τήρηση της απαίτησης περί αντικειμενικής αμεροληψίας μολονότι τα πρόσωπα κατά των οποίων στρεφόταν η καταγγελία για παρενόχληση κατείχαν τις υψηλότερες θέσεις στην ιεραρχία του ΕΣΕ. Με τη συγκεκριμένη αιτίαση, ο αναιρεσείων καταγγέλλει, κατ’ ουσίαν, εικαζόμενες διαρθρωτικές ανεπάρκειες στην οργάνωση του ΕΣΕ, οι οποίες δεν καθιστούν δυνατό, κατ’ αυτόν, να διασφαλίζεται καταλλήλως η τήρηση των απαιτήσεων αμεροληψίας και ανεξαρτησίας.
79. Επομένως, με την επιχειρηματολογία του ο αναιρεσείων υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι θα πρέπει να αναγνωριστεί τεκμήριο μεροληψίας στο πλαίσιο διοικητικών οργανώσεων που χαρακτηρίζονται από έντονη ιεραρχική δομή. Εντούτοις, τέτοια προσέγγιση, η οποία τείνει να ανάγει τη θέση στην ιεραρχία των οικείων προσώπων σε καθοριστικό παράγοντα για τη διαπίστωση έλλειψης αντικειμενικής αμεροληψίας, δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Συγκεκριμένα, όπως θα εκθέσω κατωτέρω, η προσέγγιση αυτή δεν συνάδει με την έννοια της αντικειμενικής αμεροληψίας που γίνεται δεκτή στο δίκαιο της Ένωσης, η οποία απαιτεί τον προσδιορισμό συγκεκριμένων και αντικειμενικώς επαληθεύσιμων στοιχείων ικανών να δημιουργήσουν εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της διαδικασίας.
80. Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι η αρχή της αμεροληψίας απαιτεί η διοίκηση να εξετάζει τις αιτήσεις που της υποβάλλονται παρέχοντας επαρκή εχέγγυα για τον αποκλεισμό κάθε εύλογης αμφιβολίας όσον αφορά την έλλειψη αμεροληψίας (26). Η αμεροληψία έχει μια υποκειμενική διάσταση, η οποία σχετίζεται με την απουσία προσωπικής προκατάληψης, και μια αντικειμενική διάσταση, η οποία επιτάσσει να εκτιμάται αν, ανεξαρτήτως της ατομικής συμπεριφοράς των οικείων προσώπων, η οργάνωση της διαδικασίας και η κατανομή των ρόλων είναι ικανές να δημιουργήσουν εμπιστοσύνη και να αποκλείσουν κάθε εύλογη υπόνοια μεροληψίας. Κατά συνέπεια, η εξέταση πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικώς επαληθεύσιμα στοιχεία, τα οποία εκτιμώνται από την άποψη του αντικειμενικού και ενημερωμένου παρατηρητή, και δεν απαιτεί, καθεαυτήν, την απόδειξη πραγματικής μεροληψίας.
81. Εφαρμοζόμενο στην περίπτωση της προέδρου του ΕΣΕ στο οργανόγραμμα του οργανισμού, το ανωτέρω πλαίσιο ανάλυσης οδηγεί στη διαπίστωση ότι το γεγονός και μόνον ότι ένα πρόσωπο κατέχει υψηλή θέση στην ιεραρχία, ακόμη και ότι βρίσκεται στην κορυφή του οργανισμού, δεν αρκεί αφ’ εαυτού για την απόδειξη παραβίασης της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας. Μια τέτοια προσέγγιση θα ισοδυναμούσε με την παραδοχή διαρθρωτικής μεροληψίας όταν μια καταγγελία στρέφεται κατά προσώπου που ασκεί διευθυντική εξουσία, όπερ θα ήταν ασυμβίβαστο με την κανονική λειτουργία οποιαδήποτε διοικητικής αρχής και θα καθιστούσε άνευ αντικειμένου την υποχρέωση, που υπενθυμίζεται στη νομολογία, περί προσδιορισμού των συγκεκριμένων περιστάσεων που μπορούν να δημιουργήσουν εύλογη αμφιβολία (27). Επομένως, η ύπαρξη ιεραρχικής σχέσης καθίσταται λυσιτελής όσον αφορά την αντικειμενική αμεροληψία μόνον εάν συνοδεύεται από αντικειμενικές ενδείξεις άσκησης επιρροής, εξάρτησης ή συμφέροντος, λόγω των οποίων μπορεί να θεωρηθεί ότι τα πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με την εξέταση της υπόθεσης δεν τήρησαν, στην πράξη, την απόσταση που είναι αναγκαία για την ουδέτερη εξέταση της υπόθεσης.
82. Από την άποψη αυτή, πρέπει να εξεταστεί αν, ανεξαρτήτως της θέσης της, η πρόεδρος μετείχε, άμεσα ή έμμεσα, στην εξέταση της αιτήσεως αρωγής ή διατήρησε την ικανότητα άσκησης επιρροής στους μετέχοντες στη διαδικασία. Συναφώς, η πιο σημαντική περίσταση είναι το γεγονός ότι, για την εξέταση της αιτήσεως αρωγής, οι εξουσίες της προέδρου ως ΑΣΣΠΑ ανεστάλησαν με επίσημη απόφαση της ολομέλειας του ΕΣΕ και μεταβιβάστηκαν σε ορισθείσα ΑΣΣΠΑ. Στόχος ενός τέτοιου μέτρου είναι ακριβώς να εξαλειφθεί ο κίνδυνος το πρόσωπο κατά του οποίου στρέφεται η καταγγελία να είναι, έστω εν μέρει, «δικαστής σε υπόθεση που το αφορά» (28). Το μέτρο συνιστά κατ’ αρχήν ιδιαιτέρως σημαντική θεσμική εγγύηση, δεδομένου ότι διαχωρίζει λειτουργικά τον καθού η καταγγελία και την αρχή που καλείται να αποφανθεί επ’ αυτής (29).
83. Εν συνεχεία πρέπει να εξεταστεί αν τα ανωτέρω τυπικά εχέγγυα ήταν επαρκή σε σχέση με την απαίτηση αντικειμενικής αμεροληψίας ή αν άλλα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης απαιτούσαν να θεωρηθεί ότι εξακολουθούσε να υφίσταται εύλογη αμφιβολία. Έλλειψη τυπικών εχεγγύων μπορεί να απορρέει, για παράδειγμα, από τη διατήρηση συγκεκριμένης διευθυντικής εξουσίας επί των προσώπων που είναι επιφορτισμένα με την αποδεικτική διαδικασία, από ανταλλαγές εγγράφων επί της ουσίας της υπόθεσης, οδηγίες, άσκηση πιέσεων ή ενδείξεις, έστω άτυπες, οι οποίες μπορούν να γίνουν αντικειμενικώς αντιληπτά. Εντούτοις, ελλείψει συγκεκριμένων και επαληθεύσιμων στοιχείων τέτοιας φύσεως, η διατήρηση και μόνον της γενικής θεσμικής εξουσίας της προέδρου επί του οργανισμού δεν αρκεί για να διαπιστωθεί ότι η διαδικασία δεν παρείχε επαρκή εχέγγυα. Η αντικειμενική αμεροληψία δεν απαιτεί την απουσία κάθε ιεραρχικώς προϊσταμένου εντός της διοίκησης, αλλά την απουσία εμπλοκής ή άσκησης επιρροής ικανής να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της εξέτασης.
84. Οι ίδιες παρατηρήσεις έχουν εφαρμογή για τις αιτιάσεις που αφορούν εικαζόμενο «κλίμα» εξάρτησης ή φόβου αντιποίνων. Το σχετικό επιχείρημα μπορεί, θεωρητικώς, να αφορά την αντικειμενική αμεροληψία, αλλά πρέπει να τεκμηριώνεται με συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία καθιστούν δυνατό να εκτιμηθούν το υποστατό και η ένταση του εικαζόμενου δυσάρεστου κλίματος. Άλλως, το επιχείρημα παραμένει υποθετικό και δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι, από την άποψη του αντικειμενικού και ενημερωμένου παρατηρητή, τα θεσμικά εχέγγυα που προβλέφθηκαν ήταν ανεπαρκή (30). Ειδικότερα, όταν η εξουσία λήψης αποφάσεων έχει ανατεθεί σε ορισθείσα ΑΣΣΠΑ η οποία διαθέτει ίδια αρμοδιότητα και διακριτή νομική βάση, η ύπαρξη αφηρημένης ιεραρχικής εξάρτησης δεν μπορεί να εξομοιωθεί με έλλειψη ανεξαρτησίας κατά την έννοια της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας.
85. Επομένως, δεδομένου ότι η πρόεδρος εξαιρέθηκε επισήμως από τη λήψη της απόφασης, η εξουσία λήψης απόφασης επί της αιτήσεως αρωγής μεταβιβάστηκε αρμοδίως σε ορισθείσα ΑΣΣΠΑ και κανένα συγκεκριμένο στοιχείο δεν καθιστά δυνατό να αποδειχθεί ότι η πρόεδρος άσκησε, άμεσα ή έμμεσα, επιρροή στην προκαταρκτική αξιολόγηση ή στην επίδικη απόφαση, η περίσταση που αφορά την ιεραρχική θέση της προέδρου εντός του ΕΣΕ δεν μπορεί, αφ’ εαυτής, να θεμελιώσει συμπέρασμα περί παραβιάσεως της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας. Υπό τις συνθήκες αυτές, η αιτίαση που αφορά έλλειψη αντικειμενικής αμεροληψίας σε σχέση με τον θεσμικό ρόλο της προέδρου δεν μπορεί να ευδοκιμήσει, ελλείψει αντικειμενικώς επαληθεύσιμων περιστάσεων ικανών να δημιουργήσουν εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της διαδικασίας.
86. Ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη τα ανωτέρω στοιχεία στο σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι το ΕΣΕ είχε λάβει το σύνολο των αναγκαίων μέτρων προκειμένου να διασφαλίσει ότι η ορισθείσα ΑΣΣΠΑ –και όχι η πρόεδρος– θα αποφανθεί επί της αιτήσεως αρωγής του αναιρεσείοντος. Μολονότι αναγνώρισε τις δυνητικές δυσχέρειες που είναι εγγενείς στην ιεραρχική δομή του οργανισμού, εντούτοις το Γενικό Δικαστήριο έλαβε δεόντως υπόψη τα μέτρα που εφάρμοσε η διοίκηση προκειμένου να αποκλειστεί κάθε κίνδυνος, ή κάθε εντύπωση, αδικαιολόγητης επιρροής. Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι δεν συνέτρεχε εν προκειμένω καμία παραβίαση της αρχής της αντικειμενικής αμεροληψίας.
ii) Επί του ρόλου του αντιπροέδρου
87. Τα επιχειρήματα του αναιρεσείοντος που αφορούν τον ρόλο του αντιπροέδρου του ΕΣΕ πρέπει να εξεταστούν χωριστά. Συναφώς, ο αναιρεσείων υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι η εμπλοκή του αντιπροέδρου στην προκαταρκτική αξιολόγηση της αιτήσεως αρωγής που υπέβαλε ήταν ικανή να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αμεροληψία της διαδικασίας, διότι ο αντιπρόεδρος κατείχε υψηλή θέση στην ιεραρχία του οργανισμού, τα δε προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά τον αφορούσαν από κάποιες απόψεις. Εντούτοις, τέτοια επιχειρηματολογία ισοδυναμεί, κατ’ ουσίαν, με εφαρμογή στον αντιπρόεδρο της συλλογιστικής που μνημονεύθηκε ανωτέρω σε σχέση με την πρόεδρο, κατά την οποία η υψηλή θέση στην ιεραρχία και μόνον ενός προσώπου που καλείται να παράσχει πληροφορίες στο πλαίσιο εσωτερικής διαδικασίας αρκεί για να δημιουργηθούν αμφιβολίες σχετικά με την αμεροληψία της εν λόγω διαδικασίας.
88. Πάντως, το γεγονός και μόνον ότι πρόσωπο το οποίο κατέχει υψηλή θέση στην ιεραρχία καλείται να υποβάλει τις παρατηρήσεις του στο πλαίσιο της εξέτασης αιτήσεως αρωγής δεν μπορεί να εξομοιωθεί, αυτό καθεαυτό, με συμμετοχή σε λήψη απόφασης ή με άσκηση καθοριστικής επιρροής στην έκβαση της διαδικασίας. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο προκαταρκτικής αξιολόγησης με σκοπό να εκτιμηθεί η ύπαρξη αρχής αποδείξεως πραγματικών περιστατικών παρενόχλησης, μπορεί να είναι αναγκαίο η διοίκηση να συλλέξει πληροφορίες από διάφορα πρόσωπα ικανά να διαφωτίσουν τις περιστάσεις της υπόθεσης, περιλαμβανομένων των προσώπων κατά των οποίων στράφηκε ο αναιρεσείων. Τέτοια προσέγγιση εμπίπτει στην υποχρέωση εξέτασης της αιτήσεως αρωγής με επιμέλεια και σοβαρότητα και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι καταδεικνύει, καθεαυτήν, έλλειψη αντικειμενικής αμεροληψίας (31).
89. Πρέπει, εντούτοις, να εξακριβωθεί αν η εμπλοκή του αντιπροέδρου μπορούσε να δημιουργήσει, από την άποψη του αντικειμενικού και ενημερωμένου παρατηρητή, εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της διαδικασίας. Συναφώς, επισημαίνεται ότι ο αντιπρόεδρος δεν ήταν η αρμόδια αρχή για να αποφανθεί επί της αιτήσεως αρωγής και ότι δεν έλαβε μέρος στην έκδοση της επίδικης απόφασης. Η παρέμβαση του αντιπροέδρου περιορίστηκε στην παροχή, υπό την ιδιότητα πρώην προϊσταμένου του αναιρεσείοντος, πληροφοριών τις οποίες ζήτησε η υπηρεσία συμμόρφωσης στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης. Ελλείψει συγκεκριμένων και επαληθεύσιμων στοιχείων ικανών να αποδείξουν ότι ο αντιπρόεδρος άσκησε επιρροή στην τελική εκτίμηση της ορισθείσας ΑΣΣΠΑ ή στον προσανατολισμό της διαδικασίας, το γεγονός και μόνον ότι κλήθηκε να διατυπώσει παρατηρήσεις δεν αρκεί για να διαπιστωθεί έλλειψη αντικειμενικής αμεροληψίας.
90. Το ανωτέρω συμπέρασμα επιβάλλεται κατά μείζονα λόγο διότι η αντικειμενική αμεροληψία δεν μπορεί να εκτιμηθεί βάσει γενικού τεκμηρίου κατά το οποίο κάθε πρόσωπο που κατέχει υψηλή θέση στην ιεραρχία ενός θεσμικού οργάνου στερείται, κατ’ αρχήν, της ανεξαρτησίας που είναι αναγκαία για την παροχή των κρίσιμων πληροφοριών στο πλαίσιο εσωτερικής διοικητικής έρευνας. Η αποδοχή τέτοιου τεκμηρίου θα παρέλυε τη φυσιολογική λειτουργία της διοίκησης και θα την εμπόδιζε να συλλέξει τα στοιχεία που είναι αναγκαία για την εξακρίβωση των πραγματικών περιστατικών. Ελλείψει ιδιαίτερων περιστάσεων οι οποίες αποδεικνύουν την ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος, άμεσης εμπλοκής στις προσαπτόμενες πράξεις ή άσκησης επιρροής στην τελική απόφαση, η συμμετοχή του αντιπροέδρου, για αμιγώς ενημερωτικούς σκοπούς, στο στάδιο της αποδεικτικής διαδικασίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ικανή να δημιουργήσει εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την αμεροληψία της διαδικασίας.
91. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο εκτιμώντας ότι η εμπλοκή του αντιπροέδρου στο πλαίσιο της προκαταρκτικής εξέτασης της αιτήσεως αρωγής δεν παραβίασε την αρχή της αντικειμενικής αμεροληψίας. Δεδομένου ότι ο αντιπρόεδρος δεν άσκησε εξουσία λήψης αποφάσεων ούτε είχε σχέση με την έκδοση της επίδικης απόφασης και ότι κανένα άλλο συγκεκριμένο στοιχείο δεν αποδεικνύει την ύπαρξη αδικαιολόγητης επιρροής στη διεξαγωγή της διαδικασίας, οι περιστάσεις τις οποίες επικαλέστηκε ο αναιρεσείων δεν είναι ικανές να δημιουργήσουν, σε αντικειμενικό και ενημερωμένο παρατηρητή, εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της εξέτασης της αίτησής του αρωγής.
92. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το δεύτερο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
Γ. Επί της προβαλλόμενης παραβάσεως της υποχρέωσης διαφάνειας
93. Με το τέταρτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, το οποίο αφορά τις σκέψεις 99, 102 104, 106 και 108 έως 110 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων προβάλλει παράβαση της υποχρέωσης διαφάνειας λόγω της άρνησης κοινοποίησης ορισμένων εγγράφων σε αυτόν.
1. Η έννοια της «διαφάνειας» στο δίκαιο της Ένωσης
94. Η αρχή της διαφάνειας απορρέει από την αρχή της χρηστής διοίκησης. Η εν λόγω αρχή, η οποία κατευθύνει τη δράση της διοίκησης της Ένωσης, έχει διάφορες εκφάνσεις. Συναφώς, στο άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του Χάρτη αναγνωρίζεται ρητώς το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση στον φάκελό του. Στο πλαίσιο των διαδικασιών που κινούνται δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ, η απαίτηση διαφάνειας πρέπει να εκτιμάται σε συνδυασμό με το δικαίωμα ακρόασης και την αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως, οι οποίες αποτελούν επίσης συνιστώσες της αρχής της χρηστής διοίκησης (32). Κατά πάγια νομολογία, το δικαίωμα ακρόασης συνεπάγεται, σε περίπτωση κίνησης διαδικασίας σχετικά με ισχυρισμούς περί παρενόχλησης δυνάμει των άρθρων 12α και 24 του ΚΥΚ, ότι κάθε πρόσωπο του οποίου τα συμφέροντα μπορεί να θιγούν από απόφαση της διοίκησης πρέπει να είναι σε θέση να γνωστοποιήσει λυσιτελώς την άποψή του επί των στοιχείων στα οποία η διοίκηση προτίθεται να θεμελιώσει την απόφασή της (33).
95. Από την άποψη αυτή, η πρόσβαση στον φάκελο καθώς και στις κρίσιμες πληροφορίες που παρέχουν στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να υποβάλει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις του πρέπει να αναγνωρίζεται όχι μόνον στο πρόσωπο κατά του οποίου στρέφεται η αίτηση αρωγής, αλλά και στον αιτούντα αρωγή. Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλίζεται η πρακτική αποτελεσματικότητα του δικαιώματος ακρόασης, η εν λόγω πρόσβαση πρέπει να παρέχεται από το στάδιο της διαδικασίας που προηγείται της άσκησης προσφυγής (34). Η αιτίαση που προβάλλει ο αναιρεσείων πρέπει να εξετασθεί ακριβώς υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων.
2. Παρατηρήσεις των διαδίκων
96. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, στη σκέψη 99 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι δεν είχε το δικαίωμα να απαιτήσει το αντίγραφο του εγγράφου με το οποίο η προϊσταμένη μονάδας είχε εξουσιοδοτηθεί να υπογράψει την απορριπτική απόφαση. Εξάλλου, το γεγονός ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο ενημερώθηκε για την καταγγελία καταδεικνύει, κατά τον αναιρεσείοντα, την ύπαρξη παράβασης του καθήκοντος εμπιστευτικότητας κατά την εξέταση της αιτήσεως αρωγής. Επιπλέον, ο αναιρεσείων επισημαίνει ότι, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτέρως ευαίσθητης φύσης της υπόθεσης, η επίδικη απόφαση έπρεπε να έχει εκδοθεί, κατ’ εξαίρεση, από τρεις διευθυντές του ΕΣΕ και ότι η διοικητική ένσταση κατά της απόφασης των τριών διευθυντών έπρεπε να εξεταστεί από όργανο εκτός του ΕΣΕ. Κατά τον αναιρεσείοντα, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε το επιχείρημα σχετικά με την έλλειψη αμεροληψίας του ΕΣΕ και περιορίστηκε, εσφαλμένως, στις σκέψεις 145 έως 156 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, να εκτιμήσει αν η εμπιστευτικότητα παραβιάστηκε ελέγχοντας την ύπαρξη αντιποίνων.
97. Το ΕΣΕ υποστηρίζει, πρώτον, ότι η υποχρέωση την οποία υπείχε, κατά τη νομολογία, να διαβιβάσει στον αναιρεσείοντα τις πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία εξέτασης της αιτήσεως αρωγής αφορά μόνον τις μαρτυρικές καταθέσεις. Δεύτερον, ο αναιρεσείων δεν επισημαίνει οποιαδήποτε πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά τις σκέψεις 104 και 108 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και, κατά συνέπεια, το παρόν σκέλος είναι συναφώς αβάσιμο. Τρίτον, το ΕΣΕ επισημαίνει ότι ο αναιρεσείων περιορίζεται να επικρίνει τη σειρά με την οποία το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα επιχειρήματά του και δεν εκθέτει τους λόγους για τους οποίους τα πραγματικά περιστατικά που έλαβαν χώρα μετά την έκδοση της επίδικης απόφασης μπορεί να θίγουν τη νομιμότητά της. Τέταρτον, το ΕΣΕ υποστηρίζει ότι ο ισχυρισμός, που περιέχεται στο δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, ότι «το σύνολο του προσωπικού του ΕΣΕ υπάγεται ιεραρχικώς στην πρόεδρο» δεν μπορεί να συνεπάγεται ότι ο αναιρεσείων έθεσε υπό αμφισβήτηση την αμεροληψία της νέας προϊσταμένης της μονάδας του.
3. Ανάλυση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης
α) Το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου
98. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αιτίαση που αφορά έλλειψη διαφάνειας και παρατυπίες κατά την έκδοση της απόφασης απόρριψης της διοικητικής ένστασης. Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, πρώτον, ότι ο αναιρεσείων δεν αποδεικνύει την ύπαρξη νομικής υποχρέωσης του ΕΣΕ να του κοινοποιήσει τις μνημονευόμενες αναθέσεις αρμοδιοτήτων. Συναφώς, το δικαίωμα πρόσβασης στις πληροφορίες σε διαδικασία του συγκεκριμένου είδους περιορίζεται στα στοιχεία που είναι αναγκαία για την αποτελεσματική άσκηση των διαδικαστικών δικαιωμάτων, μεταξύ άλλων, του δικαιώματος ακρόασης. Ο αναιρεσείων είχε, όμως, ενημερωθεί για την απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2021 με την οποία το ΕΣΕ είχε αναστείλει τις εξουσίες της προέδρου όσον αφορά την αίτηση αρωγής και είχε αναθέσει τις εν λόγω εξουσίες σε άλλη αρχή. Υπό τις συνθήκες αυτές, η μη κοινοποίηση άλλων εγγράφων σχετικών με τις εσωτερικές αναθέσεις καθηκόντων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως παραβίαση της αρχής της διαφάνειας.
99. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει το επιχείρημα ότι η απορριπτική απόφαση υπεγράφη παρατύπως από τη νέα προϊσταμένη της μονάδας του αναιρεσείοντος. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο, οι αρμοδιότητες της ΑΣΣΠΑ ανήκουν κατ’ αρχήν στην ολομέλεια του ΕΣΕ, η οποία της αναθέτει στον πρόεδρο και μπορεί να οργανώσει την περαιτέρω ανάθεσή τους. Στην υπό κρίση υπόθεση, η διοικητική ένσταση εξετάστηκε από τρία μέλη του ΕΣΕ τα οποία διορίστηκαν συμφώνως προς τους σχετικούς εσωτερικούς κανόνες, όπερ απέκλειε κάθε παρατυπία όσον αφορά την αρμόδια αρχή για να αποφανθεί επ’ αυτής. Εξάλλου, η υπογραφή της προϊσταμένης της γραμματείας αφορούσε μόνον την τυπική κύρωση της απόφασης, συμφώνως προς τους εσωτερικούς κανόνες περί υπογραφής των αποφάσεων του ΕΣΕ.
100. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι ούτε η μη κοινοποίηση των πράξεων ανάθεσης αρμοδιοτήτων ούτε οι λεπτομέρειες υπογραφής της απορριπτικής απόφασης μπορούν να δημιουργήσουν αμφιβολίες σχετικά με την κανονικότητα της διαδικασίας ή την αρμοδιότητα της αρχής που αποφάνθηκε επί της διοικητικής ενστάσεως. Επομένως, τα στοιχεία που προέβαλε ο αναιρεσείων δεν είναι ικανά να αποδείξουν μη τήρηση των απαιτήσεων διαφάνειας ή των εφαρμοστέων διαδικαστικών κανόνων, με αποτέλεσμα η αιτίαση να πρέπει να απορριφθεί.
β) Εκτίμηση
101. Όσον αφορά την προβαλλόμενη από τον αναιρεσείοντα παραβίαση της αρχής της διαφάνειας, επισημαίνεται, προκαταρκτικώς, ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο αναιρεσείων δεν είχε δικαίωμα πρόσβασης στο έγγραφο που βεβαίωνε την εμπλοκή της νέας προϊσταμένης της μονάδας του στη διαδικασία επανεξέτασης της καταγγελίας του, μεταξύ άλλων, στο έγγραφο της απόφασης περί απόρριψης κίνησης διαδικασίας έρευνας που έφερε την υπογραφή της.
102. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε, κατ’ αρχάς, στις σκέψεις 98 έως 105 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τα επιχειρήματα του αναιρεσείοντος σχετικά με την υπογραφή της απορριπτικής απόφασης καθώς και σχετικά με τη μη κοινοποίηση ορισμένων εσωτερικών εγγράφων σχετικών με τις αναθέσεις αρμοδιοτήτων. Μεταξύ άλλων, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 106 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η απόφαση σχετικά με τη διοικητική ένσταση έπρεπε να εκδοθεί από την ΑΣΣΠΑ και ότι, συμφώνως προς το εφαρμοστέο στο ΕΣΕ νομικό πλαίσιο, επρόκειτο περί αρμοδιότητας της ολομέλειας. Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στις σκέψεις 107 έως 109 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η πρόεδρος είχε περιοριστεί να αναθέσει την κύρωση της απόφασης στην προϊσταμένη της γραμματείας, η οποία ήταν επίσης προϊσταμένη μονάδας του αναιρεσείοντος, και ότι η υπογραφή του εν λόγω προσώπου είχε αμιγώς τυπικό χαρακτήρα, χωρίς να συνεπάγεται μεταβίβαση της εξουσίας λήψης αποφάσεων. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι τα ανωτέρω στοιχεία δεν αναδεικνύουν οποιαδήποτε διαδικαστική παρατυπία και απέρριψε την επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος.
103. Μολονότι η ανωτέρω εκτίμηση δεν ενέχει καθεαυτήν πλάνη περί το δίκαιο, τίθεται εντούτοις το ενδεχόμενο το Γενικό Δικαστήριο να ερμήνευσε συσταλτικώς την έκταση του δικαιώματος πρόσβασης περιορίζοντάς το σε ορισμένες κατηγορίες εγγράφων. Συγκεκριμένα, στη σκέψη 99 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι ο αναιρεσείων δεν απέδειξε την ύπαρξη νομικής υποχρέωσης της διοίκησης να κοινοποιεί πληροφορίες πέραν εκείνων που μνημονεύονται στη νομολογία. Δεν μπορεί, όμως, να θεωρηθεί ότι η μνημονευθείσα νομολογία περιέχει εξαντλητικό κατάλογο των εγγράφων που μπορούν να κοινοποιούνται. Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το πρόσωπο που υποβάλλει διοικητική ένσταση σχετικά με παρενόχληση έχει το δικαίωμα να του κοινοποιηθεί, τουλάχιστον, σύνοψη των δηλώσεων του προσώπου που κατηγορείται ως δράστης της παρενόχλησης και των διαφόρων μαρτύρων που εξετάστηκαν προκειμένου να μπορέσει να διατυπώσει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις του προτού η διοίκηση εκδώσει την απόφασή της. Τέτοια κοινοποίηση πρέπει να πραγματοποιηθεί, εφόσον συντρέχει περίπτωση, τηρουμένης της αρχής της εμπιστευτικότητας (35).
104. Η χρήση του όρου «τουλάχιστον» καταδεικνύει σαφώς ότι τα προμνησθέντα στοιχεία συνιστούν ελάχιστες διαδικαστικές διατυπώσεις και όχι εξαντλητικό κατάλογο των πληροφοριών ή των εγγράφων που μπορούν να γνωστοποιηθούν στον καταγγέλλοντα. Με την ανωτέρω διατύπωση, το Δικαστήριο θέλησε να υπογραμμίσει ότι ο καταγγέλλων πρέπει να μπορεί να λάβει γνώση ορισμένων πληροφοριών ή ορισμένων εγγράφων στα οποία η διοίκηση μπορεί να βασίσει απόφαση η οποία θίγει τα συμφέροντά του. Τούτο ισχύει επίσης για το στάδιο προ της άσκησης προσφυγής σε σχέση με αίτηση αρωγής και μπορεί να αφορά, ενδεχομένως, καταθέσεις μαρτύρων, των οποίων η κοινοποίηση πρέπει, εντούτοις, να πραγματοποιείται τηρουμένης της αρχής της εμπιστευτικότητας.
105. Η ανωτέρω νομολογία εντάσσεται στο πλαίσιο του δικαιώματος ακρόασης, το οποίο συνιστά γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης και κατοχυρώνεται στο άρθρο 41, παράγραφος 2, του Χάρτη. Κατά πάγια νομολογία, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να είναι σε θέση να γνωστοποιεί λυσιτελώς την άποψή του, κατά τη διάρκεια διοικητικής διαδικασίας και πριν από την έκδοση οποιασδήποτε απόφασης δυνάμενης να επηρεάσει δυσμενώς τα συμφέροντά του (36). Συναφώς, ο καταγγέλλων πρέπει να μπορεί να υποβάλει παρατηρήσεις σχετικά με τα κρίσιμα στοιχεία της υπόθεσης και να τύχει ακρόασης σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που τον αφορούν, ενδεχομένως κατ’ επανάληψη, ιδίως όταν η αρμόδια αρχή προβαίνει σε εκτίμηση της δικής του συμπεριφοράς (37).
106. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να εξετάσει αν το έγγραφο στο οποίο ο αναιρεσείων ζητούσε πρόσβαση ήταν, κατά το άρθρο 41, παράγραφος 2, του Χάρτη, ικανό να του παράσχει τη δυνατότητα να διατυπώσει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις του κατά τη διάρκεια της διαδικασίας και πριν από την έκδοση απόφασης που τον αφορούσε. Η εξέταση αυτή απαιτεί να εκτιμηθεί, αφενός, αν η πρόσβαση στο επίμαχο έγγραφο ήταν αναγκαία ή, τουλάχιστον, χρήσιμη ώστε ο αναιρεσείων να μπορεί να προβάλει λυσιτελώς την άποψή του επί των στοιχείων στα οποία μπορούσε να βασιστεί η απόφαση της διοίκησης. Αφετέρου, η εξέταση απαιτεί να εξακριβωθεί αν η πρόσβαση στο επίμαχο έγγραφο έπρεπε να παρασχεθεί σε στάδιο της διαδικασίας κατά το οποίο ο ενδιαφερόμενος μπορούσε ακόμη να ασκήσει αποτελεσματικά το δικαίωμά του ακρόασης, ήτοι πριν από την έκδοση της απόφασης που μπορεί να θίγει τα συμφέροντά του. Επομένως, η εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου έπρεπε να βασίζεται, αφενός, σε λειτουργικό κριτήριο, σχετικό με τη χρησιμότητα του εγγράφου για την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος ακρόασης, και, αφετέρου, σε χρονικό κριτήριο, αναγόμενο στο χρονικό σημείο της διαδικασίας κατά το οποίο έπρεπε να διασφαλισθεί η επίμαχη πρόσβαση.
107. Ανεξαρτήτως των διευκρινίσεων που το Δικαστήριο θα μπορούσε να παράσχει επί των ανωτέρω με την απόφασή του, ενδεχομένως μέσω αντικατάστασης σημείων του σκεπτικού, είναι αμφίβολο αν τέτοια αποσαφήνιση μπορεί να αναιρέσει το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι ο αναιρεσείων δεν διαθέτει κανένα δικαίωμα πρόσβασης στις επίμαχες πράξεις ανάθεσης αρμοδιοτήτων, κατά μείζονα λόγο διότι δεν είναι αντιληπτό το συγκεκριμένο συμφέρον του αναιρεσείοντος στην πρόσβαση στα εν λόγω έγγραφα.
108. Συγκεκριμένα, τόσο με το δικόγραφο της προσφυγής-αγωγής όσο και με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η πρόσβαση στα επίμαχα έγγραφα ανάθεσης αρμοδιοτήτων ήταν αναγκαία προκειμένου, πρώτον, να ελέγξει τη νομιμότητα της άσκησης των εξουσιών της διοίκησης και, δεύτερον, να βεβαιωθεί ότι κανένα πρόσωπο το οποίο τελούσε σε κατάσταση ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων δεν μετέσχε στη διαδικασία σχετικά με την εξέταση της αιτήσεώς του αρωγής. Εντούτοις, όπως θα εκθέσω κατωτέρω, τα προεκτεθέντα επιχειρήματα δεν με πείθουν.
109. Προκαταρκτικώς, διευκρινίζεται ότι, όπως προκύπτει από την προμνησθείσα νομολογία, κατά την εφαρμογή του δικαιώματος πρόσβασης του οικείου υπαλλήλου, η διοίκηση διαθέτει περιθώριο εκτίμησης όσον αφορά τόσο τις πληροφορίες που πρέπει να κοινοποιηθούν στον υπάλληλο όσο και τον συγκεκριμένο τρόπο κοινοποίησης των πληροφοριών. Κατά την άσκηση του περιθωρίου εκτίμησης, η διοίκηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη, αφενός, το εικαζόμενο συμφέρον του υπαλλήλου και, αφετέρου, τα συμφέροντα εμπιστευτικότητας των τρίτων (38). Απόκειται στα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης να εξακριβώνουν, στο πλαίσιο του δικαστικού ελέγχου που διενεργούν, αν η διοίκηση άσκησε νομότυπα το εν λόγω περιθώριο εκτίμησης. Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο εκπλήρωσε την υποχρέωση αυτή εκθέτοντας λεπτομερώς τις νομικές βάσεις στις οποίες είχε στηριχθεί η διοίκηση καθώς και τα έγγραφα τα οποία είχαν κοινοποιηθεί στον αναιρεσείοντα.
110. Συγχρόνως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα του αναιρεσείοντος ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων ενείχε παρατυπίες. Συναφώς, αφενός, διαπιστώνεται ότι ο αναιρεσείων δεν προσδιορίζει, με τις γραπτές παρατηρήσεις του, τις συγκεκριμένες παρατυπίες τις οποίες προσάπτει όντως στον οργανισμό. Αφετέρου, παρατηρείται ότι οι επιφυλάξεις που διατυπώνει ο αναιρεσείων ελάχιστα σχετίζονται με το αντικείμενο της διαφοράς, ήτοι τους ισχυρισμούς περί παρενόχλησης που στρέφονται κατά ορισμένων συγκεκριμένων μελών του προσωπικού, αλλά αφορούν μάλλον μεταγενέστερη διοικητική διαδικασία. Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι αμφίβολο η πρόσβαση σε αυτά τα έγγραφα ανάθεσης αρμοδιοτήτων να μπορεί να είναι χρήσιμη για την τεκμηρίωση των ισχυρισμών περί παρενόχλησης που προέβαλε ο αναιρεσείων.
111. Στο μέτρο που ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η πρόσβαση στα έγγραφα ανάθεσης αρμοδιοτήτων καθιστά, κατά κάποιον τρόπο, δυνατή την πρόληψη ενδεχόμενων συγκρούσεων συμφερόντων, επισημαίνεται ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με την απόφασή του, ότι, πρώτον, η υπηρεσία συμμόρφωσης είχε επιφορτιστεί με τον εντοπισμό ενδεχόμενων συγκρούσεων συμφερόντων και ότι, δεύτερον, τόσο η πρόεδρος όσο και ο αντιπρόεδρος του ΕΣΕ, κατά των οποίων στρεφόταν η αίτηση αρωγής, είχαν εξαιρεθεί από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που αφορούσαν τον αναιρεσείοντα. Όπως προεκτέθηκε με τις παρούσες προτάσεις, στόχος των εν λόγω μέτρων ήταν ακριβώς να αποκλειστεί κάθε κίνδυνος, ή κάθε εντύπωση, άσκησης αδικαιολόγητης επιρροής (39). Επομένως, τα μέτρα ήταν ικανά να ανταποκριθούν στην ανάγκη του αναιρεσείοντος η αίτησή του αρωγής να εξεταστεί αμερόληπτα.
112. Τέλος, υπενθυμίζεται ότι το δίκαιο της Ένωσης επιτάσσει να λαμβάνονται μέτρα όταν αντικειμενικά στοιχεία είναι ικανά να δημιουργήσουν εύλογες αμφιβολίες όσον αφορά την αμεροληψία της διοίκησης. Αντιθέτως, η δυσπιστία και μόνον έναντι της διοίκησης ή ο φόβος αντιποίνων δεν αρκούν, αφ’ εαυτών, για να θεμελιώσουν τέτοια απαίτηση ελλείψει συγκεκριμένων ενδείξεων ικανών να θέσουν υπό αμφισβήτηση την αντικειμενική αμεροληψία της.
113. Συγκεκριμένα, η απαίτηση αμεροληψίας δεν έχει την έννοια ότι επιβάλλει στη διοίκηση την υποχρέωση να λάβει προληπτικά μέτρα ως απάντηση σε υποκειμενικές και μόνον ανησυχίες, όταν κανένα αντικειμενικώς επαληθεύσιμο στοιχείο δεν μπορεί να δημιουργήσει σε αντικειμενικό και ενημερωμένο παρατηρητή εύλογη αμφιβολία όσον αφορά την ουδετερότητα της διαδικασίας (40). Διαφορετική ερμηνεία θα έθετε τη διοίκηση αντιμέτωπη με πρακτικά ανυπέρβλητες δυσχέρειες, στο μέτρο που η κανονικότητα των διαδικασιών θα μπορούσε να εξαρτάται από αμιγώς υποκειμενικές εντυπώσεις των μετεχόντων στη διαδικασία μερών.
114. Στην υπό κρίση υπόθεση, όμως, ο αναιρεσείων εκφράζει απλώς και μόνον γενική δυσπιστία έναντι της διοίκησης του οργανισμού, χωρίς να προσδιορίζει τα πρόσωπα σε σχέση με τα οποία διατηρεί επιφυλάξεις και χωρίς να εκθέτει συγκεκριμένες περιστάσεις ικανές να τεκμηριώσουν τις επιφυλάξεις αυτές. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι κανένα αντικειμενικό στοιχείο δεν δικαιολογούσε την αναγνώριση δικαιώματος πρόσβασης στα επίμαχα έγγραφα ανάθεσης αρμοδιοτήτων. Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει κατ’ ουσίαν δεκτή η διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου ότι ο αναιρεσείων δεν διέθετε οποιοδήποτε δικαίωμα πρόσβασης στα εν λόγω έγγραφα.
115. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, το τέταρτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, καθόσον αφορά εικαζόμενη παραβίαση της αρχής της διαφάνειας, πρέπει να απορριφθεί.
Δ. Επί της προβαλλόμενης παραβάσεως της απαίτησης εμπιστευτικότητας
116. Με το πέμπτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που αφορά τις σκέψεις 115 έως 118, 124 έως 126, 134, 135, 137 έως 141, 142 έως 144, 149 έως 153, 155 και 156 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων προβάλλει παράβαση των διατάξεων που διασφαλίζουν τον εμπιστευτικό χαρακτήρα της εξέτασης της καταγγελίας.
1. Η έννοια της «εμπιστευτικότητας» στο δίκαιο της Ένωσης
117. Πλείονες διατάξεις του υπαλληλικού δικαίου της Ένωσης, όπως είναι το άρθρο 339 ΣΛΕΕ ή τα άρθρα 17 και 19 του ΚΥΚ, επιβάλλουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις εμπιστευτικότητας προς το συμφέρον της εύρυθμης λειτουργίας της υπηρεσίας. Εξάλλου, το καθήκον εμπιστευτικότητας λαμβάνει διάφορες μορφές, αναλόγως του οικείου τομέα, και πρέπει να συνδυάζεται με άλλες απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης που ενδέχεται να βρίσκονται σε σύγκρουση με αυτό, μεταξύ άλλων, την αρχή της διαφάνειας, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας. Όπως και άλλες αρχές του διοικητικού δικαίου της Ένωσης, το καθήκον εμπιστευτικότητας έχει αποσαφηνιστεί με τη νομολογία των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, τα οποία έχουν καθορίσει τόσο την εμβέλεια όσο και τα όριά του.
118. Στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας, η αρχή της εμπιστευτικότητας συνεπάγεται συνήθως ότι οι πληροφορίες που συλλέγονται κατά την αποδεικτική διαδικασία κοινοποιούνται μόνον στα πρόσωπα των οποίων η εμπλοκή είναι αναγκαία για την εξέταση της υπόθεσης και δεν δημοσιοποιούνται πέραν του απολύτως αναγκαίου μέτρου για τις ανάγκες της αποδεικτικής διαδικασίας και της έκδοσης απόφασης. Στόχος της απαίτησης αυτής είναι να διασφαλίζεται η προστασία των εννόμων συμφερόντων των ενδιαφερομένων και να διαφυλάσσεται η ακεραιότητα της διοικητικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Οι ανωτέρω παρατηρήσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της εξέτασης των αιτήσεων αρωγής που υποβάλλονται δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ. Συγκεκριμένα, όταν η αίτηση αρωγής αφορά ισχυρισμούς περί ηθικής παρενοχλήσεως, η υποχρέωση αρωγής απαιτεί, μεταξύ άλλων, από τη διοίκηση να εξετάσει την αίτηση με σοβαρότητα, επιμέλεια και τηρουμένης της εμπιστευτικότητας, ενημερώνοντας συγχρόνως τον ενδιαφερόμενο για τη συνέχεια που επιφυλάσσει στην αίτηση αυτή (41).
2. Παρατηρήσεις των διαδίκων
119. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη τους κανόνες που διασφαλίζουν τον εμπιστευτικό χαρακτήρα της εξέτασης της αιτήσεως αρωγής. Ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι υπήρξε παραβίαση ασφάλειας, στο μέτρο που το ΕΣΕ δεν περιόρισε επαρκώς τη διάδοση της καταγγελίας του και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τον αφορούν σε περιορισμένο αριθμό προσώπων, με αποτέλεσμα να υποστεί βλάβη. Ο αναιρεσείων επικρίνει την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την οποία δεν μπορούσε να επικαλεστεί λυσιτελώς παραβίαση της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα διότι δεν απέδειξε συγκεκριμένη προσβολή των δικαιωμάτων και των ελευθεριών του ούτε προσέφυγε στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (στο εξής: ΕΕΠΔ).
120. Ο αναιρεσείων προσάπτει επίσης στο Γενικό Δικαστήριο μια αντίφαση στο σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθόσον, αφενός, εκτιμά ότι η εμπιστευτικότητα διατηρήθηκε έναντι της προέδρου, διότι αυτή δεν ενεπλάκη στη διαδικασία ως ΑΣΣΠΑ, αλλά, αφετέρου, αναγνωρίζει ότι ο αντιπρόεδρος, ο οποίος έτυχε ακρόασης στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης, έλαβε γνώση ορισμένων πτυχών της καταγγελίας. Κατά τον αναιρεσείοντα, η συγκεκριμένη γνωστοποίηση πληροφοριών συνιστά ακριβώς παραβίαση της εμπιστευτικότητας και καταδεικνύει πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση που αναπτύσσεται στις σκέψεις 123 έως 135 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Τέλος, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι το επιχείρημά του σχετικά με τη χρήση υπηρεσιακής ηλεκτρονικής θυρίδας δεν εξετάστηκε δεόντως, μολονότι συνδεόταν με την εικαζόμενη σύγκρουση συμφερόντων της προϊσταμένης της υπηρεσίας συμμόρφωσης και με την υποχρέωση περιορισμού της διάδοσης της καταγγελίας.
121. Το ΕΣΕ αντιτάσσει ότι ο αναιρεσείων δεν προσδιορίζει καμία συγκεκριμένη πλάνη περί το δίκαιο στη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου και περιορίζεται να επικρίνει τον τρόπο με τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο ανέπτυξε την ανάλυσή του. Το ΕΣΕ υποστηρίζει ότι ο αναιρεσείων εκκινεί από εσφαλμένη παραδοχή υποστηρίζοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο εξάρτησε την αποδοχή του αποζημιωτικού αιτήματος από την απόδειξη παραβίασης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή από την προηγούμενη προσφυγή στον ΕΕΠΔ. Το ΕΣΕ συμφωνεί με τις παρατηρήσεις του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά την αντίστοιχη εμπλοκή της προέδρου και του αντιπροέδρου στην εξέταση της αιτήσεως αρωγής και εκτιμά ότι η συμμετοχή τους δεν έθιξε την εμπιστευτικότητα της διαδικασίας. Τέλος, το ΕΣΕ υπογραμμίζει ότι, κατά το Γενικό Δικαστήριο, η επίδικη απόφαση βασίστηκε αποκλειστικά και μόνον στην έλλειψη αρχής αποδείξεως των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών παρενόχλησης και όχι σε εκτιμήσεις σχετικά με την εμπιστευτική εξέταση της υπόθεσης και, επομένως, καμία προβαλλόμενη παραβίαση δεν υπήρξε καθοριστικής σημασίας για την έκβαση της διαδικασίας.
3. Ανάλυση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης
α) Το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου
122. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε κατ’ αρχάς τα επιχειρήματα του αναιρεσείοντος σχετικά με την άρνηση του ΕΣΕ να του κοινοποιήσει ορισμένα έγγραφα στο πλαίσιο διαδικασίας πρόσβασης στα έγγραφα. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία αφορούσαν γεγονότα μεταγενέστερα της επίδικης απόφασης και σχετίζονταν με άλλη διαδικασία βασιζόμενη στον κανονισμό 1049/2001 (42). Εν πάση περιπτώσει, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο αναιρεσείων είχε αποκτήσει πρόσβαση στα βασικά στοιχεία του φακέλου, μεταξύ άλλων, μέσω της κοινοποίησης της προκαταρκτικής έκθεσης καθώς και των καταθέσεων του αντιπροέδρου και της υπηρεσίας ανθρώπινων πόρων στις οποίες βασίστηκε η αξιολόγηση της αιτήσεώς του αρωγής.
123. Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τις αιτιάσεις που αφορούσαν εικαζόμενη παραβίαση της εμπιστευτικής εξέτασης της αιτήσεως αρωγής. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι οι εφαρμοστέοι εσωτερικοί κανόνες εγγυώνται την εμπιστευτικότητα τέτοιων διαδικασιών, διαπιστώνοντας συγχρόνως ότι τα στοιχεία που επικαλέστηκε ο αναιρεσείων δεν καταδείκνυαν την ύπαρξη παράτυπης γνωστοποίησης πληροφοριών. Ειδικότερα, η συμμετοχή του αντιπροέδρου στην προκαταρκτική αξιολόγηση δεν συνιστούσε, αυτή καθεαυτήν, παραβίαση της εμπιστευτικότητας, δεδομένου ότι η επίδικη απόφαση δεν βασίστηκε αποκλειστικά στις δηλώσεις του, αλλά επίσης στις καταθέσεις της υπηρεσίας ανθρώπινων πόρων, και ότι η ακρόασή του δικαιολογούνταν από τις περιστάσεις της υπόθεσης.
124. Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε ότι τα στοιχεία που προσκομίστηκαν προκειμένου να καταδειχθεί ότι η πρόεδρος είχε γνώση της καταγγελίας βασίζονταν σε εικασίες και μόνον και δεν τεκμηριώνονταν από κανένα συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε επίσης τα επιχειρήματα που αφορούσαν τη χρήση υπηρεσιακής ηλεκτρονικής θυρίδας ή τις εικαζόμενες συνέπειες της καταγγελίας στη διαδικασία μη ανανέωσης της σύμβασης του αναιρεσείοντος. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο αναιρεσείων δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει παραβίαση της εμπιστευτικής εξέτασης της αιτήσεως αρωγής και ότι η επίδικη απόφαση βασιζόταν απλώς και μόνον στην έλλειψη αρχής αποδείξεως των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών παρενόχλησης.
β) Εκτίμηση
125. Όσον αφορά το επιχείρημα του αναιρεσείοντος ότι η ακρόαση του αντιπροέδρου του ΕΣΕ, στο πλαίσιο της προκαταρκτικής εξέτασης της αιτήσεως αρωγής, συνιστούσε παραβίαση της εμπιστευτικότητας, υπενθυμίζεται, κατ’ αρχάς, ότι η απαίτηση εμπιστευτικότητας γύρω από την εξέταση καταγγελίας που υποβάλλεται δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ διασφαλίζει κατ’ ουσίαν ότι οι πληροφορίες σχετικά με την καταγγελία δεν διαδίδονται πέραν του αναγκαίου μέτρου για την εξέταση της καταγγελίας.
126. Η απαίτηση εμπιστευτικότητας επιδιώκει διττό σκοπό: αφενός, την προστασία του καταγγέλλοντος από τους κινδύνους μη αναγκαίας διάδοσης ευαίσθητων πραγματικών περιστατικών και, αφετέρου, τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων και της φήμης των προσώπων κατά των οποίων στρέφεται η καταγγελία για όσο διάστημα τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά δεν έχουν αποδειχθεί. Εντούτοις, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η εν λόγω απαίτηση επιβάλλει υποχρέωση απόλυτης εμπιστευτικότητας της διαδικασίας, η οποία εμποδίζει τη διοίκηση να κοινοποιήσει ορισμένα στοιχεία της καταγγελίας στα πρόσωπα των οποίων η εμπλοκή είναι αναγκαία για την ορθή εκτίμηση των περιστάσεων της υπόθεσης (43).
127. Υπενθυμίζεται επίσης ότι, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 24 του ΚΥΚ, η διοίκηση διαθέτει ευρεία εξουσία εκτίμησης όσον αφορά τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν και τα κατάλληλα μέσα για τη διασφάλιση της προστασίας του οικείου υπαλλήλου (44). Απόκειται επίσης στη διοίκηση να καθορίσει, υπό το πρίσμα των περιστάσεων κάθε υπόθεσης, τα αναγκαία διαβήματα για την εξακρίβωση των προβαλλόμενων πραγματικών περιστατικών και την εκτίμηση της αναγκαιότητα κίνησης διαδικασίας διοικητικής έρευνας. Εντούτοις, η άσκηση της ως άνω εξουσίας εκτίμησης υπόκειται στον έλεγχο του δικαστή της Ένωσης, στον οποίο απόκειται να εξακριβώσει ότι η διοίκηση δεν υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτίμησης και δεν παρέβη τις εφαρμοστέες διαδικαστικές εγγυήσεις.
128. Εξάλλου, η απαίτηση εμπιστευτικότητας που περιβάλλει την εξέταση αιτήσεως αρωγής είναι απλώς και μόνον απόρροια του καθήκοντος μέριμνας, το οποίο η διοίκηση υπέχει στις σχέσεις της με τους υπαλλήλους και το οποίο απορρέει από τις απαιτήσεις χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνονται στο άρθρο 41 του Χάρτη. Δυνάμει του καθήκοντος αυτού, η διοίκηση οφείλει, όταν αποφαίνεται επί της καταστάσεως υπαλλήλου, να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των στοιχείων που μπορούν να ασκήσουν επιρροή στην απόφασή της και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να λαμβάνει υπόψη όχι μόνον το συμφέρον της υπηρεσίας, αλλά επίσης το συμφέρον του οικείου υπαλλήλου (45). Προς τούτο, η διοίκηση πρέπει να συγκεντρώνει όλες τις χρήσιμες πληροφορίες (46).
129. Συναφώς, στη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με το άρθρο 24 του ΚΥΚ διευκρινίζεται ότι, όταν διατυπώνονται σοβαρές κατηγορίες κατά υπαλλήλου στο πλαίσιο της άσκησης των καθηκόντων του οι οποίες είναι ικανές να θίξουν την επαγγελματική τιμή του, αφενός, η διοίκηση οφείλει να λάβει κάθε χρήσιμο μέτρο προκειμένου να εξακριβώσει αν οι εν λόγω κατηγορίες είναι βάσιμες. Αφετέρου, όταν οι κατηγορίες αποδεικνύονται αβάσιμες, η διοίκηση οφείλει να τις απορρίπτει και να λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο για την αποκατάσταση της υπόληψης του αδίκως κατηγορηθέντος υπαλλήλου (47). Η εκπλήρωση των ανωτέρω υποχρεώσεων προϋποθέτει κατ’ ανάγκην ότι η διοίκηση μπορεί να διενεργήσει τις αναγκαίες εξακριβώσεις και να συλλέξει τις χρήσιμες πληροφορίες από τα πρόσωπα που μπορούν να διαφωτίσουν τις περιστάσεις της υπόθεσης.
130. Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποκλείεται ορισμένα πρόσωπα κατά των οποίων στρέφεται η καταγγελία να κληθούν να παράσχουν επεξηγήσεις ή πληροφορίες σχετικά με τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά. Τέτοια ακρόαση μπορεί να συνιστά σύνηθες μέτρο διεξαγωγής αποδείξεων και, ως τέτοιο, δεν πρέπει να θεωρείται ασυμβίβαστο με την απαίτηση εμπιστευτικότητας, εφόσον η κοινοποίηση πληροφοριών σχετικά με την καταγγελία περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο μέτρο για τις ανάγκες της αποδεικτικής διαδικασίας.
131. Πρέπει, εντούτοις, να διαφοροποιηθούν σαφώς δύο περιπτώσεις. Αφενός, η ακρόαση προσώπου το οποίο μπορεί να παράσχει χρήσιμες πληροφορίες στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης καταγγελίας περιλαμβάνεται στα συνήθη προνόμια της διοίκησης κατά την εξέταση της υπόθεσης. Αφετέρου, παράβαση της υποχρέωσης εμπιστευτικότητας θα μπορούσε να διαπιστωθεί εάν η διοίκηση διέδιδε πληροφορίες σχετικά με την καταγγελία σε πρόσωπα των οποίων η εμπλοκή δεν είναι αναγκαία για την εξέταση της υπόθεσης ή εάν τέτοια κοινοποίηση οδηγούσε σε υπέρμετρη διάδοση των ευαίσθητων πληροφοριών που περιέχονται στην καταγγελία. Ομοίως, δυσχέρεια θα μπορούσε να δημιουργηθεί εάν το πρόσωπο κατά του οποίου στρέφεται η καταγγελία καλούνταν να μετάσχει στη διαδικασία λήψης απόφασης επ’ αυτής ή εάν το πρόσωπο αυτό ήταν σε θέση να ασκήσει επιρροή στην έκβαση της διαδικασίας.
132. Στην υπό κρίση υπόθεση, από τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο αντιπρόεδρος του ΕΣΕ έτυχε ακρόασης απλώς και μόνον για τη συλλογή πληροφοριών στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης της αιτήσεως αρωγής. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε επίσης, στις σκέψεις 74, 75 και 135 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι τόσο η πρόεδρος όσο και ο αντιπρόεδρος του ΕΣΕ, κατά των οποίων στρεφόταν η αίτηση αρωγής, είχαν εξαιρεθεί από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με την εξέταση της εν λόγω αιτήσεως. Επιπλέον, είχαν ληφθεί οργανωτικά μέτρα για την πρόληψη κάθε κινδύνου άσκησης αδικαιολόγητης επιρροής κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας. Υπό τις συνθήκες αυτές, συνάγεται ότι η ακρόαση του αντιπροέδρου εντάσσεται στο πλαίσιο των μέτρων διεξαγωγής αποδείξεων που ήταν αναγκαία για την εξέταση της καταγγελίας και ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί, καθεαυτήν, ως παράβαση της υποχρέωσης εμπιστευτικότητας.
133. Επομένως, το επιχείρημα του αναιρεσείοντος βασίζεται στην άποψη ότι κάθε κοινοποίηση πληροφοριών σχετικά με την καταγγελία σε πρόσωπο κατά του οποίου στρέφεται η καταγγελία συνιστά, κατ’ αρχήν, παραβίαση της εμπιστευτικότητας της διαδικασίας. Εντούτοις, τέτοια άποψη θα ισοδυναμούσε με την επιβολή στη διοίκηση απόλυτης υποχρέωσης εμπιστευτικότητας, η οποία δεν συνάδει με τις απαιτήσεις που είναι εγγενείς στην εξέταση αιτήσεως αρωγής. Το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει, πάντως, τέτοια αντίληψη της εμπιστευτικότητας. Απαιτεί μόνον η κοινοποίηση πληροφοριών να περιορίζεται στο αναγκαίο μέτρο για την εξέταση της καταγγελίας, τα δε πρόσωπα κατά των οποίων στρέφεται η καταγγελία να μη βρίσκονται σε κατάσταση η οποία θα καθιστούσε δυνατή την άσκηση επιρροής εκ μέρους τους στην τελική απόφαση.
134. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η ακρόαση και μόνον του αντιπροέδρου στο πλαίσιο της προκαταρκτικής αξιολόγησης δεν μπορεί να εξομοιωθεί με παραβίαση της εμπιστευτικότητας κατά την εξέταση της αιτήσεως αρωγής. Ελλείψει στοιχείων που αποδεικνύουν ότι η καταγγελία διαδόθηκε πέραν του μέτρου που ήταν αναγκαίο για την εξέτασή της ή ότι τα πρόσωπα κατά των οποίων στρεφόταν η καταγγελία άσκησαν επιρροή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, δεν προκύπτει παράβαση της απαίτησης εμπιστευτικότητας.
135. Ως εκ τούτου, το πέμπτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί κατά το μέτρο που ο αναιρεσείων προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη την εμβέλεια της απαίτησης της εμπιστευτικότητας.
V. Πρόταση
136. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει το πρώτο, το δεύτερο, το τέταρτο και το πέμπτο σκέλος του πρώτου τμήματος του πρώτου λόγου αναιρέσεως.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Βλ. σημεία 27 επ. των παρουσών προτάσεων.
3 Βλ. σημεία 93 επ. των παρουσών προτάσεων.
4 Βλ. σημεία 116 επ. των παρουσών προτάσεων.
5 Mader, O., EU Civil Service Law: A Practitioner’s Guide, Οξφόρδη, 2024, σ. 26· Pilorge-Vrancken, J., Gervasoni, S., Le droit de la fonction publique de l’Union européenne, Βρυξέλλες, 2017, σ. 162.
6 Βλ., όσον αφορά την αρχή της διαφάνειας, απόφαση της 18ης Ιουλίου 2017, Επιτροπή κατά Breyer (C‑213/15 P, EU:C:2017:563, σκέψεις 50 επ.), και, όσον αφορά την αρχή της εμπιστευτικότητας, διάταξη της 3ης Απριλίου 2000, Γερμανία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑376/98, EU:C:2000:181, σκέψεις 10 επ.).
7 Βλ. αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:863, σκέψη 51), και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Hamers κατά Cedefop (C‑111/22 P, EU:C:2024:5, σκέψη 44).
8 Βλ. αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:863, σκέψη 53), και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Hamers κατά Cedefop (C‑111/22 P, EU:C:2024:5, σκέψη 46).
9 Βλ. αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:863, σκέψη 54), και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Hamers κατά Cedefop (C‑111/22 P, EU:C:2024:5, σκέψη 47).
10 Βλ. αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:863, σκέψη 55), και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Hamers κατά Cedefop (C‑111/22 P, EU:C:2024:5, σκέψη 48).
11 Βλ. σημεία 43 επ. των παρουσών προτάσεων.
12 Βλ. σημεία 52 επ. των παρουσών προτάσεων.
13 Βλ. σημείο 30 των παρουσών προτάσεων.
14 Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:497, σημείο 106).
15 Σε μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με τίτλο «EU Agencies and Conflicts of Interest», 2020, επισημαίνεται ότι οι οργανισμοί της Ένωσης έχουν θεσπίσει, στο πλαίσιο των συστημάτων τους διακυβέρνησης, διαρθρωμένους εσωτερικούς μηχανισμούς με σκοπό να διασφαλίζεται η τήρηση του δικαίου της Ένωσης. Κατά την άσκηση της οργανωτικής αυτονομίας που τους αναγνωρίζουν οι ιδρυτικές πράξεις τους, οι οργανισμοί της Ένωσης θεσπίζουν εσωτερικούς κανόνες και μηχανισμούς προσαρμοσμένους στη δομή τους, οι οποίοι περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, πολιτικές σε θέματα συγκρούσεων συμφερόντων, διαδικασίες δήλωσης και εξέτασης των συμφερόντων, μηχανισμούς αναφοράς και μέσα εσωτερικού ελέγχου. Οι εν λόγω μηχανισμοί, οι οποίοι εντάσσονται στο πλαίσιο της διαχείρισης των κινδύνων και στο πλαίσιο της χρηστής διοίκησης, είναι στοιχείο της θεσμικής αρχιτεκτονικής των οργανισμών, στοχεύουν δε στη διασφάλιση της νομιμότητας, της ακεραιότητας και της διαφάνειας της δράσης τους.
16 Κατά το άρθρο 8 («Αμεροληψία και ανεξαρτησία») του ευρωπαϊκού κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς, ο οποίος συντάχθηκε από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή και εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο με ψήφισμα κατά τη συνεδρίαση της ολομέλειας της 6ης Σεπτεμβρίου 2001 (ΕΕ 2002, C 72 E, σ. 331), η υποχρέωση αμεροληψίας επιβάλλει στον υπάλληλο να απέχει «από αυθαίρετες ενέργειες που επηρεάζουν δυσμενώς μέλη του κοινού, καθώς και από οποιαδήποτε προτιμησιακή μεταχείριση για οποιουσδήποτε λόγους». Ο εν λόγω κώδικας επιβάλλει η συμπεριφορά του υπαλλήλου να μην υπαγορεύεται ποτέ από «προσωπικά, οικογενειακά ή εθνικά συμφέροντα, ούτε και πολιτικές πιέσεις». Ο υπάλληλος οφείλει επίσης να απέχει από τη «λήψη απόφασης για θέμα που αφορά το δικό του οικονομικό συμφέρον ή το συμφέρον στενού συγγενούς του».
17 Κατά τον κώδικα ορθής διοικητικής συμπεριφοράς του προσωπικού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις σχέσεις του με το κοινό (ΕΕ 2000, L 267, σ. 63): «[τ]ο προσωπικό ενεργεί κατά τρόπο αντικειμενικό και αμερόληπτο, προς το συμφέρον της Ένωσης και των πολιτών. Ενεργεί ανεξάρτητα, εντός του πλαισίου πολιτικής που καθορίζεται από την Επιτροπή, και η συμπεριφορά του ουδέποτε κατευθύνεται από προσωπικά ή εθνικά συμφέροντα ή πολιτικές πιέσεις.»
18 Το άρθρο 2, με τίτλο «Βασικές αρχές», του κώδικα δεοντολογίας του ΕΣΕ επιβάλλει, στην παράγραφο 2, στα μέλη του ΕΣΕ, στους μόνιμους παρατηρητές, στα αναπληρωματικά μέλη και στους παρατηρητές, την υποχρέωση να τηρούν τα υψηλότερα πρότυπα δεοντολογίας και να ενεργούν με εντιμότητα, ανεξαρτησία και αμεροληψία, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη προσωπικά συμφέροντα. Επιπλέον, το άρθρο 9 («Σύγκρουση συμφερόντων) του ίδιου κώδικα ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι τα ανωτέρω πρόσωπα πρέπει να αποφεύγουν κάθε κατάσταση ικανή να προκαλέσει σύγκρουση συμφερόντων, τέτοια σύγκρουση υφίσταται δε όταν ιδιωτικά ή προσωπικά συμφέροντα είναι ικανά να επηρεάσουν, ή να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι επηρεάζουν, την αμερόληπτη και αντικειμενική άσκηση των καθηκόντων τους (βλ. απόφαση του ΕΣΕ, της 24ης Ιουνίου 2020, για την έγκριση του κώδικα δεοντολογίας, SRB/PS/2020/16, η οποία είναι διαθέσιμη στον διαδικτυακό τόπο του).
19 Βλ., συναφώς, διάταξη της 13ης Ιουνίου 2006, Mancini κατά Επιτροπής (C‑172/05 P, EU:C:2006:393, σκέψη 33), με την οποία το Δικαστήριο επικύρωσε την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την οποία, κατά την εξέταση της ύπαρξης σύγκρουσης συμφερόντων, η ύπαρξη επαγγελματικών σχέσεων μεταξύ υπαλλήλου και τρίτου δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να οδηγεί στο συμπέρασμα ή στην παραδοχή ότι η ανεξαρτησία του εν λόγω υπαλλήλου έχει θιγεί, όταν ο υπάλληλος καλείται να λάβει απόφαση σε υπόθεση στην οποία εμπλέκεται ο εν λόγω τρίτος.
20 Βλ., συναφώς, διάταξη του Δικαστηρίου Δημόσιας Διοίκησης της 25ης Φεβρουαρίου 2014, García Domínguez κατά Επιτροπής (F‑155/12, EU:F:2014:24, σκέψη 37), από την οποία προκύπτει ότι η ύπαρξη φιλικού δεσμού είναι, κατ’ αρχήν, ικανή να συνεπάγεται σύγκρουση συμφερόντων όταν υπάρχει «άμεσος δεσμός» μεταξύ των οικείων προσώπων. Εντούτοις, το γεγονός και μόνον ότι δύο πρόσωπα συνδέονται ως «φίλοι» σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι το Facebook, δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να καταδεικνύει την ύπαρξη πραγματικής φιλικής σχέσης κατά τη συνήθη έννοια του όρου. Συγκεκριμένα, τέτοια σύνδεση μπορεί να καταδεικνύει απλώς και μόνον τη βούληση ανταλλαγής πληροφοριών γενικού ή επαγγελματικού ενδιαφέροντος και δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την ύπαρξη στενής προσωπικής σχέσης μεταξύ των ενδιαφερομένων.
21 Όπως προκύπτει από το άρθρο 256 ΣΛΕΕ και από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αίτηση αναιρέσεως περιορίζεται σε νομικά ζητήματα. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να διαπιστώνει και να εκτιμά τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά καθώς και τα αποδεικτικά στοιχεία. Εφόσον η προσκόμιση των αποδεικτικών στοιχείων ήταν νομότυπη και τηρήθηκαν οι κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή των αποδείξεων, το Γενικό Δικαστήριο είναι μόνο αρμόδιο να εκτιμά τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία και η εκτίμηση αυτή δεν συνιστά, υπό την επιφύλαξη ενδεχόμενης παραμόρφωσης, νομικό ζήτημα υποκείμενο στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (βλ. απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2026, Martinair Holland κατά Επιτροπής, C‑386/22 P, EU:C:2026:131, σκέψη 57).
22 Βλ. σημεία 49 επ. των παρουσών προτάσεων.
23 Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, προκειμένου να αποδειχθεί ότι η οργάνωση της διοικητικής διαδικασίας δεν παρέχει επαρκή εχέγγυα για τον αποκλεισμό κάθε εύλογης αμφιβολίας σχετικά με ενδεχόμενη προκατάληψη, δεν απαιτείται να αποδεικνύεται η «έλλειψη αμεροληψίας». Αρκεί να υφίσταται επ’ αυτού «εύλογη αμφιβολία» μη δυνάμενη να αρθεί (βλ. αποφάσεις της 27ης Μαρτίου 2019, August Wolff και Remedia κατά Επιτροπής, C‑680/16 P, EU:C:2019:257, σκέψη 37, της 21ης Οκτωβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά UZ, C‑894/19 P, EU:C:2021:863, σκέψη 54, και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Hamers κατά Cedefop, C‑111/22 P, EU:C:2024:5, σκέψη 47).
24 Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας P. Pikamäe με τις προτάσεις του στην υπόθεση Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:497, σημεία 108 και 109), το βάρος απόδειξης όσον αφορά την ύπαρξη εύλογης αμφιβολίας δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικά επαχθές, δεδομένου ότι η νομολογία δεν απαιτεί η έλλειψη αμεροληψίας να αποδεικνύεται θετικώς. Αρκεί μάλλον να υφίσταται εύλογη αμφιβολία σχετικά με ενδεχόμενη προκατάληψη, η οποία να μη μπορεί να αρθεί. Ομοίως, όταν διαπιστώνεται μη τήρηση της απαίτησης αντικειμενικής αμεροληψίας, παρέλκει η εξέταση της πλήρωσης της προϋπόθεσης περί υποκειμενικής αμεροληψίας.
25 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως ενιαίων κανόνων και διαδικασίας για την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και ορισμένων επιχειρήσεων επενδύσεων στο πλαίσιο ενός Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης και ενός Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης και τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 (ΕΕ 2014, L 225, σ. 1).
26 Βλ. αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά UZ (C‑894/19 P, EU:C:2021:863, σκέψη 54), και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Hamers κατά Cedefop (C‑111/22 P, EU:C:2024:5, σκέψη 47).
27 Βλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Ziegler κατά Επιτροπής (C‑439/11 P, EU:C:2013:513, σκέψη 158), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι δύο υπηρεσίες της Επιτροπής ανήκουν στην ίδια οργανωτική δομή δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να κλονίσει την αντικειμενική αμεροληψία του θεσμικού αυτού οργάνου, δεδομένου ότι οι εν λόγω υπηρεσίες αποτελούν κατ’ ανάγκη μέρος της δομής στην οποία υπάγονται. Επομένως, η εσωτερική δομή ενός θεσμικού οργάνου δεν μπορεί, καθεαυτήν, να υποδηλώνει κίνδυνο παραβίασης της αρχής της αμεροληψίας. Αντιθέτως, η ύπαρξη τέτοιου κινδύνου πρέπει να τεκμηριώνεται με συγκεκριμένα στοιχεία.
28 Το αξίωμα «nemo iudex in causa sua» («ουδείς δύναται να δικάζει υπόθεση που αφορά τον ίδιο») συνιστά μια από τις παλαιότερες εκφράσεις της αρχής της αμεροληψίας. Απορρέει από τη ρωμαϊκή νομική παράδοση και βασίζεται στη θέση ότι πρόσωπο που λαμβάνει αποφάσεις δεν μπορεί να αποφαίνεται σε υπόθεση στην οποία έχει προσωπικό συμφέρον ικανό να επηρεάσει –ή να φαίνεται ότι επηρεάζει– την ανεξαρτησία της κρίσης του. Η αρχή αυτή ανάγεται, μεταξύ άλλων, στους κανόνες περί judex suspectus (εξαίρεσης δικαστή για τον οποίο υπάρχει υπόνοια μεροληψίας) που περιέχονται στο Corpus juris civilis (Πανδέκτης, D. 5,1,17, και Ιουστινιάνειος Κώδικας, C. 3,5). Το ανωτέρω αξίωμα, το οποίο μεταβιβάστηκε μέσω του κανονικού δικαίου και ενσωματώθηκε, εν συνεχεία, στις ευρωπαϊκές νομικές παραδόσεις, καθιερώθηκε σταδιακά ως γενική αρχή του δικαίου και θεωρείται σήμερα βασική συνιστώσα του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη και του δικαιώματος χρηστής διοίκησης. Στόχος του αξιώματος είναι όχι μόνον η πρόληψη κάθε πραγματικής προκατάληψης, αλλά επίσης η διαφύλαξη της εμπιστοσύνης στο θεσμικό όργανο λήψης αποφάσεων διασφαλίζοντας την απονομή δικαιοσύνης κατά τρόπο αντικειμενικά αμερόληπτο (βλ. Vermeule, A., «Contra Nemo Iudex in Sua Causa: The Limits of Impartiality», The Yale Law Journal, τόμος 122, αριθ. 2, Νοέμβριος 2012, σ. 384).
29 Βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα T. Ćapeta στην υπόθεση Vivacom Bulgaria (C‑369/23, EU:C:2024:612, σημείο 51), σχετικά με τη δυνατότητα μείωσης του κινδύνου μεροληψίας προβλέποντας ότι οντότητα διαφορετική από την οντότητα κατά της οποίας στρέφεται η αγωγή αποζημίωσης είναι αρμόδια να αποφανθεί επί τέτοιας αγωγής.
30 Όσον αφορά τις προβαλλόμενες ανησυχίες που σχετίζονται με τη συμμετοχή συγκεκριμένου δικαστή σε δικαστικό σχηματισμό, επισημαίνεται ότι τόσο τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης όσο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξετάζουν αν οι ενδοιασμοί που εκφράζουν οι διάδικοι μπορούν να θεωρηθούν ως αντικειμενικώς δικαιολογημένοι (βλ. αποφάσεις της 2ας Οκτωβρίου 2025, WV κατά ΕΥΕΔ, C‑243/24 P, EU:C:2025:742, σκέψεις 53 έως 61, της 19ης Ιουνίου 2015, Z κατά Δικαστηρίου, T‑88/13 P, EU:T:2015:393, σκέψεις 57 και 73, καθώς και απόφαση του ΕΔΔΑ της 23ης Απριλίου 2015, Morice κατά Γαλλίας, CE:ECHR:2015:0423JUD002936910, § 79 έως 91).
31 Βλ. σημεία 128 επ. των παρουσών προτάσεων.
32 Για ανάλυση της σχέσης μεταξύ του άρθρου 41 και των άρθρων 42 και 47 του Χάρτη, βλ. Craig, P., «Article 41 – The Right to Good Administration», σε Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. και Ward, A. (επιμ.), The EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary, Οξφόρδη, 2021, σ. 1127.
33 Βλ. αποφάσεις της 4ης Απριλίου 2019, OZ κατά ΕΤΕπ (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, σκέψη 58), και της 25ης Ιουνίου 2020, HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, σκέψη 59).
34 Βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση OZ κατά ΕΤΕπ (C‑558/17 P, EU:C:2018:930, σημεία 49 έως 51).
35 Απόφαση της 25ης Ιουνίου 2020, HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, σκέψη 60).
36 Πρβλ. απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2012, M. (C‑277/11, EU:C:2012:744, σκέψη 87 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37 Πρβλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση OZ κατά ΕΤΕπ (C‑558/17 P, EU:C:2018:930, σημείο 53).
38 Βλ. απόφαση της 25ης Ιουνίου 2020, HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, σκέψεις 57 έως 66).
39 Βλ. σημεία 85 και 89 των παρουσών προτάσεων.
40 Το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι για τη διατύπωση κρίσης σχετικά με την ύπαρξη, σε συγκεκριμένη υπόθεση, θεμιτού λόγου ανησυχίας σχετικά με την έλλειψη αμεροληψίας δικαστή, η άποψη του κατηγορουμένου λαμβάνεται μεν υπόψη, αλλά δεν διαδραματίζει αποφασιστικής σημασίας ρόλο. Το καθοριστικό στοιχείο είναι αν οι ανησυχίες του ενδιαφερομένου μπορούν να θεωρηθούν αντικειμενικώς δικαιολογημένες (βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 21ης Δεκεμβρίου 2000, Wettstein κατά Ελβετίας, CE:ECHR:2000:1221JUD003395896, § 44, και της 7ης Αυγούστου 1996, Ferrantelli και Santangelo κατά Ιταλίας, CE:ECHR:1996:0807JUD001987492, § 58).
41 Βλ. αποφάσεις της 24ης Απριλίου 2017, HF κατά Κοινοβουλίου (T‑570/16, EU:T:2017:283, σκέψη 47), και της 22ας Μαρτίου 2023, Colombani κατά ΕΥΕΔ (T‑113/22, EU:T:2023:154, σκέψη 35).
42 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 145, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).
43 Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας H. Saugmandsgaard Øe με τις προτάσεις του στην υπόθεση HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:44, σημείο 66), η εμπιστευτικότητα δεν συνεπάγεται «δικαίωμα στο απόρρητο», αλλά πρέπει να διασφαλίζεται λαμβανομένων υπόψη άλλων νομίμων συμφερόντων.
44 Πρβλ. απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 1990, Schneemann κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑137/88, EU:C:1990:69, σκέψη 9), της 12ης Ιουλίου 2011, Επιτροπή κατά Q (T‑80/09 P, EU:T:2011:347, σκέψη 86), και της 13ης Ιουλίου 2018, Curto κατά Κοινοβουλίου (T‑275/17, EU:T:2018:479, σκέψη 99).
45 Βλ. απόφαση της 28ης Μαΐου 1980, Kuhner κατά Επιτροπής (33/79 και 75/79, EU:C:1980:139, σκέψη 22).
46 Livolsi, T. και Schiano, R., Statut de la fonction publique de l’Union européenne : commentaire article par article· Perillo, E. και Giacobbo-Peyronnel, V. (επιμ.), Βρυξέλλες, 2017, σ. 178. Το καθήκον μέριμνας επιβάλλει στη διοίκηση να συγκεντρώνει όλες τις σχετικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν το συμφέρον του οικείου υπαλλήλου, προτού λάβει απόφαση που τον θίγει. Επομένως, το καθήκον μέριμνας είναι μία από τις συνιστώσες της αρχής της χρηστής διοίκησης, η οποία επιβάλλει στην αρμόδια για τους διορισμούς αρχή την υποχρέωση να λαμβάνει αποφάσεις μετά λόγου γνώσεως, άλλως δεν μπορεί να τις αιτιολογήσει δεόντως.
47 Βλ. απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1976, N. κατά Επιτροπής (128/75, EU:C:1976:139, σκέψη 10).