ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 24.5.2023
COM(2023) 609 final
Σύσταση για
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων 2023 της Ισπανίας και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας 2023 της Ισπανίας
{SWD(2023) 609 final}
Σύσταση για
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
σχετικά με το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων 2023 της Ισπανίας και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα σταθερότητας 2023 της Ισπανίας
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 121 παράγραφος 2 και το άρθρο 148 παράγραφος 4,
Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1997, για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και το συντονισμό των οικονομικών πολιτικών 1 , και ιδίως το άρθρο 5 παράγραφος 2,
Έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2011, σχετικά με την πρόληψη και τη διόρθωση των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών 2 , και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 1,
Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Έχοντας υπόψη τα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
Έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της επιτροπής απασχόλησης,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)Ο κανονισμός (ΕΕ) 2021/241 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 3 , με τον οποίο θεσπίστηκε ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, άρχισε να ισχύει στις 19 Φεβρουαρίου 2021. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας παρέχει χρηματοδοτική στήριξη στα κράτη μέλη για την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, η οποία συνεπάγεται δημοσιονομική ώθηση χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ. Σύμφωνα με τις προτεραιότητες του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική ανάκαμψη και στην υλοποίηση βιώσιμων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, ιδίως για να προωθήσει την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και να καταστήσει τις οικονομίες των κρατών μελών πιο ανθεκτικές. Συμβάλλει επίσης στην ενίσχυση των δημόσιων οικονομικών και στην τόνωση της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, στη βελτίωση της εδαφικής συνοχής εντός της ΕΕ και στη στήριξη της συνεχιζόμενης εφαρμογής του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η μέγιστη χρηματοδοτική συνεισφορά ανά κράτος μέλος στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας επικαιροποιήθηκε στις 30 Ιουνίου 2022, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241.
(2)Στις 22 Νοεμβρίου 2022, η Επιτροπή ενέκρινε την ετήσια έρευνα για τη βιώσιμη ανάπτυξη 2023 4 , η οποία σηματοδότησε την έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου 2023 για τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών. Στις 23 Μαρτίου 2023, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε τις προτεραιότητες της έρευνας με βάση τις τέσσερις παραμέτρους της ανταγωνιστικής βιωσιμότητας. Στις 22 Νοεμβρίου 2022, βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης την έκθεση του μηχανισμού επαγρύπνησης 2023, στην οποία η Ισπανία συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών που μπορεί να αντιμετωπίζουν ή ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ανισορροπίες και για τα οποία απαιτείται εμπεριστατωμένη επισκόπηση. Την ίδια ημερομηνία, η Επιτροπή ενέκρινε επίσης γνώμη σχετικά με το σχέδιο δημοσιονομικού προγράμματος 2023 της Ισπανίας. Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ, η οποία εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 16 Μαΐου 2023, καθώς και την πρόταση σχετικά με την κοινή έκθεση για την απασχόληση 2023 όπου αναλύεται η εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση και των αρχών του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 13 Μαρτίου 2023.
(3)Μολονότι οι οικονομίες της ΕΕ επιδεικνύουν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, το γεωπολιτικό πλαίσιο εξακολουθεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις. Ενόσω η ΕΕ παραμένει σταθερά στο πλευρό της Ουκρανίας, το θεματολόγιο οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ επικεντρώνεται στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των ενεργειακών κλυδωνισμών τόσο στα ευάλωτα νοικοκυριά όσο και στις επιχειρήσεις βραχυπρόθεσμα, καθώς και στη συνέχιση των προσπαθειών για την επίτευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, τη στήριξη της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, τη διασφάλιση της μακροοικονομικής σταθερότητας και την αύξηση της ανθεκτικότητας μεσοπρόθεσμα. Επικεντρώνεται επίσης σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της ΕΕ.
(4)Την 1η Φεβρουαρίου 2023, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο Βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας για την εποχή των μηδενικών καθαρών εκπομπών 5 με σκοπό την τόνωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας των μηδενικών καθαρών εκπομπών της ΕΕ και τη στήριξη της ταχείας μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα. Το σχέδιο συμπληρώνει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και του REPowerEU. Στόχος του είναι να παράσχει ένα πιο υποστηρικτικό περιβάλλον για την κλιμάκωση της ενωσιακής παραγωγικής ικανότητας όσον αφορά τις τεχνολογίες και τα προϊόντα μηδενικών καθαρών εκπομπών που απαιτούνται για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της ΕΕ για το κλίμα, καθώς και για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε σχετικές κρίσιμες πρώτες ύλες, μεταξύ άλλων με τη διαφοροποίηση της προμήθειας, την κατάλληλη αξιοποίηση των γεωλογικών πόρων στα κράτη μέλη και τη μεγιστοποίηση της ανακύκλωσης των πρώτων υλών. Το σχέδιο βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: προβλέψιμο και απλουστευμένο ρυθμιστικό περιβάλλον, επιτάχυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση, βελτίωση των δεξιοτήτων και ανοικτό εμπόριο για ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού. Στις 16 Μαρτίου 2023, η Επιτροπή εξέδωσε επίσης ανακοίνωση με τίτλο Μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ: προοπτικές μετά το 2030 6 , διαρθρωμένη με βάση εννέα αλληλοενισχυόμενους κινητήριους μοχλούς, με στόχο να καταβληθούν προσπάθειες για ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα ενισχύει την ανάπτυξη. Η ανακοίνωση καθορίζει προτεραιότητες πολιτικής που αποσκοπούν στην ενεργό εξασφάλιση διαρθρωτικών βελτιώσεων, καλά εστιασμένων επενδύσεων και κανονιστικών μέτρων για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και των κρατών μελών της. Οι παρακάτω συστάσεις συμβάλλουν στην υλοποίηση αυτών των προτεραιοτήτων.
(5)Το 2023 το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο για τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών εξακολουθεί να εξελίσσεται σύμφωνα με την εφαρμογή του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η πλήρης εφαρμογή των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας εξακολουθεί να είναι απαραίτητη για την υλοποίηση των προτεραιοτήτων πολιτικής στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, δεδομένου ότι τα σχέδια αφορούν το σύνολο ή σημαντικό υποσύνολο των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν τα προηγούμενα έτη. Οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις των ετών 2019, 2020 και 2022 παραμένουν εξίσου συναφείς και για τα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που αναθεωρούνται, επικαιροποιούνται ή τροποποιούνται σύμφωνα με τα άρθρα 14, 18 και 21 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241.
(6)Ο κανονισμός REPowerEU 7 , που εκδόθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2023, αποσκοπεί στην ταχεία σταδιακή κατάργηση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών ορυκτών καυσίμων. Θα συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια και στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ, ενώ παράλληλα θα αυξήσει την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τις ικανότητες αποθήκευσης ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση. Ο κανονισμός επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσθέσουν νέο κεφάλαιο για το REPowerEU στα εθνικά τους σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με στόχο τη χρηματοδότηση καίριων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που θα συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων του REPowerEU. Θα συμβάλουν επίσης στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας των μηδενικών καθαρών εκπομπών της ΕΕ, όπως περιγράφεται στο βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας για την εποχή των μηδενικών καθαρών εκπομπών, καθώς και στην υλοποίηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων σχετικά με την ενέργεια οι οποίες εκδόθηκαν για τα κράτη μέλη το 2022 και, κατά περίπτωση, το 2023. Με τον κανονισμό REPowerEU θεσπίζεται νέα κατηγορία μη επιστρεπτέας χρηματοδοτικής στήριξης, η οποία διατίθεται στα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση νέων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων σχετικά με την ενέργεια στο πλαίσιο των σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητάς τους.
(7)Στις 8 Μαρτίου 2023, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία παρέχει κατευθύνσεις δημοσιονομικής πολιτικής για το 2024. Αποσκοπεί στη στήριξη της προετοιμασίας των προγραμμάτων σταθερότητας και σύγκλισης των κρατών μελών και, ως εκ τούτου, στην ενίσχυση του συντονισμού των πολιτικών 8 . Η Επιτροπή υπενθύμισε ότι η γενική ρήτρα διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης θα απενεργοποιηθεί στα τέλη του 2023. Ζήτησε την ανάληψη δημοσιονομικών πολιτικών κατά την περίοδο 2023-2024 οι οποίες θα διασφαλίσουν τη μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα του χρέους και θα αυξήσουν τη δυνητική ανάπτυξη με βιώσιμο τρόπο. Τα κράτη μέλη κλήθηκαν να προσδιορίσουν στα οικεία προγράμματα σταθερότητας και σύγκλισης 2023 τον τρόπο με τον οποίο τα δημοσιονομικά τους σχέδια θα διασφαλίσουν την τήρηση της τιμής αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ για το έλλειμμα, καθώς και την εύλογη και συνεχή μείωση του χρέους, ή τη διατήρηση του χρέους σε συνετά επίπεδα, μεσοπρόθεσμα. Η Επιτροπή κάλεσε τα κράτη μέλη να καταργήσουν σταδιακά τα εθνικά δημοσιονομικά μέτρα που θέσπισαν για την προστασία των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από τους κλυδωνισμούς των τιμών της ενέργειας, αρχίζοντας από τα λιγότερο στοχευμένα. Επισήμανε ότι, εάν τα μέτρα στήριξης χρειαστεί να παραταθούν λόγω νέων πιέσεων στις τιμές της ενέργειας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να στοχοθετήσουν τα μέτρα τους πολύ καλύτερα απ’ ό,τι στο παρελθόν προς όφελος των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η Επιτροπή πρότεινε οι δημοσιονομικές συστάσεις να ποσοτικοποιηθούν, να διαφοροποιηθούν και να διατυπωθούν με βάση τις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες, όπως προτείνεται στην ανακοίνωσή της σχετικά με τις κατευθύνσεις για τη μεταρρύθμιση του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ 9 . Συνέστησε σε όλα τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να προστατεύουν τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις και να διασφαλίσουν την αποτελεσματική χρήση των κονδυλίων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλων ταμείων της ΕΕ, ιδίως υπό το πρίσμα της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και των στόχων ανθεκτικότητας. Η Επιτροπή επισήμανε ότι θα προτείνει στο Συμβούλιο να κινήσει διαδικασίες υπερβολικού ελλείμματος στη βάση του ελλείμματος την άνοιξη του 2024, βάσει των απολογιστικών στοιχείων του 2023, σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές διατάξεις.
(8)Στις 26 Απριλίου 2023, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετικές προτάσεις για την εφαρμογή συνολικής μεταρρύθμισης των κανόνων οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ. Κεντρικός στόχος των προτάσεων είναι η ενίσχυση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους και η προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Σκοπός των προτάσεων είναι να παράσχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα μεγαλύτερου ελέγχου στην κατάρτιση των μεσοπρόθεσμων σχεδίων τους, προβλέποντας παράλληλα ένα αυστηρότερο καθεστώς επιβολής για να διασφαλίσουν ότι τα κράτη μέλη εκπληρώνουν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει στο πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών-διαρθρωτικών σχεδίων τους. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί το νομοθετικό έργο το 2023.
(9)Στις 30 Απριλίου 2021, η Ισπανία υπέβαλε στην Επιτροπή το εθνικό σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, σύμφωνα με το άρθρο 18 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241. Δυνάμει του άρθρου 19 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241, η Επιτροπή αξιολόγησε τη συνάφεια, την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη συνοχή του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές αξιολόγησης του παραρτήματος V του εν λόγω κανονισμού. Στις 13 Ιουλίου 2021, το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφασή του σχετικά με την έγκριση της αξιολόγησης του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ισπανίας 10 . Η αποδέσμευση των δόσεων εξαρτάται από απόφαση της Επιτροπής, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241, ότι η Ισπανία έχει εκπληρώσει ικανοποιητικά τα σχετικά ορόσημα και τους στόχους που έχουν καθοριστεί στην εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου. Η ικανοποιητική εκπλήρωση προϋποθέτει ότι η επίτευξη των προηγούμενων οροσήμων και στόχων δεν έχει αναιρεθεί.
(10)Στις 28 Απριλίου 2023, η Ισπανία υπέβαλε το οικείο εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων 2023 και, στις 28 Απριλίου 2023, το οικείο πρόγραμμα σταθερότητας 2023, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1466/97. Τα δύο προγράμματα αξιολογήθηκαν από κοινού για να ληφθεί υπόψη η διασύνδεσή τους. Σύμφωνα με το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241, το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων 2023 αποτυπώνει επίσης την εξαμηνιαία έκθεση της Ισπανίας σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την επίτευξη του οικείου σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.
(11)Στις 24 Μαΐου 2023, η Επιτροπή δημοσίευσε την έκθεση χώρας 2023 για την Ισπανία 11 . Αξιολόγησε την πρόοδο της Ισπανίας όσον αφορά την εφαρμογή των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εκδόθηκαν από το Συμβούλιο μεταξύ 2019 και 2022 και προέβη σε απολογισμό της εφαρμογής του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ισπανίας. Με βάση την ανάλυση αυτή, η έκθεση χώρας εντόπισε κενά σε σχέση με τις προκλήσεις που δεν περιλαμβάνονται, ή περιλαμβάνονται μόνο εν μέρει, στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, καθώς και νέες και αναδυόμενες προκλήσεις. Αξιολόγησε επίσης την πρόοδο της Ισπανίας όσον αφορά την υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και την επίτευξη των πρωταρχικών στόχων της ΕΕ για την απασχόληση, τις δεξιότητες και τη μείωση της φτώχειας, καθώς και την πρόοδο όσον αφορά την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.
(12)Η Επιτροπή διενήργησε εμπεριστατωμένη επισκόπηση βάσει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 για την Ισπανία και δημοσίευσε τα αποτελέσματά της στις 24 Μαΐου 2023 12 . Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ισπανία αντιμετωπίζει μακροοικονομικές ανισορροπίες. Ειδικότερα, οι ευπάθειες που σχετίζονται με το υψηλό ιδιωτικό, δημόσιο και εξωτερικό χρέος, με διασυνοριακό αντίκτυπο, υποχωρούν αλλά εξακολουθούν να υφίστανται. Το εξωτερικό χρέος και ιδίως οι δείκτες ιδιωτικού χρέους μειώθηκαν κατά τη δεκαετία του 2010 και, έπειτα από προσωρινή διακοπή της μείωσής τους το 2020, επανήλθαν το 2021 σε πτωτική πορεία, η οποία αναμένεται να συνεχιστεί ευνοούμενη από την οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, εξακολουθούν να βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα. Η εξωτερική θέση ωφελήθηκε από το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, που καταγράφει πλεόνασμα εδώ και μία δεκαετία, αν και μειώθηκε κατά την πλέον πρόσφατη περίοδο, αντικατοπτρίζοντας τον αντίκτυπο της πανδημίας στις τουριστικές εξαγωγές και τις υψηλότερες τιμές της ενέργειας το 2022. Το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό. Το 2022 επανήλθε σε καθοδική πορεία, που επέφερε βελτιώσεις πριν από την πανδημία, λόγω της ισχυρής αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ, αλλά παραμένει πάνω από τα προ της πανδημίας επίπεδα. Σύμφωνα με τις προοπτικές, η μείωση αυτή θα συνεχιστεί το 2023 και το 2024 με πιο συγκρατημένο ρυθμό, στηριζόμενη από μέτρα πολιτικής στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα επέδειξε ανθεκτικότητα έναντι των πρόσφατων κλυδωνισμών που προκλήθηκαν από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση. Η ανεργία βρίσκεται και πάλι σε καθοδική πορεία, αλλά παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν θύλακες ευπάθειας, συμπεριλαμβανομένης της πολύ υψηλής μακροχρόνιας ανεργίας και της ανεργίας των νέων. Οι δυνητικοί κίνδυνοι που επηρεάζουν την περαιτέρω μείωση των ευπαθειών σχετίζονται κυρίως με τον αντίκτυπο της αυστηροποίησης των όρων χρηματοδότησης στις οικονομικές θέσεις των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, καθώς και στη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους ενόψει των τρεχουσών συνθηκών της αγοράς και της γήρανσης του πληθυσμού. Η πρόοδος σε επίπεδο πολιτικής ήταν ευνοϊκή και η συνέχιση της εφαρμογής του σχεδίου ανάκαμψης και σταθερότητας αναμένεται να επιφέρει περαιτέρω βελτιώσεις.
(13)Με βάση στοιχεία επικυρωμένα από την Eurostat 13 , το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης της Ισπανίας μειώθηκε από 6,9 % του ΑΕΠ το 2021 σε 4,8 % το 2022, ενώ το χρέος της γενικής κυβέρνησης υποχώρησε από 118,3 % του ΑΕΠ στα τέλη του 2021 σε 113,2 % στα τέλη του 2022. Στις 24 Μαΐου 2023, η Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση βάσει του άρθρου 126 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ 14 . Στην εν λόγω έκθεση εξετάστηκε η δημοσιονομική κατάσταση της Ισπανίας, δεδομένου ότι το οικείο έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης το 2022 υπερέβαινε την τιμή αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη. Η έκθεση κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το κριτήριο του ελλείμματος δεν πληρούνταν. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της 8ης Μαρτίου 2023 15 , η Επιτροπή δεν πρότεινε την κίνηση νέων διαδικασιών υπερβολικού ελλείμματος την άνοιξη του 2023· από την άλλη, η Επιτροπή δήλωσε ότι θα προτείνει στο Συμβούλιο να κινήσει διαδικασίες υπερβολικού ελλείμματος στη βάση του ελλείμματος την άνοιξη του 2024, βάσει των απολογιστικών στοιχείων του 2023. Η Ισπανία θα πρέπει να το λάβει αυτό υπόψη κατά την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2023 και κατά την κατάρτιση του σχεδίου δημοσιονομικού προγράμματος για το 2024.
(14)Το ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης επηρεάστηκε από τα μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής που θεσπίστηκαν για τον μετριασμό των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας. Το 2022, τα μέτρα μείωσης των εσόδων περιλάμβαναν μείωση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια και στο αέριο, μείωση του ειδικού φόρου επί της ηλεκτρικής ενέργειας και αναστολή του φόρου επί της αξίας της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας· από την άλλη, τα μέτρα αύξησης των δαπανών περιλάμβαναν τη γενικευμένη έκπτωση 20 λεπτών ανά λίτρο στα καύσιμα των οχημάτων, την εισοδηματική στήριξη των νοικοκυριών και των ενεργοβόρων κλάδων, μεγαλύτερα οφέλη μέσω του κοινωνικού κουπονιού για την ενέργεια και εκπτώσεις τιμών για τη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το καθαρό δημοσιονομικό κόστος αυτών των μέτρων ανήλθε στο 1,6 % του ΑΕΠ το 2022. Ταυτόχρονα, το εκτιμώμενο κόστος των προσωρινών μέτρων έκτακτης ανάγκης λόγω COVID-19 μειώθηκε σε 0,5 % του ΑΕΠ το 2022, από 3,1 % το 2021.
(15)Στις 18 Ιουνίου 2021, το Συμβούλιο συνέστησε στην Ισπανία 16 να χρησιμοποιήσει το 2022 τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας για τη χρηματοδότηση πρόσθετων επενδύσεων για τη στήριξη της ανάκαμψης, ασκώντας παράλληλα συνετή δημοσιονομική πολιτική. Επιπλέον, η Ισπανία θα πρέπει να διατηρήσει τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις. Το Συμβούλιο συνέστησε επίσης στην Ισπανία να περιορίσει την αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών.
(16)Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, ο δημοσιονομικός προσανατολισμός 17 το 2022 ήταν υποστηρικτικός, στο -2,5 % του ΑΕΠ. Ακολουθώντας τη σύσταση του Συμβουλίου, η Ισπανία συνέχισε να στηρίζει την ανάκαμψη με επενδύσεις χρηματοδοτούμενες από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Οι δαπάνες που χρηματοδοτήθηκαν από επιχορηγήσεις του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και από άλλα ταμεία της ΕΕ ανήλθαν στο 1,1 % του ΑΕΠ το 2022 (1,2 % του ΑΕΠ το 2021). Οι εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις είχαν επεκτατική συμβολή ύψους 0,3 εκατοστιαίας μονάδας στον δημοσιονομικό προσανατολισμό 18 . Επομένως, η Ισπανία διατήρησε τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις, σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου. Ταυτόχρονα, η αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών τρεχουσών δαπανών (εκτός των νέων μέτρων στο σκέλος των εσόδων) είχε επεκτατική συμβολή ύψους 2,7 εκατοστιαίων μονάδων στον δημοσιονομικό προσανατολισμό. Αυτή η σημαντική επεκτατική συμβολή περιλάμβανε τον πρόσθετο αντίκτυπο των μέτρων για τον μετριασμό των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας (πρόσθετο καθαρό δημοσιονομικό κόστος ύψους 1,5 % του ΑΕΠ). Ταυτόχρονα, οι υψηλότερες δαπάνες για ενδιάμεση κατανάλωση και κοινωνικές μεταβιβάσεις σε είδος συνέβαλαν επίσης στην αύξηση των καθαρών πρωτογενών τρεχουσών δαπανών. Αυτή η σημαντική επεκτατική συμβολή των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών οφειλόταν εν μέρει μόνο στα μέτρα για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας. Επομένως, η Ισπανία δεν περιόρισε επαρκώς την αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών.
(17)Το μακροοικονομικό σενάριο στο οποίο στηρίζονται οι δημοσιονομικές προβολές στο πρόγραμμα σταθερότητας είναι ρεαλιστικό για το 2023 και αισιόδοξο για τη συνέχεια. Η κυβέρνηση προβλέπει αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 2,1 % το 2023 και κατά 2,4 % το 2024. Συγκριτικά, οι εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής προβλέπουν ελαφρώς χαμηλότερη αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 1,9 % το 2023 και 2,0 % το 2024, κυρίως λόγω της χαμηλότερης αναμενόμενης συμβολής της ιδιωτικής κατανάλωσης τόσο το 2023 όσο και το 2024, καθώς και της πιο συγκρατημένης αύξησης των επενδύσεων το 2024.
(18)Στο οικείο πρόγραμμα σταθερότητας 2023, η κυβέρνηση αναμένει ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης θα μειωθεί στο 3,9 % του ΑΕΠ το 2023. Η μείωση το 2023 αντικατοπτρίζει κυρίως το χαμηλότερο κόστος των μέτρων που ελήφθησαν για την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών της ενέργειας σε σύγκριση με το 2022. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ αναμένεται να υποχωρήσει από 113,2 % στα τέλη του 2022 σε 111,9 % στα τέλη του 2023. Στις εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής το δημόσιο έλλειμμα υπολογίζεται στο 4,1 % του ΑΕΠ για το 2023. Αυτό συνάδει με το έλλειμμα που προβλέπεται στο πρόγραμμα σταθερότητας. Στις εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής εκτιμάται ότι ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ θα είναι χαμηλότερος και ότι θα ανέλθει σε 110,6 % στα τέλη του 2023, λόγω της χαμηλότερης προσαρμογής αποθεμάτων-ροών.
(19)Το ισοζύγιο της κυβέρνησης το 2023 αναμένεται να εξακολουθήσει να επηρεάζεται από τα μέτρα που θεσπίστηκαν για τον μετριασμό των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της αύξησης των τιμών της ενέργειας. Πρόκειται για μέτρα που παρατάθηκαν από το 2022 (συγκεκριμένα: μείωση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια και στο αέριο, μείωση του ειδικού φόρου επί της ηλεκτρικής ενέργειας, αναστολή του φόρου επί της αξίας της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, εισοδηματική στήριξη των νοικοκυριών και των ενεργοβόρων κλάδων, μεγαλύτερα οφέλη μέσω του κοινωνικού κουπονιού για την ενέργεια και εκπτώσεις τιμών για τη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών) και για νέα μέτρα, όπως η έκπτωση 20 λεπτών ανά λίτρο στα καύσιμα οχημάτων, που στοχεύουν πλέον στις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, καθώς και στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας, και μια κατ’ αποκοπήν επιδότηση ύψους 200 EUR για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Το κόστος των μέτρων αυτών αντισταθμίζεται εν μέρει από φόρο επί των απροσδόκητων κερδών των μεγάλων προμηθευτών ενέργειας. Λαμβανομένων υπόψη των εσόδων αυτών, το καθαρό δημοσιονομικό κόστος των μέτρων στήριξης εκτιμάται στις εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής ότι θα ανέλθει σε 0,6 % του ΑΕΠ το 2023 19 . Τα περισσότερα μέτρα το 2023 δεν φαίνεται να στοχεύουν στα πλέον ευάλωτα νοικοκυριά ή επιχειρήσεις και πολλά από αυτά δεν διατηρούν πλήρως το μήνυμα των τιμών για μείωση της ζήτησης ενέργειας και αύξηση της ενεργειακής απόδοσης. Ως εκ τούτου, το ύψος των στοχευμένων μέτρων στήριξης, το οποίο πρέπει να ληφθεί υπόψη στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τη σύσταση για το 2023, εκτιμάται στις εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής σε 0,2 % του ΑΕΠ το 2023 (έναντι 0,5 % του ΑΕΠ το 2022). Τέλος, το ισοζύγιο της κυβέρνησης το 2023 αναμένεται να βελτιωθεί με τη σταδιακή κατάργηση των προσωρινών μέτρων έκτακτης ανάγκης λόγω COVID-19 ύψους 0,5 % του ΑΕΠ.
(20)Στις 12 Ιουλίου 2022, το Συμβούλιο συνέστησε 20 στην Ισπανία να λάβει μέτρα προκειμένου το 2023 να ακολουθήσει συνετή δημοσιονομική πολιτική, περιορίζοντας συγκεκριμένα την αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών τρεχουσών δαπανών κάτω από τη μεσοπρόθεσμη αύξηση του δυνητικού προϊόντος 21 , λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχιζόμενη προσωρινή και στοχευμένη στήριξη προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που είναι περισσότερο ευάλωτα στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας και προς τα άτομα που εγκαταλείπουν την Ουκρανία. Ταυτόχρονα, η Ισπανία θα πρέπει να είναι έτοιμη να προσαρμόσει τις τρέχουσες δαπάνες στην εξελισσόμενη κατάσταση. Το Συμβούλιο συνέστησε επίσης στην Ισπανία να επεκτείνει τις δημόσιες επενδύσεις για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και για την ενεργειακή ασφάλεια, λαμβάνοντας υπόψη την πρωτοβουλία REPowerEU, μεταξύ άλλων κάνοντας χρήση του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλων ταμείων της Ένωσης.
(21)Το 2023, σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής, ο δημοσιονομικός προσανατολισμός θα είναι επεκτατικός (-0,3 % του ΑΕΠ). Προηγήθηκε επεκτατικός δημοσιονομικός προσανατολισμός το 2022 (-2,5 % του ΑΕΠ). Η αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών τρεχουσών δαπανών (εκτός των νέων μέτρων διακριτικής ευχέρειας στο σκέλος των εσόδων) προβλέπεται να έχει γενικά ουδέτερη συμβολή ύψους 0,2 % του ΑΕΠ στον δημοσιονομικό προσανατολισμό το 2023. Συνολικά, η προβλεπόμενη αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών τρεχουσών δαπανών συνάδει με τη σύσταση του Συμβουλίου. Η προβλεπόμενη σε γενικές γραμμές ουδέτερη συμβολή των εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών τρεχουσών δαπανών οφείλεται, κατ’ ουσίαν, στο μειωμένο καθαρό κόστος των (στοχευμένων και μη στοχευμένων) μέτρων στήριξης προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που είναι περισσότερο ευάλωτα στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας (κατά 1,0 % του ΑΕΠ). Οι κύριοι παράγοντες αύξησης των εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών τρεχουσών δαπανών (εκτός των νέων μέτρων στο σκέλος των εσόδων) είναι η αύξηση των κοινωνικών μεταβιβάσεων, η οποία οφείλεται στην επανασύνδεση των συντάξεων με τον παρελθόντα πληθωρισμό, και η αύξηση των δαπανών για ενδιάμεση κατανάλωση. Οι δαπάνες που χρηματοδοτούνται από επιχορηγήσεις του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλα ταμεία της ΕΕ προβλέπεται να ανέλθουν στο 1,6 % του ΑΕΠ το 2023, ενώ οι εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις προβλέπεται να έχουν επεκτατική συμβολή στον δημοσιονομικό προσανατολισμό, ύψους 0,1 εκατοστιαίας μονάδας 22 . Επομένως, η Ισπανία σχεδιάζει να χρηματοδοτήσει πρόσθετες επενδύσεις μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλων ταμείων της ΕΕ, ενώ προβλέπεται να διατηρήσει και τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις 23 . Σχεδιάζει να χρηματοδοτήσει δημόσιες επενδύσεις για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και για την ενεργειακή ασφάλεια, όπως η ενισχυμένη βιομηχανική πολιτική «España 2030», το σχέδιο για την αναβάθμιση των κατοικιών και την αστική ανάπλαση ή η ώθηση που δίνεται στην κυβερνοασφάλεια και τη συνδεσιμότητα 5G, που χρηματοδοτούνται από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλα ταμεία της ΕΕ.
(22)Σύμφωνα με το πρόγραμμα σταθερότητας, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης αναμένεται να μειωθεί σε 3,0 % του ΑΕΠ το 2024. Η μείωση το 2024 αντικατοπτρίζει επίσης τη σταδιακή κατάργηση των μέτρων στον τομέα της ενέργειας. Το πρόγραμμα προβλέπει ότι ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ θα μειωθεί σε 109,1 % στα τέλη του 2024. Με βάση τα μέτρα πολιτικής που ήταν γνωστά κατά την καταληκτική ημερομηνία των προβλέψεων, οι εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής προβλέπουν δημόσιο έλλειμμα ύψους 3,3 % του ΑΕΠ το 2024. Αυτό συνάδει με το έλλειμμα που προβλέπεται στο πρόγραμμα. Στις εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής εκτιμάται ότι ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ θα κυμανθεί σε παρόμοια επίπεδα και ότι θα ανέλθει σε 109,1 % στα τέλη του 2024.
(23)Το πρόγραμμα σταθερότητας προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των μέτρων στήριξης στον τομέα της ενέργειας το 2024, με εξαίρεση τον φόρο επί των απροσδόκητων κερδών για τις εταιρείες ενέργειας. Η Επιτροπή επίσης στηρίζεται στην παραδοχή της σταδιακής κατάργησης σχεδόν όλων των μέτρων στήριξης στον τομέα της ενέργειας το 2024 (καθαρά έσοδα ύψους 0,1 % του ΑΕΠ το 2024). Οι εκτιμήσεις αυτές βασίζονται στην παραδοχή ότι δεν θα υπάρξουν νέες αυξήσεις των τιμών της ενέργειας.
(24)Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1466/97 του Συμβουλίου ζητεί ετήσια βελτίωση του διαρθρωτικού δημοσιονομικού ισοζυγίου για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου στόχου κατά 0,5 % του ΑΕΠ ως ενδεικτικό ποσοστό 24 . Λαμβανομένων υπόψη των παραμέτρων δημοσιονομικής βιωσιμότητας 25 και της ανάγκης να μειωθεί το έλλειμμα κάτω από την τιμή αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ, θα ήταν σκόπιμη η βελτίωση του διαρθρωτικού ισοζυγίου κατά τουλάχιστον 0,7 % του ΑΕΠ για το 2024. Για να διασφαλιστεί η βελτίωση αυτή, η αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών 26 το 2024 δεν θα πρέπει να υπερβεί το 2,6 %, σύμφωνα με την υπόδειξη της σύστασης.
Ταυτόχρονα, τα εναπομείναντα μέτρα στήριξης στον τομέα της ενέργειας (που επί του παρόντος εκτιμώνται από την Επιτροπή σε 0,6 % του ΑΕΠ το 2023) θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά, ανάλογα με τις εξελίξεις στην αγορά ενέργειας και ξεκινώντας από τα λιγότερο στοχευμένα μέτρα, ενώ τα κονδύλια που θα εξοικονομηθούν θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για τη μείωση του δημόσιου ελλείμματος.
(25)Με την παραδοχή αμετάβλητων πολιτικών, οι εαρινές προβλέψεις 2023 της Επιτροπής προβλέπουν αύξηση των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών σε 1,4 % το 2024, ποσοστό χαμηλότερο από τον συνιστώμενο ρυθμό αύξησης.
(26)Σύμφωνα με το πρόγραμμα, οι δημόσιες επενδύσεις (με την εξαίρεση των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από τον μηχανισμό ανάκαμψης και σταθερότητας) αναμένεται να μειωθούν από 2,7 % του ΑΕΠ το 2023 σε 2,6 % του ΑΕΠ το 2024. Το πρόγραμμα αναφέρεται σε μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που αναμένεται να συμβάλουν στη δημοσιονομική βιωσιμότητα και στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Σε αυτά περιλαμβάνονται ένα μόνιμο πλαίσιο που διασφαλίζει τη βελτίωση της ποιότητας των δημόσιων δαπανών, μέτρα για την πρόληψη και την καταπολέμηση της φορολογικής απάτης και της φοροδιαφυγής και η μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος ώστε να καταστεί πιο συμπεριληπτικό, βιώσιμο και ικανό να προωθήσει τη μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, που αποτελούν επίσης μέρος του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.
(27)Το πρόγραμμα σταθερότητας περιγράφει μια μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική πορεία έως το 2026. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης αναμένεται να μειωθεί σταδιακά σε 2,7 % του ΑΕΠ το 2025 και σε 2,5 % έως το 2026. Ως εκ τούτου, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης προγραμματίζεται να μειωθεί κάτω από το 3 % του ΑΕΠ το 2025. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, ο δείκτης χρέους της γενικής κυβέρνησης ως προς το ΑΕΠ αναμένεται να υποχωρήσει από 109,1 % του ΑΕΠ στα τέλη του 2024 σε 106,8 % του ΑΕΠ έως τα τέλη του 2026.
(28)Σύμφωνα με το άρθρο 19 παράγραφος 3 στοιχείο β) και το παράρτημα V κριτήριο 2.2 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241, το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας περιλαμβάνει εκτεταμένο σύνολο αλληλοενισχυόμενων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που πρέπει να υλοποιηθούν έως το 2026. Μέχρι στιγμής, η υλοποίηση του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της Ισπανίας έχει προχωρήσει ικανοποιητικά. Η Ισπανία υπέβαλε 3 αιτήσεις πληρωμής, που αντιστοιχούσαν σε 121 ορόσημα και στόχους του σχεδίου και είχαν ως αποτέλεσμα συνολική εκταμίευση ύψους 28 000 000 000 EUR. Ενώ η Ισπανία συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών που έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο όσον αφορά την υλοποίηση του σχεδίου, σκοπεύει τώρα να το αναθεωρήσει για να υπερδιπλασιάσει το μέγεθός του. Η αναθεώρηση αυτή θα πρέπει να συνοδεύεται από επαρκή διοικητική ικανότητα για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και αποδοτική απορρόφηση των κονδυλίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και άλλων διαθέσιμων ενωσιακών και εθνικών κονδυλίων. Ειδικότερα, η Ισπανία έχει εκφράσει την πρόθεσή της να ζητήσει δάνεια και θα επωφεληθεί από μεγαλύτερη κατανομή επιχορηγήσεων του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Το αναθεωρημένο σχέδιο θα περιλαμβάνει επίσης κεφάλαιο για το REPowerEU, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί, τουλάχιστον εν μέρει, από τις πρόσθετες επιχορηγήσεις REPowerEU. Η ταχεία συμπερίληψη του νέου κεφαλαίου για το REPowerEU στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα επιτρέψει τη χρηματοδότηση πρόσθετων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων για τη στήριξη των στρατηγικών στόχων της Ισπανίας στον τομέα της ενέργειας και της πράσινης μετάβασης. Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 6 του κανονισμού (ΕΕ) 2021/241, στις 28 Μαρτίου 2023 η Ισπανία εξέφρασε την πρόθεσή της να ζητήσει πρόσθετη δανειακή στήριξη ύψους 84 000 000 000 EUR στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η συστηματική και αποτελεσματική συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, των κοινωνικών εταίρων και άλλων σχετικών ενδιαφερόμενων μερών παραμένει σημαντική για την επιτυχή εφαρμογή του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, καθώς και άλλων οικονομικών πολιτικών και πολιτικών απασχόλησης που υπερβαίνουν το σχέδιο, και για να διασφαλιστεί η ευρεία οικειοποίηση του συνολικού θεματολογίου πολιτικής.
(29)Η Επιτροπή ενέκρινε όλα τα έγγραφα προγραμματισμού της πολιτικής συνοχής της Ισπανίας το 2022. Η ταχεία υλοποίηση των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής συμπληρωματικά προς το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και σε συνέργεια με αυτό, συμπεριλαμβανομένου του κεφαλαίου για το REPowerEU, είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, την αύξηση της οικονομικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας, καθώς και την επίτευξη ισόρροπης εδαφικής ανάπτυξης στην Ισπανία.
(30)Πέρα από τις οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις που πραγματεύεται το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, η Ισπανία αντιμετωπίζει ορισμένες πρόσθετες προκλήσεις που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση, τις ενεργειακές διασυνδέσεις και την κοινωνική και οικονομικά προσιτή ενεργειακά αποδοτική στέγαση.
(31)Παρά τη χαμηλή άμεση έκθεση στα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, η αύξηση των τιμών της ενέργειας που σημειώθηκε το 2022 υπογραμμίζει την ανάγκη επιτάχυνσης της μετάβασης της Ισπανίας σε καθαρές μορφές ενέργειας. Η Ισπανία σημειώνει πρόοδο στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και είναι ένα από τα κράτη μέλη με τη μεγαλύτερη εγκατεστημένη δυναμικότητα αιολικής και ηλιακής ενέργειας, με περίπου 49,8 GW. Ωστόσο, σύμφωνα με τις προβολές στη δέσμη μέτρων «Fit for 55», η Ισπανία θα πρέπει να έχει ως στόχο την εγκατάσταση 67 GW αιολικής ενέργειας και 35 GW ηλιακής ενέργειας έως το 2030. Ορισμένες βελτιώσεις στις διαδικασίες αδειοδότησης, ιδίως όσον αφορά την αυτοκατανάλωση, βοήθησαν την Ισπανία να σημειώσει περαιτέρω πρόοδο όσον αφορά την ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών. Ωστόσο, η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλο αριθμό εκκρεμών αιτήσεων για νέους σταθμούς παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας. Οι περιορισμοί δυναμικότητας του δικτύου περιορίζουν την περαιτέρω ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ισπανία είναι μία από τις χώρες με το υψηλότερο ποσοστό έξυπνων μετρητών, αλλά θα χρειαστούν πρόσθετες επενδύσεις στις υποδομές δικτύου και στην αποθήκευση για την ενσωμάτωση πρόσθετης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Τα μέτρα για την επιτάχυνση της ανάπτυξης της ανανεώσιμης ενέργειας θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τον περαιτέρω εξορθολογισμό και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης, την ταχύτερη κατανομή δυναμικότητας του δικτύου σε έργα και τη στήριξη του έργου των αρχών όσον αφορά την επεξεργασία των αδειών, με τη διασφάλιση κατάλληλων δεξιοτήτων και στελέχωσης στις αρχές αδειοδότησης, καθώς και με τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ όλων των επιπέδων διακυβέρνησης. Επιπλέον, το επίπεδο διασυνοριακής διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας της Ισπανίας το 2022 (5,4 %) εξακολουθεί να είναι σημαντικά χαμηλότερο από τους στόχους διασύνδεσης για το 2020 (10 %) και το 2030 (15 %).
(32)Η κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ισπανία μειώθηκε κατά 10,8 % από τον Αύγουστο του 2022 έως τον Μάρτιο του 2023, σε σύγκριση με τη μέση κατανάλωση αερίου κατά την ίδια περίοδο τα προηγούμενα 5 έτη, υπερβαίνοντας τον οικείο στόχο μείωσης του 7 % 27 . Η Ισπανία ενθαρρύνεται να συνεχίσει τις προσπάθειές της για προσωρινή μείωση της ζήτησης αερίου έως τις 31 Μαρτίου 2024 28 . Περαιτέρω επενδύσεις σε ενεργειακά αποδοτικές κατοικίες θα συμβάλουν στην άμβλυνση των προκλήσεων που συνδέονται με την οικονομική προσιτότητα. Η σημαντική απώλεια αγοραστικής δύναμης, η σταθερή αύξηση των τιμών των ενοικίων και οι υψηλότερες πληρωμές ενυπόθηκων δανείων έχουν επιδεινώσει τα προβλήματα οικονομικής προσιτότητας, ιδίως για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Η προσφορά οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγασης παραμένει περιορισμένη και είναι σημαντικά χαμηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το τρέχον εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα της Ισπανίας προβλέπει την ολοκλήρωση 1,2 εκατομμυρίων ανακαινίσεων οικιστικών κτιρίων έως το 2030, εκ των οποίων περίπου το ένα τρίτο θα καλυφθεί από το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Η ανάπτυξη περισσότερων ενεργειακά αποδοτικών κατοικιών σε περιοχές με έντονες ελλείψεις και ακραίες συνθήκες στις αγορές, μεταξύ άλλων μέσω της ανακαίνισης και του εξηλεκτρισμού, μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας και στην επίτευξη της πράσινης μετάβασης, καθώς και να στηρίξει τα ευάλωτα νοικοκυριά που είναι περισσότερο εκτεθειμένα στην ενεργειακή φτώχεια. Η προσφορά καλά στοχευμένων κοινωνικών και οικονομικά προσιτών ενοικιαζόμενων κατοικιών σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του δημοσιονομικού αντικτύπου.
(33)Οι μεταφορές εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα καύσιμα πετρελαίου. Ο εν λόγω τομέας ευθύνεται για μεγάλο μερίδιο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και συμβάλλει επίσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση, η οποία υπερβαίνει τον μέσο όρο της ΕΕ. Οι ανεπαρκείς υποδομές και η ανεπαρκής πρόσβαση στις δημόσιες μεταφορές εξακολουθούν να αποτελούν πηγή ανησυχίας στις αγροτικές περιοχές. Η ηλεκτροκίνηση δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένη, ούτε από την πλευρά της προσφοράς ούτε από την πλευρά της ζήτησης. Η ολοκλήρωση του κεντρικού σιδηροδρομικού δικτύου υψηλής ταχύτητας, συμπεριλαμβανομένων των διασυνοριακών γραμμών, έως το 2030 θα επιταχύνει τη μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα και θα μειώσει την εξάρτηση των μεταφορών από τα ορυκτά καύσιμα. Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχουν τη δυνατότητα να μετασχηματίσουν τις αστικές/μητροπολιτικές μεταφορές και να ενισχύσουν το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών, συμβάλλοντας στην εισαγωγή της ψηφιοποίησης και των νέων τεχνολογιών στον τομέα.
(34)Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων σε τομείς και επαγγέλματα καίριας σημασίας για την πράσινη μετάβαση, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται η κατασκευή, η ανάπτυξη και η συντήρηση τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών, δημιουργούν εμπόδια στη μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών. Τα υψηλής ποιότητας συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης που ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας και τα στοχευμένα μέτρα αναβάθμισης των δεξιοτήτων και επανειδίκευσης είναι καίριας σημασίας για τη μείωση των ελλείψεων δεξιοτήτων και την προώθηση της ένταξης και της ανακατανομής του εργατικού δυναμικού. Προκειμένου να αποδεσμευτεί η αναξιοποίητη προσφορά εργατικού δυναμικού, τα μέτρα αυτά πρέπει να είναι προσβάσιμα, ιδίως για τα άτομα και στους τομείς και τις περιφέρειες που επηρεάζονται περισσότερο από την πράσινη μετάβαση. Το 2022 αναφέρθηκαν ελλείψεις εργατικού δυναμικού στην Ισπανία για διάφορα επαγγέλματα που απαιτούν ειδικές δεξιότητες ή γνώσεις για την πράσινη μετάβαση, όπως οι τεχνικοί ηλεκτρονικοί μηχανικοί.
(35)Υπό το πρίσμα της αξιολόγησης της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέτασε το πρόγραμμα σταθερότητας 2023 και η γνώμη του 29 αποτυπώνεται στη σύσταση 1 κατωτέρω.
(36)Δεδομένης της στενής διασύνδεσης των οικονομιών των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ και της συλλογικής συνεισφοράς τους στη λειτουργία της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, το Συμβούλιο συνέστησε στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ να λάβουν μέτρα, μεταξύ άλλων μέσω των οικείων σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ώστε i) να διατηρήσουν τη βιωσιμότητα του χρέους και να μη στηρίξουν ευρέως τη συνολική ζήτηση το 2023, να στοχεύσουν καλύτερα τα δημοσιονομικά μέτρα που λαμβάνονται για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας και να εξετάσουν κατάλληλους τρόπους για τη σταδιακή παύση της στήριξης καθώς θα μειώνονται οι πιέσεις στις τιμές της ενέργειας· ii) να διατηρήσουν υψηλό επίπεδο δημόσιων επενδύσεων και να προωθήσουν τις ιδιωτικές επενδύσεις για τη στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης· iii) να στηρίξουν τις μισθολογικές εξελίξεις που μετριάζουν την απώλεια της αγοραστικής δύναμης, περιορίζοντας παράλληλα τις δευτερογενείς επιδράσεις στον πληθωρισμό, να βελτιώσουν περαιτέρω τις ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις δεξιοτήτων· iv) να βελτιώσουν το επιχειρηματικό περιβάλλον και να διασφαλίσουν ότι η ενεργειακή στήριξη των επιχειρήσεων είναι οικονομικά αποδοτική και προσωρινή, ότι απευθύνεται σε βιώσιμες επιχειρήσεις και ότι διατηρεί τα κίνητρα για την πράσινη μετάβαση· και v) να διαφυλάξουν τη μακροοικονομική σταθερότητα και να παρακολουθούν τους κινδύνους, συνεχίζοντας παράλληλα τις εργασίες για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Όσον αφορά την Ισπανία, οι συστάσεις 1, 2 και 3 συμβάλλουν στην υλοποίηση της πρώτης, της δεύτερης και της τρίτης σύστασης για τη ζώνη του ευρώ.
(37)Υπό το πρίσμα της εμπεριστατωμένης επισκόπησης της Επιτροπής και της εν λόγω αξιολόγησης, το Συμβούλιο εξέτασε το εθνικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων 2023 και το πρόγραμμα σταθερότητας 2023. Οι συστάσεις του βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1176/2011 αποτυπώνονται στη σύσταση 1 κατωτέρω. Οι πολιτικές που αναφέρονται στη σύσταση 1 συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των ευπαθειών που συνδέονται με το υψηλό δημόσιο χρέος. Η σύσταση 2 συμβάλλει στην υλοποίηση της σύστασης 1. Οι πολιτικές που αναφέρονται στη σύσταση 1 συμβάλλουν τόσο στην αντιμετώπιση των ανισορροπιών όσο και στην υλοποίηση των συστάσεων για τη ζώνη του ευρώ, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 36.
ΣΥΝΙΣΤΑ στην Ισπανία να λάβει μέτρα το 2023 και το 2024 προκειμένου:
1.Να καταργήσει σταδιακά τα ισχύοντα μέτρα στήριξης στον τομέα της ενέργειας έως τα τέλη του 2023, αξιοποιώντας τα κονδύλια που θα εξοικονομήσει για τη μείωση του δημόσιου ελλείμματος. Εάν νέες αυξήσεις των τιμών της ενέργειας καταστήσουν αναγκαία τη θέσπιση μέτρων στήριξης, να διασφαλίσει ότι τα μέτρα αυτά στοχεύουν στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, είναι δημοσιονομικώς ανεκτά και διατηρούν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας.
Να ακολουθήσει συνετή δημοσιονομική πολιτική, περιορίζοντας συγκεκριμένα την ονομαστική αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων καθαρών πρωτογενών δαπανών το 2024 σε 2,6 % κατά μέγιστο.
Να διατηρήσει τις εθνικά χρηματοδοτούμενες δημόσιες επενδύσεις και να διασφαλίσει την αποτελεσματική απορρόφηση των επιχορηγήσεων του ΜΑΑ και άλλων κονδυλίων της ΕΕ, ιδίως για την προώθηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης.
Για την περίοδο μετά το 2024, να συνεχίσει να εφαρμόζει μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική στρατηγική σταδιακής και βιώσιμης εξυγίανσης, σε συνδυασμό με επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις για την επίτευξη υψηλότερης βιώσιμης ανάπτυξης, ώστε να επιτύχει συνετή μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική θέση.
2.Να διατηρήσει τον δυναμικό ρυθμό της σταθερής υλοποίησης του οικείου σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και να οριστικοποιήσει άμεσα το κεφάλαιο για το REPowerEU με σκοπό την ταχεία έναρξη της υλοποίησής του. Να εξασφαλίσει συνεχή επαρκή διοικητική ικανότητα λαμβανομένης υπόψη της σχεδιαζόμενης αύξησης του μεγέθους του σχεδίου. Να προχωρήσει στην ταχεία υλοποίηση των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, απολύτως συμπληρωματικά προς το σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και σε στενή συνέργεια με αυτό.
3.Να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Να επιταχύνει την ανάπτυξη της ανανεώσιμης ενέργειας, μεταξύ άλλων με τον περαιτέρω εξορθολογισμό και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης, τη στήριξη του έργου των αρχών αδειοδότησης, τη βελτίωση της πρόσβασης στο δίκτυο και τις επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας, τη μεταφορά και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας και τις διασυνοριακές διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας. Να βελτιώσει τη διαθεσιμότητα κοινωνικών και οικονομικά προσιτών ενεργειακά αποδοτικών κατοικιών, μεταξύ άλλων μέσω της ανακαίνισης, να επιταχύνει τον εξηλεκτρισμό των κτιρίων και τη διείσδυση της ηλεκτροκίνησης. Να εντείνει τις προσπάθειες πολιτικής που αποσκοπούν στην παροχή και την απόκτηση των δεξιοτήτων οι οποίες απαιτούνται για την πράσινη μετάβαση.
Βρυξέλλες,
Για το Συμβούλιο
Ο Πρόεδρος