Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 8ης Οκτωβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Οδηγία 2003/88/ΕΚ – Δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Άρθρο 7, παράγραφος 1 – Άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την UNICE, το CEEP και την CES – Ρήτρα 4, σημείο 1 – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP – Ρήτρα 4, σημείο 1 – Αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων – Αρχή pro rata temporis – Σώρευση διακριτών συμβάσεων εργασίας – Διδακτικό προσωπικό που προσλαμβάνεται τόσο βάσει σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης όσο και βάσει σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης – Αποδοχές ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών υπολογιζόμενες αποκλειστικώς βάσει της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης – Χορήγηση επιδόματος σίτισης με βάση τον πραγματικό χρόνο εργασίας που παρασχέθηκε αποκλειστικά στο πλαίσιο της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης »
Στην υπόθεση C‑706/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Curtea de Apel Iaşi (εφετείο Ιασίου, Ρουμανία) με απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Νοεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Şcoala gimnazială «Mihai Eminescu» Vaslui
κατά
Uniunea Sindicală «Didactica» Vaslui, ενεργούσας στο όνομα και για λογαριασμό των μελών της:
Km κ.λπ.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, S. Gervasoni, A. Kumin, I. Ziemele (εισηγήτρια) και M. Bošnjak, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: J. Richard de la Tour
γραμματέας: V. Di Bucci
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– η Ρουμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις E. Gane, R. Antonie, και A. Wellman,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις C. Gheorghiu και D. Recchia,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 26ης Μαρτίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 H αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (ΕΕ 2003, L 299, σ. 9), του άρθρου 31, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), της ρήτρας 4 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, η οποία συνήφθη στις 6 Ιουνίου 1997 (στο εξής: συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης) και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 97/81/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την UNICE, το CEEP και την CES (ΕΕ 1998, L 14, σ. 9), και της ρήτρας 4 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, η οποία συνήφθη στις 18 Μαρτίου 1999 (στο εξής: συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου) και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP (ΕΕ 1999, L 175, σ. 43) (στο εξής, από κοινού: δύο συμφωνίες-πλαίσια).
2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, του Şcoala Gimnazială «Mihai Eminescu» Vaslui (σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης «Mihai Eminescu» του Vaslui, Ρουμανία, στο εξής: εργοδότης) και, αφετέρου, της Uniunea Sindicală «Didactica» Vaslui (συνδικαλιστικής οργάνωσης «Didactica» του Vaslui, Ρουμανία), η οποία ενεργεί στο όνομα και για λογαριασμό δεκατεσσάρων εκ των μελών της και, συγκεκριμένα, των ΚΜ κ.λπ. (στο εξής: επίμαχοι εργαζόμενοι), με αντικείμενο τον υπολογισμό των χρηματικών αξιώσεων των επίμαχων εργαζομένων για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών και τη χορήγηση επιδόματος σίτισης το οποίο θα πρέπει να προστεθεί στις αποδοχές τους, σε περίπτωση σώρευσης σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, αφενός, και σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, αφετέρου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η oδηγία 2003/88
3 Το άρθρο 7 της οδηγίας 2003/88 προβλέπει τα ακόλουθα:
«1. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να παρέχεται σε όλους τους εργαζομένους ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπουν οι εθνικές νομοθεσίες ή/και πρακτικές για την απόκτηση του σχετικού δικαιώματος και τη χορήγηση της άδειας.
2. Η ελάχιστη περίοδος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών μπορεί να αντικαθίσταται από χρηματική αποζημίωση μόνον σε περίπτωση τερματισμού της εργασιακής σχέσης.»
Η συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης
4 Η ρήτρα 2, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής» και προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα συμφωνία εφαρμόζεται για όλους τους εργαζόμενους με μερική απασχόληση, που έχουν σύμβαση ή σχέση εργασίας προσδιοριζόμενη από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή πρακτικές που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος.»
5 Η ρήτρα 3 της συμφωνίας-πλαισίου επιγράφεται «Ορισμοί» και προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας συμφωνίας, νοούνται ως:
1. “Εργαζόμενος με μερική απασχόληση”: ο εργαζόμενος που οι ώρες εργασίας του, υπολογιζόμενες σε εβδομαδιαία βάση ή κατά μέσο όρο για μια περίοδο απασχόλησης ενός έτους, είναι λιγότερες από τις κανονικές ώρες εργασίας ενός συγκρίσιμου εργαζόμενου με πλήρη απασχόληση.
2. “Συγκρίσιμος εργαζόμενος με πλήρη απασχόληση”: ο εργαζόμενος με πλήρη απασχόληση που εργάζεται στην ίδια επιχείρηση, έχει την ίδια μορφή σύμβασης ή σχέσης απασχόλησης και εκτελεί τα ίδια ή παρόμοια καθήκοντα, λαμβανομένων υπόψη και άλλων παραγόντων, όπως η αρχαιότητα και η ειδίκευση.
Όταν στην επιχείρηση δεν υπάρχει συγκρίσιμος εργαζόμενος με πλήρη απασχόληση, η σύγκριση πρέπει να γίνεται με αναφορά στην εκάστοτε εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση ή, όπου δεν υφίσταται εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση, σύμφωνα με τις εθνικές νομοθεσίες, συλλογικές συμβάσεις ή πρακτικές.»
6 Η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου, τιτλοφορούμενη «Αρχή της μη διάκρισης», προβλέπει τα εξής:
«1. Όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με τρόπο λιγότερο ευνοϊκό απ’ ό,τι οι συγκρίσιμοι εργαζόμενοι με πλήρη απασχόληση για το λόγο και μόνον ότι εργάζονται με μερική απασχόληση, εκτός και αν η διαφορετική τους μεταχείριση δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους.
2. Όπου κρίνεται αναγκαίο, εφαρμόζεται η αρχή pro rata temporis.
3. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής της παρούσας ρήτρας ορίζονται από τα κράτη μέλη και/ή τους κοινωνικούς εταίρους, λαμβανομένης υπόψη της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και των εθνικών νομοθεσιών, συλλογικών συμβάσεων και πρακτικών.
[…]»
H συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου
7 Η ρήτρα 2, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής» και προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα συμφωνία εφαρμόζεται σε όλους τους εργαζομένους ορισμένου χρόνου που έχουν σύμβαση ή σχέση εργασίας όπως αυτές καθορίζονται από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή την πρακτική σε κάθε κράτος μέλος.»
8 Η ρήτρα 3 της συμφωνίας-πλαισίου επιγράφεται «Ορισμοί» και προβλέπει τα εξής:
«1. Για τους σκοπούς της παρούσας συμφωνίας, ως “εργαζόμενος ορισμένου χρόνου” νοείται ένα πρόσωπο που έχει σύμβαση ή σχέση εργασίας ορισμένου χρόνου συναφθείσα απευθείας μεταξύ του εργοδότη και του εργαζομένου, η λήξη της οποίας καθορίζεται από αντικειμενικούς όρους, όπως παρέλευση συγκεκριμένης ημερομηνίας, η ολοκλήρωση συγκεκριμένου έργου ή πραγματοποίηση συγκεκριμένου γεγονότος.
2. Για τους σκοπούς της παρούσας συμφωνίας, ως “αντίστοιχος εργαζόμενος αορίστου χρόνου” νοείται ο εργαζόμενος που έχει σύμβαση ή σχέση εργασίας αορίστου χρόνου στην ίδια επιχείρηση, και απασχολείται στην ίδια ή παρόμοια εργασία/απασχόληση, λαμβανομένων υπόψη των προσόντων ή των δεξιοτήτων. Όπου δεν υπάρχει αντίστοιχος εργαζόμενος αορίστου χρόνου στην ίδια εκμετάλλευση, η σύγκριση πρέπει να γίνεται με αναφορά στην εκάστοτε εφαρμοζόμενη συλλογική σύμβαση, ή όταν δεν υπάρχει οικεία συλλογική σύμβαση, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, ή τις εθνικές συλλογικές συμβάσεις ή πρακτικές.»
9 Η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου, τιτλοφορούμενη «Αρχή της μη διάκρισης», προβλέπει τα εξής:
«1. Όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, οι εργαζόμενοι ορισμένου χρόνου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται δυσμενώς σε σχέση με τους αντίστοιχους εργαζομένους αορίστου χρόνου μόνο επειδή έχουν σύμβαση ή σχέση εργασίας ορισμένου χρόνου, εκτός αν αυτό δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους.
2. Όπου κρίνεται αναγκαίο, εφαρμόζεται η αρχή “pro rata temporis”.
3. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής της παρούσας ρήτρας καθορίζονται από τα κράτη μέλη ύστερα από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους ή/και από τους κοινωνικούς εταίρους, λαμβάνοντας υπόψη την κοινοτική νομοθεσία και τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις και την πρακτική σε εθνικό επίπεδο.
[…]»
Το ρουμανικό δίκαιο
Ο νόμος 1/2011
10 Το άρθρο 254, παράγραφος 1, του Legea nr. 1/2011 a educaţiei naţionale (νόμου 1/2011 περί εθνικής παιδείας), της 5ης Ιανουαρίου 2011 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 18, της 10ης Ιανουαρίου 2011), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, ο οποίος καταργήθηκε με τον νόμο 198/2023 και τον νόμο 199/2023 από 3ης Σεπτεμβρίου 2023, όριζε τα εξής:
«Στις εκπαιδευτικές μονάδες [...] μπορεί να προσλαμβάνεται διδακτικό προσωπικό με ατομική σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου ή με ατομική σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου μέγιστης διάρκειας ενός σχολικού έτους, η οποία δύναται να παραταθεί, ή ακόμη ως ωρομίσθιο προσωπικό, υπό τους όρους που προβλέπει ο νόμος.»
11 Το άρθρο 267 του νόμου αυτού όριζε τα εξής:
«(1) Οι εκπαιδευτικοί δικαιούνται 62 εργάσιμες ημέρες ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών κατά τη διάρκεια των σχολικών διακοπών. Σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, η διοίκηση του εκπαιδευτικού ιδρύματος μπορεί να διακόψει τη νόμιμη άδεια, οπότε οι ενδιαφερόμενοι αμείβονται για την εργασία που παρέχουν.
[...]
(3) Η μη εξάντληση της ετήσιας άδειας γεννά δικαίωμα λήψης του υπολοίπου της κατά τη διάρκεια των διακοπών του επόμενου σχολικού έτους.»
12 Το άρθρο 269 του εν λόγω νόμου προέβλεπε τα εξής:
«Το διευθυντικό προσωπικό, το συμβουλευτικό και εποπτικό προσωπικό των υπηρεσιών σχολικής επιθεώρησης καθώς και το διευθυντικό προσωπικό των μονάδων προπανεπιστημιακής εκπαίδευσης και των συναφών μονάδων δικαιούνται ετήσια άδεια σύμφωνα με τον εργατικό κώδικα.»
13 Το άρθρο 270 του ίδιου νόμου όριζε τα εξής:
«Οι σχετικοί με τη λήψη της νόμιμης άδειας κανόνες εφαρμογής καταρτίζονται από το Ministerul Educației și Cercetării (Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας) σε συνεννόηση με τους εκπροσώπους των αντιπροσωπευτικών συνδικαλιστικών οργανώσεων στον κλάδο της εκπαίδευσης.»
Ο εργατικός κώδικας
14 Το άρθρο 35 του Legea nr. 53/2003 privind Codul muncii (νόμου 53/2003, περί εργατικού κώδικα), της 24ης Ιανουαρίου 2003 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 72, της 5ης Φεβρουαρίου 2003), όπως δημοσιεύθηκε εκ νέου και ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 345, της 18ης Μαΐου 2011) (στο εξής: εργατικός κώδικας), έχει ως εξής:
«(1) Κάθε εργαζόμενος έχει το δικαίωμα να εργάζεται σε διαφορετικούς εργοδότες ή στον ίδιο εργοδότη βάσει ατομικών συμβάσεων εργασίας, εφόσον τα ωράρια εργασίας δεν αλληλεπικαλύπτονται, και να λαμβάνει την αντίστοιχη αμοιβή για καθεμία από τις συμβάσεις αυτές. Κανένας εργοδότης δεν μπορεί να επιφυλάσσει δυσμενή μεταχείριση σε εργαζόμενο που ασκεί το δικαίωμα αυτό.
(2) Οι διατάξεις της παραγράφου 1 ισχύουν με την επιφύλαξη των περιπτώσεων στις οποίες ο νόμος προβλέπει ασυμβίβαστο ως προς την παράλληλη άσκηση ορισμένων καθηκόντων.»
15 Το άρθρο 106 του εργατικού κώδικα προβλέπει τα εξής:
«(1) Ο εργαζόμενος με σύμβαση μερικής απασχόλησης απολαύει των ίδιων δικαιωμάτων με αυτά που αναγνωρίζονται στους εργαζομένους πλήρους απασχόλησης, υπό τους όρους που προβλέπονται από τον νόμο και τις εφαρμοστέες συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
(2) Τα δικαιώματα αμοιβής χορηγούνται κατ’ αναλογία προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας, με σημείο αναφοράς τα δικαιώματα που προβλέπονται για το κανονικό ωράριο εργασίας.»
16 Το άρθρο 144 του εν λόγω κώδικα ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών κατοχυρώνεται για όλους τους εργαζομένους.»
17 Κατά το άρθρο 150 του εργατικού κώδικα:
«(1) Κατά τη διάρκεια της ετήσιας άδειας, ο εργαζόμενος δικαιούται αποδοχές, οι οποίες δεν μπορούν να είναι κατώτερες από τον βασικό μισθό, καθώς και τα επιδόματα και τις προσαυξήσεις μόνιμου χαρακτήρα που προβλέπονται στην ατομική σύμβαση εργασίας και οφείλονται για το αντίστοιχο χρονικό διάστημα.
(2) Οι αποδοχές της ετήσιας αδείας αντιστοιχούν στο γινόμενο του ημερήσιου μέσου όρου των προβλεπόμενων στην παράγραφο 1 μισθολογικών δικαιωμάτων των τριών τελευταίων μηνών πριν από τον μήνα κατά τον οποίο λαμβάνεται η άδεια, επί τον αριθμό των ημερών της άδειας.
[…]»
Ο νόμος-πλαίσιο 153/2017
18 Το άρθρο 18, του Legea-cadru nr. 153/2017 privind salarizarea personalului plătit din fonduri publice (νόμου-πλαισίου 153/2017 περί των αποδοχών του προσωπικού που αμείβεται από δημόσιους πόρους), της 28ης Ιουνίου 2017 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 492, της 28ης Ιουνίου 2017), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος-πλαίσιο 153/2017), προβλέπει τα εξής:
«(1) Από 1ης Δεκεμβρίου 2018, οι διατάκτες χορηγούν υποχρεωτικά, σε μηνιαία βάση, επίδομα σίτισης το οποίο ανέρχεται στο ένα δωδέκατο δύο ακαθάριστων εγγυημένων κατώτατων εθνικών βασικών μισθών [...]
(2) Το επίδομα σίτισης της παραγράφου 1 καταβάλλεται κατ’ αναλογία προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας του προηγούμενου μήνα, τηρουμένου του άρθρου 25, παράγραφος 1.
[…]»
19 Το άρθρο 11, του παραρτήματος I, στοιχείο B, του νόμου-πλαισίου 153/2017, το οποίο τιτλοφορείται «Ειδικές ρυθμίσεις για το διδακτικό προσωπικό», ορίζει τα εξής:
«Το διδακτικό προσωπικό δικαιούται ετήσια άδεια, δυνάμει του νόμου 1/2011 [...], και λαμβάνει αποδοχές αδείας οι οποίες υπολογίζονται σύμφωνα με τις νομοθετικές διατάξεις που εφαρμόζονται στο προσωπικό που αμείβεται από δημόσιους πόρους.»
20 Το άρθρο 12 του παραρτήματος I προβλέπει τα εξής:
«(1) Το διδακτικό, διευθυντικό, συμβουλευτικό και εποπτικό προσωπικό, συμπεριλαμβανομένων των εκπαιδευτικών που ασκούν συμβουλευτικά καθήκοντα σε μονάδες προπανεπιστημιακής εκπαίδευσης, μπορεί επίσης να αμείβεται με ωρομίσθιο ή κατά τρόπο σωρευτικό και με ωρομίσθιο, σύμφωνα με τον νόμο 1/2011, όπως αυτός τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενεστέρως. Ο υπολογισμός της αμοιβής βάσει ωρομισθίου ή της σωρευτικής αμοιβής γίνεται βάσει του διδακτικού ωραρίου που προβλέπεται στον νόμο 1/2011, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενεστέρως.
(2) Οι κανόνες εφαρμογής των διατάξεων της παραγράφου 1 θεσπίζονται με απόφαση του υπουργού παιδείας και έρευνας.»
Οι υπουργικές αποφάσεις σχετικά με τη λήψη της άδειας από το διδακτικό προσωπικό
21 Το άρθρο 5 των Normele metodologice privind efectuarea concediului de odihnă al personalului didactic din învăţământ (μεθοδολογικών κανόνων σχετικά με τη λήψη της ετήσιας άδειας από το διδακτικό προσωπικό) οι οποίοι περιλαμβάνονται στο παράρτημα της Ordinul nr. 5559/2011 al ministrului Educației, Cercetării, Tineretului și Sportului pentru aprobarea Normelor metodologice privind efectuarea concediului de odihnă al personalului didactic din învăţământ (απόφασης 5559/2011 του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας, Νεολαίας και Αθλητισμού περί έγκρισης μεθοδολογικών κανόνων σχετικά με τη λήψη της ετήσιας άδειας από το διδακτικό προσωπικό), της 7ης Οκτωβρίου 2011 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 723, της 13ης Οκτωβρίου 2011, στο εξής: απόφαση 5559/2011), η οποία καταργήθηκε από 11ης Ιουλίου 2021, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, προέβλεπε τα εξής:
«(1) Οι εν ενεργεία εκπαιδευτικοί που εργάζονται επίσης ως ωρομίσθιοι δικαιούνται ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών μόνο για την κύρια θέση για την οποία έχει συναφθεί η σύμβαση εργασίας.
(2) Οι συνταξιούχοι εκπαιδευτικοί που εργάζονται με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου ως ωρομίσθιοι, με πλήρη ή μερική απασχόληση, δικαιούνται άδεια κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας, ο οποίος υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 5.»
22 Το άρθρο 3 των Normele metodologice privind efectuarea concediului de odihnă a personalului didactic de predare, de conducere, de îndrumare şi control şi al personalului de cercetare din învăţământul de stat (μεθοδολογικών κανόνων σχετικά με τη λήψη άδειας από το διδακτικό, διευθυντικό, συμβουλευτικό και εποπτικό προσωπικό, καθώς και από το ερευνητικό προσωπικό της κρατικής εκπαίδευσης) οι οποίοι περιλαμβάνονται στο παράρτημα της Ordinul nr. 4050/2021 al ministrului Educației pentru aprobarea Normelor metodologice privind efectuarea concediului de odihnă a personalului didactic de predare, de conducere, de îndrumare şi control şi al personalului de cercetare din învăţământul de stat (απόφασης 4050/2021 του Υπουργείου Παιδείας περί εγκρίσεως μεθοδολογικών κανόνων σχετικά με τη λήψη άδειας από το διδακτικό, διευθυντικό, συμβουλευτικό και εποπτικό προσωπικό, καθώς και από το ερευνητικό προσωπικό της κρατικής εκπαίδευσης), της 29ης Ιουνίου 2021 (Monitorul Oficial al României, αριθ. 688, της 12ης Ιουλίου 2021, στο εξής: απόφαση 4050/2021) προβλέπει στις παραγράφους 2 και 5 τα εξής:
«(2) Το διδακτικό προσωπικό που εργάστηκε για ένα μέρος του σχολικού/ακαδημαϊκού έτους δικαιούται ετήσια άδεια, η διάρκεια της οποίας υπολογίζεται κατ’ αναλογία προς το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εργάστηκε το εν λόγω σχολικό/ακαδημαϊκό έτος.
[…]
(5) Οι εκπαιδευτικοί που απασχολούνται με καθεστώς μερικής απασχόλησης δικαιούνται ετήσια άδεια κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας τους, ο οποίος υπολογίζεται σύμφωνα με τις παραγράφους (2) έως (4). Οι εκπαιδευτικοί που απασχολούνται με καθεστώς μερικής απασχόλησης σε δύο ή περισσότερες εκπαιδευτικές μονάδες δικαιούνται άδεια σε κάθε μία από τις μονάδες αυτές, κατ’ αναλογίαν προς τον χρόνο που εργάστηκαν.»
23 Το άρθρο 4 της εν λόγω απόφασης προβλέπει τα εξής:
«(1) Στους εκπαιδευτικούς οι οποίοι, κατά τη διάρκεια ενός σχολικού ή ακαδημαϊκού έτους, εργάζονται διαδοχικά σε πλείονες εκπαιδευτικές μονάδες, η ετήσια άδεια χορηγείται από την εκπαιδευτική μονάδα στην οποία εργάζονται κατά τον χρόνο έναρξης των σχολικών διακοπών. Στις περιπτώσεις αυτές, το επίδομα αδείας βαρύνει όλες τις εκπαιδευτικές μονάδες στις οποίες εργάστηκαν, κατ’ αναλογίαν προς το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εργάστηκαν σε καθεμία από αυτές κατά τη διάρκεια του οικείου σχολικού ή ακαδημαϊκού έτους.
[...]»
24 Το άρθρο 5 της εν λόγω απόφασης ορίζει τα εξής:
«(1) Οι εν ενεργεία εκπαιδευτικοί που εργάζονται επίσης ως ωρομίσθιοι δικαιούνται άδεια μετ’ αποδοχών μόνο για τα την κύρια θέση για την οποία έχει συναφθεί η ατομική σύμβαση εργασίας.
(2) Οι συνταξιούχοι εκπαιδευτικοί που εργάζονται, ως ωρομίσθιοι, με σύμβαση εργασίας πλήρους ή μερικής απασχόλησης, λαμβάνουν άδεια κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας, ο οποίος υπολογίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
25 Μεταξύ των ετών 2019 και 2022 οι επίμαχοι εργαζόμενοι συνήψαν με τον εργοδότη συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, ως ωρομίσθιοι, για την περίοδο από τον Σεπτέμβριο έως τον Ιούνιο εκάστου σχολικού έτους. Παράλληλα με τις συμβάσεις αυτές, οι επίμαχοι εργαζόμενοι είχαν συνάψει, με τη συγκεκριμένη εκπαιδευτική μονάδα ή, όσον αφορά τη μία εκ των εργαζομένων, με άλλη εκπαιδευτική μονάδα, συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, ως μέλη του διδακτικού ή του βοηθητικού διδακτικού προσωπικού.
26 Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια της ως άνω περιόδου, οι επίμαχοι εργαζόμενοι έλαβαν άδεια 27 έως 62 ημερών. Οι χρηματικές αξιώσεις για τις περιόδους ετήσιας άδειας καθώς και το επίδομα σίτισης υπολογίστηκαν αποκλειστικά βάσει της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, χωρίς να ληφθεί υπόψη η εργασία που παρασχέθηκε στο πλαίσιο των συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης.
27 Οι επίμαχοι εργαζόμενοι, εκπροσωπούμενοι από τη συνδικαλιστική οργάνωση «Didactica» του Vaslui, άσκησαν αγωγή ενώπιον του Tribunalul Vaslui (πολυμελούς πρωτοδικείου Vaslui, Ρουμανία) με αίτημα να υποχρεωθεί ο εργοδότης να τους καταβάλει, αφενός, τις αποδοχές για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών και, αφετέρου, τα επιδόματα σίτισης κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας και με βάση τις αποδοχές που έλαβαν ως ωρομίσθιοι.
28 Με απόφαση της 17ης Μαρτίου 2023, το Tribunalul Vaslui (πολυμελές πρωτοδικείο Vaslui) έκανε δεκτή την ως άνω αγωγή.
29 Πρώτον, όσον αφορά τον καθορισμό των σχετικών με την ετήσια άδεια χρηματικών αξιώσεων, προκειμένου να αποκλειστεί η εφαρμογή των κανονιστικών διοικητικών πράξεων και συγκεκριμένα των αποφάσεων 5559/2011 και 4050/2021, δυνάμει των οποίων η χορήγηση ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών περιορίζεται στη σύμβαση εργασίας που συνάπτεται για τη βασική θέση εργασίας, ήτοι τη σύμβαση αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο επισήμανε ότι το άρθρο 144, παράγραφος 1, του εργατικού κώδικα, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα στην ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, έχει υπέρτερη νομική ισχύ από τις αποφάσεις αυτές στην ιεραρχία των κανόνων δικαίου. Στηρίχθηκε επίσης στη συνδυασμένη εφαρμογή του άρθρου 7 της οδηγίας 2003/88 και της ρήτρας 4 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, όπου κατοχυρώνεται η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων, όπως οι διατάξεις αυτές έχουν ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, προκειμένου να αποφανθεί ότι η εθνική ρύθμιση που περιορίζει τη χορήγηση ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών δεν συμβιβάζεται με τις εν λόγω διατάξεις.
30 Το εν λόγω δικαστήριο επισήμανε ότι η ρύθμιση αυτή αντιβαίνει στις σχετικές διατάξεις του δικαίου της Ένωσης κατά τις οποίες το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών αποτελεί ανεπιφύλακτο και επιτακτικό δικαίωμα, οι δε εργαζόμενοι με καθεστώς μερικής απασχόλησης δεν πρέπει να τυγχάνουν λιγότερο ευνοϊκής μεταχείρισης, όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, σε σχέση με τους εργαζομένους με καθεστώς πλήρους απασχόλησης.
31 Δεύτερον, όσον αφορά το επίδομα σίτισης που ζητήθηκε να καταβληθεί κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, προκειμένου να διατάξει την καταβολή του στους επίμαχους εργαζομένους, έκρινε ότι η εφαρμοστέα ρύθμιση, ήτοι το άρθρο 18 του νόμου-πλαισίου 153/2017, δεν προέβλεπε καμία διαφοροποίηση ανάλογα με τη φύση της σύμβασης εργασίας που έχει συνάψει ο εργαζόμενος.
32 Ως εκ τούτου, έκρινε ότι τόσο η άρνηση αναγνώρισης του εν λόγω δικαιώματος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών όσο και η άρνηση χορήγησης του επιδόματος σίτισης που προβλέπει η εθνική νομοθεσία χωρίς να προβαίνει σε διαφοροποίηση ανάλογα με τη φύση της επίμαχης σύμβασης εργασίας, δεν ήταν δικαιολογημένες.
33 Ο εργοδότης άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Curtea de Apel Iaşi (εφετείου Ιασίου, Ρουμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, προσβάλλοντάς τη μόνο καθ’ ο μέρος έκανε δεκτή τη χορήγηση των αποδοχών ετήσιας άδειας.
34 Ο εργοδότης ισχυρίζεται ότι ο βασικός μισθός του εκπαιδευτικού που προσλαμβάνεται με σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου αποτελεί το σημείο αναφοράς για τον υπολογισμό του ωρομισθίου για τις κενές ή δεσμευμένες θέσεις εκπαιδευτικών. Διατείνεται ότι η άσκηση διδακτικών καθηκόντων με ωρομίσθιο πρέπει να θεωρηθεί ως στοιχείο πρόσθετο σε σχέση με τη σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και υπογραμμίζει ότι ο εθνικός νομοθέτης προέβλεψε ότι για τη χορήγηση των αποδοχών ετήσιας άδειας λαμβάνεται υπόψη μόνον ο χρόνος εργασίας αναφοράς, ήτοι ο χρόνος που καλύπτεται από τη σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης.
35 Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, αφενός, το επίμαχο νομικό ζήτημα στην υπό κρίση υπόθεση αφορά τις αποδοχές που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών και όχι τη διάρκεια της περιόδου ανάπαυσης, δεδομένου ότι η εθνική ρύθμιση προβλέπει, για τους επίμαχους εργαζομένους, ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών η οποία υπερβαίνει σε διάρκεια την ελάχιστη διάρκεια που εγγυάται η οδηγία 2003/88.
36 Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ρύθμιση αυτή εισάγει διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των εργαζομένων που απασχολούνται βάσει μίας μόνο σύμβασης εργασίας, οι οποίοι δικαιούνται αποδοχές για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών υπολογιζόμενες βάσει των εισοδημάτων που λαμβάνουν, και των εργαζομένων οι οποίοι έχουν συνάψει παράλληλα δύο χωριστές συμβάσεις εργασίας, όπως οι επίμαχοι εργαζόμενοι, των οποίων οι σχετικές με την ετήσια άδεια χρηματικές αξιώσεις υπολογίζονται αποκλειστικά και μόνο βάσει των εισοδημάτων που απορρέουν από την εκτέλεση της βασικής σύμβασης, ήτοι των εισοδημάτων που αντιστοιχούν στη σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης.
37 Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες, πρώτον, ως προς το αν η εν λόγω εθνική ρύθμιση είναι σύμφωνη με το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88 και την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων, η οποία κατοχυρώνεται στις ρήτρες 4 των δύο συμφωνιών-πλαισίων, όσον αφορά τον τρόπο υπολογισμού των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών των επίμαχων εργαζομένων.
38 Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, βάσει όσων προβλέπονται στις ρήτρες 4 των δύο συμφωνιών-πλαισίων, ως προς το αν υφίσταται υποχρέωση του εργοδότη να καταβάλει στους επίμαχους εργαζομένους το επίδομα σίτισης βάσει της εκτέλεσης της δεύτερης σύμβασης εργασίας, ήτοι της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, ενώ, επί του παρόντος, ο εργοδότης λαμβάνει υπόψη μόνον τη δραστηριότητα που ασκείται στο πλαίσιο της βασικής σύμβασης.
39 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι στους επίμαχους εργαζομένους επιφυλάσσεται λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση και ότι η αιτιολογία που εμπεριέχεται στο άρθρο 18 του νόμου-πλαισίου 153/2017, με το οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα στο επίδομα σίτισης και καθορίζεται ανώτατο όριο, η συμπλήρωση του οποίου επιτυγχάνεται με μόνον τον χρόνο εργασίας που παρέχεται στο πλαίσιο πλήρους απασχόλησης και μόνον, όπως ο χρόνος αυτός προβλέπεται στη βασική σύμβαση εργασίας, δεν δύναται να δικαιολογήσει αυτή τη διαφορετική μεταχείριση εις βάρος των επίμαχων εργαζομένων.
40 Το δικαστήριο αυτό υποθέτει ότι, όταν ένας εργαζόμενος έχει συνάψει ταυτόχρονα δύο συμβάσεις εργασίας είτε με τον ίδιο είτε με διαφορετικούς εργοδότες, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, το δικαίωμα ετήσιας άδειας που προβλέπεται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2003/88 πρέπει να διασφαλίζεται βάσει καθεμιάς από τις συμβάσεις αυτές, ήτοι τόσο βάσει της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης όσο και βάσει της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης. Βασιζόμενο στην απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2015, Greenfield, (C‑219/14, EU:C:2015:745), το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, εάν γίνει δεκτό ότι το επίδομα σίτισης αποτελεί τμήμα των τακτικών αποδοχών του εκπαιδευτικού βάσει της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, το επίδομα αυτό πρέπει επίσης να συνυπολογιστεί κατά τον καθορισμό των σχετικών με την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών χρηματικών αξιώσεων.
41 Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel Iași (εφετείο Ιασίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1. Έχουν το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, το άρθρο 31, παράγραφος 2, του [Χάρτη], η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 97/81 και η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70, την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει ότι, σε περίπτωση σώρευσης συμβάσεων εργασίας εκ μέρους του ίδιου εργαζομένου στον τομέα της προπανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ήτοι σύμβασης αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης για τη βασική θέση εργασίας και σύμβασης ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης υπό καθεστώς ωριαίας αμοιβής, ο εργαζόμενος δικαιούται αμοιβή σχετικά με την άδεια μετ’ αποδοχών η οποία υπολογίζεται μόνο για τη βασική θέση εργασίας;
2. Έχουν η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 97/81, η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88 την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση και πρακτική οι οποίες αποκλείουν, σε περίπτωση σώρευσης συμβάσεων εργασίας εκ μέρους του διδακτικού προσωπικού της προπανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ήτοι σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης για τη βασική θέση εργασίας, αφενός, και σύμβασης ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης υπό καθεστώς ωριαίας αμοιβής, αφετέρου, τη χορήγηση επιδόματος σίτισης κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας που παρασχέθηκε βάσει της σύμβασης ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, καθώς και τον συνυπολογισμό του εν λόγω επιδόματος κατά τον καθορισμό του ποσού των αποδοχών ετήσιας άδειας;»
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
42 Με απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2024, το Δικαστήριο ανέθεσε την υπό κρίση υπόθεση στο έκτο τμήμα και αποφάσισε ότι η υπόθεση αυτή θα εκδικαζόταν χωρίς τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως και χωρίς ανάπτυξη προτάσεων.
43 Κατόπιν αιτήματος του έκτου τμήματος του Δικαστηρίου, υποβληθέντος κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 60, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το Δικαστήριο αποφάσισε στις 28 Οκτωβρίου 2025 να παραπέμψει την υπόθεση στο πρώτο τμήμα. Επιπλέον, το Δικαστήριο αποφάσισε ότι η υπόθεση θα εκδικαστεί χωρίς τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζήτησης, αλλά με ανάπτυξη προτάσεων.
44 Με τη διάταξη της 5ης Δεκεμβρίου 2025, Şcoala gimnazială «Mihai Eminescu» (C‑706/23, EU:C:2025:951), το Δικαστήριο, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, διέταξε τη διεξαγωγή προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 83 του Κανονισμού Διαδικασίας.
45 Στις 26 Μαρτίου 2026, ο γενικός εισαγγελέας ανέπτυξε τις προτάσεις του.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
46 Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 31, παράγραφος 2, του Χάρτη, καθώς και οι ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι, για τις αποδοχές που οφείλονται σε εργαζόμενο για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, δεν λαμβάνονται υπόψη, σε περίπτωση σωρεύσεως στο πρόσωπό του σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, αφενός, και σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, αφετέρου, ο χρόνος παρασχεθείσας εργασίας και τα κτηθέντα εισοδήματα στο πλαίσιο της εκτέλεσης της δεύτερης σύμβασης.
47 Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο πρώτο ερώτημα, πρέπει, προκαταρκτικώς, να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, πρέπει να παρέχεται σε όλους τους εργαζομένους ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων.
48 Το δικαίωμα αυτό, το οποίο παρέχεται σε κάθε εργαζόμενο, απηχεί και διευκρινίζει το θεμελιώδες δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη (πρβλ., απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2021, job-medium, C‑233/20, EU:C:2021:960, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
49 Πρέπει να υπομνησθεί, αφενός, ότι το δικαίωμα σε ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών συνιστά ιδιαίτερης σημασίας αρχή του κοινωνικού δικαίου της Ένωσης, από την οποία δεν χωρεί παρέκκλιση και της οποίας η εφαρμογή από τις αρμόδιες εθνικές αρχές μπορεί να γίνεται μόνον εντός των ορίων που ρητώς καθορίζει η οδηγία 2003/88 (πρβλ. αποφάσεις της 26ης Ιουνίου 2001, BECTU, C‑173/99, EU:C:2001:356, σκέψη 43 και της 25ης Νοεμβρίου 2021, job-medium, C‑233/20, EU:C:2021:960, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50 Αφετέρου, πρέπει να διευκρινιστεί ότι το δικαίωμα ετήσιας άδειας αποτελεί τη μία μόνον από τις δύο πτυχές του δικαιώματος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών. Το θεμελιώδες αυτό δικαίωμα περιλαμβάνει επίσης δικαίωμα στην καταβολή αποδοχών (πρβλ., απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2021, job-medium, C‑233/20, EU:C:2021:960, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51 Πράγματι, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι ο όρος «ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών» του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, σημαίνει ότι διαρκούσης της «ετήσιας άδειας», κατά την έννοια της οδηγίας αυτής, πρέπει να συνεχίζεται η καταβολή αποδοχών, δηλαδή ότι ο εργαζόμενος πρέπει να εισπράττει τις τακτικές αποδοχές του για αυτή την περίοδο αναπαύσεως [αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Hein, C‑385/17, EU:C:2018:1018, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, καθώς και της 9ης Δεκεμβρίου 2021, Staatssecretaris van Financiën (Αποδοχές κατά την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών), C‑217/20, EU:C:2021:987, σκέψη 26]. Κατά τη νομολογία αυτή, τα σχετικά με την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών δικαιώματα πρέπει κατ’ αρχήν να υπολογίζονται σε συνάρτηση προς τις περιόδους πράγματι παρασχεθείσας από αυτόν εργασίας δυνάμει της συμβάσεως εργασίας (απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Hein, C‑385/17, EU:C:2018:1018, σκέψη 27).
52 Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι σκοπός της απαίτησης αυτής είναι να εξασφαλίζεται ότι ο εργαζόμενος, όταν ασκεί το δικαίωμά του ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, βρίσκεται, όσον αφορά τις αποδοχές του, σε κατάσταση παρόμοια με εκείνη των περιόδων εργασίας του [αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Hein, C‑385/17, EU:C:2018:1018, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 9ης Δεκεμβρίου 2021, Staatssecretaris van Financiën (Αποδοχές κατά την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών), C‑217/20, EU:C:2021:987, σκέψη 27].
53 Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι ο εργοδότης υποχρεούται να καταβάλει τις αποδοχές που οφείλονται για την περίοδο της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, μόνον κατά την προβλεπόμενη στη διάταξη αυτή ελάχιστη διάρκεια της ετήσιας άδειας. Ωστόσο, η διάταξη αυτή δεν επιβάλλει οι τακτικές αποδοχές να καταβάλλονται για το μέρος της ετήσιας άδειάς του το οποίο, δυνάμει του εθνικού δικαίου, υπερβαίνει την ελάχιστη διάρκεια των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπει η οδηγία (πρβλ., απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Hein, C‑385/17, EU:C:2018:1018, σκέψη 41).
54 Επιπλέον, αν ο αριθμός των ημερών της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών ή οι συνθήκες χορήγησής της ρυθμίζονται με εθνικά μέτρα τα οποία υπερβαίνουν το ελάχιστο απαιτούμενο κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να αντισταθμίσουν τις εις βάρος του εργαζομένου επιπτώσεις της μειώσεως των οφειλόμενων για την άδεια αυτή αποδοχών, διότι άλλως θα θιγόταν το δυνάμει της διατάξεως αυτής δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, του οποίου αναπόσπαστο τμήμα αποτελεί το δικαίωμα του εργαζομένου σε παρόμοιες οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο άδειας και αναψυχής με αυτές που ισχύουν κατά τον χρόνο παροχής της εργασίας του (πρβλ. αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Hein, C‑385/17, EU:C:2018:1018, σκέψη 43, και της 19ης Νοεμβρίου 2019, TSN και AKT, C‑609/17 και C‑610/17, EU:C:2019:981, σκέψη 35).
55 Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι, σε περίπτωση που οι αποδοχές που καταβάλλονται για την προβλεπόμενη από το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88 ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών υπολείπονται των τακτικών αποδοχών που καταβάλλονται στον εργαζόμενο κατά τις περιόδους παροχής εργασίας, ενδέχεται ο εργαζόμενος να έχει κίνητρο να μη λάβει την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών που δικαιούται, καθόσον η λήψη της άδειας θα μπορούσε να επιφέρει μείωση των αποδοχών του κατά τη διάρκεια της άδειας [πρβλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Hein, C‑385/17, EU:C:2018:1018, σκέψη 44 και της 9ης Δεκεμβρίου 2021, Staatssecretaris van Financiën (Αποδοχές κατά την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών), C‑217/20, EU:C:2021:987, σκέψη 33].
56 Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, για τους επίμαχους εργαζομένους, οι οποίοι έχουν συνάψει ταυτόχρονα σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης καθώς και σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, οι αποδοχές που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, υπολογίζονται αποκλειστικά βάσει των εισοδημάτων από τη σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης. Κατά συνέπεια, τα εισοδήματα που αντιστοιχούν στο χρονικό διάστημα της πραγματικής εργασίας που παρασχέθηκε στο πλαίσιο της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης δεν λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό αυτό.
57 Επιβάλλεται, επομένως, η διαπίστωση ότι, τουλάχιστον όσον αφορά την ελάχιστη διάρκεια της ετήσιας άδειας, την οποία προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, η διάταξη αυτή αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία δεν επιτρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για τον υπολογισμό των αποδοχών ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, τα εισοδήματα που αντιστοιχούν στον πραγματικό χρόνο εργασίας που πραγματοποίησαν οι ενδιαφερόμενοι εργαζόμενοι στο πλαίσιο της σύμβασής τους εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης.
58 Πράγματι, το ύψος των αποδοχών που καταβάλλονται στους εργαζομένους για την ελάχιστη ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, δεν πρέπει να είναι χαμηλότερο από τον μέσο όρο των τακτικών αποδοχών τις οποίες αυτοί προβλέπεται να λαμβάνουν κατά τη διάρκεια των περιόδων πραγματικής παροχής εργασίας.
59 Συναφώς, όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 46 και 47 των προτάσεών του, το γεγονός ότι ο εργαζόμενος με σύμβαση αορίστου χρόνου συνδέεται με τον εργοδότη του και με σύμβαση ορισμένου χρόνου δεν ασκεί μεν καμία επιρροή στην εφαρμογή του άρθρου 7 της οδηγίας 2003/88, εντούτοις ο αποκλεισμός των ωρών εργασίας που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο σύμβασης ορισμένου χρόνου μερικής απασχόλησης από τον υπολογισμό των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών απαιτεί να εξεταστεί κατά πόσον οι δύο συμφωνίες-πλαίσια έχουν εφαρμογή σε περιπτώσεις σώρευσης δύο συμβάσεων εργασίας στο πρόσωπο του ίδιου εργαζομένου, όπως συμβαίνει εν προκειμένω.
60 Η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου απαγορεύει να αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι ορισμένου χρόνου δυσμενώς, όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, σε σχέση με αντίστοιχους εργαζομένους αορίστου χρόνου, για τον λόγο και μόνον ότι εργάζονται δυνάμει σύμβασης ορισμένου χρόνου, εκτός εάν η διαφορετική αυτή μεταχείριση δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους. Ομοίως, στο πνεύμα του επιδιωκόμενου σκοπού της εξαλείψεως των διακρίσεων μεταξύ εργαζομένων με μερική απασχόληση και εργαζομένων με πλήρη απασχόληση, η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, απαγορεύει το να αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση με τρόπο λιγότερο ευνοϊκό, όσον αφορά τις συνθήκες απασχόλησης, απ’ ό,τι οι συγκρίσιμοι εργαζόμενοι με πλήρη απασχόληση για τον λόγο και μόνον ότι εργάζονται με μερική απασχόληση, εκτός αν η διαφορετική τους μεταχείριση δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους [απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, Ministero della Giustizia κ.λπ. (Καθεστώς των Iταλών ειρηνοδικών), C‑236/20, EU:C:2022:263, σκέψεις 32 και 33].
61 Η απαγόρευση δυσμενών διακρίσεων δεν είναι παρά η ειδική έκφραση της γενικής αρχής της ισότητας που περιλαμβάνεται στις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου της Ένωσης (αποφάσεις της 10ης Ιουνίου 2010, Bruno κ.λπ., C‑395/08 και C‑396/08, EU:C:2010:329, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία και της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, Gnattai, C‑543/23, EU:C:2025:653, σκέψεις 33 και 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
62 Δοθέντος ότι το γράμμα της ρήτρας 4, σημεία 1 και 2, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης είναι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπο με το γράμμα της ρήτρας 4, σημεία 1 και 2, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, επισημαίνεται ότι οι εκτιμήσεις που διατυπώθηκαν ως προς τη μία από τις διατάξεις αυτές ισχύουν επίσης, mutatis mutandis, και για την άλλη [απόφαση της 7ης Απριλίου 2022, Ministero della Giustizia κ.λπ. (Καθεστώς των Iταλών ειρηνοδικών), C‑236/20, EU:C:2022:263, σκέψη 34].
63 Προκειμένου να κριθεί αν η μεταχείριση της οποίας έτυχαν οι επίμαχοι εργαζόμενοι αντέβαινε στο σημείο 1 των ρητρών 4 των δύο συμφωνιών-πλαισίων, πρέπει να εξεταστεί, πρώτον, κατά πόσον οι εν λόγω διατάξεις έχουν εφαρμογή ratione personae.
64 Η ρήτρα 3, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης ορίζει ως «εργαζόμενο με μερική απασχόληση» τον εργαζόμενο που οι ώρες εργασίας του, υπολογιζόμενες σε εβδομαδιαία βάση ή κατά μέσο όρο για μια περίοδο απασχόλησης ενός έτους, είναι λιγότερες από τις κανονικές ώρες εργασίας ενός συγκρίσιμου εργαζόμενου με πλήρη απασχόληση. Η ρήτρα 3, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου, ορίζει ως «εργαζόμενο ορισμένου χρόνου» το πρόσωπο που έχει σύμβαση ή σχέση εργασίας ορισμένου χρόνου συναφθείσα απευθείας μεταξύ του εργοδότη και του εργαζομένου, η λήξη της οποίας καθορίζεται από αντικειμενικούς όρους, όπως παρέλευση συγκεκριμένης ημερομηνίας, η ολοκλήρωση συγκεκριμένου έργου ή πραγματοποίηση συγκεκριμένου γεγονότος.
65 Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η οδηγία 1999/70 και η συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου έχουν εφαρμογή στο σύνολο των εργαζομένων που παρέχουν αμειβόμενες υπηρεσίες στο πλαίσιο σχέσης εργασίας ορισμένου χρόνου που τους συνδέει με τον εργοδότη τους, είτε πρόκειται για διοικητικές αρχές είτε για άλλους φορείς του δημόσιου τομέα (αποφάσεις της 13ης Σεπτεμβρίου 2007, Del Cerro Alonso, C‑307/05, EU:C:2007:509, σκέψεις 25 και 28, της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, Rosado Santana, C‑177/10, EU:C:2011:557, σκέψεις 42, 55 και 58, της 20ής Ιουνίου 2019, Ustariz Aróstegui, C‑72/18, EU:C:2019:516, σκέψη 24, και της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, Gnattai, C‑543/23, EU:C:2025:653, σκέψη 37).
66 Όσον αφορά το ζήτημα του αν οι ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων έχουν εφαρμογή σε περίπτωση σωρεύσεως συμβάσεων με τον ίδιο εργοδότη, όπως συμβαίνει ιδίως εν προκειμένω, υπενθυμίζεται, κατά πρώτον, ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει, λαμβανομένων υπόψη των σκοπών που επιδιώκουν οι δύο συμφωνίες-πλαίσια, ότι οι ρήτρες 4 πρέπει να νοούνται ως έκφραση μιας αρχής του κοινωνικού δικαίου της Ένωσης η οποία δεν μπορεί να ερμηνεύεται συσταλτικώς (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Απριλίου 2008, Impact, C‑268/06, EU:C:2008:223, σκέψη 114, της 10ης Ιουνίου 2010, Bruno κ.λπ., C‑395/08 και C‑396/08, EU:C:2010:329, σκέψη 32, και της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, Rosado Santana, C‑177/10, EU:C:2011:557, σκέψη 44).
67 Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου αποσκοπεί στην εφαρμογή της αρχής της απαγορεύσεως των δυσμενών διακρίσεων στους εργαζομένους ορισμένου χρόνου, ώστε ο εργοδότης να μη χρησιμοποιεί μια τέτοια σχέση εργασίας προκειμένου να στερήσει από τους ως άνω εργαζομένους τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στους εργαζομένους αορίστου χρόνου [αποφάσεις της 7ης Απριλίου 2022, Ministero della Giustizia κ.λπ. (Καθεστώς των Ιταλών ειρηνοδικών), C‑236/20, EU:C:2022:263, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, της 20ής Φεβρουαρίου 2024, X (Μη αιτιολόγηση καταγγελίας), C‑715/20, EU:C:2024:139, σκέψη 42, και της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, Gnattai, C‑543/23, EU:C:2025:653, σκέψη 42].
68 Κατά τρίτον, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η περίπτωση σωρεύσεως διαδοχικών συμβάσεων και, συγκεκριμένα, σύμβασης εργασίας μερικής απασχόλησης ακολουθούμενης από σύμβαση εργασίας πλήρους απασχόλησης, δεν μπορεί να αποκλειστεί αυτομάτως από το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης. Πράγματι, ο εξ ορισμού αποκλεισμός της εφαρμογής της συμφωνίας-πλαισίου σε μια τέτοια περίπτωση θα περιόριζε, κατά παράβαση του σκοπού για τον οποίο έχει συνομολογηθεί η εν λόγω ρήτρα 4, την έκταση της παρεχόμενης στους οικείους εργαζομένους προστασίας έναντι των δυσμενών διακρίσεων και θα είχε ως συνέπεια την άνευ λόγου συσταλτική ερμηνεία της ρήτρας αυτής, σε αντίθεση με όσα επιτάσσει η νομολογία του Δικαστηρίου (πρβλ., απόφαση της 7ης Ιουλίου 2022, Ζώνη επεμβάσεως Hainaut-Centre, C‑377/21, EU:C:2022:530, σκέψεις 44 και 45).
69 Το ίδιο συμπέρασμα επιβάλλεται στην περίπτωση σώρευσης σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, αφενός, και σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, αφετέρου, δεδομένου ότι, όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 63 των προτάσεών του, ερμηνεία των ρητρών 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων, υπό την έννοια ότι δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής τους η περίπτωση σώρευσης συμβάσεων εργασίας, κάτι που δεν προκύπτει από τη διατύπωση των ρητρών 4, θα περιόριζε, σε αντίθεση προς το γράμμα και το πλαίσιο των εν λόγω ρητρών 4 καθώς και προς τον σκοπό που επιδιώκεται με αυτές, το πεδίο της παρεχόμενης στους εν λόγω εργαζόμενους προστασίας έναντι των δυσμενών διακρίσεων.
70 Εξάλλου, καίτοι η ρήτρα 2, σημείο 2, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης επιτρέπει, βεβαίως, στα κράτη μέλη ή στους κοινωνικούς εταίρους να εξαιρούν εν όλω ή εν μέρει από τις διατάξεις της τους εργαζομένους μερικής απασχόλησης που εργάζονται περιστασιακά, επισημαίνεται εντούτοις ότι ο αποκλεισμός αυτός δεν είναι σε καμία περίπτωση αυτόματος, εφόσον εξαρτάται από ορισμένες διαδικασίες και προϋποθέσεις (πρβλ., απόφαση της 7ης Ιουλίου 2022, Ζώνη επεμβάσεως Hainaut-Centre, C‑377/21, EU:C:2022:530, σκέψη 48). Από κανένα όμως στοιχείο της δικογραφίας που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι η ρουμανική νομοθεσία έκανε χρήση μιας τέτοιας εξαίρεσης.
71 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι έκαστος εκ των επίμαχων εργαζόμενων εμπίπτει στις έννοιες του «εργαζόμενου ορισμένου χρόνου» και του «εργαζόμενου με μερική απασχόληση», κατά τις ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων, σε συνδυασμό με τις ρήτρες 3, σημείο 1, αυτών, και ότι, συνεπώς, εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών.
72 Δεύτερον, όσον αφορά το ζήτημα του αν οι αποδοχές που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών εμπίπτουν στην έννοια των «συνθηκών απασχόλησης» κατά τις ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων, από τη νομολογία προκύπτει ότι η έννοια αυτή καταλαμβάνει τις συνθήκες που αφορούν τις αμοιβές [πρβλ. αποφάσεις της 7ης Απριλίου 2022, Ministero della Giustizia κ.λπ. (Καθεστώς των Ιταλών ειρηνοδικών), C‑236/20, EU:C:2022:263, σκέψη 36, και της 7ης Ιουλίου 2022, Ζώνη επεμβάσεως Hainaut-Centre, C‑377/21, EU:C:2022:530, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
73 Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι στις «συνθήκες απασχόλησης», κατά την έννοια της ρήτρας 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, εμπίπτουν τα συστατικά στοιχεία των αποδοχών, συμπεριλαμβανομένων του επιπέδου των στοιχείων αυτών, του δικαιώματος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών καθώς και των όρων σχετικά με τη σύνταξη γήρατος βάσει της σχέσεως εργασίας [αποφάσεις της 7ης Απριλίου 2022, Ministero della Giustizia κ.λπ. (Καθεστώς των Ιταλών ειρηνοδικών), C‑236/20, EU:C:2022:263, σκέψη 38, και της 27ης Ιουνίου 2024, Peigli, C‑41/23, EU:C:2024:554, σκέψη 43]. Όσον αφορά την έννοια των «συνθηκών απασχόλησης» κατά τη ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί κατά παρόμοιο τρόπο (αποφάσεις της 10ης Ιουνίου 2010, Bruno κ.λπ., C‑395/08 και C‑396/08, EU:C:2010:329, σκέψη 42, και της 19ης Οκτωβρίου 2023, Lufthansa CityLine, C 660/20, EU:C:2023:789, σκέψεις 41 και 42).
74 Επομένως, δεδομένου ότι το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών περιλαμβάνει δικαίωμα στην καταβολή αποδοχών, οι σχετικές αποδοχές εμπίπτουν στην έννοια των «συνθηκών απασχόλησης», κατά τις ρήτρες 4 των δύο συμφωνιών-πλαισίων.
75 Ως εκ τούτου, οι επίμαχες στην κύρια δίκη περιπτώσεις εμπίπτουν στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής των ρητρών 4.
76 Τρίτον, πρέπει να εκτιμηθεί αν οι επίμαχοι εργαζόμενοι ασκούν, στο πλαίσιο της σύμβασής τους ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, την ίδια ή παρόμοια εργασία, κατά την έννοια των δύο συμφωνιών-πλαισίων, με εκείνη που ασκούν εργαζόμενοι που απασχολούνται από τον ίδιο εργοδότη με σύμβαση αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης. Συναφώς, πρέπει να εξεταστεί αν, λαμβανομένου υπόψη ενός συνόλου παραγόντων, όπως η φύση της εργασίας, η απαιτούμενη κατάρτιση και οι συνθήκες εργασίας, οι εργαζόμενοι αυτοί είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως τελούντες σε παρεμφερή κατάσταση [πρβλ. απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2022, Presidenza del Consiglio dei Ministri κ.λπ. (Πανεπιστημιακοί ερευνητές), C‑40/20 και C‑173/20, EU:C:2022:985, σκέψη 101 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
77 Η ρήτρα 3, σημείο 2, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης ορίζει ότι ως «συγκρίσιμος εργαζόμενος με πλήρη απασχόληση» νοείται ο εργαζόμενος με πλήρη απασχόληση που εργάζεται στην ίδια επιχείρηση, έχει την ίδια μορφή σύμβασης ή σχέσης απασχόλησης και εκτελεί τα ίδια ή παρόμοια καθήκοντα, λαμβανομένων υπόψη και άλλων παραγόντων, όπως η αρχαιότητα και η ειδίκευση. Ομοίως, η ρήτρα 3, σημείο 2, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου διευκρινίζει ότι ως «αντίστοιχος εργαζόμενος αορίστου χρόνου» νοείται ο εργαζόμενος που έχει σύμβαση ή σχέση εργασίας αορίστου χρόνου στην ίδια επιχείρηση, και απασχολείται στην ίδια ή παρόμοια εργασία/απασχόληση, λαμβανομένων υπόψη των προσόντων ή των δεξιοτήτων.
78 Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι όταν ο οι εργαζόμενοι ορισμένου χρόνου ασκούν τα ίδια καθήκοντα με τους εργαζομένους αορίστου χρόνου τους οποίους απασχολεί ο ίδιος εργοδότης ή κατέχουν την ίδια θέση με αυτούς, πρέπει κατ’ αρχήν να γίνεται δεκτό ότι οι δύο αυτές κατηγορίες εργαζομένων τελούν σε παρεμφερή κατάσταση [αποφάσεις της 15ης Δεκεμβρίου 2022, Presidenza del Consiglio dei Ministri κ.λπ. (Πανεπιστημιακοί ερευνητές), C‑40/20 και C‑173/20, EU:C:2022:985, σκέψη 102 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία και της 19ης Οκτωβρίου 2023, Lufthansa CityLine, C‑660/20, EU:C:2023:789, σκέψη 45].
79 Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, με τη σώρευση σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, αφενός, και σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, αφετέρου, και συγκεκριμένα με τη σύναψη της δεύτερης αυτής σύμβασης, κατέστη δυνατό οι επίμαχοι εργαζόμενοι να αναπληρώσουν άλλους εκπαιδευτικούς σε κενές θέσεις, ασκώντας έτσι τα ίδια καθήκοντα με αυτούς.
80 Επομένως, σε περίπτωση σωρεύσεως συμβάσεων υπό περιστάσεις όπως αυτές της υπόθεσης της κύριας δίκης, πληρούται το κριτήριο του παρεμφερούς χαρακτήρα των καταστάσεων, υπό την έννοια ότι η κατάσταση των επίμαχων εργαζομένων, ως εργαζομένων με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, είναι παρεμφερής σε σχέση με εκείνη των εργαζομένων που απασχολούνται από τον ίδιο εργοδότη για αόριστο χρόνο και με πλήρη απασχόληση.
81 Τέταρτον, όσον αφορά τη διαφορετική μεταχείριση εις βάρος των επίμαχων εργαζομένων, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, στο μέτρο που οι εν λόγω εργαζόμενοι έχουν συνάψει σωρευτικά μια βασική σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και μια δεύτερη σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, τα άρθρα 5 των αποφάσεων 5559/2011 και 4050/2021, δεν επιτρέπουν να ληφθούν υπόψη, στο πλαίσιο του υπολογισμού των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, τα εισοδήματα που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο της δεύτερης ως άνω σύμβασης.
82 Ως εκ τούτου, υπό την επιφύλαξη εξακριβώσεως στην οποία θα πρέπει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι επίμαχοι εργαζόμενοι υφίστανται λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση όσον αφορά τον υπολογισμό των αποδοχών που τους οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών σε περίπτωση σωρεύσεως δύο συμβάσεων εργασίας, εκ των οποίων η μεν πρώτη είναι αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, η δε δεύτερη ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης.
83 Υπενθυμίζεται, αφενός, ότι οι ρήτρες 4 των δύο συμφωνιών-πλαισίων απαγορεύουν να αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης λιγότερο ευνοϊκά σε σχέση με τους αντίστοιχους εργαζομένους αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης για τον λόγο και μόνον ότι εργάζονται με μερική απασχόληση για ορισμένο χρόνο, εκτός αν η διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Ιουνίου 2019, Ustariz Aróstegui, C‑72/18, EU:C:2019:516, σκέψη 23, και της 5ης Μαΐου 2022, Universiteit Antwerpen κ.λπ., C‑265/20, EU:C:2022:361, σκέψη 43).
84 Αφετέρου, η έννοια των «αντικειμενικών λόγων», κατά τις ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων, δεν πρέπει να νοείται ως δυνάμενη να δικαιολογήσει διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των εργαζομένων ορισμένου χρόνου και των εργαζομένων αορίστου χρόνου ή μεταξύ των εργαζομένων μερικής απασχόλησης και των εργαζομένων πλήρους απασχόλησης εκ του γεγονότος ότι η διαφορετική αυτή μεταχείριση προβλέπεται από γενικό και αφηρημένο κανόνα, όπως είναι ένας νόμος ή μια συλλογική σύμβαση. Πράγματι, η έννοια αυτή απαιτεί να δικαιολογείται η άνιση μεταχείριση από την ύπαρξη σαφών και συγκεκριμένων στοιχείων, που να χαρακτηρίζουν τις περί ων πρόκειται συνθήκες απασχολήσεως στο ειδικό πλαίσιο εντός του οποίου αυτές εντάσσονται και επί τη βάσει αντικειμενικών και διαφανών κριτηρίων, προκειμένου να ελεγχθεί αν η άνιση αυτή μεταχείριση ανταποκρίνεται σε πραγματική ανάγκη, είναι κατάλληλη προς επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και αναγκαία προς τούτο. Τα εν λόγω στοιχεία μπορούν να ανάγονται, μεταξύ άλλων, στην ιδιαίτερη φύση των καθηκόντων για την εκτέλεση των οποίων έχουν συναφθεί συμβάσεις ορισμένου χρόνου και στα εγγενή χαρακτηριστικά των καθηκόντων αυτών ή, ενδεχομένως, στην επιδίωξη θεμιτού σκοπού κοινωνικής πολιτικής εκ μέρους κράτους μέλους [αποφάσεις της 5ης Μαΐου 2022, Universiteit Antwerpen κ.λπ., C‑265/20, EU:C:2022:361, σκέψεις 53 και 54, και της 20ής Φεβρουαρίου 2024, X (Μη αιτιολόγηση καταγγελίας), C‑715/20, EU:C:2024:139, σκέψεις 58 και 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
85 Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, εθνικά δικαστήρια έχουν κρίνει ότι η μεταχείριση των επίμαχων εργαζομένων δεν συνιστά δυσμενή διάκριση, καθόσον η επίμαχη ρύθμιση αποσκοπεί στη διασφάλιση της συνέχειας της εκπαιδευτικής δραστηριότητας είτε σε περιπτώσεις όπου ο κάτοχος της θέσης είναι ανίκανος προς εργασία είτε σε περιπτώσεις δυσπρόσιτων περιοχών, όπου το διδακτικό προσωπικό δεν επαρκεί.
86 Όσον αφορά το ζήτημα του αν η επίμαχη στην κύρια δίκη διαφορετική μεταχείριση ανταποκρίνεται σε πραγματική ανάγκη, συμβάλλει στην επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και είναι αναγκαία προς τούτο, πρέπει να υπογραμμιστεί η νομιμότητα αυτού καθεαυτόν του εν λόγω σκοπού, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της συνέχειας της εκπαιδευτικής δραστηριότητας. Ωστόσο, προκύπτει ότι η επίμαχη εθνική ρύθμιση δεν δικαιολογείται υπό το πρίσμα του ως άνω σκοπού. Πράγματι, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η μη λήψη υπόψη, κατά τον υπολογισμό των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών των επίμαχων εργαζομένων, της παρασχεθείσας εργασίας και των εισοδημάτων που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης δεν συνδέεται με τον εν λόγω σκοπό.
87 Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η διαφορετική μεταχείριση των επίμαχων εργαζομένων δεν δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους κατά την έννοια των ρητρών 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων, όσον αφορά τον υπολογισμό των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών.
88 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 31, παράγραφος 2, του Χάρτη, καθώς και οι ρήτρες 4 των δύο συμφωνιών-πλαισίων έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι για τις αποδοχές που οφείλονται σε εργαζόμενο για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, δεν λαμβάνονται υπόψη, σε περίπτωση σωρεύσεως στο πρόσωπό του σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, αφενός, και σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, αφετέρου, ο χρόνος παρασχεθείσας εργασίας και τα κτηθέντα εισοδήματα στο πλαίσιο της εκτέλεσης της δεύτερης σύμβασης.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
89 Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88 καθώς και οι ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση και πρακτική δυνάμει των οποίων, σε περίπτωση σωρεύσεως στο πρόσωπο εργαζομένου, αφενός, σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και, αφετέρου, σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, πρώτον, για το επίδομα σίτισης που χορηγείται στον εν λόγω εργαζόμενο λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικά ο χρόνος πραγματικής εργασίας που παρασχέθηκε σε εκτέλεση της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και, δεύτερον, το ποσό του επιδόματος αυτού δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών.
90 Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε ότι το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης επίδομα σίτισης διέπεται από τον νόμο-πλαίσιο 153/2017 περί των αποδοχών του προσωπικού που αμείβεται από δημόσιους πόρους και συνιστά στοιχείο των αποδοχών. Προκειμένου να χορηγηθεί το επίδομα αυτό, δεν χρειάζεται να αποδειχθεί ότι το χορηγούμενο ποσό προορίζεται πράγματι για την κάλυψη εξόδων σίτισης. Επιπλέον, το εν λόγω επίδομα εμπίπτει στις μηνιαίες μισθολογικές απολαβές και υπόκειται στους ίδιους φόρους και επιβαρύνσεις με τις εν λόγω απολαβές.
91 Εξ αυτού συνάγεται ότι η χορήγηση του επιδόματος σίτισης εμπίπτει, στο πλαίσιο του δικαιώματος του εργαζομένου σε ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, στο δικαίωμα του εργαζομένου να απολαύει παρόμοιες οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο της άδειάς του με εκείνες που ισχύουν κατά τον χρόνο της εργασίας του και, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 51 της παρούσας απόφασης, το επίδομα αυτό συνιστά στοιχείο των δικαιωμάτων ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών τα οποία πρέπει κατ’ αρχήν να υπολογίζονται σε συνάρτηση με τον χρόνο πραγματικής εργασίας. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι επίμαχοι εργαζόμενοι υπέστησαν δυσμενή μισθολογική μεταχείριση, όσον αφορά το επίδομα σίτισης το οποίο χορηγείται μόνο για τον πραγματικό χρόνο εργασίας που παρέχεται στο πλαίσιο σύμβασης αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και όχι για τον χρόνο εργασίας που παρέχεται στο πλαίσιο σύμβασης ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης.
92 Συναφώς, πρώτον, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 71 της παρούσας αποφάσεως, οι επίμαχοι εργαζόμενοι εμπίπτουν στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής των δύο συμφωνιών-πλαισίων.
93 Δεύτερον, όσον αφορά το ζήτημα του αν το επίδομα σίτισης εμπίπτει στην έννοια των «συνθηκών απασχόλησης» των ρητρών 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το επίδομα σίτισης εντάσσεται στις μισθολογικές απολαβές. Επιπλέον, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 73 της παρούσας αποφάσεως, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια των «συνθηκών απασχόλησης» καταλαμβάνει τους σχετικούς με τις αμοιβές όρους (πρβλ. απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2023, Lufthansa CityLine, C‑660/20, EU:C:2023:789 σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
94 Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το επίδομα σίτισης, ως συστατικό στοιχείο των αποδοχών, εμπίπτει στην έννοια των «συνθηκών απασχόλησης», κατά τις ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων.
95 Τρίτον, όσον αφορά τον παρεμφερή χαρακτήρα των καταστάσεων, όπως διαπιστώθηκε στις σκέψεις 79 και 80 της παρούσας αποφάσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι επίμαχοι εργαζόμενοι, ως εργαζόμενοι με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, βρίσκονται σε παρεμφερή κατάσταση με εκείνη των εργαζομένων που απασχολούνται από τον ίδιο εργοδότη για αόριστο χρόνο και με πλήρη απασχόληση.
96 Τέταρτον, όσον αφορά την ύπαρξη διαφορετικής μεταχείρισης, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι το επίδομα σίτισης ρυθμίζεται από το άρθρο 18 του νόμου-πλαισίου 153/2017 και αντιπροσωπεύει το ένα δωδέκατο δύο ακαθάριστων εγγυημένων κατώτατων εθνικών βασικών μισθών. Το επίδομα αυτό χορηγείται κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας του προηγούμενου μήνα, μέχρι το όριο που καθορίζεται στο άρθρο 25, παράγραφος 1, του νόμου-πλαισίου, ήτοι μέχρι 30 % των βασικών μισθών.
97 Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, η χορήγηση του επιδόματος σίτισης στους επίμαχους εργαζομένους οι οποίοι έχουν συνάψει παράλληλα μια «βασική σύμβαση», η οποία αντιστοιχεί στη σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, και μια σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης πραγματοποιείται λαμβανομένων υπόψη μόνον της πραγματικής εργασίας που παρασχέθηκε στο πλαίσιο της εν λόγω «βασικής σύμβασης» και, κατά συνέπεια, του «βασικού μισθού» που εισπράχθηκε δυνάμει αυτής.
98 Υπό τις συνθήκες αυτές, εάν ως «βασικός μισθός» νοείται ο «μισθός που συνδέεται με τη βασική σύμβαση», στοιχείο που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, επισημαίνεται ότι οι επίμαχοι εργαζόμενοι υφίστανται λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση σε σχέση με τους εργαζομένους με σύμβαση αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, δεδομένου ότι για τον υπολογισμό του επιδόματος σίτισης δεν λαμβάνεται υπόψη ούτε η πραγματική εργασία που παρασχέθηκε στο πλαίσιο της σύμβασης ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης ούτε τα εισοδήματα που αποκτήθηκαν βάσει αυτής της σύμβασης.
99 Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η διαφορετική αυτή μεταχείριση δικαιολογείται με την παραπομπή στην εθνική ρύθμιση η οποία κατοχυρώνει το δικαίωμα στο επίδομα σίτισης και καθορίζει ότι το επίδομα αυτό θα ανέρχεται κατ’ ανώτατο όριο στο 30 % των βασικών μισθών, όριο που συνήθως συμπληρώνεται στο πλαίσιο της εκτέλεσης της «βασικής σύμβασης».
100 Εξάλλου, σύμφωνα με τη μειοψηφούσα γνώμη η οποία διατυπώθηκε στην πρωτόδικη απόφαση και στην οποία αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται από τον σκοπό της διασφάλισης ισορροπημένης διατροφής και, μέσω αυτής, βέλτιστης κατάστασης της υγείας των εργαζομένων. Κατά τη γνώμη αυτή, εφόσον οι επίμαχοι εργαζόμενοι λαμβάνουν το επίδομα σίτισης βάσει της «βασικής σύμβασης», δεν μπορούν να το λαμβάνουν και για την πραγματική εργασία που παρέχουν στο πλαίσιο της σύμβασης ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, καθόσον το επίδομα αυτό χορηγείται κατ’ αναλογίαν προς τον πραγματικό χρόνο εργασίας ο οποίος αφορά την εργάσιμη ημέρα και όχι τις δεδουλευμένες ώρες.
101 Εντούτοις, όπως προκύπτει από τη σκέψη 90 της παρούσας αποφάσεως, το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης επίδομα σίτισης συνιστά συστατικό στοιχείο των μηνιαίων μισθολογικών απολαβών και καταβάλλεται ανεξαρτήτως των δαπανών σίτισης στις οποίες πράγματι υποβλήθηκε ο εργαζόμενος.
102 Όπως προκύπτει από τη σκέψη 83 της παρούσας αποφάσεως, οι επίμαχοι εργαζόμενοι, ως εργαζόμενοι με σύμβαση ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, δεν μπορούν να τυγχάνουν λιγότερο ευνοϊκής μεταχείρισης σε σχέση με τους εργαζομένους με σύμβαση αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, εκτός αν η διαφορετική μεταχείριση δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους.
103 Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι αμοιβές των εργαζομένων με μερική απασχόληση πρέπει να είναι ανάλογες προς τις αμοιβές των εργαζομένων με πλήρη απασχόληση, υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής της αρχής pro rata temporis, η οποία εισάγεται με τη ρήτρα 4, σημείο 2, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου (πρβλ. απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2023, Lufthansa CityLine, C‑660/20, EU:C:2023:789, σκέψη 53).
104 Εν προκειμένω, οι επίμαχοι εργαζόμενοι δεν λαμβάνουν το επίδομα σίτισης ως στοιχείο αμοιβής για την πραγματική εργασία που παρέχεται δυνάμει της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης, διότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 99 της παρούσας αποφάσεως, το ανώτατο όριο του επιδόματος σίτισης συμπληρώνεται κατά κανόνα στο πλαίσιο της εκτέλεσης της «βασικής σύμβασης». Υπό τις συνθήκες αυτές, προκύπτει, υπό την επιφύλαξη εξακριβώσεως από το αιτούν δικαστήριο, ότι η αρχή pro rata temporis που προβλέπεται στις ρήτρες 4, σημείο 2, των δύο συμφωνιών-πλαισίων δεν εφαρμόζεται ορθώς.
105 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88 καθώς και οι ρήτρες 4, σημείο 1, των δύο συμφωνιών-πλαισίων έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση και πρακτική δυνάμει των οποίων, σε περίπτωση σωρεύσεως στο πρόσωπο εργαζομένου, αφενός, σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και, αφετέρου, σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, πρώτον, για το επίδομα σίτισης που χορηγείται στον εν λόγω εργαζόμενο λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικά ο χρόνος πραγματικής εργασίας που παρασχέθηκε σε εκτέλεση της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και, δεύτερον, το ποσό του επιδόματος αυτού δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών.
Επί των δικαστικών εξόδων
106 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 31, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, η οποία συνήφθη στις 6 Ιουνίου 1997 και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 97/81/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την UNICE, το CEEP και την CES, και η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, η οποία συνήφθη στις 18 Μαρτίου 1999 και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP,
έχουν την έννοια ότι:
αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι για τις αποδοχές που οφείλονται σε εργαζόμενο για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών, δεν λαμβάνονται υπόψη, σε περίπτωση σωρεύσεως στο πρόσωπό του σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης, αφενός, και σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, αφετέρου, ο χρόνος παρασχεθείσας εργασίας και τα κτηθέντα εισοδήματα στο πλαίσιο της εκτέλεσης της δεύτερης σύμβασης.
2) Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88, η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία μερικής απασχόλησης, η οποία συνήφθη στις 6 Ιουνίου 1997 και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 97/81, καθώς και η ρήτρα 4, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου για την εργασία ορισμένου χρόνου, η οποία συνήφθη στις 18 Μαρτίου 1999 και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 1999/70,
έχουν την έννοια ότι:
αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση και πρακτική δυνάμει των οποίων, σε περίπτωση σωρεύσεως στο πρόσωπο εργαζομένου, αφενός, σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και, αφετέρου, σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου και μερικής απασχόλησης με ωρομίσθιο, πρώτον, για το επίδομα σίτισης που χορηγείται στον εν λόγω εργαζόμενο λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικά ο χρόνος πραγματικής εργασίας που παρασχέθηκε σε εκτέλεση της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και, δεύτερον, το ποσό του επιδόματος αυτού δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό των αποδοχών που οφείλονται για την ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.