Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Chéad Dlísheomra)
8 Deireadh Fómhair 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Beartas sóisialta – Treoir 2003/88/CE – Airteagal 2(1) – An coincheap ‘am oibre’ – Airteagal 6(b) – An t‑uas-am oibre seachtainiúil – Sábháilteacht agus sláinte oibrithe a chosaint – Am oibre comhraiceoirí dóiteáin – Am ar glao-dhualgas san ionad oibre nach n‑áirítear in am oibre – Ceart chun cúitimh as damáiste neamhábhartha arna thabhairt i gcoinne Ballstáit mar gheall ar shárú ar dhlí an Aontais – Coinníollacha – Modh ríofa cúitimh as damáiste a fulaingíodh mar thoradh ar shárú ar Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 – Prionsabal na coibhéise – Prionsabal na héifeachtachta)
I gCás C‑808/24 [Zálečta] (i),
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ó Okresný súd Lučenec (an Chúirt Dúiche, Lučenec, an tSlóvaic), trí bhreith an 13 Samhain 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 26 Samhain 2024, sna himeachtaí
R.
v
Ministerstvo vnútra Slovenskej republiky,
tugann AN CHÚIRT (an Chéad Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: F. Biltgen, Uachtarán Dlísheomra, I. Ziemele (Rapóirtéir), A. Kumin, S. Gervasoni agus M. Bošnjak, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Richard de la Tour,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
– Rialtas na Slóvaice, ag E. V. Larišová agus A. Lukáčik, i gcáil Gníomhairí,
– Éire, ag M. Browne, Príomh-Aturnae Stáit, A. Burke agus A. Joyce, i gcáil Gníomhairí, le cúnamh ó D. Ryan, Abhcóide,
– an Coimisiún Eorpach, ag D. Recchia, A. Tokár agus F. van Schaik, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 19 Márta 2026,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1 Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 2(1) agus Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Samhain 2003 maidir le gnéithe áirithe a bhaineann le heagrú ama oibre (IO 2003 L 299, lch. 9).
2 Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir R., comhraiceoir dóiteáin agus garchabhrach, agus an Ministerstvo vnútra Slovenskej republiky (Aireacht Gnóthaí Baile Phoblacht na Slóvaice) maidir le cúiteamh as an damáiste neamhábhartha a líomhnaítear a d’fhulaing R. mar thoradh ar thrasuí mícheart Threoir 2003/88 i ndlíchóras Phoblacht na Slóvaice.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
3 Foráiltear le hAirteagal 2(1) agus (2) de Threoir 2003/88, dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
1. ciallaíonn “am oibre”: aon tréimhse ina bhfuil an t‑oibrí ag obair, ar fáil don fhostóir agus i mbun a ghníomhaíochta nó a dhualgas, i gcomhréir le dlíthe agus/nó cleachtais náisiúnta;
2. ciallaíonn “tréimhse sosa” aon tréimhse nach am oibre í’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4 Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 6 den Treoir sin, dar teideal ‘Uas-am oibre seachtainiúil’:
‘Déanfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun an méid seo a leanas a áirithiú, i gcomhréir leis na ceanglais chun sábháilteacht agus sláinte oibrithe a chosaint:
(a) go bhfuil teorainn leis an am oibre seachtainiúil trí bhíthin forálacha reachtacha, rialúcháin nó riaracháin nó trí bhíthin comhaontuithe comhchoiteanna nó comhaontuithe idir comhpháirtithe sóisialta;
(b) ní rachaidh an meán‑am oibre do gach tréimhse 7 lá thar 48 n‑uair an chloig, lena n‑áirítear ragobair. ’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Slóvaice
5 Faoi Airteagal 85(1) de zákon č. 315/2001 Z. z. o Hasičskom a záchrannom zbore (Dlí Uimh. 315/2001 maidir leis an mbriogáid dóiteáin agus garchabhracha) an 2 Iúil 2001:
‘Is é am oibre an chomhalta [den bhriogáid dóiteáin agus de na garchabhracha] an tréimhse ina ndéanann sé an ghníomhaíocht seirbhíse poiblí agus beidh sé ar fáil don údarás seirbhíse poiblí. ’
6 Foráiltear le hAirteagal 86(2) den Dlí sin:
‘I gcás ina ndéantar am oibre a leithdháileadh go neamhrialta, ní fhéadfaidh fad an ama oibre a bheith níos faide ná 18 n‑uair an chloig in aghaidh an lae seirbhíse. Ní fhéadfaidh tréimhse iomlán feidhmíochta na gníomhaíochta seirbhíse poiblí agus an t‑am a fhorchuirtear ar glao-dhualgas díreach ina diaidh san áit ina ndéantar an ghníomhaíocht seirbhíse poiblí a bheith níos faide ná 24 uair an chloig in aghaidh an lae seirbhíse. ’
7 Foráiltear le hAirteagal 92(1) den Dlí sin:
‘Cinnfidh an t‑údarás seirbhíse poiblí, don chomhalta [den bhriogáid dóiteáin agus de na garchabhracha], am ar glao-dhualgas i gcomhthéacs na gníomhaíochta seirbhíse poiblí ag an áit ina ndéantar an ghníomhaíocht sin, a thagann díreach tar éis fheidhmiú na gníomhaíochta seirbhíse poiblí de bhun Airteagal 86(2), i gcomhthéacs leithdháileadh an ama seirbhíse. ’
8 Foráiltear le hAirteagal 122(3) den Dlí sin:
‘Ní bheidh cúiteamh i leith am ar glao-dhualgas... iníoctha don am ar lena linn a rinneadh an ghníomhaíocht seirbhíse poiblí; is gníomhaíocht í an ghníomhaíocht seirbhíse poiblí a dhéantar sna himthosca sin as a n‑eascraíonn ragobair. ’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
9 Tá R., atá ina bhall den bhriogáid dóiteáin agus garchabhrach bhardas Lučenec (an tSlóvaic), den tuairim, contrártha d’ Airteagal 2(1) agus d’Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88, nach gcaitear leis an am ar glao-dhualgas a chaith sé ina ionad oibre mar am oibre. Dá réir sin, maíonn sé gur bhain damáiste neamhábhartha dó mar thoradh ar thrasuí mícheart Airteagal 2(1) i ndlíchóras na Slóvaice, agus mar thoradh air sin gur tugadh neamhaird ar an uas-am oibre seachtainiúil mar a shainmhínítear in Airteagal 6(b) ina chás. Sháraigh sáruithe den sórt sin, inter alia, a cheart go n‑urramófaí a shaol príobháideach agus a shaol teaghlaigh.
10 Thug R. caingean os comhair Okresný súd Lučenec ( an Chúirt Dúiche, Lučenec, an tSlóvaic) ag lorg cúitimh as damáiste neamhábhartha mar gheall ar shárú ar a cheart go n‑urramófaí a shaol príobháideach agus a shaol teaghlaigh, ar a cheart chun sos leordhóthanach tar éis na hoibre agus ar chosaint sábháilteachta agus sláinte ag an obair. Os a choinne sin, níor éiligh sé cúiteamh i leith na n‑uaireanta ar ghlao-dhualgas nach raibh san áireamh ina am oibre, rud a d’fhág gur sháraigh sé an teorainn 48 n‑uaire an chloig a leagtar síos in Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 maidir leis an am oibre seachtainiúil uasta.
11 Le breithiúnas an 20 Nollaig 2023, chinn an chúirt sin, de shárú ar Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88, arna léiriú ag an gCúirt i mbreithiúnas an 21 Feabhra 2018, Matzak (C‑518/15, EU:C:2018:82), go ndearnadh foráil i reachtaíocht na Slóvaice don fhéidearthacht gan am ar glao-dhualgas a dhéanann comhraiceoir dóiteáin ina ionad oibre agus sa bhaile araon a áireamh mar am oibre. I ndáil leis sin, thug Okresný súd Lučenec (an Chúirt Dúiche, Lučenec) dá haire, chun cúiteamh a fháil, nár leor nár áiríodh am ar glao-dhualgas mar am oibre de réir bhrí Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88. Ba ghá freisin, ar mhaithe le ham oibre, lena n‑áirítear am ar glao-dhualgas, an t‑uas-am oibre seachtainiúil a leagtar síos in Airteagal 6(b) den Treoir sin a shárú.
12 Ar an bpointe sin, chinn Okresný súd Lučenec (an Chúirt Dúiche, Lučenec), le linn na tréimhse tagartha lena mbaineann, a mhair 6 mhí, gur sháraigh am oibre R., lena n‑áirítear am ar glao-dhualgas, 28 lá de líon na laethanta oibre a d’fhéadfaí a dhéanamh le linn na tréimhse sin, de shárú ar Airteagal 6(b) den Treoir sin, agus go raibh ar an mbarrachas sin tionchar oibiachtúil a imirt ar shaol príobháideach agus teaghlaigh R..
13 Dá bhrí sin, d’ordaigh an chúirt sin do Phoblacht na Slóvaice cúiteamh a íoc le R. as an damáiste neamhábhartha a rinne sé, arna ríomh trí aird a thabhairt, ar an gcéad dul síos, ar mhéid an tsáraithe sin agus, ar an dara dul síos, ar an easpa dóchais go leasófaí an reachtaíocht náisiúnta, ag féachaint d’easpa leasú den sórt sin in ainneoin chásdlí na Cúirte a d’eascair go háirithe as breithiúnas an 21 Feabhra 2018, Matzak (C‑518/15, EU:C:2018:82).
14 Rinne Aireacht Gnóthaí Baile Phoblacht na Slóvaice achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin os comhair Krajský súd v Banskej Bystrici (an Chúirt Réigiúnach, Banská Bystrica, an tSlóvaic) a chuir an breithiúnas sin ar neamhní, le hordú an 30 Bealtaine 2024, ar an bhforas gur rialaigh Okresný súd Lučenec (an Chúirt Dúiche, Lučenec) ultra petita, ós rud é nár éiligh R. os comhair na cúirte sin ceart bunaithe ar chailleadh dóchais leasú a dhéanamh ar an reachtaíocht náisiúnta nó ceart chun cúitimh as damáiste neamhábhartha a bhaineann le líon na n‑uaireanta an chloig a oibríodh de bhreis ar an teorainn a leagtar síos in Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88. Níor mhaígh R. ach gur fhulaing sé damáiste neamhábhartha, go háirithe mar thoradh ar mhainneachtain an t‑am ar glao-dhualgas a bhí caite aige le linn na tréimhse lena mbaineann a thaifeadadh mar am oibre. Ina theannta sin, chinn Krajský súd v Banskej Bystrici (an Chúirt Réigiúnach, Banská Bystrica) nach mór an damáiste neamhábhartha a eascraíonn as neamh-chomhoiriúnacht an dlí náisiúnta le hAirteagal 2(1) den Treoir sin a bheith ina chúis le cúiteamh gan aon ghá a bheith ann a chinneadh go ndearnadh sárú ar Airteagal 6(b) den Treoir sin.
15 Tharchuir Krajský súd v Banskej Bystrici (an Chúirt Réigiúnach, Banská Bystrica) an cás chuig Okresný súd Lučenec (an Chúirt Dúiche, Lučenec), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, a bhfuil amhras uirthi maidir le léiriú Airteagal 2(1) agus Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88. Fiafraíonn an chúirt sin, go bunúsach, an leor, mar a dhealraíonn sé gur aithin an Krajský súd v Banskej Bystrici (an Chúirt Réigiúnach, Banská Bystrica), chun cúiteamh a fháil as damáiste neamhábhartha, nár áiríodh a am ar glao-dhualgas mar am oibre, de shárú ar Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88, nó an gá go sárófaí freisin an teorainn 48 n‑uair an chloig le linn tréimhse 7 lá a leagtar síos in Airteagal 6(b) den Treoir sin.
16 De réir na cúirte a rinne an tarchur, níl in Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88 ach sainmhíniú ar an gcoincheap ‘am oibre’, cé go bhforáiltear go sainráite le hAirteagal 6(b) den Treoir sin do thoirmeasc ar na teorainneacha a leagtar síos maidir le huas-am oibre seachtainiúil a shárú, sa chiall ina sainmhínítear an coincheap sin. Dá bhrí sin, measann an chúirt sin nach ann do cheart chun cúitimh na daoine lena mbaineann ach amháin i gcás sárú ar Airteagal 6(b), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2(1) agus ní i gcás sárú ar an bhforáil dheireanach sin ina aonar.
17 Sna himthosca sin, chinn Okresný súd Lučenec (an Chúirt Dúiche, Lučenec) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1) Ós rud é, faoin reachtaíocht náisiúnta, nach n‑áirítear am ar ghlao-dhualgas fostaí mar am oibre, de shárú ar Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Samhain 2003 maidir le gnéithe áirithe d’eagrú ama oibre, an eascraíonn éileamh ar chúiteamh i gcoinne Ballstáit as sárú ar dhlí an Aontais, gan é a bheith suite gur sháraigh an fostaí Airteagal 6(b) den Treoir 2003/88/CE sin ag an am céanna?
(2) Más freagra dearfach a thabharfar ar an gceist roimhe seo, an gá don chúirt náisiúnta, agus méid an chúitimh is iomchuí á chinneadh aici, líon na n‑uaireanta ar ghlao-dhualgas nár áiríodh, faoin reachtaíocht náisiúnta, in am oibre an fhostaí a chur san áireamh, nó an gá méid an chúitimh atá le híoc ag an mBallstát a shocrú ar bhun fhad an tsáraithe arb ionann é agus reachtaíocht náisiúnta a bheith ann lena gceadaítear gan am ar ghlao-dhualgas a chur san áireamh in am oibre an fhostaí, de shárú ar Threoir 2003/88?
(3) Más freagra diúltach a thabharfar ar an gcéad cheist, an gá don chúirt náisiúnta, agus méid an chúitimh is iomchuí á chinneadh aici, líon na n‑uaireanta lenar sáraíodh Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 a chur san áireamh, nó an gá méid an chúitimh atá le híoc ag an mBallstát a shocrú ar bhun fhad an tsáraithe arb ionann é agus reachtaíocht náisiúnta a bheith ann lena gceadaítear gan am ar ghlao-dhualgas a chur san áireamh in am oibre an fhostaí, de shárú ar Threoir 2003/88?’
Na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
Réamhbharúlacha
18 Mar réamhphointe, ba cheart a mheabhrú go bhfuil prionsabal dhliteanas an Stáit i leith damáiste a dhéantar do dhaoine aonair mar thoradh ar sháruithe ar dhlí an Aontais ar féidir freagracht a chur ar an Stát ina leith ina dhlúthchuid de chóras na gConarthaí ar a bhfuil an tAontas bunaithe (breithiúnais an 19 Samhain 1991, Francovich agus páirtithe eile, C‑6/90 agus C‑9/90, EU:C:1991:428, mír 35, agus an 8 Meán Fómhair 2026, Ferreira da Silva e Brito agus páirtithe eile, C‑293/24, EU:C:2026:723, mír 42).
19 Tá feidhm ag an bprionsabal sin maidir le haon chás sáraithe ar dhlí an Aontais ag Ballstát, gan beann ar chomhlacht an Bhallstáit ar eascair an sárú sin as a ghníomh nó a neamhghníomh, lena n‑áirítear an reachtas náisiúnta, agus gan beann ar an údarás poiblí ar a bhfuil an t‑ualach, i bprionsabal, faoi dhlí an Bhallstáit lena mbaineann, cúiteamh a sholáthar as an damáiste sin (féach, chuige sin, breithiúnais an 5 Márta 1996, Brasserie du pêcheur agus Factortame, C‑46/93 agus C‑48/93, EU:C:1996:79, míreanna 32 agus 63, agus an 28 Meitheamh 2022, an Coimisiún v an Spáinn (Sárú ar dhlí an Aontais ag an reachtas), C‑278/20, EU:C:2022:503, mír 30 agus an cásdlí dá dtagraítear).
20 A mhéid a bhaineann leis na coinníollacha maidir le dliteanas Stáit i leith damáiste a dhéantar do dhaoine aonair mar thoradh ar sháruithe ar dhlí an Aontais ar féidir a chinneadh go bhfuil an Stát freagrach astu, chinn an Chúirt arís agus arís eile go bhfuil ceart chun cúitimh ag daoine aonair a ndearnadh damáiste dóibh i gcás ina gcomhlíontar trí choinníoll: ní mór an riail de dhlí an Aontais a sáraíodh a bheith ceaptha chun cearta a thabhairt dóibh; ní mór an sárú ar an riail sin a bheith tromchúiseach go leor; agus ní mór nasc cúisíoch díreach a bheith ann idir an sárú sin agus an damáiste a bhain dóibh (féach, chuige sin, breithiúnais an 5 Márta 1996, Brasserie du pêcheur agus Factortame, C‑46/93 agus C‑48/93, EU:C:1996:79, mír 51, agus an 8 Meán Fómhair 2026, Ferreira da Silva e Brito agus páirtithe eile, C‑293/24, EU:C:2026:723, mír 44).
21 Tá na trí choinníoll sin riachtanach agus leordhóthanach chun ceart chun cúiteamh a ghnóthú a chruthú do dhaoine príobháideacha, gan a chur as an áireamh gur féidir dliteanas a chur ar an Stát i gcoinníollacha nach bhfuil chomh srianta sin ar bhonn an dlí náisiúnta (breithiúnas an 28 Meitheamh 2022, an Coimisiún v an Spáinn (Sárú ar dhlí an Aontais ag an reachtas), C‑278/20, EU:C:2022:503, mír 32 agus an cásdlí dá dtagraítear).
22 Faoi réir an chirt chun cúiteamh a ghnóthú, a bhfuil bunús aige i ndlí an Aontais nuair a chomhlíontar na trí choinníoll dá dtagraítear i mír 20 den bhreithiúnas seo, is i gcomhthéacs an dlí náisiúnta maidir le dliteanas a bhfuil ar an Stát iarmhairtí an damáiste a rinneadh a chúiteamh, ar an tuiscint nach bhféadfaí na coinníollacha a leagtar síos le reachtaíocht náisiúnta i leith damáiste a chúiteamh a bheith níos mífhabhraí ná na coinníollacha maidir le cúiteamh comhchosúil i leith cúrsaí inmheánacha (prionsabal na coibhéise) agus nach féidir leo a bheith leagtha síos i gcaoi ina mbeadh sé, sa chleachtas, dodhéanta nó ródheacair chun an cúiteamh a ghnóthú (prionsabal na héifeachtachta) (breithiúnas an 28 Meitheamh 2022, an Coimisiún v an Spáinn (Sárú ar dhlí an Aontais ag an reachtas), C‑278/20, EU:C:2022:503, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear).
23 Is i bhfianaise na bprionsabal dá dtagraítear i míreanna 18 go 22 den bhreithiúnas seo nach mór freagra a thabhairt ar na ceisteanna a tharchuir an chúirt a rinne an tarchur.
An chéad cheist
24 Lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88 a léiriú sa chaoi go bhfuil sé beartaithe cearta a thabhairt do dhaoine aonair, agus mar thoradh air sin go bhféadfadh sárú Ballstáit ceart chun cúitimh a thabhairt dóibh ar bhonn dhlí an Aontais, gan ceangal a chur orthu an sárú comhthráthach ar Airteagal 6(b) den Treoir sin a léiriú.
25 Ar an gcéad dul síos, sainmhínítear in Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88 an coincheap ‘am oibre’ mar ‘aon tréimhse ina bhfuil an t‑oibrí ag obair, ar fáil don fhostóir agus i mbun a ghníomhaíochta nó a dhualgas’. De réir Airteagal 2(2) den Treoir sin, sainmhínítear an coincheap ‘tréimhse sosa’ mar ‘aon tréimhse nach am oibre í’.
26 I ndáil leis sin, chinn an Chúirt gurb ionann na coincheapa ‘am oibre’ agus ‘tréimhse sosa’ de réir bhrí Threoir 2003/88 agus coincheapa de dhlí an Aontais nach mór a shainiú i gcomhréir le saintréithe oibiachtúla, trí thagairt a dhéanamh do scéim agus cuspóir na Treorach sin, arb é is aidhm di coinníollacha maireachtála agus oibre oibrithe a fheabhsú. Ní féidir ach le léiriú uathrialach den sórt sin a áirithiú go bhfuil an Treoir go hiomlán éifeachtach agus go gcuirtear na coincheapa sin i bhfeidhm go haonfhoirmeach ar fud na mBallstát (breithiúnas an 9 Deireadh Fómhair 2025, STAS- IV, C‑110/24, EU:C:2025:768, mír 22 agus an cásdlí dá dtagraítear).
27 Ar an tríú dul síos, chuir an Chúirt in iúl nach bhfuil Airteagal 2 de Threoir 2003/88 ar cheann d’fhorálacha na Treorach sin a gceadaítear maoluithe orthu (breithiúnas an 9 Deireadh Fómhair 2025, STAS-IV, C‑110/24, EU:C:2025:768, mír 23 agus an cásdlí dá dtagraítear).
28 Dá bhrí sin, tá an coincheap ‘am oibre’ ar cheann de na coincheapa bunúsacha ar a bhfuil forálacha uile Threoir 2003/88 bunaithe, agus go bhfuil comhréireacht an dlí náisiúnta le sainmhíniú an choincheapa sin fíor-riachtanach chun an tacar forálacha sin a chur i bhfeidhm i gceart.
29 Mar sin féin, ní féidir a thuiscint ó fhoclaíocht Airteagal 2(1) den Treoir sin go bhfuil sé beartaithe leis an bhforáil sin, inti féin, cearta a thabhairt do dhaoine aonair, agus mar thoradh air sin go bhféadfadh sárú Ballstáit ceart chun cúitimh a thabhairt do dhaoine aonair ag an mBallstát sin mar thoradh ar an sárú sin. Ní shainmhínítear in Airteagal 2 den Treoir sin, mar a léirítear ina teideal, ach, i mír 1, an coincheap ‘am oibre’ chun críocha na Treorach sin mar thagairt do ‘aon tréimhse ina bhfuil an t‑oibrí ag obair, ar fáil don fhostóir agus i mbun a ghníomhaíochta nó a dhualgas, i gcomhréir le dlíthe agus/nó cleachtais náisiúnta’, gan cearta ná oibleagáidí dearfacha nó diúltacha a thabhairt do dhaoine aonair, do Bhallstáit ná d’institiúidí an Aontais, de réir bhrí chásdlí socair na Cúirte, a eascraíonn go háirithe as breithiúnas an 5 Márta 2024, Kočner v Europol (C‑755/21 P, EU:C:2024:202, mír 119 agus an cásdlí dá dtagraítear).
30 Dá bhrí sin, is cosúil, i gcás sárú ar Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88 amháin, nach gcomhlíontar an chéad choinníoll maidir le dliteanas an Bhallstáit dá dtagraítear i mír 20 den bhreithiúnas seo.
31 Mar sin féin, ba cheart a mheabhrú, a mhéid is ábhartha, de réir chásdlí na Cúirte, nach gcuirtear cosc ar bhealach ar bith le dlí an Aontais ar dhliteanas Stáit i leith sárú ar dhlí an Aontais a thabhú faoi choinníollacha nach bhfuil chomh sriantach céanna ar bhonn an dlí náisiúnta (breithiúnas an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, mír 66), rud atá le fíorú ag an gcúirt a rinne an tarchur sa chás seo.
32 Dá bhrí sin, is é an freagra ar an gcéad cheist nach mór Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88 a léiriú sa chaoi nach bhfuil sé beartaithe cearta a thabhairt do dhaoine aonair, agus mar thoradh air sin nach féidir ceart chun cúitimh ar bhonn dhlí an Aontais a bheith mar thoradh ar shárú Ballstáit.
An dara ceist
33 Ós rud é gur tharchuir an chúirt a rinne an tarchur an dara ceist i gcás freagra dearfach ar an gcéad cheist, ní gá í a fhreagairt.
An tríú ceist
34 Lena tríú ceist, a chuirtear i gcás freagra diúltach ar an gcéad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 a léiriú sa chaoi nach mór cúiteamh, atá iníoctha ag na Ballstáit, as damáiste neamhábhartha a rinne siad do dhaoine aonair mar thoradh ar shárú ar an bhforáil sin a chinneadh i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, agus líon na n‑uaireanta a oibríodh os cionn na teorann a leagtar síos san fhoráil sin nó fad an tsáraithe ar dhlí an Aontais a eascraíonn as an bhfíoras nach bhforáiltear leis an reachtaíocht náisiúnta lena mbaineann d’am ar glao-dhualgas a áireamh mar ‘am oibre’ de réir bhrí Airteagal 2(1) den Treoir sin.
35 Chun an cheist sin a fhreagairt, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a chinneadh an gcomhlíontar na coinníollacha maidir le dliteanas Stáit, dá dtagraítear i mír 20 den bhreithiúnas seo, sa chás seo.
36 I ndáil leis sin, maidir leis an gcéad choinníoll maidir le dliteanas Stáit, eadhon go bhfuil sé beartaithe leis an riail de dhlí an Aontais a sáraíodh cearta a thabhairt do dhaoine aonair, chinn an Chúirt cheana féin gur riail de dhlí sóisialta an Aontais é Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 lena dtugtar cearta do dhaoine aonair a fhéadfaidh siad a dhearbhú go díreach os comhair na gcúirteanna náisiúnta, ar an bhforas go bhforchuirtear leis uasteorainn ar na Ballstáit ar an meán‑am oibre seachtainiúil nach mór do gach oibrí tairbhe a bhaint as mar íoscheanglas (féach, chuige sin, breithiúnais an 5 Deireadh Fómhair 2004, Pfeiffer agus páirtithe eile, C‑397/01 go C‑403/01, EU:C:2004:584, mír 100, agus an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, míreanna 49 agus 50).
37 Dá bhrí sin, ar choinníoll go raibh a chaingean bunaithe ní hamháin ar shárú ar Airteagal 2(1) de Threoir 2003/88, ach freisin ar Airteagal 6(b) di, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fhíorú, is cosúil go gcomhlíontar an chéad choinníoll do Phoblacht na Slóvaice dliteanas a thabhú.
38 Maidir leis an dara coinníoll maidir le dliteanas Stáit, leanann sé ó chásdlí na Cúirte gurb é an critéar cinntitheach chun a chinneadh go bhfuil sárú ar dhlí an Aontais tromchúiseach go leor ná an ndearnadh sárú follasach agus tromchúiseach ar theorainneacha na lánrogha a thugtar leis an riail a sáraíodh. I gcás nach bhfuil ach laghdú suntasach déanta ag an institiúid nó ag an gcomhlacht sin ar a lánrogha, nó fiú nach bhfuil aon lánrogha ann, d’fhéadfadh sé gur leor sárú ar dhlí an Aontais chun a shuíomh go bhfuil sárú sách tromchúiseach ann. Chun an measúnú atá le déanamh a dhéanamh, ní mór aird a thabhairt ar an réimse, ar na coinníollacha agus ar an gcomhthéacs ina dtagann an oibleagáid atá i gceist ar an údarás lena mbaineann. Ina theannta sin, ní mór a chur san áireamh, go háirithe, leibhéal soiléireachta agus beachtais na rialach a sáraíodh, méid na lánrogha a fhágann an riail sin don údarás lena mbaineann, castacht an cháis atá le rialáil agus deacrachtaí maidir le cur i bhfeidhm nó léiriú na reachtaíochta (breithiúnas an 5 Márta 2024, Kočner v Europol, C‑755/21 P, EU:C:2024:202, míreanna 126 go 128 agus an cásdlí dá dtagraítear).
39 In aon chás, ní mór a mheas go bhfuil sárú ar dhlí an Aontais tromchúiseach go leor i gcás ina ndearnadh é de shárú follasach ar chásdlí ábhartha na Cúirte (breithiúnas an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, mír 52, agus, chuige sin, breithiúnas an 1 Lúnasa 2025, Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth and Others, C‑97/24, EU:C:2025:594, mír 30 agus an cásdlí dá dtagraítear).
40 Is léir ón bhfaisnéis san ordú tarchuir nár measadh gur ‘am seirbhíse’ de réir bhrí dhlí na Slóvaice é an t‑am ar glao-dhualgas a chaith R. ar feadh na tréimhse atá i gceist, idir an 1 Lúnasa 2020 agus an 30 Meitheamh 2023. Is léir freisin ón gcinneadh sin, le linn na tréimhse tagartha lena mbaineann, a mhair 6 mhí, gur sháraigh am oibre R. an uastréimhse 48 n‑uair an chloig i dtréimhse 7 lá, a leagtar síos in Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88, de shárú ar an bhforáil sin.
41 I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, le linn na tréimhse ón 1 Lúnasa 2020 go dtí an 30 Meitheamh 2023, go raibh cásdlí na Cúirte maidir leis an gcoincheap ‘am oibre’, go háirithe maidir le comhraiceoirí dóiteáin, seanbhunaithe cheana féin. Chinn an Chúirt, inter alia, ‘go dtagann na gníomhaíochtaí a dhéanann fórsaí idirghabhála seirbhíse dóiteáin poiblí... faoi raon feidhme Threoir 2003/88, agus mar thoradh air sin, i bprionsabal, go gcoisctear le hAirteagal 6(b) den Treoir sin an uasteorainn 48 n‑uair an chloig a leagtar síos don uasam oibre seachtainiúil a shárú, lena n‑áirítear dualgas ar glao-dhualgas’ (breithiúnas an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, mír 57).
42 Ina theannta sin, chuir an Chúirt in iúl freisin, mar a luaitear i mír 27 den bhreithiúnas seo, nach bhfuil Airteagal 2 de Threoir 2003/88, lena sainítear na coincheapa ‘am oibre’ agus ‘tréimhse sosa’, i measc fhorálacha na Treorach sin a gceadaítear maoluithe orthu (breithiúnais an 10 Meán Fómhair 2015, Federación de Servicios Privados del sindicato Comisiones obreras, C‑266/14, EU:C:2015:578, mír 28 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 9 Deireadh Fómhair 2025, STAS-IV, C‑110/24, EU:C:2025:768, mír 23 agus an cásdlí dá dtagraítear).
43 Más léir, i bhfianaise an chásdlí dá dtagraítear i míreanna 41 agus 42 den bhreithiúnas seo, gur sárú follasach ar chásdlí na Cúirte Breithiúnais é mainneachtain ceanglais Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 a chomhlíonadh le linn na tréimhse idir an 1 Lúnasa 2020 agus an 30 Meitheamh 2023, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fhíorú go bhfuil sárú sách tromchúiseach ar dhlí an Aontais ann.
44 Dá bhrí sin, comhlíontar an dara coinníoll maidir le dliteanas Stáit, de réir bhrí an chásdlí a luaitear i mír 20 den bhreithiúnas seo.
45 Maidir leis an tríú coinníoll maidir le dliteanas Stáit i leith sárú ar dhlí an Aontais, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fháil amach, mar is léir ón ordú tarchuir, an bhfuil nasc cúisíoch idir sárú an ama oibre dá bhforáiltear in Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 agus an damáiste neamhábhartha a bhfuil cúiteamh á lorg ag R. ina leith.
46 Maidir leis na rialacha mionsonraithe maidir le cúiteamh as damáiste neamhábhartha a fulaingíodh mar thoradh ar shárú ar dhlí an Aontais, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, nach bhfuil aon riail shonrach i dTreoir 2003/88 maidir le cúiteamh as aon damáiste a d’fhulaing oibrithe mar thoradh ar shárú ar na híoscheanglais a leagtar síos inti, go háirithe maidir le fad ama oibre. Dá bhrí sin, ní féidir a thuiscint ó fhorálacha na Treorach sin go bhfuil sé i bhfabhar cineál amháin cúitimh thar chineálacha eile (féach, chuige sin, breithiúnais an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, míreanna 44, 96 agus 98, agus an 20 Meitheamh 2024, Artemis security, C‑367/23, EU:C:2024:529, míreanna 26 agus 27).
47 Ar an dara dul síos, in éagmais forálacha de dhlí an Aontais sa réimse sin, is faoi chuimsiú an dlí náisiúnta maidir le dliteanas nach mór don Stát iarmhairtí an damáiste a rinneadh a chúiteamh, ar choinníoll nach lú fabhar na coinníollacha a leagtar síos leis an dlí náisiúnta chun damáiste a chúiteamh ná na coinníollacha a bhaineann le héilimh intíre chomhchosúla (prionsabal na coibhéise) agus nach leagtar amach iad ar bhealach a fhágfaidh, sa chleachtas, go mbeidh sé dodhéanta nó ródheacair cúiteamh a fháil (prionsabal na héifeachtachta) (breithiúnais an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, mír 62, agus an 28 Meitheamh 2022, an Coimisiún v an Spáinn (Sárú ar dhlí an Aontais ag an reachtas), C‑278/20, EU:C:2022:503, míreanna 176 go 184).
48 Ar an tríú dul síos, chinn an Chúirt nach mór cúiteamh as damáiste a rinneadh do dhaoine aonair mar gheall ar sháruithe ar dhlí an Aontais a bheith leordhóthanach i ndáil leis an damáiste a fulaingíodh agus in ann cosaint éifeachtach a gceart a áirithiú (breithiúnas an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, mír 92).
49 Sna himthosca sin, is faoi na Ballstáit atá sé, i gcomhréir leis na prionsabail sin, ar an gcéad dul síos, a chinneadh an gcaithfidh cúiteamh as damáiste a rinneadh do dhuine aonair mar gheall ar shárú ar fhorálacha Threoir 2003/88 a bheith i bhfoirm cúitimh ina ionad sin agus, ar an dara dul síos, na rialacha a bhaineann le modh ríofa an chúitimh sin a shainiú (féach, de réir analaí, breithiúnas an 25 Samhain 2010, Fuß, C‑429/09, EU:C:2010:717, mír 94).
50 Go sonrach, maidir leis na rialacha mionsonraithe lena rialaítear cúiteamh, atá iníoctha ag na Ballstáit, as an damáiste a rinne siad do dhaoine aonair trí shárú ar Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88, ní mór iad a chinneadh, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, ní ar bhonn fhad an tsáraithe ar dhlí an Aontais a eascraíonn as an bhfíoras nach bhforáiltear leis an reachtaíocht náisiúnta lena mbaineann d’am ar glao-dhualgas a áireamh mar ‘am oibre’, de réir bhrí Airteagal 2(1) den Treoir sin, ach ar bhonn an damáiste iarbhír agus sonrach a bhain do na daoine aonair lena mbaineann i nasc cúisíoch díreach leis an sárú ar Airteagal 6(b) den Treoir sin agus i gcomhréir le prionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta.
51 Sa chás seo, d’fhéadfaí a chur san áireamh, inter alia, líon na n‑uaireanta an chloig a oibríodh os cionn na teorann a leagtar síos in Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88, ar dócha go mbeidh tionchar aige ar shaol príobháideach agus ar shaol teaghlaigh R., mar is léir ón ordú tarchuir.
52 I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, is é an freagra ar an tríú ceist ná nach mór Airteagal 6(b) de Threoir 2003/88 a léiriú sa chaoi nach mór cúiteamh, atá iníoctha ag na Ballstáit, as damáiste neamhábhartha a rinne siad do dhaoine aonair mar thoradh ar shárú ar an bhforáil sin a chinneadh i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, ní ar bhonn fhad an tsáraithe ar dhlí an Aontais mar thoradh ar an bhfíoras nach bhforáiltear leis an reachtaíocht náisiúnta lena mbaineann d’am ar glao-dhualgas a áireamh mar ‘am oibre’, de réir bhrí Airteagal 2(1) den Treoir sin, ach ar bhonn an damáiste iarbhír agus sonrach a d’fhulaing na daoine aonair lena mbaineann a bhfuil nasc cúisíoch díreach acu leis an sárú ar Airteagal 6(b) den Treoir sin agus i gcomhréir le prionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta.
Costais
53 Os rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Chéad Dlísheomra) mar seo a leanas:
1. Maidir le hAirteagal 2(1) , de Threoir 2003/88/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Samhain 2003 maidir le gnéithe áirithe d’eagrú ama oibre,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
níl sé i gceist cearta a thabhairt do dhaoine aonair, rud a fhágann nach féidir le sárú Ballstáit ceart chun cúitimh a thabhairt do dhaoine aonair ar bhonn dhlí an Aontais.
2. Maidir le hAirteagal 6(b) de Threoir 2003/88,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní mór cúiteamh, atá iníoctha ag na Ballstáit, as damáiste neamhábhartha a rinne siad do dhaoine aonair mar thoradh ar shárú ar an bhforáil sin a chinneadh i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, ní ar bhonn fhad an tsáraithe ar dhlí an Aontais a eascraíonn as an bhfíoras nach bhforáiltear leis an reachtaíocht náisiúnta lena mbaineann d’am ar glao-dhualgas a áireamh mar ‘am oibre’, de réir bhrí Airteagal 2(1) den Treoir sin, ach ar bhonn an damáiste iarbhír agus sonrach a d’fhulaing na daoine aonair lena mbaineann i nasc cúisíoch díreach leis an sárú ar Airteagal 6(b) den Treoir sin agus i gcomhréir le prionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta.
Sínithe
* Teanga an cháis: an tSlóvaicis.
i Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.