I.

Εισαγωγή

1.

Με τις αιτήσεις αναιρέσεως που άσκησαν αντιστοίχως στις υπό κρίση υποθέσεις η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (υπόθεση C‑244/23 P), η Wizz Air Hungary Légiközlekedési Zrt. (Wizz Air Hungary Zrt.) (στο εξής: Wizz Air) (υπόθεση C‑245/23 P) και η Societatea Națională «Aeroportul Internaţional Timişoara – Traian Vuia» SA (AITTV) (στο εξής: AITTV) (υπόθεση C‑246/23 P) ζητούν την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 8ης Φεβρουαρίου 2023, Carpatair κατά Επιτροπής (T‑522/20, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2023:51), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε το άρθρο 2 της αποφάσεως (ΕΕ) 2021/1428  ( 2 ) (στο εξής: επίδικη απόφαση), κατά το μέρος που έκρινε ότι τα αερολιμενικά τέλη που έχουν δημοσιευθεί στο εγχειρίδιο αεροναυτικών πληροφοριών του 2010 και οι συναφθείσες το έτος 2008 συμφωνίες μεταξύ της AITTV και της Wizz Air (συμπεριλαμβανομένων των τροποποιητικών συμφωνιών του 2010)  ( 3 ) δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.

2.

Προς στήριξη των υπό κρίση αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όσον αφορά, μεταξύ άλλων, την αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς και την εκτίμηση των σχετικών αποδεικτικών στοιχείων.

3.

Οι υπό κρίση υποθέσεις παρέχουν στο Δικαστήριο την ευκαιρία να παράσχει ορισμένες διευκρινίσεις όσον αφορά τους κανόνες που διέπουν την απόδειξη της συμβατότητας προς την εν λόγω αρχή ενός μέτρου που ελήφθη από κράτος μέλος.

II.

Το ιστορικό της διαφοράς και η επίδικη απόφαση

4.

Το ιστορικό της διαφοράς, όπως εκτίθεται από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 2 έως 16 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως.

5.

Η AITTV, ανώνυμη εταιρία στην οποία το ρουμανικό Δημόσιο κατέχει το 80 % του μετοχικού κεφαλαίου, εκμεταλλεύεται τον διεθνή αερολιμένα της Τιμισοάρα (Ρουμανία) (στο εξής: αερολιμένας της Τιμισοάρα).

6.

Κατά τη διάρκεια του 2008, στο πλαίσιο στρατηγικής με σκοπό την προσέλκυση αεροπορικών εταιριών χαμηλού κόστους και την ενίσχυση της συνολικής κερδοφορίας του αερολιμένα, η AITTV συνήψε με τη Wizz Air, ουγγρική αεροπορική εταιρία χαμηλού κόστους, ορισμένες συμφωνίες οι οποίες καθόριζαν τις αρχές της μεταξύ τους συνεργασίας και τους γενικούς όρους χρήσης των υποδομών και των αερολιμενικών υπηρεσιών από τη Wizz Air (στο εξής: συμφωνίες του 2008). Δύο από τις συμφωνίες αυτές τροποποιήθηκαν στις 25 Ιουνίου 2010 από ένα νέο καθεστώς που συμφωνήθηκε μεταξύ της Wizz Air και της AITTV, το οποίο κάλυπτε την περίοδο έως τις 6 Φεβρουαρίου 2011 (στο εξής: τροποποιητικές συμφωνίες του 2010). Η Wizz Air ξεκίνησε να εκτελεί πτήσεις με αναχώρηση από τον αερολιμένα της Τιμισοάρα τον Οκτώβριο του 2008.

7.

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2010 η Carpatair, ρουμανική περιφερειακή αεροπορική εταιρία, υπέβαλε καταγγελία ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για παράνομη κρατική ενίσχυση υπέρ της Wizz Air.

8.

Στις 24 Μαΐου 2011 η Επιτροπή ενημέρωσε τη Ρουμανία για την απόφασή της να κινήσει την προβλεπόμενη από το άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ επίσημη διαδικασία έρευνας όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τις εκπτώσεις και μειώσεις στα αερολιμενικά τέλη που είχαν χορηγηθεί σύμφωνα με τα εγχειρίδια αεροναυτικών πληροφοριών (στο εξής: ΕΑΠ) του 2007, του 2008 και του 2010, καθώς και τις συμφωνίες του 2008.

9.

Από το έτος 2014 η Carpatair έπαυσε τις δραστηριότητές της στον αερολιμένα της Τιμισοάρα και υπήχθη σε διαδικασία δικαστικής αναδιάρθρωσης. Η κύρια επιχειρησιακή της βάση βρίσκεται πλέον στον αερολιμένα του Arad (Ρουμανία), από τον οποίο προσφέρει κυρίως ναυλωμένες πτήσεις. Η Carpatair δεν προσφέρει πλέον προγραμματισμένες πτήσεις.

10.

Στις 24 Φεβρουαρίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση.

11.

Όσον αφορά τα αερολιμενικά τέλη που έχουν δημοσιευθεί στα ΕΑΠ του 2007, του 2008 και του 2010, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο βασικός συντελεστής, οι μειώσεις και οι εκπτώσεις των τελών που προβλέπονταν από τα εν λόγω ΕΑΠ δεν ήταν επιλεκτικές και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

12.

Όσον αφορά τις συμφωνίες του 2008 και τις τροποποιητικές συμφωνίες του 2010 (στο εξής, από κοινού: συμφωνίες του 2008 και του 2010), η Επιτροπή επισήμανε, λαμβάνοντας υπόψη προγενέστερες οικονομικές εκτιμήσεις συγκρίσιμες προς εκείνες στις οποίες θα είχε προβεί, βάσει των διαθέσιμων και προβλέψιμων στοιχείων, ένας ιδιώτης επιχειρηματίας ευρισκόμενος σε παραπλήσια κατάσταση, ότι οι εν λόγω συμφωνίες αναμένονταν να είναι πρόσθετα αποδοτικές για την AITTV. Ως εκ τούτου, έκρινε ότι ένας συνετός ιδιώτης επιχειρηματίας σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς θα είχε συνομολογήσει τέτοιες συμφωνίες. Επιπλέον, κατά την Επιτροπή, οι συμφωνίες αυτές ήταν μέρος μιας συνολικής στρατηγικής και μιας μακροπρόθεσμης προσπάθειας για τη συνολική αποδοτικότητα του αερολιμένα της Τιμισοάρα. Η Επιτροπή κατέληξε, συνεπώς, στο συμπέρασμα ότι οι ως άνω συμφωνίες δεν παρείχαν οικονομικό πλεονέκτημα στη Wizz Air το οποίο η εταιρία αυτή δεν θα είχε λάβει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

III.

Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

13.

Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 11 Αυγούστου 2020, η Carpatair άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως.

14.

Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε το άρθρο 2 της επίδικης αποφάσεως, με το οποίο η Επιτροπή είχε κρίνει ότι κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν συνιστούν ούτε τα αερολιμενικά τέλη που έχουν δημοσιευθεί στα ΕΑΠ του 2007, του 2008 και του 2010 ούτε οι συμφωνίες του 2008 και του 2010.

15.

Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε, αφενός, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο παραλείποντας να εξετάσει αν η προβλεπόμενη στο σημείο 7.3. του ΕΑΠ του 2010 μείωση των αερολιμενικών τελών είχε, αυτοτελώς, επιλεκτικό χαρακτήρα και, αφετέρου, ότι ήταν νομικώς αβάσιμο το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 δεν απέφεραν στη Wizz Air οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο η εταιρία αυτή θα αδυνατούσε να αποκτήσει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς.

IV.

Τα αιτήματα των διαδίκων και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

16.

Στην υπόθεση C‑244/23 P, η Επιτροπή ζητεί με την αίτηση αναιρέσεως από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που έκανε δεκτό τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως της Carpatair,

–

να απορρίψει τον συγκεκριμένο λόγο ακυρώσεως και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

–

να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

–

να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

17.

Στην υπόθεση C‑245/23 P, η Wizz Air ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,

–

να απορρίψει την προσφυγή που άσκησε πρωτοδίκως η Carpatair και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα.

–

να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

–

να καταδικάσει τη Wizz Air στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

18.

Στην υπόθεση C‑246/23 P, η AITTV ζητεί από το Δικαστήριο:

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση,

–

να απορρίψει την προσφυγή που άσκησε πρωτοδίκως η Carpatair ή να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας ή να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα.

–

να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και

–

να καταδικάσει την Carpatair στα δικαστικά έξοδα.

–

να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

–

να καταδικάσει την AITTV στα δικαστικά έξοδα αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

V.

Ανάλυση

19.

Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα περιοριστούν στην εξέταση των αιτιάσεων που διατυπώνονται στο πλαίσιο του μοναδικού λόγου αναιρέσεως που προέβαλε η Επιτροπή στην υπόθεση C‑244/23 P, του τέταρτου λόγου αναιρέσεως που προέβαλε η Wizz Air στην υπόθεση C‑245/23 P, καθώς και του τρίτου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως που προέβαλε η AITTV στην υπόθεση C‑246/23 P, οι οποίοι αφορούν περιπτώσεις πλάνης περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και της έννοιας του «πλεονεκτήματος» κατά τη διάταξη αυτή ως προς τις συμφωνίες του 2008 και του 2010.

20.

Οι αιτιάσεις αυτές διαρθρώνονται στο σύνολό τους γύρω από το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο αποδεικνύεται ότι μέτρο λαμβανόμενο υπέρ ορισμένης επιχειρήσεως με χρήση κρατικών πόρων είναι σύμφωνο προς την αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν το συγκεκριμένο μέτρο δύναται να αποφέρει πλεονέκτημα, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, στην επωφελούμενη του μέτρου αυτού επιχείρηση. Ειδικότερα, τίθεται το ζήτημα εάν η Επιτροπή, κατά την εφαρμογή της εν λόγω αρχής, δύναται να στηριχθεί σε οικονομικές αναλύσεις που καταδεικνύουν την αποδοτικότητα του επίμαχου μέτρου οι οποίες εκπονήθηκαν μετά τη λήψη του, αλλά βασίζονται αποκλειστικώς σε στοιχεία που ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο λήψεως του μέτρου αυτού, και στον βαθμό που καμία παρόμοια ανάλυση δεν είχε διενεργηθεί πριν από τη λήψη του συγκεκριμένου μέτρου.

21.

Υπό τις περιστάσεις αυτές, θεωρώ σκόπιμο να προηγηθούν ορισμένες γενικής φύσεως υπενθυμίσεις σχετικά με την αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς και σχετικά με τα μέσα αποδείξεως της τήρησης της εν λόγω αρχής. Στη συνέχεια, θα εξεταστεί το ζήτημα του κατά πόσον μπορούν να λαμβάνονται υπόψη στοιχεία μεταγενέστερα της κρατικής παρεμβάσεως προς απόδειξη του ότι η παρέμβαση αυτή είναι όντως σύμφωνη με την ως άνω αρχή και θα ακολουθήσει η εξέταση των λόγων αναιρέσεως που προβάλλουν η Επιτροπή, η Wizz Air και η AITTV.

Α.

Επί της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς

22.

Η αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς  ( 4 ) αποτελεί ένα εργαλείο βάσει του οποίου μπορεί να διαπιστωθεί κατά πόσον ένα κρατικό μέτρο δύναται να συνιστά πλεονέκτημα, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, καθώς και κρατική ενίσχυση στον βαθμό που πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις της έννοιας της «ενισχύσεως».

23.

Ειδικότερα, κατά πάγια νομολογία, στην έννοια της «ενισχύσεως», κατά το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, δεν μπορεί να περιληφθεί μέτρο λαμβανόμενο υπέρ ορισμένης επιχειρήσεως με χρήση κρατικών πόρων, όταν η επιχείρηση αυτή θα μπορούσε να τύχει του ίδιου πλεονεκτήματος υπό περιστάσεις που αντιστοιχούν στις κανονικές συνθήκες της αγοράς, δεδομένου ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες χορηγήθηκε ένα τέτοιο πλεονέκτημα εκτιμώνται, κατ’ αρχήν, κατ’ εφαρμογήν της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς  ( 5 ).

24.

Επιπλέον, από τη νομολογία προκύπτει σαφώς ότι η αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς περιλαμβάνεται στα στοιχεία που η Επιτροπή οφείλει να λαμβάνει υπόψη για να αποδείξει την ύπαρξη ενισχύσεως και δεν συνιστά, συνεπώς, εξαίρεση εφαρμοζόμενη μόνον κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους, όταν έχει διαπιστωθεί ότι πληρούνται τα στοιχεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ που συνιστούν την έννοια της «κρατικής ενισχύσεως»  ( 6 ).

25.

Κατ’ άλλη διατύπωση, η διαπίστωση της υπάρξεως πλεονεκτήματος, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, προϋποθέτει την εκ μέρους της Επιτροπής εξέταση του επίμαχου μέτρου υπό το πρίσμα της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

26.

Η εξέταση αυτή πραγματοποιείται σε δύο στάδια. Πρέπει, πρώτον, να εξακριβωθεί εάν υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς και στη συνέχεια, δεύτερον, να διαπιστωθεί κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής της.

1.

Επί της δυνατότητας εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς

27.

Κατά τη νομολογία, η δυνατότητα εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς εξαρτάται, εν τέλει, από το αν το συγκεκριμένο κράτος μέλος χορηγεί οικονομικό πλεονέκτημα σε επιχείρηση με την ιδιότητά του ως ιδιώτη επιχειρηματία και όχι με την ιδιότητά του ως φορέα δημόσιας εξουσίας  ( 7 ). Κατ’ άλλη διατύπωση, η ιδιότητα με την οποία ενεργεί το κράτος μέλος είναι αυτή που καθορίζει εάν είναι δυνατή η εφαρμογή της αρχής αυτής, διευκρινιζομένου ότι πρέπει να διαπιστωθεί αν το συγκεκριμένο κράτος μέλος είχε λάβει, πριν ή συγχρόνως με τη χορήγηση του οικονομικού πλεονεκτήματος, την απόφαση να προβεί, με το μέτρο που πράγματι έλαβε, σε επένδυση  ( 8 ).

28.

Η νομολογία του Δικαστηρίου έχει καθορίσει συναφώς μια σειρά από στοιχεία τα οποία μπορούν να ληφθούν υπόψη προκειμένου να αποδειχθεί ότι, κατά την εφαρμογή ενός κρατικού μέτρου, το κράτος μέλος ενεργεί υπό την ιδιότητά του ως ιδιώτη επιχειρηματία. Ειδικότερα, έχουν αναφερθεί η φύση και το αντικείμενο του επίμαχου μέτρου, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται καθώς και ο επιδιωκόμενος με αυτό σκοπός και οι κανόνες που διέπουν το εν λόγω μέτρο  ( 9 ). Το Δικαστήριο έχει επίσης υπογραμμίσει ότι μπορεί να απαιτηθεί, μεταξύ άλλων, και η συνδρομή στοιχείων από τα οποία να προκύπτει ότι η απόφαση του κράτους μέλους να προβεί σε επένδυση στηρίχθηκε σε οικονομικές εκτιμήσεις παρόμοιες με εκείνες στις οποίες, υπό τις περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως, θα είχε προβεί ένας ορθολογικός ιδιώτης επιχειρηματίας ευρισκόμενος σε κατάσταση όσο το δυνατόν παραπλήσια με εκείνη του εν λόγω κράτους μέλους, πριν λάβει το συγκεκριμένο μέτρο, προκειμένου να προσδιορίσει τη μελλοντική κερδοφορία της επένδυσης  ( 10 ).

29.

Αντιθέτως, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οικονομικές εκτιμήσεις οι οποίες γίνονται μετά τη χορήγηση του πλεονεκτήματος, η εκ των υστέρων διαπίστωση ότι η επένδυση που πραγματοποίησε το κράτος μέλος ήταν πράγματι κερδοφόρος ή όψιμοι λόγοι που δικαιολογούν την επιλογή της διαδικασίας που πράγματι εφαρμόστηκε δεν επαρκούν για να αποδείξουν ότι το κράτος μέλος έλαβε τέτοια απόφαση υπό την ιδιότητά του ως ιδιώτη επιχειρηματία  ( 11 ).

30.

Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι σε πολλές περιπτώσεις  ( 12 ), όπως και στην υπό κρίση υπόθεση, δεν αμφισβητείται η δυνατότητα εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Αντιθέτως, τεκμαίρεται η δυνατότητα εφαρμογής της εν γένει, δεδομένου ότι το μέτρο προδήλως συναρτάται με την ιδιότητα του κράτους μέλους ως ιδιώτη επιχειρηματία. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν εξετάζει συστηματικά και ρητώς αν υφίσταται η δυνατότητα αυτή. Πράγματι, όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, οσάκις υφίστανται αμφιβολίες ως προς το αν πρέπει να τύχει εφαρμογής η αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το κράτος μέλος οφείλει να αποδείξει αδιαμφισβήτητα και βάσει αντικειμενικών και επαληθεύσιμων στοιχείων ότι το μέτρο που εφάρμοσε συναρτάται με την ιδιότητά του ως ιδιώτη επιχειρηματία  ( 13 ).

31.

Επομένως, η εκ μέρους της Επιτροπής εξέταση της τηρήσεως της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς μπορεί, σε πολλές περιπτώσεις, να επικεντρωθεί στην εξέταση των προϋποθέσεων εφαρμογής της εν λόγω αρχής.

2.

Επί της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς

32.

Όσον αφορά συγκεκριμένα την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, υπενθυμίζεται ότι η εφαρμογή της αποσκοπεί στο να προσδιοριστεί αν το, με όποια μορφή, οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο χορηγήθηκε με χρήση κρατικών πόρων σε ορισμένη επιχείρηση είναι, λόγω των αποτελεσμάτων του, τέτοιας φύσεως ώστε να νοθεύσει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών  ( 14 ).

33.

Η εφαρμογή της εν λόγω αρχής απαιτεί, κατά τη νομολογία, να εξακριβωθεί όχι αν ένας ιδιώτης επιχειρηματίας θα είχε ενεργήσει ακριβώς όπως ο δημόσιος επενδυτής, αλλά αν θα είχε εισφέρει, υπό παρόμοιες συνθήκες, ποσό ίσο με εκείνο που εισέφερε ο δημόσιος επενδυτής  ( 15 ).

34.

Η εξέταση αυτή απόκειται στην Επιτροπή. Πράγματι, όπως επισήμανα, η αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς συγκαταλέγεται μεταξύ των στοιχείων που το θεσμικό αυτό όργανο οφείλει να λάβει υπόψη για να αποδείξει την ύπαρξη ενισχύσεως. Το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι, επομένως, η Επιτροπή φέρει το βάρος να αποδείξει, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, τις πληροφορίες που παρέσχε το οικείο κράτος μέλος, ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία, οπότε η επίμαχη κρατική παρέμβαση εμπεριέχει πλεονέκτημα κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ  ( 16 ).

35.

Κατ’ άλλη διατύπωση, η Επιτροπή, στο πλαίσιο εξετάσεως της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, οφείλει να καταδείξει καταφατικώς ότι ένας ιδιώτης επιχειρηματίας ευρισκόμενος σε κατάσταση όσο το δυνατόν παραπλήσια εκείνης του κράτους μέλους δεν θα είχε εφαρμόσει το επίμαχο μέτρο. Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει συναφώς ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να υποθέσει ότι μια επιχείρηση έτυχε πλεονεκτήματος που συνιστά κρατική ενίσχυση βασιζόμενη απλώς σε αρνητικό τεκμήριο, το οποίο στηρίζεται στην απουσία στοιχείων που καθιστούν δυνατόν να συναχθεί το αντίθετο συμπέρασμα, χωρίς να διαθέτει άλλα στοιχεία δυνάμενα να καταδείξουν καταφατικώς την ύπαρξη τέτοιου πλεονεκτήματος  ( 17 ).

36.

Κατά το Δικαστήριο, η Επιτροπή οφείλει, επομένως, να προβεί σε συνολική εκτίμηση λαμβάνουσα υπόψη κάθε κρίσιμο εν προκειμένω στοιχείο το οποίο της παρέχει τη δυνατότητα να κρίνει αν ένας τέτοιος ιδιώτης επιχειρηματίας προδήλως δεν θα παρείχε παρεμφερείς διευκολύνσεις στη δικαιούχο επιχείρηση  ( 18 ), διευκρινιζομένου ότι κρίσιμο πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι κάθε στοιχείο δυνάμενο να επηρεάσει σε μη αμελητέο βαθμό τον τρόπο λήψεως αποφάσεων ενός συνήθως συνετού και επιμελούς ιδιώτη επιχειρηματία  ( 19 ).

37.

Ως εκ τούτου, ιδιαίτερη σημασία έχουν συναφώς τα στοιχεία από τα οποία προκύπτει η αποδοτικότητα και η οικονομική ορθολογικότητα της κρατικής παρεμβάσεως.

38.

Το Δικαστήριο έχει, ωστόσο, περιορίσει τα στοιχεία που μπορούν να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της σφαιρικής αυτής εκτιμήσεως. Αφενός, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, για να εκτιμηθεί αν ιδιώτης επιχειρηματίας ευρισκόμενος σε κατάσταση όσο το δυνατόν παραπλήσια εκείνης του κράτους μέλους θα είχε λάβει το ίδιο μέτρο υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη μόνον τα πλεονεκτήματα και οι υποχρεώσεις που συνδέονται με την ιδιότητα του Δημοσίου ως μετόχου, αποκλειομένων εκείνων που συνδέονται με την ιδιότητά του ως φορέα δημόσιας εξουσίας  ( 20 ). Κατ’ άλλη διατύπωση, είναι άνευ σημασίας αν ένα κρατικό μέτρο είναι προς όφελος του κράτους μέλους ως φορέα δημόσιας εξουσίας, υπό την έννοια ότι συμβάλλει, επί παραδείγματι, στην επίτευξη ενός σκοπού γενικού συμφέροντος. Η εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς βασίζεται αποκλειστικά στην ανάλυση της οικονομικής ορθολογικότητας του μέτρου για το κράτος μέλος που ενεργεί ως ιδιώτης επιχειρηματίας, από αυστηρά οικονομική άποψη.

39.

Αφετέρου, το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει, όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, ότι το ζήτημα του κατά πόσον η συμπεριφορά του κράτους μέλους ήταν ορθολογική από οικονομικής απόψεως πρέπει να κριθεί εντός του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ελήφθησαν τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης και ότι πρέπει να αποφευχθεί, επομένως, οποιαδήποτε εκτίμηση με βάση μεταγενέστερες καταστάσεις  ( 21 ). Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι στοιχεία μεταγενέστερα του χρόνου λήψεως του επίμαχου μέτρου δεν επιτρέπεται να λαμβάνονται υπόψη για την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία και ότι κρίσιμα είναι μόνον τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα και οι εξελίξεις που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως για το επίμαχο μέτρο  ( 22 ).

40.

Θα αναλύσω εν συνεχεία λεπτομερώς το περιεχόμενο της ανωτέρω κρίσεως του Δικαστηρίου.

Β.

Επί της συνεκτίμησης στοιχείων μεταγενέστερων της λήψης κρατικού μέτρου στο πλαίσιο της εξετάσεώς του υπό το πρίσμα της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς

41.

Οι μετέχοντες στη διαδικασία διαφωνούν ως προς το κατά πόσον η νομολογία του Δικαστηρίου που αφορά την απόδειξη της τήρησης της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς επιτρέπει, στο πλαίσιο εξετάσεως της εφαρμογής της, τη συνεκτίμηση οικονομικών αναλύσεων οι οποίες εκπονήθηκαν μετά τη λήψη ορισμένου μέτρου από ένα κράτος μέλος, αποκλειστικώς επί τη βάσει στοιχείων τα οποία ήταν διαθέσιμα πριν από τη λήψη του μέτρου αυτού.

42.

Είναι αληθές ότι από την ανάγνωση της νομολογίας είναι δυνατό να εγερθούν ορισμένες αμφιβολίες ως προς την απάντηση που προσήκει στο ερώτημα αυτό.

43.

Αφενός, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η οικονομική εκτίμηση της Επιτροπής πραγματοποιείται κατ’ ανάγκην, σε περίπτωση ενισχύσεως χορηγηθείσας κατά παράβαση της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως την οποία προβλέπει το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, μετά τη λήψη του επίμαχου μέτρου. Επομένως, οικονομικές αναλύσεις οι οποίες έχουν εκπονηθεί μετά τη λήψη του μέτρου αυτού μπορούν να είναι χρήσιμες, υπό την προϋπόθεση ότι στηρίζονται μόνο στα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα και στις εξελίξεις που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως για το επίμαχο μέτρο  ( 23 ).

44.

Αφετέρου, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στοιχεία μεταγενέστερα του χρόνου λήψεως του επίμαχου μέτρου δεν επιτρέπεται να λαμβάνονται υπόψη για την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς  ( 24 ). Περαιτέρω, το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι η πλήρης απουσία μιας εκ των προτέρων κατάλληλης αξιολογήσεως της αποδοτικότητας ή της οικονομικής ορθολογικότητας ενός μέτρου μπορεί να αποτελέσει ουσιώδες στοιχείο που αποδεικνύει ότι ένας ιδιώτης επιχειρηματίας δεν θα είχε εισφέρει, υπό παρόμοιες συνθήκες, ποσό ίσο με εκείνο που εισέφερε ο δημόσιος επενδυτής  ( 25 ).

45.

Κατ’ άλλη διατύπωση, από τη νομολογία θα μπορούσε να συναχθεί ότι μια οικονομική ανάλυση προς απόδειξη της ορθολογικότητας ενός κρατικού μέτρου, η οποία εκπονήθηκε μετά τη λήψη του μέτρου επί τη βάσει στοιχείων τα οποία ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο λήψεώς του, μπορεί μεν να ληφθεί υπόψη, πλην όμως δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την απουσία οικονομικής αναλύσεως προγενέστερης του εν λόγω μέτρου, η οποία αποτελεί το κεντρικό στοιχείο κατά την εξέταση της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

46.

Το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε επίσης υπ’ αυτή την έννοια τη νομολογία του Δικαστηρίου στη σκέψη 191 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως.

47.

Κατά τη γνώμη μου, ωστόσο, η λύση αυτή συγχέει ως ένα βαθμό τα στοιχεία που είναι κρίσιμα για την απόδειξη της δυνατότητας εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς με τα στοιχεία που σκοπούν να καταδείξουν την εφαρμογή της, μολονότι η εξέταση του ζητήματος της δυνατότητας εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία πρέπει να διακρίνεται από την εξέταση του ζητήματος της εφαρμογής της εν λόγω αρχής  ( 26 ).

48.

Συγκεκριμένα, υπενθυμίζεται ότι η δυνατότητα εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς εξαρτάται από την ιδιότητα υπό την οποία ενεργεί το κράτος μέλος και προϋποθέτει να διαπιστωθεί αν το κράτος αυτό έχει λάβει την απόφαση να προβεί, μέσω του κρατικού μέτρου, σε επένδυση  ( 27 ).

49.

Υπό τις συνθήκες αυτές, θεωρώ απαραίτητο, κατά το στάδιο που καθορίζεται αν είναι δυνατή η εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, να λαμβάνεται υπόψη το χρονικό σημείο κατά το οποίο ελήφθη η απόφαση αυτή και να υιοθετηθεί μια αυστηρή προσέγγιση, ώστε να γίνονται δεκτά μόνον αποδεικτικά στοιχεία τα οποία ανάγονται στον χρόνο λήψεως της αποφάσεως. Πρέπει, επομένως, να αποκλείεται από την εν λόγω ανάλυση κάθε μεταγενέστερο του χρόνου λήψεως της αποφάσεως στοιχείο και να λαμβάνονται υπόψη μόνον τα στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε το κράτος μέρος για να λάβει την απόφασή του.

50.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι επομένως ιδιαιτέρως σημαντικό πριν από τη λήψη ενός κρατικού μέτρου να διενεργείται οικονομική ανάλυση προς αξιολόγηση της οικονομικής ορθολογικότητάς του. Ομοίως, η απουσία οποιασδήποτε εκ των προτέρων οικονομικής αξιολογήσεως αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, ιδιαιτέρως αποκαλυπτική ένδειξη περί του ότι το κράτος μέλος δεν ενεργεί ως ιδιώτης επιχειρηματίας, καθόσον η απόφασή του δεν υπαγορεύθηκε από την ανάγκη οικονομικής ορθολογικότητας.

51.

Εντούτοις, μια τέτοια προσέγγιση είναι, κατά τη γνώμη μου, υπερβολικά ριζοσπαστική όταν πρόκειται για τον έλεγχο των προϋποθέσεων εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Η απουσία οποιασδήποτε εκ των προτέρων οικονομικής αξιολογήσεως δεν μπορεί, κατά το στάδιο εφαρμογής της αρχής, να έχει την ίδια σημασία με εκείνη που έχει στο πλαίσιο της εξετάσεως της δυνατότητας εφαρμογής της.

52.

Επισημαίνεται ότι, κατά πάγια νομολογία, σκοπός της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς είναι να διαπιστωθεί αν το επίμαχο κρατικό μέτρο είναι, λόγω των αποτελεσμάτων του, τέτοιας φύσεως ώστε να νοθεύσει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Γενικότερα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, εν γένει, ορίζει τις κρατικές παρεμβάσεις με γνώμονα τα αποτελέσματά τους  ( 28 ).

53.

Υπό το πρίσμα αυτό, μια οικονομική ανάλυση η οποία έχει εκπονηθεί μετά τη λήψη του επίμαχου μέτρου και η οποία στηρίζεται αποκλειστικώς στα τότε διαθέσιμα στοιχεία, στον βαθμό που αποσκοπεί να αποδείξει την οικονομική ορθολογικότητα ενός κρατικού μέτρου και, ως εκ τούτου, να καταδείξει ότι το μέτρο αυτό δεν έχει επιβλαβείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό και τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, κρίσιμο στοιχείο που αποδεικνύει ότι η συμπεριφορά του κράτους μέλους συνάδει με την αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

54.

Ειδικότερα, είμαι της γνώμης ότι, αφ’ ης στιγμής αποδειχθεί η δυνατότητα εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, παρά την απουσία ex ante οικονομικών αξιολογήσεων, η εφαρμογή της εν λόγω αρχής δύναται πάντοτε να καταδειχθεί με μεταγενέστερες οικονομικές εκτιμήσεις βασιζόμενες σε στοιχεία τα οποία ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο λήψεως του κρατικού μέτρου. Η απουσία εκ των προτέρων οικονομικής αξιολογήσεως αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, στο στάδιο της εφαρμογής της εν λόγω αρχής, απλώς και μόνον ένα από τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η συμπεριφορά του κράτους μέλους δεν είναι σύμφωνη προς τη συγκεκριμένη αρχή. Επομένως, η απουσία μιας τέτοιας αξιολόγησης, χωρίς να στερείται σημασίας, δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα το να μη ληφθεί υπόψη μια οικονομική ανάλυση που καταδεικνύει την οικονομική ορθολογικότητα ενός κρατικού μέτρου, όταν η ανάλυση αυτή στηρίζεται αποκλειστικώς σε στοιχεία τα οποία ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο λήψεως του μέτρου αυτού.

55.

Μια στενή ερμηνεία των αποδεικτικών στοιχείων που αφορούν την αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά το στάδιο της εφαρμογής της, θα αντέβαινε, κατά τη γνώμη μου, στον ίδιο τον σκοπό της εν λόγω αρχής, σύμφωνα με τον οποίο λαμβάνονται πρωτίστως υπόψη τα αποτελέσματα ενός κρατικού μέτρου προκειμένου να διαπιστωθεί αν το μέτρο αυτό συνεπάγεται πλεονέκτημα υπέρ του δικαιούχου και αν, ως εκ τούτου, συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

56.

Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, θα εξετάσω εν συνεχεία τους λόγους αναιρέσεως με τους οποίους προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και της έννοιας του «πλεονεκτήματος», κατά τη διάταξη αυτή, όσον αφορά τις συμφωνίες του 2008 και του 2010.

Γ.

Επί των αιτιάσεων με τις οποίες προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και της έννοιας του «πλεονεκτήματος», κατά τη διάταξη αυτή, όσον αφορά τις συμφωνίες του 2008 και του 2010

57.

Η Επιτροπή, η Wizz Air και η AITTV υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, αφενός, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το κράτος μέλος ήταν υποχρεωμένο να προβεί σε οικονομική αξιολόγηση πριν από τη σύναψη των συμφωνιών του 2008 και του 2010 και, αφετέρου, απορρίπτοντας ως μη πρόσφορο στοιχείο την ανάλυση αποδοτικότητας του επίμαχου μέτρου, η οποία εκπονήθηκε μεν μετά τη λήψη του, αλλά στηρίζεται αποκλειστικώς σε στοιχεία που ήταν διαθέσιμα πριν από τη λήψη του μέτρου αυτού.

58.

Το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στις σκέψεις 186 έως 192 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες του 2008 ήταν αποδοτικές βασιζόμενη σε μια ex ante ανάλυση αποδοτικότητας, καταρτισθείσα εκ των υστέρων με βάση τα δεδομένα που ήταν διαθέσιμα πριν από τη σύναψη των συμφωνιών του 2008. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μια τέτοια ανάλυση δεν συνιστά στην πραγματικότητα στοιχείο πρόσφορο για να εκτιμηθεί αν τηρήθηκε η αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

59.

Συγκεκριμένα, κατά το Γενικό Δικαστήριο, η ανάλυση αυτή συνιστά απλώς μια εκ των υστέρων καταγραφή της αποδοτικότητας του επίμαχου μέτρου. Κατά τη νομολογία δε, στοιχεία μεταγενέστερα του χρόνου λήψεως ενός κρατικού μέτρου δεν επιτρέπεται να λαμβάνονται υπόψη για την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

60.

Επιπλέον, μολονότι το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι τυχόν συμπληρωματικά αποδεικτικά στοιχεία τα οποία ανέκυψαν μετά τη λήψη του επίμαχου μέτρου ενδέχεται να είναι πρόσφορα, εντούτοις έκρινε ότι τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να έχουν ως αποτέλεσμα την απαλλαγή του οργάνου που εφαρμόζει το επίμαχο μέτρο από την υποχρέωση να προβεί σε εκ των προτέρων οικονομική αξιολόγηση η οποία να είναι κατάλληλη και ενδεδειγμένη από πλευράς της φύσεως, της πολυπλοκότητας, της σημασίας και του όλου πλαισίου της πράξεως.

61.

Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι είναι νομικώς αβάσιμο το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 δεν απέφεραν στη Wizz Air πλεονέκτημα το οποίο η εταιρία αυτή θα αδυνατούσε να αποκτήσει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς και έκρινε ότι το άρθρο 2 της επίδικης αποφάσεως, κατά το οποίο οι συμφωνίες του 2008 και του 2010 δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, έπρεπε να ακυρωθεί.

62.

Εντούτοις, φρονώ ότι η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου βασίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και, ακριβέστερα, της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς.

63.

Ειδικότερα, κατ’ αρχάς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει σαφώς ότι αναλύσεις μεταγενέστερες της λήψεως του κρατικού μέτρου είναι χρήσιμες για τους σκοπούς της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, στο μέτρο που στηρίζονται μόνο στα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα και στις εξελίξεις που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως για το επίμαχο μέτρο  ( 29 ).

64.

Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε μεν ορθώς ότι μια τέτοια ανάλυση δεν μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με ex ante ανάλυση, πλην όμως δεν μπορεί να χαρακτηρίζει την ανάλυση αυτή απλώς ως «μια εκ των υστέρων καταγραφή» της πραγματικής αποδοτικότητας των συμφωνιών, διότι άλλως θα αποκλειόταν πλήρως, κατά τρόπο αντίθετο προς τη νομολογία του Δικαστηρίου, η συνεκτίμηση των οικονομικών αναλύσεων που εκπονήθηκαν μετά τη λήψη του επίμαχου μέτρου και οι οποίες στηρίζονται μόνο στα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα και στις εξελίξεις που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως για το επίμαχο μέτρο.

65.

Εν συνεχεία, όπως εξέθεσα ήδη  ( 30 ), είμαι της γνώμης ότι, κατά το στάδιο της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς, όπως αναλύθηκε εν προκειμένω, η απουσία κατάλληλης εκ των προτέρων αξιολόγησης της αποδοτικότητας και της οικονομικής ορθολογικότητας του επίμαχου μέτρου δεν μπορεί, αφ’ εαυτής, να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο αυτό δεν είναι σύμφωνο με την εν λόγω αρχή.

66.

Επομένως, κατά τη γνώμη μου, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε ότι το κράτος μέλος όφειλε να προβεί σε προσήκουσα εκ των προτέρων οικονομική εκτίμηση.

67.

Τέλος, εκτιμώντας ότι η επίμαχη ανάλυση δεν μπορεί να αντισταθμίσει την απουσία οικονομικής αναλύσεως προγενέστερης του επίμαχου μέτρου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η απουσία μιας τέτοιας ανάλυσης αποτελεί καθοριστικό στοιχείο στο πλαίσιο αποδείξεως της εφαρμογής της αρχής του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς. Όπως, όμως, επισήμανα, μια τέτοια απουσία αποτελεί απλώς ένα από τα αποδεικτικά στοιχεία, το οποίο μπορεί να σταθμιστεί με αναλύσεις οι οποίες είναι μεν μεταγενέστερες, αλλά βασίζονται αποκλειστικώς στα μόνα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα και στις εξελίξεις που ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως για το επίμαχο μέτρο.

68.

Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη ανάλυση δεν συνιστά πρόσφορο στοιχείο για να εκτιμηθεί κατά πόσον τηρήθηκε η αρχή του ιδιώτη επιχειρηματία σε συνθήκες οικονομίας της αγοράς ενέχει πλάνη περί το δίκαιο.

69.

Επομένως, κατά τη γνώμη μου, οι λόγοι αναιρέσεως με τους οποίους προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και της έννοιας του «πλεονεκτήματος», κατά τη διάταξη αυτή, όσον αφορά τις συμφωνίες του 2008 και του 2010, πρέπει να γίνουν δεκτοί.

70.

Επισημαίνεται ότι, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε μόνον εν μέρει τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε η Carpatair. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τη σκέψη 200 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το δεύτερο σκέλος του λόγου αυτού δεν εξετάστηκε.

71.

Δεδομένου ότι η διαφορά δεν είναι ώριμη προς εκδίκαση ως προς το σκέλος αυτό, στο μέτρο που η εξέτασή του απαιτεί αναλύσεις πραγματικών περιστατικών ως προς την αξιολόγηση από την Επιτροπή των συμφωνιών του 2008 και του 2010, οι οποίες υπερβαίνουν τα όρια της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αναιρέσεως, φρονώ ότι η υπό κρίση υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στο Γενικό Δικαστήριο.

VI.

Πρόταση

72.

Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο:

–

να κάνει δεκτό τον μοναδικό λόγο αναιρέσεως στην υπόθεση C‑244/23 P,

–

να κάνει δεκτό τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως στην υπόθεση C‑245/23 P,

–

να κάνει δεκτούς τον τρίτο και τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως στην υπόθεση C‑246/23 P και

–

συνακόλουθα, να αναιρέσει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 8ης Φεβρουαρίου 2023, Carpatair κατά Επιτροπής (T‑522/20, EU:T:2023:51), κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτό τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως στην εν λόγω υπόθεση, και να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.