Richtlijn van de Raad van
Aangezien de richtlijn is vastgesteld
Hierna:
In de versie die gold vóór 1997, of wel ten tijde van de feiten van het hoofdgeding.
Cursivering van mij.
Stb. 621.
Kamerstukken II, 1980-1981, 16539, blz. 10, eerste alinea. Hieruit komt met name naar voren, dat de Tweede Kamer der Staten-Generaal rekening houdt met het feit, dat
In dit verband heeft de staatssecretaris van Financiën niet nagelaten erop te wijzen, dat
Gelijk aan ongeveer
Voor gehuwden zoals Verkooijen geldt een vrijstelling ten bedrage van
NvdV: Niet van belang voor de Nederlandse tekst.
Arresten van
PB C 253, blz. 2 (hierna:
Zie Mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement van
Namelijk een gecentraliseerde opvatting van de belastingharmonisatie in de Economische en Monetaire Unie, in plaats van een aanpak die de voorkeur geeft aan coördinatie en onderlinge aanpassing van het nationale beleid en ook rekening houdt met het subsidiariteitsbeginsel (zie Mededeling, blz. 10).
Het voorstel van 1975, dat noch in de Raad noch in het Europees Parlement meer was besproken, was niet meer afgestemd op de eisen van de Gemeenschap van de jaren negentig (ibidem).
Dit zijn thans de richtlijnen van de Raad 90/434/EEG van
Zie in die zin, D. Servais, Een Europese financiële ruimte, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg, 1995, derde uitgave, blz. 57, punt 3.1.3; zie ook Lodin, reeds aangehaald, en Ståhl, reeds aangehaald.
Zie arrest van
Arrest van
Punt 34 (cursivering van mij).
Zie arrest van
Een operatie die de voorwaarde vormt voor de ontvangst door Verkooijen van de dividenden waarop de onderhavige zaak betrekking heeft (voor dit punt, zie infra, punt 13).
Arrest van
Zie arrest van
Een verzuim waaruit mijns inziens niet de door de interveniërende regeringen gewenste conclusies kunnen worden getrokken. De nomenclatuur is namelijk louter indicatiefen niet uitputtend: zie arrest van
De nomenclatuur bevat de mogelijkheden van
Zie arrest Trummer en Mayer, punt 24.
Zie arrest Trummer en Mayer, punt 9 van mijn conclusie. Terwijl het in de zaak Trummer en Mayer ging om een nationale maatregel betreffende de voorwaarde (de hypotheekstelling) voor een kapitaalbeweging (de liquidatie van een investering in onroerend goed), heeft in casu artikel 47b betrekking op de opbrengst van die beweging. Hoe het ook zij, in beide gevallen heeft de betrokken nationale maatregel betrekking op een transactie (hypotheekstelling) of een betaling (dividenden), die onlosmakelijk verbonden is met een kapitaalbeweging.
Reeds in het arrest van
In het arrest van
In de tekst heb ik de aan de rechtspraak van het Hof ontleende redenen uiteengezet, waarom volgens mij de litigieuze bepaling een voldoende rechtstreeks effect heeft op de kapitaalbewegingen. Er zij op gewezen, dat — door te profiteren van de overeenkomsten tussen de door mij in punt 17 geschetste fundamentele vrijheden, die zeker niet de enige zijn (zie bijvoorbeeld voetnoot 84, in fine) — een toepassing op de kapitaalbewegingen van de in arrest van
Zie Mededeling, blz. 10.
Volgens Servais (t.a.p.)
Eerder al moest het Hof kennis nemen van een beperking met beperkende gevolgen op twee niveaus: zie arrest van
Arrest Bordessa, punt 17. Vanuit temporeel oogpunt wijs ik erop, dat de feiten van de zaak, die betrekking hebben op een belastingaangifte voor het belastingjaar 1991, liggen na de datum van volledige liberalisatie, namelijk
Zie bijvoorbeeld arresten Trummer en Mayer, punt 26; Ambry, punten 28 en 29; Safir, punt 30;
De Britse regering is uitvoerig op de volgende aspecten ingegaan: i) soms Komt bij een investering in buitenlandse aandelen zelfs geen enkele kapitaalbeweging te pas, in het geval dat de aandelen tussen twee Nederlandse ingezetenen worden verhandeld; ii) het is moeilijk denkbaar dat men zich bij een besluit om in buitenlandse effecten te investeren daadwerkelijk laat beïnvloeden door de onmogelijkheid, gebruik te maken van de betrokken vrijstelling wegens het geringe bedrag ervan, omdat een investeerder vaak al effecten bezit die nem ten minste
Zie verklaring van de staatssecretaris van Financiën in voetnoot 8.
Arrest Brugnoni en Ruffinengo, punt 22.
De parallel schijnt des te meer op haar plaats — en ik kan ook geen goede reden aanvoeren om beperkingen van de ene fundamentele vrijheid anders te beoordelen dan de beperkingen van een andere vrijheid (zie arrest Gebhard, punt 37) — gezien het feit dat zowel artikel 30 (zie arrest Dassonville, reeds aangehaald, punt 5) als artikel 1, lid 1, van de richtlijn (en thans artikel 56 EG) alle beperkingen verbieden en niet alleen de opheffing van de nationale maatregelen met een discriminerend karakter
Arresten van
NvdV: Voor de Nederlandse tekst niet van belang.
Zie bijvoorbeeld arrest Kraus, punt 32; zie ook inzake de vrijheid van vestiging, arrest van
Arrest van
Zie arrest Avoir fiscal, punt 21.
Volgens sommigen is op zich een
Zie supra, voetnoot 30.
Zie laatstelijk arrest Royal Bank of Scotland, punt 32; zie bovendien arresten Svensson en Gustavsson, punt 15; Schindler (zesde prejudiciële vraag); arresten van
Deze aanvankelijk op het gebied van het vrije goederenverkeer uitgewerkte beginselen zijn door het Hof thans tot alle vormen van vrij verkeer uitgebreid (zie bijvoorbeeld arrest Gebhard, punt 37).
Een van die bepalingen voorziet in vrijwaringsmaatregelen, die een lidstaat, na toestemming van de Commissie, kan treffen, indien kortlopende kapitaalbewegingen van buitengewone omvang sterke spanningen op de wisselmarkten veroorzaken en ernstige storingen bij het voeren van het monetaire en deviezenbeleid van de betrokken lidstaat teweegbrengen (zie artikel 3, lid 1), afgezien van het recht van de lidstaten de nodige maatregelen te nemen om overtredingen van hun wettelijke en bestuursrechtelijke voorschriften tegen te gaan, met name op fiscaal gebied of met betrekking tot het bedrijfseconomische toezicht op financiële instellingen (zie artikel 4, lid 1).
Zie bijvoorbeeld arresten van
Zie punt 28 van de conclusie.
Zie alle bepalingen waarbij de bevolking wordt aangemoedigd, in de betrokken lidstaat vervaardigde producten te kopen; zie bijvoorbeeld arrest van
Vervolgens zij te denken aan de fiscale bepalingen die door nationale producten te begunstigen ten nadele van ingevoerde onverenigbaar met artikel 95 EG-Verdrag (thans, na wijziging, artikel 90 EG) worden geacht omdat zij beschermende werking hebben; zie bijvoorbeeld arresten van
Zie arrest Bachmann en arrest van
Aangehaald in voetnoot 30.
Aangehaald in voetnoot 12.
Voor de uitdrukkelijke bevindingen van het Hof: zie voor het aspect
Voor de feiten van het arrest Svensson en Gustavsson verwijs ik naar voetnoot 30 en punt 25 van deze conclusie. In de zaak ICI werd het criterium van de zetel van de dochtermaatschappijen door de Britse wetgever gehanteerd voor een gedifferentieerde fiscale behandeling van de in de betrokken lidstaat gevestigde consortiumdeelnemers; in het bijzonder behield die maatregel de toekenning van het fiscale voordeel van belastingvermindering voor consortia enkel voor aan de vennootschappen die uitsluitend of voornamelijk dochtermaatschappijen controleren waarvan de zetel zich op het nationale grondgebied bevindt (zie punt 23 van het arrest).
De enige afwijkingen met betrekking tot vrije vestiging (arrest ICI) komen voor in artikel 56, lid 1, EG-Verdrag, terwijl die met betrekking tot de vrije dienstverrichting (arrest Svensson en Gustavsson) zich beperken tot het bepaalde in artikel 66 EG-Verdrag, dat verwijst naar artikel 56.
Zie arresten Svensson en Gustavsson, punt 15, en ICI, punt 28.
Zie arresten Svensson en Gustavsson, punt 18, en ICI, punt 29. Ik wijs er bovendien op, dat het Hof in het arrest ICI, terwijl het enerzijds het algemene beginsel van nietontvankelijkheid van dwingende redenen van algemeen belang als rechtvaardigingsgrond van niet gelijkelijk toe te passen nationale maatregelen bevestigde en anderzijds de gegrondheid van de noodzaak om de samenhang van een elastingstelsel te verzekeren uitvoerig onderzocht, dit beginsel echter coherent heeft toegepast, door een andere reden — die door de betrokken lidstaat was aangevoerd — namelijk de noodzaak om de vermindering van belastinginkomsten te voorkomen, niet-ontvankelijk te verklaren (zie punt 28).
Zie in die zin ook arresten Asscher (vrije vestiging) en Schumacker (vrij verkeer van werknemers), waarin het Hof steeds met een beroep op het arrest Bachmann uitvoerig heeft onderzocht, of de rechtvaardigingsgrond van de noodzaak de samenhang van het belastingstelsel te verzekeren, gegrond is (punten 58-60 respectievelijk 39-42), nadat het had geoordeeld dat de betrokken nationale maatregel discriminerend was (punten 48-49 respectievelijk 27-38).
Zoals de Commissie en Verkooijen niet hebben nagelaten op te merken, kenmerkte het Nederlandse belastingstelsel zich vóór 1981, toen artikel 47b werd vastgesteld, reeds door een zekere samenhang, daar het niet voorzag in enige uitzondering op (of tegemoetkoming in) de economische gevolgen van de dubbele heffing op de dividenden die door in Nederland gevestigde vennootschappen aan Nederlandse belastingplichtigen werden uitgekeerd.
Zie arresten ICI, punt 29; Asscher, punten 58-60; Svensson en Gustavsson, punt 18; Bachmann, punten 22-23; Commissie/België, punten 14-16.
Zie arresten Bachmann en Commissie/België.
Zie arrest Svensson en Gustavsson, punt 18.
Zie punt 31 van de conclusie van advocaatgeneraal Elmer bij zaak Svensson en Gustavsson.
Zie, supra, punt 4.
Zie punt 30 van de conclusie van advocaatgeneraal Elmer.
In wezen in dezelfde zin, zie recentelijk arrest ICI, punt 29, en punten 26-28 van de conclusie van advocaatgeneraal Tesauro.
Nog steeds met betrekking tot de samenhang van het belastingstelsel, met name het vereiste geen verdergaande effecten te sorteren dan die waarop de nationale wetgever zag, heeft Nederland verder opgemerkt, dat door een onverkorte toepassing van de vrijstelling de Nederlandse aandeelhouders worden benadeeld ten opzichte van de aandeelhouders van vennootschappen die gevestigd zijn in die lidstaten, waarin de bepalingen met een verzachting van de gevolgen van de dubbele heffing op de dividenden betrekking hebben op de bronheffing, namelijk op de dividendbelasting. Op die wijze zouden de aandeelhouders die in aandelen in buitenlandse vennootschappen hebben geïnvesteerd, een hogere tegemoetkoming in de dubbele belastingheffing genieten dan die welke voor dividenden van Nederlandse vennootschappen wordt toegekend, waarmee aan het doel van de betrokken vrijstelling zou worden voorbijgegaan; daardoor zou uiteindelijk, als ik het goed heb begrepen, afbreuk worden gedaan aan de uitvoering van het andere aan de betrokken fiscale maatregelen ten grondslag liggende doel, namelijk de stimulering van de nationale economie. Die redenering van de Nederlandse regering overtuigt niet. Om te beginnen verbiedt het gemeenschapsrecht de lidstaten niet zuiver nationale situaties slechter te behandelen dan de onder het Verdrag vallende situaties. Vervolgens herinner ik eraan, dat het Hof reeds de gelegenheid heeft gehad het argument te weerleggen, volgens hetwelk bepaalde nadelen (in casu de met-toepassing van de vrijstelling) kunnen worden gerechtvaardigd, omdat zij door in een andere lidstaat genoten voordelen worden gecompenseerd (volgens de Nederlandse regering een op de dividendbelasting toegepaste
Zie onder meer arresten Gebhard, punt 37, en Kraus, punt 32.
Arrest van
Zie ter zake, infra, punlen 46-56, inzonderheid punt 54.
De huidige tekst van artikel 73 D EG-Verdrag luidt:
De huidige tekst van artikel 73 B, lid 1, EG-Verdrag luidt:
Zie voetnoot 1 voor de veranderingen die de verdragsbepalingen inzake het kapitaalverkeer hebben ondergaan; artikel 73 D, lid 1, sub a, voert in het bijzonder een afwijking (hierna:
De interveniërende regeringen wijzen met name erop, dat artikel 73 D, lid 3, uitsluitend ziet op
Op een enkeling na zijn de auteurs het er in wezen over eens, dat artikel 73 D, lid 1, sub a, helemaal geen stap terug betekent, in kennelijke tegenspraak met de letterlijke inhoud van artikel 67, lid 1 (dat discriminatie verbiedt op grond van het gebied waar het kapitaal wordt belegd), maar dat het moet worden gelezen in overeenstemming met het voordien geldende stelsel, zoals uitgelegd in de rechtspraak van het Hof [zie onder meer Dourado, t.a.p., blz. 180, 181 en 184; P. Farmer-R. Lyal, EC Tax Law, Clarendon Press, Oxford, 1994, blz. 334; J.-M. Hauptmann, Commentaar op art. 73 D, in Traité sur l'Union européenne, t.a.p., blz. 184; Lodin, t.a.p., blz. 231; Mohamed, t.a.p., blz. 134 en 135; M. Peters, Capital movements and taxation in the EC, in EC Tax Review, 1998, blz. 1, inzonderheid blz. 10 en 11; Servais, t.a.p., biz. 64, voetnoot 58; R. Smits, Freedom of payments and capital movements under EMU, in A. Weber (uitgever) Währung und Wirtschaft, t.a.p., blz. 245, 262 en 263; Stähl, t.a.p., blz. 229 en 231; J. A. Usher, The Law of Money and Financial Services in the European Community, Clarendon Press, Oxford, 1994, blz. 32 e.V.; S. van Thiel, The Prohibition of Income Tax Discrimination in the European Union: What Does It Mean?, in European Taxation, 1994, blz. 303, inzonderheid blz. 309; P. Vigne-ron-P. Steinfeld, La Communauté européenne et la libre circulation des capitaux: les nouvelles dispositions et leurs implications, in CDE, 1996, blz. 401, inzonderheid blz. 411, 432 en 433].
Zie voor het belang dat het Hof toekent aan de
Zie arresten Bachmann en Commissie/België.
Daaronder begrepen dus het onderscheid op grond van het gebied waar het kapitaal wordt belegd.
Zie arrest Schumacker, punt 37.
In die zin hebben zich alle auteurs uitgelaten, volgens wie de uitzondering niet
Zie arresten Bachmann, punt 27, en Commissie/België, punt 20.
Zie, onder meer, arresten van
Zijn tegenhanger, artikel 73 D, lid 2, verwoordt het op soortgelijke wijze met betrekking tot het kapitaalverkeer:
Zie punt 17 van conclusie bij zaak Safir.
Arrest Avoir fiscal, punt 21.
Zie punt 16 en de in voetnoot 36 aangehaalde rechtspraak van net Hor.
Artikel 52 garandeen niet alleen de vrijheid van hoofdvestiging: krachtens artikel 52, lid 1, en artikel 58, lid 1, omvat het recht van vestiging voor de vennootschappen die volgens het recht van een lidstaat zijn opgericht en die hun statutaire zetel, hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Gemeenschap hebben, het recht in een andere lidstaat via een secundaire vestiging werkzaam te zijn. Zie voor de grond van de zaak arresten van Het recht van vestiging omvat het Zie punt 15 van mijn conclusie in zaak Centros. Zie punten 20-22 van dit arrest, met verwijzingen naar gelijkgestemde arresten. Daaronder noem ik de zaak Avoir fiscal, waarin het Hof verklaarde: Zie a contrario, arrest van Dit houdt in de
Uit het rapport Ruding volgt overigens, dat voor 48 % van de ondernemingen in de Gemeenschap de fiscale aspecten bijna altijd van fundamenteel belang zijn, waarmee zij bij hun besluit met betrekking tot de plaats van een productieeenheid rekening houden (zie hoofdstuk 10, afdeling II, wat betreft de invloed van de fiscale verschillen tussen lidstaten); dit percentage bedraagt echter 38 % bij de opening van een verkooppunt, 41 % voor een inrichting voor onderzoek en ontwikkeling, 57 % voor een coördinatiecentrum en 78 % voor een financieel centrum.
Overeenkomst gesloten te Brussel op
Zie echter wat te lezen staat in punt 14 van de opmerkingen van de Nederlandse regering, waar wordt gesproken van
Punt 54 van de conclusie.
Zie arresten Wielockx, dictum en punten 24-27, en Bachmann, punt 26, in een zaak waarin absoluut geen sprake was van internationale overeenkomsten noch in de argumenten van de intervenienten voor het Hof noch in de conclusie van advocaatgeneraal Mischo (zie punt 25 van de onderhavige conclusie voor een beschrijving van de zaak).
Volgens V. Petrella (II principio di non discriminazione nell'imposizione del reddito transnazionale. Analisi del principio nel contesto comunitario, doctoraal thesis, Università degli studi
Zie ook arrest Royal Bank of Scotland (punt 31), waarin het tussen Griekenland en het Verenigd Koninkrijk (de twee bij het hoofdgeding betrokken lidstaten) gesloten verdrag ter vermijding van dubbele belastingheffing, ook al had de Franse regering het genoemd, niet aan de orde was gesteld in de aan het Hof voorgelegde prejudiciële vraag, daar de verwijzende rechter twijfel opperde omtrent de verenigbaarheid met het gemeenschapsrecht uitsluitend met betrekking tot het nationale recht (zie punt 17), en ook niet in de beschrijving van het rechtsader in het rapport ter terechtzitting van rechterrapporteur Wathelet.
Ditmaal niet zozeer om de gegrondheid te onderzoeken van een rechtvaardigingsgrond (de samenhang van het belastingstelsel) van een niet gelijkelijk toe te passen maatregel (zie arresten Bachmann en Wielockx, waarin, zoals ik in de tekst heb opgemerkt, het Hof niet dezelfde opvatting heeft gevolgd), als wel te beslissen, zoals we hierna beter zullen zien (zie punten 52-56), of een nationale wettelijke regeling al dan niet niet gelijkelijk van toepassing ís, dan wel of zij een belemmering van een fundamentele vrijheid vormt.
Zie arrest Wielockx, punten 24 en 25, en punt 54 en voetnoot 41 van de conclusie van advocaatgeneraal Léger.
Zie arrest Avoir fiscal, punt 26, waarin het Hof het argument van de Franse regering — die zich ter rechtvaardiging van de betrokken nationale maatregel beriep op de overeenkomsten ter vermijding van dubbele belastingheffing — afwees op grond dat deze overeenkomsten geen betrekking hadden op de in die zaak onderzochte gevallen.
Arrest van
Het dictum van arrest Naranjo Arjona e.a. geeft in hoofdzaak mijn conclusie weer, waarin ik ook had aangegeven welke twee (alternatieve) antwoorden mijns inziens op de prejudiciële vragen moesten worden gegeven.
Zie arrest van
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.
Nog in 1992 had het rapport Ruding (reeds aangehaald) een reeks gevallen geïdentificeerd waarin lidstaten onderling geen bilaterale overeenkomsten ter vermijding van dubbele belastingheffing hadden gesloten (zie hoofdstukken 3 en 10, afdeling III, met betrekking tot de fiscale overeenkomsten).
Artikel 10, lidi, van de overeenkomst (waarvan de inhoud evenals die van lid 2 overeenkomt met die van artikel 10 van het modelverdrag van de OESO):
Artikel 10, lid 2, van de overeenkomst luidt:
Dat overeenkomt met artikel 23 van het modelverdrag van de OESO.
Artikel 24, lid 1, van de overeenkomst bepaalt: „Met betrekking tot inwoners van Nederland wordt dubbele belasting op de volgende wijze vermeden:
(...)
Uit de processtukken kan niet worden opgemaakt, of de Nederlandse belastingdienst — in de zin van artikel 24, lid 1, van de overeenkomst — op de door Petrofina aan Verkooijen uitgekeerde dividenden de belastingvermindering heeft toegepast met betrekking tot de in België met de bronheffing geînde dividendbelasting, dan wel of Verkooijen ooit om toepassing van díe vermindering heeft verzocht om de dubbele belastingheffing te vermijden.
Zie voetnoot 72, in fine.
Arrest Wielockx, punt 24. Deze wederkerigheid van de verplichtingen wordt door het rapport Ruding onmisbaar geacht om de lidstaten te kunnen verplichten, de door hen aan de
Zie bijvoorbeeld arrest van
Mijn conclusie met betrekking tot de kwalificatie van de litigieuze bepaling vindt steun in die van het rapport Ruding van 1992 (aangehaald in voetnoot 32). Daarin wordt aanbevolen, dat de lidstaten, waarvan de wettelijke regeling een vorm van fiscaal voordeel voorziet voor de dividenden die door in de betrokken lidstaat gevestigde vennootschappen worden uitgedeeld aan degene die aldaar zijn fiscale woonplaats heeft, op basis van wederkerigheid een gelijkwaardig voordeel toekennen voor de door in de andere lidstaat gevestigde vennootschappen uitgekeerde dividenden (zie hoofdstuk 10, afdeling III, met betrekking tot de fiscale regelingen van de vennootschappen). Bij gebreke van een communautaire harmonisatie, aldus het rapport Ruding, zou een dergelijke oplossing het voordeel hebben, elke eventuele verstoring tot een minimum te beperken. In het kader van de bilaterale betrekkingen met België kent Nederland aan de
Zie arresten Bordessa, punt 17, en Brugnoni en Ruffi-nengo, punt 22 (hoewel dat arrest werd gewezen op een tijdstip waarop slechts enkele kapitaalbewegingen waren geliberaliseerd, hebben de overwegingen van het Hof over die kapitaalbewegingen thans een algemene betekenis, aangezien met de richtlijn een volledige liberalisatie tot stand is gebracht).
Zie rechtspraak aangehaald in punt 17, inzonderheid in voetnoot 43.
Wanneer de betrokken lidstaat echter een fiscale overeenkomst ter vermijding van dubbele belastingheffing heeft gesloten met clausules als die van de artikelen 10 en 24 van de op