De vraag of artikel 73 op de vader van toepassing is, kan niet worden beantwoord zonder de voorschriften tot toepassing van artikel 51 EEG-Verdrag daarbij te betrekken. Op dit laatste artikel heeft de derde vraag betrekking.

In aansluiting op de eerdere rechtspraak over de toekenning van sociale uitkeringen aan werknemers die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen en aan hun gezinsleden, overwoog het Hof in het arrest Pinna

Arrest van 15 januari 1986, zaak 41/84, Jurispr. 1986, blz. 1.

Artikel 51 van het Verdrag voorziet in een coördinatie en niet in een harmonisatie van de wettelijke regelingen der Lid-Staten. Artikel 51 laat derhalve verschillen bestaan tussen de socialezekerheidsregelingen van de Lid-Staten en bijgevolg ook tussen de rechten van de personen die daar werkzaam zijn. Dit artikel raakt niet aan de materiële en formele verschillen tussen de socialezekerheidsregelingen van de onderscheiden Lid-Staten en dus ook niet aan de verschillen in de rechten van de aldaar werkzame personen (r. o. 20).

Het is hier, geloof ik, dat de oplossing in de onderhavige zaak moet worden gezocht: rechten van werknemers op sociale uitkeringen ontstaan in de eerste plaats op grond van de nationale wetgeving. Het primaire en afgeleide gemeenschapsrecht speelt in zijn huidige stand hierbij geen andere rol dan de werknemers de vrije uitoefening te waarborgen van hun recht op vrij verkeer binnen de Gemeenschap. Het gemeenschapsrecht beïnvloedt dus slechts de werking van de nationale wetgeving, wanneer deze laatste ofwel aan migrerende werknemers niet dezelfde waarborgen biedt als aan eigen onderdanen van de betrokken staat of verhindert dat zij het hoogste van de door de toepasselijke wetgevingen voorziene uitkeringsbedragen ontvangen

Zie met name arrest van 12 juni 1980, zaak 733/79, Laterza, Jurispr. 1980, blz. 1915.

Men kan moeilijk staande houden, zoals de Adjudication Officer in zijn opmerkingen doet, dat het gemeenschapsrecht het nationale recht inzake sociale zekerheid wijzigt. Gebaseerd als het is op het coördinatiebeginsel, heeft het slechts aanvullende werking in gevallen waarin de doelstellingen van het Verdrag anders niet bereikt kunnen worden.

Daarom dient men altijd na te gaan, of toepassing van de krachtens artikel 51 vastgestelde verordeningen noodzakelijk is om de volledige verwezenlijking van die doelstellingen te verzekeren. Wanneer dat doel alleen al dank zij de toepassing van het nationale recht wordt bereikt, is er geen reden om het gemeenschapsrecht tussenbeide te laten komen.

Evenmin aanvaardbaar is het argument van verweerder in het hoofdgeding en van de Nederlandse regering, dat particulieren als gevolg van het beginsel van de rechtstreekse werking aan de verordeningen zelfstandige rechten ontlenen, zonder verband met die welke de nationale wetgeving hun toekent. Deze redenering is volkomen juist, wanneer het om communautaire harmonisatieregels gaat, maar gaat in veel mindere mate op in het geval van coördinatiercgels. In dit geval is er namelijk slechts rechtstreekse werking indien de coördinatie noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Gemeenschap.

Deze analyse lijkt mij niet in tegenspraak met het arrest Beeck, waarin het Hof oordeelde dat:

ingevolge artikel 73, lid 1, van verordening nr. 1408/71 de werknemer op wie de wettelijke regeling van een Lid-Staat van toepassing is, voor zijn gezinsleden die op het grondgebied van een andere Lid-Staat wonen, recht beeft op de gezinsbijslagen waarin de wettelijke regeling van de eerste staat voorziet, alsof zij op het grondgebied van deze staat woonden (r. o. 6, cursivering van mij),

en dat de regeling die resulteert uit de samenhang van deze bepaling met het voorschrift van artikel 13, lid 2, sub a, van dezelfde verordening,

overeenkomstig de doelstelling van verordening nr. 1408/71 dient te verzekeren dat alle onderdanen van de Lid-Staten, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, door de verschillende nationale wetgevingen gelijk worden behandeld en, ongeacht waar zij werken of wonen, uitkeringen van sociale zekerheid ontvangen. Zij moet dan ook in alle Lid-Staten eenvormig worden uitgelegd, wat ook de structuur moge zijn van de nationale wettelijke regelingen inzake het verkrijgen van het recht op gezinsbijslagen (r. o. 7).

Ofschoon in het geval Beeck toekenning van gezinsbijslag zowel mogelijk was op grond van de Duitse wetgeving zoals uitgelegd door de hoogste bevoegde rechter, het Bundessozialgericht, als op grond van artikel 73, waren de toepasselijke anti-cumulatiebepalingen bij toepassing van het nationale recht niet dezelfde als bij toepassing van het gemeenschapsrecht. Ga ik af op het arrest en de conclusie, dan sloot het nationale recht blijkbaar iedere toekenning van gezinsbijslag uit wanneer buiten zijn toepassingsgebied vergelijkbare gezinsbijslagen werden toegekend. Een dergelijke behandeling voldeed niet aan de door het gemeenschapsrecht geboden — en in het arrest in herinnering gebrachte — waarborg, dat bij toepassing van de communautaire anti-cumulatiebepaling de betaling van de krachtens de wetgeving van de staat van tewerkstelling verschuldigde gezinsbijslag slechts wordt geschorst tot het bedrag dat, over hetzelfde tijdvak en voor hetzelfde gezinslid, in de staat van woonplaats wordt ontvangen door de echtgenoot die aldaar beroepswerkzaamheden uitoefent (mevrouw Beeck was immers werkzaam in de staat van woonplaats). Het Hof volgde daarom de opinie van advocaat-generaal Reischl, die waarschuwde tegen het gevaar dat het aan de wetgevingen der Lid-Staten wordt overgelaten om de communautaire anti-cumulatiebepaling eventueel ter zijde te stellen. Het was dus van belang om, zoals het Hof heeft gedaan, artikel 73 in een dergelijk geval van toepassing te verklaren, opdat de toepassing van de anti-cumulatiebepaling volledig zou zijn gewaarborgd. Anders gezegd, wanneer het bij toepassing van alleen nationaal recht niet zeker is, dat, bij de vaststelling van een recht dat samenloopt met een ander recht op een hoger bedrag, aan de communautaire waarborgen wordt voldaan, dient de gemeenschapsregel toepassing te vinden.

In casu staat vast, dat in het betrokken tijdvak de Nederlandse wetgeving

betaling van kinderbijslag garandeerde voor kinderen die in een andere Lid-Staat wonen, en

Deze wetgeving sluit derhalve een beroep op artikel 73 en dus de toepasselijkheid van artikel 10 uit.

Naar gemeenschapsrecht staat dus niets eraan in de weg, dat de Britse en de Nederlandse materiële regels beide worden toegepast. Dit heeft dan wel tot gevolg, dat de kinderen van verzoekster in het hoofdgeding zich gedurende de betrokken periode in een uitzonderlijk gunstige situatie bevinden vergeleken met kinderen van migrerende werknemers die niet van een dergelijke coïncidentie kunnen profiteren. Deze situatie kan echter niet als een ongerechtvaardigde verrijking in de zin van het arrest Kromhout worden beschouwd, omdat zij niet uit de toepassing van een gemeenschapsregel voortvloeit en het alleen van de nationale wetgevers afhangt of zij blijft voortbestaan.