1.

Din it-talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mis-Supremo Tribunal Administrativo (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Portugall), għandha bħala suġġett l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2014/59/UE tal‑15 ta’ Mejju 2014 li tistabbilixxi qafas għall-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u ditti ta’ investiment  ( 2 ), kif ukoll tal-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li jistabbilixxi l-protezzjoni tad-dritt għall-proprjetà.

2.

Din it-talba għal deċiżjoni preliminari saret fil-kuntest ta’ azzjoni mressqa quddiem il-qrati amministrattivi Portugiżi minn ċerti azzjonisti u detenturi ta’ bonds subordinati tal-Banco Espírito Santo (iktar ’il quddiem il-“BES”) li permezz tagħha jitolbu l-annullament tad-deċiżjoni ta’ riżoluzzjoni tal-BES adottata mill-Banco de Portugal fl‑2014.

3.

Il-partikolarità ta’ din il-kawża qiegħda fil-fatt li l-imsemmija deċiżjoni ġiet adottata bis-saħħa ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu li kienet ġiet introdotta fid-dritt Portugiż ħafna qabel l-adozzjoni tad-Direttiva 2014/59, iżda li kienet ġiet emendata b’att li kien ittraspona tali direttiva parzjalment biss, qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tagħha.

4.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li abbażi tagħha ġiet adottata d-deċiżjoni ta’ riżoluzzjoni tal-BES mad-Direttiva 2014/59 u mal-Artikolu 17 tal-Karta, minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni ta’ sensiela ta’ rekwiżiti previsti mid-Direttiva stess. Hija tistaqsi wkoll jekk tali leġiżlazzjoni setgħetx, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni, tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq mid-Direttiva 2014/59, skont l-istandard li jirriżulta mill-ġurisprudenza li toħroġ mis-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 1997, Inter-Environnement Wallonie (C‑129/96, EU:C:1997:628, iktar ’il quddiem is-“sentenza Inter-Environnement Wallonie”) dwar l-obbligi li għandhom l-Istati Membri matul it-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva.

I.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Id-dritt tal-Unjoni

5.

L-Artikolu 34 tad-Direttiva 2014/59, intitolat “Prinċipji ġenerali li jirregolaw ir-riżoluzzjoni”, jipprovdi kif ġej:

6.

L-Artikolu 36 tad-Direttiva 2014/59, intitolat “Valwazzjoni għall-finijiet ta’ riżoluzzjoni” jipprovdi kif ġej:

7.

L-Artikolu 73 tad-Direttiva 2014/59, intitolat “Trattament tal-azzjonisti u l-kredituri f’każ ta’ trasferimenti parzjali u l-applikazzjoni tal-għodda tar-rikapitalizzazzjoni interna” jipprovdi:

8.

L-Artikolu 74 tad-Direttiva 2014/59, intitolat “Valwazzjoni tad-differenza fit-trattament” jipprovdi:

B.

Id-dritt Portugiż

9.

Fil-Portugall ġiet introdotta leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tal-irkupru u tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu fil-qafas tar-Regime Geral das Instituições de Crédito e Sociedades Financeiras (is-Sistema Ġenerali tal-Istituzzjonijiet ta’ Kreditu u tal-Kumpanniji Finanzjarji, iktar ’il quddiem is-“SĠIKKF”) mid-Digriet‑Liġi Nru 31‑A/2012 tal‑10 ta’ Frar 2012.

10.

Din il-leġiżlazzjoni ġiet emendata mid-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 tal‑1 ta’ Awwissu 2014, li ttraspona parzjalment id-Direttiva 2014/59, permezz ta’ traspożizzjoni ta’ aspetti speċifiċi tal-istess.

11.

B’mod partikolari, id-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 emenda l-Artikoli 145‑B, 145‑F u 145‑H tas-SĠIKKF, li wara l-imsemmija emenda kienu jaqraw kif ġej:

12.

It-traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/59 tlestiet permezz tal-approvazzjoni tal-Liġi Nru 23‑A/2015, tas‑26 ta’ Marzu 2015.

II.

Il-fatti li wasslu għall-kawża, il-proċedura prinċipali u d-domandi preliminari

13.

Il-BES kien wieħed mill-istituzzjonijiet ta’ kreditu prinċipali fis-sistema bankarja Portugiża. Minħabba s-sitwazzjoni ta’ kriżi finanzjarja gravi tiegħu, il-BES kien is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ riżoluzzjoni adottata mill-Banco de Portugal fit‑3 ta’ Awwissu 2014. Din id-deċiżjoni ġiet adottata minħabba r-riskju serju u gravi ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi tiegħu li fih kien jinsab il-BES, b’tali mod li, mingħajr l-approvazzjoni urġenti tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni, l-istituzzjoni kienet inevitabbilment tmur għas-sospensjoni tal-ħlasijiet u għar-revoka tal-awtorizzazzjoni għall-eżerċizzju tal-attività ta’ istituzzjoni ta’ kreditu bil-konsegwenza li titpoġġa fi stralċ, ħaġa li kienet tirrappreżenta riskju sistemiku enormi u theddida serja għall-istabbilità finanzjarja.

14.

L-imsemmija deċiżjoni ta’ riżoluzzjoni tal-BES ġiet adottata abbażi tas-SĠIKKF fil-verżjoni tagħha li tirriżulta mid-Digriet‑Liġi Nru 31‑A/2012, kif emendat bid-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014.

15.

Tali deċiżjoni ta’ riżoluzzjoni tal-BES involviet il-ħolqien ta’ istituzzjoni tranżitorja, imsemmija “Novo Banco S.A.”, li lilha ġew ittrasferiti l-essenzjal tal-attiv, tal-passiv u tal-entrati li ma jidhrux fil-karta bilanċjali tal-BES.

16.

Massa Insolvente da Espírito Santo Financial Group, S.A., (iktar ’il quddiem “Massa Insolvente”) hija kumpannija li kellha, direttament u indirettament, sehem fil-kapital azzjonarju tal-BES.

17.

BPC 2 Lux et huma proprjetarji ta’ bonds subordinati maħruġa mill-BES.

18.

Massa Insolvente u BPC 2 Lux et ikkontestaw il-miżura ta’ riżoluzzjoni tal-BES fejn talbu l-annullament quddiem il-qrati Portugiżi. Huma sostnew, inter alia, li tali miżura ta’ riżoluzzjoni kienet ġiet adottata bi ksur tad-dritt tal-Unjoni.

19.

Adita b’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju għandha ċerti dubji dwar il-miżuri adottati mil-leġiżlatur Portugiż fil-kuntest tal-implimentazzjoni parzjali tiegħu tad-Direttiva 2014/59. Din il-qorti ssostni li jeħtieġ li tiġi ċċarata l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet applikabbli tad-dritt tal-Unjoni biex jiġu evalwati l-motivi ta’ illegalità li ġew invokati.

20.

F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

III.

Analiżi ġuridika

21.

F’din il-kawża l-qorti tar-rinviju tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja żewġ domandi preliminari intiżi li tiġi vverifikata l-konformità mad-dritt tal-Unjoni tas-sistema Portugiża fil-qasam tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu, introdotta mis-SĠIKKF fl‑2012 u suċċessivament emendata fl‑2014, sistema li ġiet applikata għall-proċedura ta’ riżoluzzjoni tal-BES.

22.

L-ewwel domanda preliminari tinqasam f’żewġ partijiet. Fl-ewwel parti, il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-Artikolu 17 tal-Karta, li jistabbilixxi l-protezzjoni tad-dritt għall-proprjetà; fit-tieni parti ta’ din id-domanda, l-imsemmija qorti tirreferi, min-naħa l-oħra, għad-Direttiva 2014/59, u b’mod partikolari għall-Artikoli 36, 73 u 74 tagħha. Tali direttiva u speċifikament, l-imsemmija artikoli tagħha, huma s-suġġett ukoll tat-tieni domanda preliminari.

23.

Għaldaqstant, kemm it-tieni parti tal-ewwel domanda preliminari kif ukoll it-tieni domanda preliminari huma intiżi li tiġi vverifikata l-konformità mad-Direttiva 2014/59 tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, anki jekk abbażi ta’ żewġ standards differenti. Filwaqt li t-tieni parti tal-ewwel domanda preliminari hija intiża li jiġi vverifikat jekk tali direttiva tipprekludix, bħala tali, leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dan it-tip, it-tieni domanda preliminari hija, min-naħa l-oħra, intiża li jiġi vverifikat jekk tali leġiżlazzjoni tistax “tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq” minn din id-direttiva, skont l-istandard żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza li toħroġ mill-imsemmija sentenza Inter-Environnement Wallonie dwar l-obbligi li għandhom l-Istati Membri matul it-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva.

24.

F’dan il-kuntest, insostni, qabelxejn, li jeħtieġ li jsiru xi kunsiderazzjonijiet ta’ natura preliminari dwar l-applikabbiltà, għal dan il-każ, tad-dispożizzjonijiet ta’ dritt tal-Unjoni li għalihom tirreferi l-qorti tar-rinviju.

A.

Kunsiderazzjonijiet preliminari dwar l-applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni

25.

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fil-proċedura nazzjonali, jiġifieri dik fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tal-miżura ta’ riżoluzzjoni tal-BES fit‑3 ta’ Awwissu 2004, u li hija s-suġġett tad-domandi preliminari, hija kkostitwita mis-sistema Portugiża li tirrigwarda l-irkupru u r-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu, introdotta fis-SĠIKKF mid-Digriet‑Liġi Nru 31‑A/2012 tal‑10 ta’ Frar 2012, kif suċċessivament emendat mid-Digriet-Liġi Nru 114‑A/2014 tal‑1 ta’ Awwissu 2014.

26.

Mill-atti tal-proċess jirriżulta li d-Digriet‑Liġi Nru 31‑A/2012 ġie adottat qabel il-preżentazzjoni, min-naħa tal-Kummissjoni, tal-proposta għal direttiva li mbagħad wasslet għall-adozzjoni tad-Direttiva 2014/59  ( 3 ). Dan l-att, għaldaqstant, bħala tali, ma setax ċertament jikkostitwixxi traspożizzjoni ta’ tali direttiva. Barra minn hekk, bi tweġiba għal mistoqsija preċiża tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Gvern Portugiż iċċara, li d-Digriet‑Liġi Nru 31‑A/2012 ma ttraspona ebda att ieħor tad-dritt tal-Unjoni  ( 4 ).

27.

Min-naħa l-oħra, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta espliċitament li d-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 li emenda s-sistema Portugiża li tirrigwarda l-irkupru u r-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu tal‑2012 ipproċeda bi traspożizzjoni ta’ aspetti speċifiċi tad-Direttiva 2014/59, filwaqt li ma ttrasponiex id-dispożizzjonijiet kollha tagħha. Il-preambolu ta’ tali digriet liġi jispeċifika, mill-bqija, espliċitament li huwa intiż li jittrasponi fid-dritt Portugiż il-prinċipju “no creditor worse off”  ( 5 ) previst mid-Direttiva 2014/59.

28.

F’dan ir-rigward, barra minn hekk, mill-Artikolu 130 tad-Direttiva 2014/59 jirriżulta, min-naħa, li t-terminu biex l-Istati Membri jadottaw u jippubblikaw il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi neċessarji biex jikkonformaw ma’ din id-direttiva kien il‑31 ta’ Diċembru 2014 u, min-naħa l-oħra, li l-Istati Membri kellhom japplikaw tali dispożizzjonijiet b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2015  ( 6 ).

29.

Għaldaqstant għandu jiġi kkonstatat li, kif wara kollox ġie rrilevat mill-istess qorti tar-rinviju, id-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 ipproċeda bi traspożizzjoni parzjali tad-Direttiva 2014/59 qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tal-istess, b’mod iktar preċiż madwar ħames xhur qabel ma skada t-terminu. It-traspożizzjoni fid-dritt Portugiż ta’ din id-direttiva tlestiet imbagħad fl‑2015 permezz tal-Liġi Nru 23‑A/2015.

30.

Huwa f’dan il-kuntest leġiżlattiv li jeħtieġ li tiġi vverifikata l-applikabbiltà tad-Direttiva 2014/59 u tal-Karta għal dan il-każ.

1.

Fuq l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/59

31.

Mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, peress li t-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva huwa intiż, b’mod partikolari, li jagħti lill-Istati Membri ż-żmien meħtieġ biex jadottaw id-dispożizzjonijiet ta’ traspożizzjoni, l-Istati Membri ma jistgħux jiġu kkritikati talli ma jkunux għadhom adottaw il-miżuri ta’ implimentazzjoni tagħha fis‑sistema legali tagħhom qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu  ( 7 ).

32.

Barra minn hekk, peress li matul it-terminu stabbilit għat-traspożizzjoni l-Istati Membri għandhom jadottaw id-dispożizzjonijiet meħtieġa biex jiżguraw li r-riżultat mixtieq mid-direttiva jitwettaq sal-iskadenza tat-terminu stess  ( 8 ), huma għandhom il-possibbiltà li jadottaw dispożizzjonijiet provviżorji jew li jimplimentaw direttiva f’diversi fażijiet  ( 9 ).

33.

Mill-ġurisprudenza stabbilita jirriżulta wkoll li direttiva jista’ jkollha effett dirett biss minn wara l-iskadenza tat-terminu stabbilit għat-traspożizzjoni tagħha fis-sistema ġuridika tal-Istati Membri  ( 10 ). Għaldaqstant, direttiva ma tistax tiġi invokata quddiem il-qrati nazzjonali fir-rigward ta’ proċeduri miftuħa qabel l-iskadenza tal-perijodu preskritt għall-implimentazzjoni tagħha  ( 11 ).

34.

Madankollu, dejjem skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li toħroġ mis-sentenza Inter-Environnement Wallonie msemmija mill-qorti tar-rinviju fit-tieni domanda preliminari tagħha, mill-Artikolu 4(3) TUE u mit-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE jirriżulta li, matul it-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva, l-Istati Membri destinatarji tagħha ma għandhomx jadottaw dispożizzjonijiet li jikkompromettu serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq minn din id-direttiva stess  ( 12 ).

35.

Fil-fehma tiegħi, mill-prinċipji ġurisprudenzjali msemmija fil-punti preċedenti jsegwi li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma jistgħux jinvokaw quddiem il-qorti tar-rinviju d-Direttiva 2014/59, bħala tali, biex juru l-inkompatibbiltà tas-sistema Portugiża dwar l-ikupru u r-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tal-miżura ta’ riżoluzzjoni tal-BES, jiġifieri qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva stess u dan minkejja li d-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 ipproċeda bi traspożizzjoni parzjali ta’ tali direttiva fid-dritt Portugiż qabel l-iskadenza ta’ tali terminu.

36.

Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punt 34 iktar ’il fuq, matul l-imsemmi terminu ta’ traspożizzjoni, l-Istat Membru inkwistjoni kellu biss jastjeni milli jadotta dispożizzjonijiet li jistgħu jikkompromettu serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva stess. Għaldaqstant, huwa biss abbażi ta’ tali obbligu, fid-dawl ta’ parametri li ser ikunu speċifikati iktar fid-dettall fil-punti 55 et seq., li għandha tiġi evalwata l-kompatibbiltà mad-Direttiva 2014/59 tal-leġiżlazzjoni nazzjonali fis-seħħ f’dak il-mument, li permezz tagħha l-Istat Membru inkwistjoni pproċeda bi traspożizzjoni parzjali ta’ tali direttiva, ħaġa li, kif jirriżulta mill-punt 32 preċedenti, huwa kien bla dubju liberu li jagħmel.

37.

Fil-fehma tiegħi, din il-konklużjoni ma tiġix ikkontestata mill-ġurisprudenza invokata minn Massa Insolvente li minnha jirriżulta li jistgħu jitqiesu li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ direttiva, mhux biss id-dispożizzjonijiet nazzjonali li l-għan espress tagħhom huwa li jittrasponu l-imsemmija direttiva, iżda wkoll, sa mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva, id-dispożizzjonijiet nazzjonali preeżistenti li jistgħu jiżguraw il-konformità tad-dritt nazzjonali ma’ din id-direttiva  ( 13 ).

38.

Effettivament, il-fatt li ċerti dispożizzjonijiet nazzjonali preeżistenti jkunu xierqa biex jiggarantixxu l-konformità tad-dritt nazzjonali ma’ direttiva u jistgħu għaldaqstant jitqiesu bħala li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ tali direttiva, u għaldaqstant tad-dritt tal-Unjoni, ma jinvolvix neċessarjament li l-Istati Membri jkunu obbligati jiggarantixxu l-konformità sħiħa tad-dritt nazzjonali tagħhom mal-imsemmija direttiva qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tal-istess direttiva, u li għaldaqstant l-obbligi li jaqgħu fuqhom imorru lil hinn mill-obbligu ta’ astensjoni rrikonoxxut mill-ġurisprudenza msemmija fil-punt 34 iktar ’il fuq. Fil-fehma tiegħi, dan il-fatt lanqas ma jimplika minnu nnifsu li l-individwi, b’kuntrast ma’ dak li jinsab stabbilit fil-ġurisprudenza msemmija fil-punt 33 iktar ’il fuq, jistgħu jinvokaw tali direttiva quddiem il-qrati nazzjonali għal proċedura mibdija qabel l-iskadenza tal-imsemmi terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva stess.

2.

Fuq l-applikabbiltà tal-Karta

39.

Għal dak li jirrigwarda l-applikabbiltà tal-Artikolu 17 tal-Karta msemmija mill-qorti tar-rinviju fl-ewwel parti tad-domanda preliminari, jeħtieġ li jitfakkar li l-Artikolu 51(1) tal-Karta jipprevedi li d-dispożizzjonijiet tagħha japplikaw għall-Istati Membri biss meta dawn ikunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni  ( 14 ).

40.

Mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta fil-fatt li d-drittijiet fundamentali żgurati fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni għandhom japplikaw fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni, iżda mhux lil hinn minn tali sitwazzjonijiet. Huwa minħabba f’hekk li l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat diġà li hija ma tistax tevalwa, fid-dawl tal-Karta, leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tifformax parti mill-qafas tad-dritt tal-Unjoni  ( 15 ).

41.

Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, sabiex jiġi ddeterminat jekk leġiżlazzjoni nazzjonali taqax taħt l‑implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 51 tal-Karta, jeħtieġ li jiġi vverifikat, fost elementi oħra, jekk hija għandhiex bħala għan li timplimenta dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, in-natura ta’ din il-leġiżlazzjoni u jekk hija ssegwix għanijiet differenti minn dawk koperti mid-dritt tal-Unjoni, anki jekk hija tista’ taffettwa indirettament lil din tal-aħħar, kif ukoll, jekk teżistix leġiżlazzjoni tad-dritt tal-Unjoni speċifika fil-qasam jew li tista’ taffettwah  ( 16 ).

42.

Jeħtieġ għaldaqstant li jiġi aċċertat jekk il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax titqies bħala li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

43.

F’dan ir-rigward nirrileva, qabel xejn, li jidher bla dubju li d-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 jikkostitwixxi miżura ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, kif ġie rrilevat fil-punt 27 iktar ’il fuq, dan ipproċeda biex jittrasponi espliċitament – anki jekk parzjalment u qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni – id-Direttiva 2014/59 fid-dritt Portugiż.

44.

Fid-dawl tal-kjarifiki msemmija fil-punt 26 iktar ’il fuq, il-Gvern Portugiż sostna wkoll li l-leġiżlazzjoni preċedenti għad-Digriet‑Liġi Nru 31-A/2012, emendata mid-Digriet‑Liġi tal‑2014, ma tikkostitwixxix bħala tali miżura ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

45.

F’dan ir-rigward nirrileva madankollu, min-naħa, li l-istess Gvern Portugiż iċċara li l-leġiżlazzjoni tal‑2012 kellha l-istess għan fundamentali tad-Direttiva 2014/59, anki jekk b’modalitajiet parzjalment differenti. Tali leġiżlazzjoni fil-fatt – li għall-adozzjoni tagħha, barra minn hekk, il-leġiżlatur Portugiż kien ispira ruħu mix-xogħol preparatorju tal-imsemmija direttiva – kienet ġiet adottata biex, fl-istennija tal-approvazzjoni tad-Direttiva 2014/59, tantiċipa l-introduzzjoni fid-dritt Portugiż tal-miżuri leġiżlattivi li jirrigwardaw l-irkupru u r-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu, bil-għan li jiġi evitat li tirrepeti ruħha s-sitwazzjoni ta’ preġudizzju serju pubbliku u privat li rriżultat mill-kriżi finanzjarja.

46.

Min-naħa l-oħra, il-Gvern Portugiż iċċara li l-adozzjoni tad-Digriet‑Liġi Nru 31‑A/2012 kienet intiża li timplimenta u tosserva l-obbligi meħuda mir-Repubblika Portugiża fil-memorandum ta’ ftehim dwar il-kundizzjonijiet ta’ politika ekonomika tas‑17 ta’ Mejju 2011 konkluż bejn l-Istat Portugiż u l-Kummissjoni, il-Bank Ċentrali Ewropew u l-Fond Monetarju Internazzjonali.

47.

Dan il-memorandum ta’ ftehim isib il-bażi legali tiegħu fl-Artikolu 3(5) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 407/2010 tal‑11 ta’ Mejju 2010 li jistabbilixxi mekkaniżmu Ewropew ta’ stabbilizzazzjoni finanzjarja  ( 17 ), li min-naħa tiegħu, għandu l-bażi legali tiegħu fl-Artikolu 122(2) TFUE  ( 18 ). Dan il-memorandum huwa, wkoll, previst fid-Deċiżjoni ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill 2011/344/UE tat‑30 ta’ Mejju 2011 dwar l-għoti ta’ assistenza finanzjarja tal-Unjoni lill-Portugall  ( 19 ).

48.

F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġi rrilevat li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità li tqis li l-miżuri adottati minn Stat Membru biex jimplimenta impenji li daħal għalihom f’memorandum ta’ ftehim li huwa parti mid-dritt tal-Unjoni jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta  ( 20 ).

49.

Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni f’din il-kawża jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li, konsegwentement, id-dispożizzjonijiet tal-Karta huma applikabbli fil-kawża prinċipali.

3.

Konklużjoni dwar l-applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni

50.

Bħala konklużjoni, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jeħtieġ fil-fehma tiegħi li jingħad li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma jistgħux jipprevalixxu ruħhom quddiem il-qorti tar-rinviju mid-Direttiva 2014/59, bħala tali, biex jinvokaw l-inkompatibbiltà tas-sistema Portugiża dwar l-irkupru u r-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu fis-seħħ fil-mument tal-adozzjoni tal-miżura ta’ riżoluzzjoni tal-BES. Konsegwentement, fil-fehma tiegħi ma hemmx bżonn li tingħata risposta għat-tieni parti tal-ewwel domanda preliminari.

51.

Il-konformità mad-Direttiva 2014/59 ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik applikata fil-kawża prinċipali inkwistjoni għandha tiġi vverifikata abbażi tal-istandard żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza li toħroġ mill-imsemmija sentenza Inter-Environnement Wallonie li tgħid li jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk tali leġiżlazzjoni tistax “tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq” minn din id-direttiva. Din il-kwistjoni hija s-suġġett tat-tieni domanda preliminari li jeħtieġ, fil-fehma tiegħi, li tiġi analizzata l-ewwel. Imbagħad ser nanalizza l-konformità ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ dan it-tip mal-Artikolu 17 tal-Karta, kif mitlub fl-ewwel parti tal-ewwel domanda preliminari.

B.

Fuq it-tieni domanda preliminari, dwar id-Direttiva 2014/59

52.

Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li toħroġ mis-sentenza Inter-Environnement Wallonie, leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu, bħalma hija dik li tinsab fis-SĠIKKF fil-verżjoni applikata għar-riżoluzzjoni tal-BES, li tikkostitwixxi traspożizzjoni parzjali tad-Direttiva 2014/59, tistax, fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni, tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq minn din id-direttiva u b’mod partikolari dak li għandu jintlaħaq mill-Artikoli 36, 73 u 74 tagħha.

53.

Din id-domanda preliminari għandha tinqara billi jittieħdu inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti tad-Direttiva 2014/59 li l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali naqset milli tittrasponi fis-sistema fir-rigward tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu, rekwiżiti li jirrigwardaw l-elementi indikati fil-punti (a) sa (d) tal-ewwel domanda preliminari. Tali rekwiżiti huma dawk li jirrigwardaw: it-twettiq ta’ evalwazzjoni ġusta, prudenti u realistika tal-attiv u tal-passiv tal-istituzzjoni suġġetta għall-azzjoni ta’ riżoluzzjoni li ssir qabel l-adozzjoni tal-imsemmija azzjoni (punt (a)); il-ħlas tal-eventwali korrispettiv, skont tali evalwazzjoni, lill-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni jew, jekk ikun il-każ, lill-azzjonisti jew lill-proprjetarji ta’ titoli ta’ proprjetà oħra (punt (b)); il-previżjoni espliċita tal-prinċipju “no creditor worse off” għall-azzjonisti tal-istituzzjoni suġġetta għall-azzjoni ta’ riżoluzzjoni (punt (c)); u t-twettiq ta’ evalwazzjoni, indipendenti minn dik imsemmija fil-punt (a), intiża li tiddetermina jekk l-azzjonisti u l-kredituri kinux jirċievu trattament iktar favorevoli kieku l-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni kienet tkun suġġetta għal proċedura normali ta’ insolvenza (punt (d)).

54.

Bil-għan li tingħata risposta għal din id-domanda preliminari jeħtieġ, qabel xejn, li tiġi ċċarata l-portata tal-obbligu ta’ astensjoni, irrikonoxxut mill-ġurisprudenza li toħroġ mill-istess sentenza Inter-Environnement Wallonie, imsemmija mill-qorti tar-rinviju.

1.

Fuq il-portata tal-obbligu ta’ astensjoni li għandhom l-Istati Membri skont il-ġurisprudenza Inter-Environnement Wallonie

55.

F’dan ir-rigward, kif diġà semmejt fil-punt 34 iktar ’il fuq, mill-Artikolu 4(3) TUE u mit-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE jirriżulta li, matul it-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva, l-Istati Membri destinatarji tal-imsemmija direttiva għandhom jastjenu milli jadottaw dispożizzjonijiet li jistgħu jikkompromettu serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva stess.

56.

Mill-ġurisprudenza jirriżulta li dan l-obbligu ta’ astensjoni għandu jinftiehem bħala li jirreferi għall-adozzjoni ta’ kull miżura, ġenerali u speċifika, li tista’ tipproduċi tali effett kompromettenti  ( 21 ). F’dan ir-rigward ma huwiex importanti jekk il-miżuri inkwistjoni tad-dritt nazzjonali, adottati wara d-dħul fis-seħħ tad-direttiva kkonċernata, jipprovdux jew le għat-traspożizzjoni tad-direttiva inkwistjoni  ( 22 ).

57.

Il-Qorti tal-Ġustizzja kellha wkoll l-opportunità tippreċiża li l-imsemmi obbligu ta’ astensjoni huma marbuta bih l-awtoritajiet kollha tal-Istati Membri kkonċernati, inklużi l-qrati nazzjonali. Minn dan isegwi li, mid-data li fiha direttiva tkun daħlet fis-seħħ, il-qrati tal-Istati Membri għandhom jastjenu safejn huwa possibbli milli jinterpretaw id-dritt intern b’mod li jirriskja li jikkomprometti serjament, wara l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni, it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq minn tali direttiva  ( 23 ).

58.

Bħala prinċipju, huwa l-obbligu tal-qorti nazzjonali li tevalwa jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali li tagħhom hija mitluba teżamina l-leġittimità jistgħux jikkompromettu serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva stess  ( 24 ).

59.

Madankollu, jekk mill-proċess jirriżultaw l-elementi kollha li jippermettu li ssir tali evalwazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tipproċedi hija stess biex tistabbilixxi jekk il-leġiżlazzjoni jew il-miżura nazzjonali li hija s-suġġett tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari li sarilha f’każ speċifiku minn qorti tar-rinviju hijiex jew le tali li tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva inkwistjoni f’dan il-każ.

60.

Hekk, pereżempju, fis-sentenza ATRAL (C‑14/02, EU:C:2003:265), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li miżura nazzjonali, adottata matul it-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva rilevanti f’dik il-kawża, li kienet tissuġġetta tagħmir immarkat bil-marka “CE” għal proċedura ta’ approvazzjoni minn qabel, kienet tali li tikkomprometti r-riżultat li għandu jintlaħaq mill-imsemmija direttiva  ( 25 ).

61.

Fis-sentenza Stichting Natuur en Milieu et (C‑165/09 sa C‑167/09, EU:C:2011:348), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, min-naħa l-oħra, li s-sempliċi miżura speċifika li tikkonsisti fid-deċiżjoni li jinħareġ permess ambjentali għall-bini u għat-tħaddim ta’ installazzjoni industrijali, ma setgħetx, fiha nnifisha, tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva inkwistjoni f’dik il-kawża  ( 26 ).

62.

Fl-istess sens, fis-sentenza Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali (C‑104/14, EU:C:2015:125), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li att leġiżlattiv adottat matul it-terminu ta’ traspożizzjoni tad-direttiva inkwistjoni f’dik il-kawża, li kien jibdel, bi żvantaġġ għall-kreditur tal-Istat, l-interessi fuq kreditu li jirriżulta mill-eżekuzzjoni ta’ kuntratt konkluż qabel ċerta data ma setax, fid-dawl tal-kontenut tal-istess direttiva, jitqies bħala li jista’ jkun ta’ natura li jikkomprometti serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq minn din id-direttiva  ( 27 ).

63.

Barra minn hekk, fis-sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2016, Milev (C‑439/16 PPU, EU:C:2016:818), il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet li, fil-każ ineżami, opinjoni mogħtija mill-Qorti tal-Kassazzjoni Bulgara matul il-perijodu għat-traspożizzjoni tad-direttiva inkwistjoni f’dik il-kawża setgħet tikkostitwixxi miżura ta’ interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali li kienet tirriskja li tikkomprometti serjament it-twettiq tal-għan li għandu jintlaħaq minn tali direttiva  ( 28 ).

64.

Fil-ġurisprudenza tagħha, barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja pprovdiet indikazzjonijiet dwar l-elementi u l-parametri li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni li għandha ssir biex jiġi stabbilit jekk leġiżlazzjoni jew miżura nazzjonali tistax titqies ta’ natura tali li tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq minn direttiva partikolari.

65.

B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li tali evalwazzjoni għandha neċessarjament issir abbażi ta’ evalwazzjoni globali, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-politiki u l-miżuri kollha adottati fit-territorju nazzjonali kkonċernat, b’mod li sempliċi miżura speċifika tista’, fiha nnifisha, ma tkunx tali li tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva  ( 29 ).

66.

Barra minn hekk, f’din l-evalwazzjoni jeħtieġ li jiġi aċċertat, b’mod partikolari, jekk id-dispożizzjonijiet inkwistjoni jippreżentawx ruħhom bħala traspożizzjoni sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u jiġu eżaminati l-effetti konkreti tal-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet mhux konformi mad-direttiva u tat-tul fiż-żmien tagħhom  ( 30 ).

67.

Bil-maqlub, huwa possibbli wkoll li jittieħed kont tal-possibbiltà ta’ Stat Membru li jadotta dispożizzjonijiet provviżorji jew li jimplimenta d-direttiva f’fażijiet differenti. F’dak il-każ, in-nuqqas ta’ konformità ta’ dispożizzjonijiet tranżitorji tad-dritt nazzjonali mad-direttiva msemmija jew in-nuqqas ta’ traspożizzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar ma jikkompromettix neċessarjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq minnha  ( 31 ).

2.

Fuq il-fatt li r-riżultat li għandu jintlaħaq mid-Direttiva 2014/59 ikun kompromess serjament

68.

Huwa abbażi tat-tagħlim li jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punti preċedenti li jeħtieġ li jiġi vverifikat – biex tingħata risposta għat-tieni domanda preliminari – jekk l-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali, minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija rekwiżiti speċifiċi previsti fid-Direttiva 2014/59, imsemmija mill-qorti tar-rinviju fil-punti (a) sa (d) tal-ewwel domanda preliminari tagħha, tistax tikkomprometti serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq minn tali direttiva.

69.

F’dan ir-rigward jeħtieġ, fl-ewwel lok, li jiġi identifikat x’inhu r-“riżultat li għandu jintlaħaq” mid-Direttiva 2014/59, li t-twettiq tiegħu jista’ jkun kompromess serjament mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni.

70.

F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġi rrilevat li, kif ġie osservat wara kollox mid-diversi partijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, fid-dawl tal-premessi u tat-test tad-Direttiva 2014/59, jirriżulta li din għandha pluralità ta’ għanijiet, uħud minnhom ta’ natura ġenerali, oħrajn ta’ natura iktar speċifika.

71.

Għaldaqstant, għal dak li jirrigwarda l-għanijiet ta’ natura ġenerali, mill-qari tal-premessa 1 ta’ din id-direttiva jirriżulta li din hija intiża li tintroduċi strumenti neċessarji “sabiex jipprevjenu l-insolvenza” tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu u tal-impriżi ta’ investiment “jew biex meta sseħħ insolvenza jimminimizzaw ir-riperkussjonijiet negattivi billi jippreżervaw il-funzjonijiet sistemikament importanti tal-istituzzjoni konċernata”.

72.

L-applikazzjoni ta’ tali strumenti, u tas-setgħat konnessi relatati, min-naħa tal-awtoritajiet ta’ riżoluzzjoni, għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-“għanijiet tar-riżoluzzjoni” li huma elenkati speċifikament fl-Artikolu 31(2) tad-Direttiva 2014/59 u li huma, bħala prinċipju, ta’ importanza ugwali  ( 32 ). Tali għanijiet huma dawk li tiġi ggarantita l-kontinwità tal-funzjonijiet essenzjali  ( 33 ), li jiġu evitati effetti negattivi sinjifikattivi fuq l-istabbiltà finanzjarja  ( 34 ), li jiġu ssalvagwardjati l-fondi pubbliċi  ( 35 ), li jiġu protetti d-depożitanti u l-investituri  ( 36 ) u li jiġu protetti l-fondi u l-assi tal-klijenti  ( 37 ).

73.

Id-Direttiva 2014/59 tintroduċi mbagħad sensiela ta’ dispożizzjonijiet li, fil-qafas tal-imsemmija għanijiet ta’ natura ġenerali, għandhom għanijiet speċifiċi. B’mod partikolari, xi wħud mid-dispożizzjonijiet tad-direttiva huma intiżi li jiggarantixxu li l-istrumenti u s-setgħat ta’ riżoluzzjoni jiġu eżerċitati b’mod kompatibbli mad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta u b’mod partikolari mad-dritt għall-proprjetà ggarantit mill-Artikolu 17 tal-istess.

74.

Fil-fatt, kif ġie rrilevat fil-premessa 13 tad-Direttiva 2014/59, l-applikazzjoni tal-istrumenti u l-eżerċizzju tas-setgħat ta’ riżoluzzjoni previsti f’din id-direttiva jistgħu jfixklu d-drittijiet tal-azzjonisti u tal-kredituri  ( 38 ). F’dan ir-rigward, il-premessa 50 tal-istess direttiva tirrileva li tali interferenza fid-drittijiet għall-proprjetà ma għandhiex tkun eċċessiva.

75.

Fost id-dispożizzjonijiet li għandhom tali għan speċifiku hemm dawk imsemmija mill-qorti tar-rinviju fid-domandi preliminari tagħha jiġifieri, dik imsemmija fl-Artikolu 36, li tipprevedi li ssir evalwazzjoni ġusta, prudenti u realistika għall-finijiet tar-riżoluzzjoni qabel ma tinbeda l-azzjoni ta’ riżoluzzjoni u dawk imsemmija fl-Artikolu 73(a) u 74 rispettivament li, min-naħa, jiżguraw it-trattament skont il-prinċipju “no creditor worse off” tal-azzjonisti u tal-kredituri b’mod partikolari, f’każ ta’ trasferiment parzjali tad-drittijiet, tal-attiv u tal-passiv tal-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni u, min-naħa l-oħra, jipprevedu li ssir evalwazzjoni ex post għall-finijiet tal-evalwazzjoni tad-differenza fit-trattament tal-azzjonisti u tal-kredituri f’każ li l-istituzzjoni suġġetta għal riżoluzzjoni kienet tkun suġġetta għal proċedura ordinarja ta’ insolvenza.

76.

Tali artikoli għandhom bħala għan speċifiku dak li jiggarantixxu li l-istrumenti u s-setgħat ta’ riżoluzzjoni previsti mid-Direttiva 2014/59 jiġu applikati filwaqt li jkunu rrispettati d-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta u b’mod partikolari d-drittijiet għall-proprjetà tal-azzjonisti u tal-kredituri tal-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni, obbligu li f’kull każ, kif ġustament ġie rrilevat mill-Kummissjoni, huma marbuta bih l-Istati Membri diġà bis-saħħa tal-Artikolu 51(1) tal-Karta.

77.

Jidhirli għaldaqstant li huwa fid-dawl ta’ dawn l-għanijiet, ta’ natura ġenerali u speċifika, imfittxija mid-Direttiva 2014/59 li jeħtieġ li jiġi evalwat jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tistax tikkomprometti serjament it-twettiq tar-“riżultat li għandu jintlaħaq” minn din id-direttiva, bil-preċiżazzjoni li l-kwistjoni speċifika dwar il-protezzjoni tad-dritt għall-proprjetà stabbilit fl-Artikolu 17 tal-Karta hija diskussa speċifikament infra fil-kuntest tal-analiżi tal-ewwel parti tal-ewwel domanda preliminari.

78.

Minn din il-perspettiva jeħtieġ, fit-tieni lok, jiġi vverifikat jekk l-assenza tar-rekwiżiti speċifiċi indikati minn tali qorti fil-punti (a) sa (d) tal-ewwel domanda preliminari twassalx biex il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tistax tikkomprometti serjament it-twettiq tar-“riżultat li għandu jintlaħaq” minn din id-direttiva.

79.

F’dan ir-rigward, u bħala osservazzjoni ta’ natura ġenerali, nirrileva li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta espliċitament li l-emendi li saru matul il-perijodu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2014/59 mid-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 tal‑1 ta’ Awwissu 2014 għal-leġiżlazzjoni introdotta fil-Portugall fil-qasam tal-irkupru u ta’ riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu fl‑2012 – leġiżlazzjoni li, kif rajna, kienet teżisti qabel l-adozzjoni tad-Direttiva 2014/59 – implimentaw xi wħud, anki jekk mhux kollha, mid-dispożizzjonijiet previsti minn din id-direttiva, u approssimaw għaldaqstant il-leġiżlazzjoni nazzjonali mas-sistema regolatorja prevista mill-imsemmija direttiva.

80.

Diġà taħt din il-konstatazzjoni biss, u anki fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija fil-punti 60 sa 67, huwa diffiċli, fil-fehma tiegħi, li tkun plawżibbli konklużjoni fis-sens li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tista’ “tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq” minn tali direttiva. Fil-fatt, kif irrileva l-Gvern Portugiż, it-traspożizzjoni ta’ wħud mid-dispożizzjonijiet ta’ direttiva – safejn ma jkunx ikkontestat li tali traspożizzjoni seħħet b’mod korrett – iktar milli hija tali li tikkomprometti serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq mill-imsemmija direttiva, hija intiża għat-twettiq tal-għanijiet tal-istess direttiva.

81.

Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza msemmija fil-punti 55 sa 57 iktar ’il fuq, l-obbligu li għandhom l-Istati Membri sakemm jiskadi t-terminu ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva huwa obbligu ta’ astensjoni, u għaldaqstant obbligu negattiv li ma jadottawx miżuri tali li jikkompromettu r-riżultat li għandu jintlaħaq mid-direttiva. Tali obbligu, fil-fehma tiegħi, diffiċli jingħad li nkiser bl-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni li tittrasponi b’mod korrett, anki jekk parzjalment, id-direttiva stess.

82.

Għalkemm tali kunsiderazzjonijiet jistgħu diġà minnhom innifishom iwasslu għal risposta negattiva għat-tieni domanda preliminari, jixraq madankollu li jiġu analizzati fid-dettall ir-rekwiżiti indikati mill-qorti tar-rinviju li l-assenza tagħhom, fil-fehma tagħha, tista’ tkun suxxettibbli li tikkomprometti serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq mid-Direttiva 2014/59.

3.

Fuq ir-rekwiżiti li l-assenza tagħhom tista’ tikkomprometti serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq mid-Direttiva 2014/59

83.

Il-qorti tar-rinviju tenfasizza qabelxejn, fil-punt (a) tal-ewwel domanda preliminari tagħha, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni applikabbli fil-mument tar-riżoluzzjoni tal-BES “ma [kinitx tipprevedi] t-twettiq ta’ evalwazzjoni ġusta, prudenti u realistika tal-attiv u tal-passiv tal-istituzzjoni li hija s-suġġett tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni fil-mument qabel l-adozzjoni ta’ din l-azzjoni”.

84.

F’dan ir-rigward, madankollu, nirrileva li, kif ġustament osservat il-Kummissjoni, l-Artikolu 145‑H(4) tas-SĠIKKF kien jipprovdi diġà fil-verżjoni tiegħu tal‑2012 li l-attiv, il-passiv, l-entrati li ma jidhrux fil-karta bilanċjali u l-elementi taħt amministrazzjoni tal-istituzzjoni ta’ kreditu kkonċernata jkunu s-suġġett ta’ evalwazzjoni, imwettqa fil-mument tat-trasferiment, li ssir, bi spejjeż tal-istituzzjoni, minn entità indipendenti nnominat mill-Banco de Portugal f’terminu ffissat minnu. L-emenda ta’ din id-dispożizzjoni fl‑2014 wasslet biex tali evalwazzjoni jkollha tinkludi wkoll stima tal-livell ta’ rkupru tal-krediti ta’ kull klassi ta’ kredituri skont l-ordni ta’ prijorità stabbilita mil-liġi f’każ ta’ stralċ tal-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali f’mument immedjatament qabel dak tal-applikazzjoni tal-miżura ta’ riżoluzzjoni.

85.

Anki jekk, b’kuntrast ma’ dak stabbilit fl-Artikolu 36(1) tad-Direttiva 2014/59, tali dispożizzjoni ma ssemmix li l-evalwazzjoni trid tkun “ġusta, prudenti u realistika”, il-formulazzjoni u l-kuntest li fiha tinsab id-dispożizzjoni jidhru li – salv li l-qorti tar-rinviju tikkonferma dan – jirreferu għall-użu ta’ parametri kontabbli li jinkorporaw tali kriterji li l-entità indipendenti nnominata għandha dejjem tuża meta tagħmel tali evalwazzjoni.

86.

F’dan il-kuntest, jidhirli li l-fatt imsemmi mill-qorti tar-rinviju fil-punt (a) tal-ewwel domanda preliminari ma jippermettix li jitqies li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tista’ tikkomprometti serjament it-twettiq tar-“riżultat li għandu jintlaħaq” mid-Direttiva 2014/59.

87.

Il-qorti tar-rinviju tosserva wkoll, fil-punt (b) tal-ewwel domanda preliminari tagħha, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni applikabbli fil-mument tar-riżoluzzjoni tal-BES “ma [kinitx tipprevedi] l-ħlas ta’ korrispettiv eventwali, skont l-evalwazzjoni msemmija fil-punt preċedenti, lill-istituzzjoni li hija s-suġġett ta’ riżoluzzjoni jew, skont il-każ, lill-proprjetarji tal-azzjonijiet jew ta’ strumenti oħra ta’ proprjetà u, minflok, [kienet] tillimita lilha nnifisha tipprovdi li l-ammont residwu eventwali tal-prodott ta’ trasferiment tal-bank tranżitorju [kellu] jingħata lura lill-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali jew lill-massa fallimentari tagħha”.

88.

F’dan ir-rigward jeħtieġ li jiġi rrilevat li, anki fil-verżjoni oriġinali tal‑2012, il-paragrafi 3 u 4 tal-Artikolu 145‑I tas-SĠIKKF kienu jipprovdu li l-eventwali residwu tad-dħul mill-bejgħ tal-patrimonju tal-istituzzjoni tranżitorja, wara l-ħlas lura tal-ammonti mislufa mill-Fond ta’ riżoluzzjoni u mill-fondi l-oħra ta’ garanzija, kien intiż għall-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali jew għall-massa fallimentari tagħha f’każ li din tkun tinsab fi stralċ.

89.

Il-previżjoni ta’ tali regola kienet tippermetti, bil-għan li tiġi ggarantita n-“newtralità ekonomika” tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni, li l-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali (jew il-massa fallimentari tagħha) ma jiġux imċaħħda mill-ammont li jirriżulta mill-bejgħ tal-patrimonju tal-istituzzjoni tranżitorja wara l-ħlas lura tal-ammonti mħallsa mid-diversi fondi b’titolu ta’ self. Din ir-regola kienet għaldaqstant intiża li tipproteġi lill-azzjonisti u lill-kredituri tal-istituzzjoni oriġinali.

90.

Barra minn hekk, kif irrilevat il-Kummissjoni, l-ammont li jirriżulta minn tali bejgħ huwa ċertament influwenzat pożittivament mid-diversi miżuri meħuda fil-qafas tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni għall-ħolqien tal-istituzzjoni tranżitorja, fosthom is-separazzjoni mill-istituzzjoni tranżitorja tal-“attiv tossiku”, li jibqa’ fl-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni, il-miżuri ta’ rkupru l-oħra, il-miżuri ta’ sostenn min-naħa ta’ diversi fondi, kif ukoll il-fatt li l-bejgħ tal-istituzzjoni tranżitorja jista’ jseħħ b’mod organizzat. Dawn l-elementi kollha huma intiżi, fl-interess tal-azzjonisti u tal-kredituri tal-istituzzjoni oriġinali, li jkabbru l-valur tal-ammont tal-eventwali residwu tad-dħul mill-bejgħ tal-istituzzjoni tranżitorja.

91.

F’dan il-kuntest, inqis li, salv għall-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 131 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet fir-rigward tal-Artikolu 17 tal-Karta, għalkemm il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni ma tikkorrispondix eżattament għal dik prevista mid-Direttiva 2014/59, li kif irrilevat il-qorti tar-rinviju tipprevedi l-ħlas ta’ “korrispettiv eventwali”  ( 39 ), madankollu ma jista’ bl-ebda mod jiġi konkluż li tali leġiżlazzjoni setgħet tikkomprometti serjament it-twettiq tar-“riżultat li għandu jintlaħaq” mill-imsemmija Direttiva 2014/59.

92.

Il-qorti tar-rinviju tirrileva wkoll, fil-punt (c) tal-ewwel domanda preliminari tagħha, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni applikabbli għall-mument tar-riżoluzzjoni tal-BES, “ma [kinitx tipprevedi] li l-azzjonisti tal-istituzzjoni li hija s-suġġett tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni għandhom id-dritt jirċievu valur mhux inferjuri minn dak stmat li [kienu] jirċievu li kieku l-istituzzjoni kellha titqiegħed totalment fi stralċ skont il-proċeduri normali ta’ falliment, iżda tipprevedi tali mekkaniżmu ta’ salvagwardja biss għall-kredituri li l-krediti tagħhom ma [kinux] ġew ittrasferiti”.

93.

Fi kliem ieħor il-qorti tar-rinviju tenfasizza l-fatt li fil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni ma kienx espressament previst espliċitament il-prinċipju “no creditor worse off” favur l-azzjonisti.

94.

Madankollu, fil-fehma tiegħi, dan in-nuqqas ma huwiex minnu nnifsu tali li jikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq mid-Direttiva 2014/59 fis-sens tal-ġurisprudenza li toħroġ mis-sentenza Inter-Environnement Wallonie u dan, b’mod partikolari, f’sitwazzjoni fejn, kif irrilevat il-Kummissjoni, l-ordinament ġuridiku Portugiż kien jieħu inkunsiderazzjoni l-pożizzjoni u l-interessi tal-azzjonisti tal-istituzzjoni ta’ kreditu kkonċernat u tal-interessi tagħhom fil-qafas tal-proċeduri ta’ riżoluzzjoni implimentati skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni.

95.

F’dan ir-rigward, jeħtieġ fil-fatt, fl-ewwel lok, li jiġi rrilevat li l-Artikolu 145‑B(1)(a), fil-verżjoni emendata mid-Digriet‑Liġi Nru 114‑A/2014 kien jipprevedi li fl-applikazzjoni tal-miżuri ta’ riżoluzzjoni “l-azzjonisti tal-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni għandhom ibatu b’mod prijoritarju t-telf”. Tali dispożizzjoni kienet tesprimi għaldaqstant il-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 34(1)(a) tad-Direttiva 2014/59, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-kumpanniji u tal-falliment.

96.

Fit-tieni lok, il-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tal-irkupru u tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu kien fiha, kif jirriżulta mill-punti 88 sa 90 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dispożizzjonijiet li jiggarantixxu l-interessi tal-azzjonisti, fosthom l-Artikolu 145‑I(4) tas-SĠIKKF.

97.

Fit-tielet lok, kif spjega Banco de Portugal, il-leġiżlazzjoni nazzjonali kienet tippermetti, f’kull każ, lill-azzjonisti li jressqu azzjoni għad-danni fil-konfront tal-Istat f’każ li huma jirnexxilhom jipprovaw li l-miżura ta’ riżoluzzjoni kienet poġġiethom f’sitwazzjoni inqas favorevoli minn dik li fiha kienu jkunu f’każ ta’ stralċ.

98.

F’dan il-kuntest, lanqas il-fatt indikat mill-qorti tar-rinviju fil-punt (c) tal-ewwel domanda preliminari tagħha ma jippermetti, fil-fehma tiegħi, li jitqies li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni setgħet “tikkomprometti serjament ir-riżultat li għandu jintlaħaq” mid-Direttiva 2014/59.

99.

Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tirrimarka, fil-punt (d) tal-ewwel domanda preliminari tagħha, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni applikabbli fil-mument tar-riżoluzzjoni tal-BES, “ma [kinitx tipprevedi] evalwazzjoni indipendenti mill-evalwazzjoni msemmija fil-punt a), intiża sabiex tevalwa jekk l-azzjonisti u l-kredituri kienu jirċievu trattament inqas favorevoli li kieku l-istituzzjoni suġġett ta’ riżoluzzjoni kellha tidħol fi proċedura normal ta’ falliment”.

100.

F’dan ir-rigward jeħtieġ madankollu li jiġi osservat, kif diġà ġie rrilevat fil-punt 84 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-Artikolu 145‑H(4) tas-SĠIKKF, kif emendat fl‑2014, kien jipprevedi li l-evalwazzjoni indipendenti li għandha ssir mill-entità indipendenti nnominata mill-Banco de Portugal kellha tinkludi ukoll stima, imwettqa fil-mument tat-trasferiment, tal-livell ta’ rkupru tal-krediti ta’ kull waħda mill-klassijiet ta’ kredituri skont l-ordni ta’ prijorità stabbilita mil-liġi f’każ ta’ stralċ tal-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali f’mument immedjatament qabel dak meta tiġi applikata l-miżura ta’ riżoluzzjoni f’mument immedjatament qabel dak tal-applikazzjoni tal-miżura ta’ riżoluzzjoni. Tali stima kellha ssir filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni l-prinċipju “no creditor worse off”, espress fl-Artikolu 145‑B(1)(c) tas-SĠIKKF (esklużivament) favur il-kredituri. Kif irrilevat il-Kummissjoni, tali evalwazzjoni kienet tikkorrispondi fil-parti l-kbira tagħha għall-evalwazzjoni prevista mill-Artikolu 74 tad-Direttiva 2014/59.

101.

B’differenza mill-Artikolu 74 tad-Direttiva 2014/59, id-dispożizzjoni nazzjonali ma tipprovdix li ż-żewġ evalwazzjonijiet (dik imsemmija fil-punt (a) u dik imsemmija fil-punt (d) tal-ewwel domanda preliminari, li jikkorrispondu rispettivament għal dawk imsemmija fl-Artikoli 36 u 74 tad-Direttiva 2014/59) kellhom ikunu distinti. Madankollu l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma kinitx tipprekludi li huma jitwettqu b’mod differenti, ħaġa li tidher li seħħet f’dan il-każ fejn saru żewġ evalwazzjonijiet minn żewġ uffiċċji ta’ verifika differenti.

102.

F’dan il-kuntest, lanqas il-fatt imsemmi mill-qorti tar-rinviju fil-punt (d) tal-ewwel domanda preliminari tiegħu ma jippermetti, fil-fehma tiegħi, li jitqies li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni setgħet tikkomprometti serjament it-twettiq tar-“riżultat li għandu jintlaħaq” mid-Direttiva 2014/59.

103.

Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li, fil-fehma tiegħi, leġiżlazzjoni bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali applikata għar-riżoluzzjoni tal-BES ma hijiex tali li tikkomprometti serjament it-twettiq tar-riżultat li għandu jintlaħaq mid-Direttiva 2014/59.

C.

Fuq l-ewwel parti tal-ewwel domanda preliminari, dwar l-Artikolu 17 tal-Karta

104.

Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk l-Artikolu 17 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tar-riżoluzzjoni tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu, bħalma hija dik li tinsab fis-SĠIKKF fil-verżjoni tagħha applikata għar-riżoluzzjoni tal-BES, li ma tipprevedix it-twettiq ta’ evalwazzjoni ġusta, prudenti u realistika tal-attiv u passiv tal-istituzzjoni suġġetta għall-azzjoni ta’ riżoluzzjoni qabel l-adozzjoni tagħha (punt (a)); ma tipprevedix il-ħlas tal-eventwali korrispettiv, skont tali evalwazzjoni, lill-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni jew, jekk ikun il-każ, lill-azzjonisti jew lill-proprjetarji ta’ titoli ta’ proprjetà oħra (punt (b)); ma tipprevedix espliċitament il-prinċipju “no creditor worse off” għall-azzjonisti tal-istituzzjoni suġġetta għall-azzjoni ta’ riżoluzzjoni (punt (c)); u ma tipprevedix it-twettiq ta’ evalwazzjoni, indipendenti minn dik imsemmija fil-punt (a), intiża li tistabbilixxi jekk l-azzjonisti u l-kredituri kinux jirċievu trattament iktar favorevoli kieku l-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni kellha tkun suġġetta għal proċedura normali ta’ insolvenza (punt (d)).

105.

Biex tingħata risposta għad-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju jeħtieġ għaldaqstant li jiġi eżaminat jekk l-Artikolu 17 tal-Karta, b’mod partikolari l-paragrafu 1 tiegħu, jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li tinsab fis-SĠIKKF fil-verżjoni tagħha applikata għar-riżoluzzjoni tal-BES. Sabiex tiġi ddeterminata l-portata tad-dritt fundamentali għar-rispett tal-proprjetà, jeħtieġ li jittieħed inkunsiderazzjoni, fid-dawl tal-Artikolu 52(3) tal-Karta, l-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (KEDB), iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950, li tistabbilixxi dan id-dritt  ( 40 ).

106.

Skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta, kull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt, u l-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skont il-kundizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess ġenerali.

107.

F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jitfakkar li mill-ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li d-dritt għall-proprjetà ggarantit minn din id-dispożizzjoni tal-Karta ma huwiex prerogattiva assoluta u li l-eżerċizzju tiegħu jista’ jkun suġġett għal restrizzjonijiet bil-kundizzjoni li tali restrizzjonijiet ikunu ġġustifikati minn għanijiet ta’ interess ġenerali segwiti mill-Unjoni u ma jikkostitwixxux, fid-dawl tal-għan segwit, intervent sproporzjonat u intollerabbli li jippreġudika l-essenza stess tad-dritt hekk iggarantit  ( 41 ).

108.

Barra minn hekk, għandu jitfakkar ukoll li skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti minnha, bħalma huwa d-dritt għall-proprjetà, tista’ ssir bil-kundizzjoni li tali limitazzjonijiet ikunu previsti mil-liġi, jirrispettaw l-essenza ta’ dawk id-drittijiet u l-libertajiet u, filwaqt li josservaw il-prinċipju ta’ proporzjonalità, ikunu meħtieġa u jirriflettu effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn  ( 42 ).

109.

Qabelxejn, jeħtieġ, fl-ewwel lok, li jiġi rrilevat li ma huwiex ikkontestat li miżuri bħalma huma dawk adottati fil-kuntest tal-kawża prinċipali, li jipprevedu, fil-qafas ta’ proċedura ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni ta’ istituzzjoni ta’ kreditu, it-trasferiment ta’ elementi tal-patrimonju ta’ istituzzjoni ta’ kreditu lil istituzzjoni tranżitorja, jikkostitwixxu restrizzjonijiet tali li jippreġudikaw id-dritt għall-proprjetà, fis-sens tal-Artikolu 17 tal-Karta, tal-azzjonisti tal-istituzzjoni ta’ kreditu, kif ukoll tal-kredituri ta’ din l-istituzzjoni, fosthom il-proprjetarji tal-obbligazzjonijiet, li l-krediti tagħhom ma jiġux ittrasferiti lill-istituzzjoni tranżitorja.

110.

F’dan ir-rigward, nirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità tiċċara li l-protezzjoni mogħtija minn din id-dispożizzjoni tirrigwarda drittijiet li għandhom valur patrimonjali li minnhom jirriżulta, fir-rigward tal-ordinament ġuridiku rilevanti, pożizzjoni legali miksuba li tippermetti eżerċizzju awtonomu ta’ dawn id-drittijiet minn u favur id-detentur tagħhom  ( 43 ). Minn dan isegwi li l-protezzjoni msemmija fl-Artikolu 17(1) tal-Karta tapplika wkoll għad-drittijiet li għandhom valur patrimonjali li joriġinaw mid-detenzjoni ta’ ishma jew ta’ obbligazzjonijiet negozjabbli fuq is-swieq kapitali.

111.

Mill-bqija, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 għall-KEDB, jirriżulta li għandhom jitqiesu bħala “beni” li jistgħu jibbenefikaw mill-protezzjoni ggarantita mill-imsemmi Artikolu 1, kemm l-azzjonijiet  ( 44 ), kif ukoll l-obbligazzjonijiet negozjabbli fuq is-swieq kapitali  ( 45 ).

112.

Fit-tieni lok, jidhirli li limitazzjonijiet ta’ dan it-tip jirrispettaw, bħala prinċipju, l-essenza tad-dritt għall-proprjetà tal-azzjonisti u tal-proprjetarji ta’ obbligazzjonijiet tal-istituzzjoni ta’ kreditu kkonċernata mill-miżuri ta’ riżoluzzjoni.

113.

Fil-fatt, min-naħa, miżuri ta’ riżoluzzjoni bħalma huma dawk imsemmija fil-punt 109 ma jwasslux, fil-fehma tiegħi, għal tiċħid tal-proprjetà fuq l-azzjonijiet jew fuq l-obbligazzjonijiet fis-sens strett, inkwantu ma jinvolvux trasferiment tal-proprjetà li jirriżulta minn disponiment formali tal-proprjetà  ( 46 ). Għaldaqstant, dawn ma jikkostitwixxux intervent li jippreġudika s-sustanza stess tad-dritt għall-proprjetà  ( 47 ).

114.

F’dan ir-rigward, inżid ukoll li huwa possibbli li f’ċerti każijiet il-miżuri ta’ riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu jistgħu jwasslu għal sitwazzjonijiet ta’ vera u proprja tiċħid tal-proprjetà  ( 48 ) jew sitwazzjonijiet paragunabbli għal tali tiċħid  ( 49 ). Madankollu, it-tiċħid tal-proprjetà ma jikkostitwixxix minnu nnifsu ksur tad-drittijiet fundamentali, meta l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 17(1) tal-Karta, moqri flimkien mal-Artikolu 52(1) tal-istess, ikunu osservati  ( 50 ).

115.

Min-naħa l-oħra, miżuri ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni bħalma hija dik adottata fil-konfront tal-BES, jiġu applikati għal istituzzjoni ta’ kreditu biss f’każ ta’ falliment jew riskju ta’ falliment ta’ din l-istituzzjoni  ( 51 ). Konsegwentement, f’sitwazzjoni ta’ dan it-tip, it-telf ta’ valur tal-beni li jistgħu jibbenefikaw mill-protezzjoni ggarantita mill-Artikolu 17(1) tal-Karta – jiġifieri l-azzjonijiet u l-obbligazzjonijiet negozjabbli fuq is-swieq kapitali – telf li f’ċerti każijiet jista’ jwassal għal deprezzament totali, huwa dovut mhux minħabba dawn il-miżuri, imma minħabba l-istat ta’ falliment jew ir-riskju ta’ falliment li fih tinsab l-istituzzjoni ta’ kreditu.

116.

Fir-realtà, l-azzjoni ta’ riżoluzzjoni tnaqqas biss il-valur nominali tal-kapital u tal-istrumenti tad-dejn milquta, peress li tali valur, minħabba l-imsemmi stat jew riskju ta’ falliment, ma jibqax jikkorrispondi għall-valur reali tagħhom. Id-deprezzament ta’ dawn l-istrumenti huwa għaldaqstant sempliċement formali. Mill-perspettiva ekonomika, il-pożizzjoni tal-investituri, fit-totalità tagħha, tibqa’, bħala prinċipju, intatta: fl-agħar ipoteżi, huma ma jiġux żvantaġġati globalment iktar minn kemm kienu jkunu żvantaġġati kieku ma saritx l-azzjoni ta’ riżoluzzjoni  ( 52 ).

117.

Fit-tielet lok, jeħtieġ li jiġi rrilevat li ma hemmx dubju li, f’din il-kawża, il-limitazzjonijiet għad-dritt għall-proprjetà msemmija fil-punt 109 ta’ dawn il-konklużjonijiet huma previsti mil-liġi, kemm skont l-Artikolu 17(1) kif ukoll skont l-Artikolu 52 tal-Karta.

118.

Fir-raba’ lok, dawn il-limitazzjonijiet għandhom effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 52(1) tal-Karta, u jistgħu jitqiesu bħala meħtieġa għall-interess pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, f’każ ta’ tiċħid tal-proprjetà.

119.

Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità tirrikonoxxi li l-għan li tiġi żgurata l-istabbiltà tas-sistema bankarja u finanzjarja huwa fl-interess ġenerali rrikonoxxut mill-Unjoni, u speċifikament għal dak li jirrigwarda ż-żona tal-euro fl-intier tagħha, kif imfittex mill-istess Unjoni. Dan minħabba r-rwol ċentrali li għandhom is-servizzi finanzjarji fl-ekonomija tal-Unjoni u r-riskju li s-sitwazzjoni ta’ diffikultà kbira ta’ bank wieħed jew iktar tinfirex rapidament fuq banek oħrajn b’riperkussjonijiet negattivi f’setturi oħra tal-ekonomija u telf finanzjarju kbir għad-depożitanti li jinqdew bil-banek ikkonċernati  ( 53 ). Dan l-approċċ huwa barra minn hekk koerenti ma’ dak tal-Qorti EDB fil-ġurisprudenza stabbilita tagħha  ( 54 ).

120.

Fil-ħames lok, jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk l-imsemmija limitazzjonijiet humiex proporzjonati meta mqabbla mal-għan imfittex, ħaġa li min-naħa tagħha timplika li jiġi aċċertat li tali limitazzjonijiet ikunu neċessarji u xierqa biex jintlaħaq l-għan ta’ interess ġenerali rrikonoxxut mill-Unjoni.

121.

F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġi stabbilit jekk il-leġiżlatur nazzjonali wettaqx “bilanċ ġust bejn ir-rekwiżiti ta’ interess ġenerali tal-komunità u l-imperattivi tas-salvagwardja tad-drittijiet fundamentali tal-individwu”, li jimplika li tiġi vverifikata l-eżistenza ta’ “relazzjoni raġonevoli ta’ proporzjonalità bejn il-mezzi użati u l-għan imfittex minn kull miżura li ċċaħħad persuna mill-proprjetà tagħha”  ( 55 ).

122.

F’dan ir-rigward, BPC Lux 2 et u Massa Insolvente jsostnu li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni timplika ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, inkwantu, b’kuntrast mad-Direttiva 2014/59, hija ma tipprevedix l-applikazzjoni tal-prinċipju “no creditor worse off” favur l-azzjonisti, imma biss favur il-kredituri. B’mod partikolari, bil-għan li tiġi ggarantita l-proporzjonalità tal-interferenza fid-drittijiet għall-proprjetà, il-leġiżlatur tal-Unjoni, fid-Direttiva 2014/59, iggarantixxa li l-azzjonisti u l-kredituri affettwati ħażin ma jsofrux telf ikbar minn dak li kienu jsofru kieku l-istituzzjoni ta’ kreditu ġiet stralċjata fil-mument li ttieħdet deċiżjoni dwar ir-riżoluzzjoni tagħha.

123.

Dawn l-argumenti huma riflessi fil-punti (c) u (d) tal-ewwel domanda preliminari li permezz tagħhom il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni mal-Artikolu 17 tal-Karta minħabba, min-naħa, in-nuqqas li tipprovdi għall-prinċipju “no creditor worse off” għall-azzjonisti tal-istituzzjoni suġġetta għall-azzjoni ta’ riżoluzzjoni u, min-naħa l-oħra, minħabba l-assenza ta’ evalwazzjoni, speċifika, intiża li tiddetermina jekk l-azzjonisti u l-kredituri kinux jirċievu trattament iktar favorevoli f’każ fejn l-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni kienet tkun suġġetta għal proċedura normali ta’ insolvenza.

124.

F’dan ir-rigward, nirrileva qabelxejn li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità tafferma li, fid-dawl tal-kuntest ekonomiku li fih jittieħdu l-miżuri nazzjonali, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ meta jadottaw deċiżjonijiet fil-qasam ekonomiku, u huma jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex jiddefinixxu l-miżuri li jistgħu jwasslu biex jintlaħaq l-għan imfittex  ( 56 ), jiġifieri f’dan il-każ, l-istabbiltà tas-sistema bankarja u finanzjarja  ( 57 ).

125.

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-opportunità tiċċara wkoll li għalkemm hemm interess pubbliku ċar li tiġi żgurata, fl-Unjoni kollha, protezzjoni qawwija u konsistenti tal-investituri, dan l-interess ma jistax jitqies li jipprevali fiċ-ċirkustanzi kollha, fuq l-interess pubbliku li jikkonsisti f’li tiġi żgurata l-istabbiltà tas-sistema finanzjarja  ( 58 ).

126.

Għal dak li jikkonċerna speċifikament l-azzjonisti ta’ bank, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, min-naħa, li, kif issemma wara kollox fil-punt 95 iktar ’il fuq, skont is-sistema ġenerali applikabbli għall-istatus tal-azzjonisti tal-kumpanniji pubbliċi ta’ responsabbiltà limitata, dawn tal-aħħar jassumu totalment ir-riskju tal-investimenti tagħhom, sal-ammont tal-kapital azzjonarju tiegħu u, min-naħa l-oħra, li – kif wara kollox jirriżulta mill-punti 115 u 116 – it-telf li jsofru l-azzjonisti (imma wkoll il-kredituri) ta’ bank f’diffikultajiet għandu, fi kwalunkwe każ, l-istess daqs, irrispettivament mill-kwistjoni dwar jekk it-telf ikunx ibbażat fuq sentenza dikjaratorja ta’ falliment jew fuq azzjoni ta’ riżoluzzjoni  ( 59 ).

127.

F’dan il-kuntest, jeħtieġ li jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill-punti 95 sa 98, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, min-naħa, kien fiha dispożizzjonijiet li jieħdu inkunsiderazzjoni l-pożizzjoni tal-azzjonisti tal-istituzzjoni ta’ kreditu kkonċernata u tal-interessi tagħhom fil-qafas tal-proċeduri ta’ riżoluzzjoni mibdija skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni. B’mod partikolari, kif ġie osservat fil-punti 88 sa 90 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-imsemmija dispożizzjoni fl-Artikolu 145‑I tas-SĠIKKF kienet intiża li tipproteġi l-interessi tal-azzjonisti u kienet tippermetti, bil-għan li tiżgura n-“newtralità ekonomika” tal-azzjoni ta’ riżoluzzjoni, li l-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali (jew il-massa fallimentari tagħha) ma tkunx imċaħħda mill-ammont riżultanti mill-bejgħ tal-patrimonju tal-istituzzjoni tranżitorja wara l-ħlas lura tal-ammonti mħallsa mid-diversi fondi b’titolu ta’ self.

128.

Min-naħa l-oħra, kif ġie osservat fil-punti 100 u 101, tali leġiżlazzjoni kienet tipprevedi wkoll evalwazzjoni speċifika li tikkorrispondi b’mod ġenerali għall-evalwazzjoni prevista mill-Artikolu 74 tad-Direttiva 2014/59.

129.

Minn dan isegwi li tali leġiżlazzjoni, moqrija wkoll fid-dawl tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 125 u 126, u tal-prinċipju msemmi fil-punt 95, ma titfax fuq l-azzjonisti tal-istituzzjoni ta’ kreditu f’sitwazzjoni ta’ falliment (jew f’riskju ta’ falliment) piż sproporzjonat u eċċessiv, u dan indipendentement mill-assenza – b’kuntrast mad-Direttiva 2014/59 –, ta’ previżjoni espliċita tal-prinċipju “no creditor worse off” favur l-azzjonisti.

130.

Għaldaqstant, jeħtieġ fil-fehma tiegħi li jiġi konkluż li, fid-dawl tal-għan ta’ interess ġenerali mfittex mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni – jiġifieri dak li tiżgura l-istabbiltà tas-sistema bankarja u finanzjarja u li tevita r-riskju ta’ konsegwenzi negattivi ikbar f’każ ta’ falliment tal-istituzzjonijiet ta’ kreditu f’sitwazzjoni ta’ falliment meta mqabbla ma’ dawk li jirriżultaw mill-fatt li tali istituzzjonijiet ikunu suġġetti għall-proċeduri ta’ riżoluzzjoni – hija ma tipprevedix intervent sproporzjonat u inammissibbli fid-dritt għall-proprjetà tal-azzjonisti u l-miżuri previsti minnha ma jistgħux jitqiesu li huma restrizzjonijiet mhux iġġustifikati għal dan id-dritt  ( 60 ).

131.

Fis-sitt lok, il-qorti tar-rinviju fil-punti (a) u (b) tal-ewwel domanda preliminari tenfasizza li, b’kuntrast ma’ dak li tipprevedi d-Direttiva 2014/59  ( 61 ), il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni applikata għar-riżoluzzjoni tal-BES ma kinitx tipprevedi l-ħlas tal-eventwali korrispettiv, skont l-evalwazzjoni tal-istituzzjoni suġġetta għar-riżoluzzjoni, lil tali istituzzjoni jew, jekk ikun il-każ, lill-azzjonisti jew lid-detenturi ta’ titoli ta’ proprjetà oħra. Kif diġà ġie rrilevat, l-imsemmija leġiżlazzjoni kienet tipprevedi li l-eventwali residwu tad-dħul mill-bejgħ tal-patrimonju tal-istituzzjoni tranżitorja, wara l-ħlas lura tal-ammonti mħallsa mill-Fond ta’ riżoluzzjoni u mill-fondi ta’ garanzija l-oħra, kien intiż għall-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali jew għall-massa fallimentari tiegħu f’każ li din tkun fi stralċ. Massa Insolvente u BPC 2 Lux et isostnu li tali previżjoni ma tissodisfax iż-żewġ kundizzjonijiet imsemmija fil-punt 120, bi ksur tal-Artikolu 17(1) tal-Karta.

132.

F’dan ir-rigward, it-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tipprevedi li, f’każ ta’ persuna li tiġi mċaħħda mill-proprjetà, dan għandu jseħħ bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli. Tali dispożizzjoni tipprevedi għaldaqstant żewġ kundizzjonijiet. Min-naħa, il-ħlas ta’ “kumpens xieraq” u, min-naħa l-oħra, li tali ħlas isir “fi żmien utli”.

133.

Għal dak li jirrigwarda, qabelxejn, l-ewwel kundizzjoni, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, il-kumpens ikun “xieraq”, ġeneralment, meta jkun jimmira lejn il-valur fis-suq tal-beni inkwistjoni, iżda jista’ eventwalment jitqies bħala tali anki l-kumpens li jkun inqas mill-valur imsemmi  ( 62 ).

134.

Fil-każ ta’ restrizzjonijiet fuq id-dritt għall-proprjetà dwar ishma jew strumenti kapitali, fis-sens ta’ obbligazzjonijiet, maħruġa minn bank li jkun jinsab jew jirriskja li jsib ruħu f’sitwazzjoni ta’ falliment, kumpens ugwali għall-valur tal-istralċ għandu jitqies bħala xieraq. Fil-fatt, mill-mument li fih jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet għar-riżoluzzjoni – jiġifieri l-falliment (probabbli) tal-bank – il-paragun mas-sitwazzjoni ipotetika ta’ stralċ jew ta’ proċedura normali ta’ insolvenza huwa xieraq inkwantu fl-assenza ta’ intervent mill-awtoritajiet, l-insolvenza tkun l-unika alternattiva  ( 63 ).

135.

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà affermat li, f’każ ta’ falliment jew riskju ta’ falliment ta’ bank, l-assimilazzjoni tas-sitwazzjoni tal-azzjonisti u tal-kredituri tal-imsemmi bank ma’ xenarju ipotetiku ta’ stralċ ma jikkostitxxix ksur mhux iġġustifikat tad-dritt fundamentali tagħhom għall-proprjetà  ( 64 ).

136.

Minn dan isegwi li leġiżlazzjoni bħalma hija dik inkwistjoni quddiem il-qorti tar-rinviju li tipprevedi, kemm għall-istituzzjoni ta’ kreditu oriġinali, jew f’każ ta’ stralċ, għall-massa fallimentari tagħha, l-eventwali residwu tad-dħul mill-bejgħ tal-patrimonju tal-istituzzjoni tranżitorja, wara l-ħlas lura tal-ammonti mislufa mid-difersi fondi ta’ garanzija, ma tiksirx ir-rekwiżit tal-ħlas ta’ “kumpens xieraq” fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta.

137.

Għal dak li jirrigwarda t-tieni kundizzjoni, jiġifieri li l-ħlas isir fi “żmien utli”, din għandha tinftiehem, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, fis-sens li l-ħlas tal-kumpens irid isir fi żmien raġonevoli  ( 65 ).

138.

In-natura raġonevoli tat-terminu għandha titqies fid-dawl tal-imsemmija assimilazzjoni tas-sitwazzjoni tal-azzjonisti u tal-kredituri tal-bank li jkun qiegħed ifalli – jew f’riskju li jfalli – max-xenarju ipotetiku ta’ stralċ tal-istess bank. L-azzjonisti u l-kredituri ta’ bank f’tali sitwazzjoni jirċievu biss il-ħlas tal-ammonti li għalihom ikollhom dritt wara l-istralċ tal-bank fil-qafas ta’ proċedura ta’ insolvenza.

139.

Madankollu, kif irrilevat il-Kummissjoni, ma huwiex rari li fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ insolvenza ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu, l-eventwali ħlasijiet li jirriżultaw mill-istralċ tal-attiv tal-istituzzjoni inkwistjoni jsiru wara ħafna snin, jekk mhux għexieren ta’ snin. Għaldaqstant, il-ħlas eventwali tar-residwu tad-dħul mill-bejgħ tal-patrimonju tal-istituzzjoni tranżitorja, previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, ma jsirx, bħala prinċipju, fi żmien neċessarjament itwal mill-ħlasijiet bħala parti mill-istralċ u anzi jsir fi żmien normalment iqsar. Minn dan isegwi li, f’kull każ, tali leġiżlazzjoni lanqas ma tikser it-tieni kundizzjoni msemmija fil-punt 131.

140.

Bħala konklużjoni, mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li, fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 17(1) tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni bħalma hija dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali applikata għar-riżoluzzjoni tal-BES.

IV.

Konklużjoni

141.

Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mit-Tribunal Supremo Administrativo (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Portugall) kif ġej: