<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-450/18</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62018CC0450</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:696">EU:C:2019:696</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>23</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>23</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Opinia M. Bobeka – Sprawa C‑450/18</HT></P><P><HT TYPE="SC">Instituto Nacional de la Seguridad Social</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Opinia rzecznika generalnego</HT></P><P><HT TYPE="UC">Michala Bobeka</HT></P><P>przedstawiona w dniu <DATE ISO="20190910">10 września 2019 r.</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Język oryginału: angielski.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Sprawa C‑450/18</HT></P><P>WA</P><P>przeciwko</P><P>Instituto Nacional de la Seguridad Social</P><P><HT TYPE="NORMAL">[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Juzgado de lo Social n.°3 de Gerona (sąd pracy nr 3 w Geronie, Hiszpania)]</HT></P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN=""><KEYWORD>Odesłanie prejudycjalne</KEYWORD><KEYWORD>Pracownicy płci żeńskiej i pracownicy płci męskiej</KEYWORD><KEYWORD>Równe traktowanie w dziedzinie zabezpieczenia społecznego</KEYWORD><KEYWORD>Dyrektywa 79/7/EWG</KEYWORD><KEYWORD>Renta inwalidzka</KEYWORD><KEYWORD>Dodatek do świadczenia przyznawany matkom co najmniej dwojga dzieci otrzymującym świadczenie składkowe z zabezpieczenia społecznego</KEYWORD><KEYWORD>Artykuł 157 ust. 4 TFUE</KEYWORD><KEYWORD>Działanie pozytywne</KEYWORD><KEYWORD>Środki mające na celu kompensowanie pracownikom płci żeńskiej niekorzystnych sytuacji w karierze zawodowej</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><CONTENTS.CONCLUSION><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">I.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wprowadzenie</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>Na mocy prawa hiszpańskiego <HT TYPE="ITALIC">kobietom</HT>, <HT TYPE="ITALIC">które miały co najmniej dwoje dzieci biologicznych lub przysposobionych</HT>, przyznaje się dodatek do otrzymywanego przez nie świadczenia składkowego z zabezpieczenia społecznego z tytułu emerytury, wdowieństwa lub trwałej niezdolności do pracy. Skarżący w postępowaniu głównym (zwany dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>skarżącym<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/>), ojciec dwóch córek, zaskarżył decyzję krajowego organu zabezpieczenia społecznego, na podstawie której odmówiono mu przyznania podobnego dodatku do otrzymywanej przezeń renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>Sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy przepis krajowy, na mocy którego taki dodatek do świadczenia przyznaje się kobietom, natomiast nie przyznaje się go mężczyznom, narusza unijny zakaz dyskryminacji ze względu na płeć.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>Trybunał w przeszłości analizował już przypadki, w których przyznawane w ramach systemów emerytalnych korzyści związane z macierzyństwem otrzymywali wyłącznie pracownicy płci żeńskiej. Sprawy, w których wydano wyroki Griesmar<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> i Leone<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140717">17 lipca 2014 r.</DATE>, <NO.CASE>C‑173/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2090">EU:C:2014:2090</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, dotyczyły jednak urzędniczych emerytur zakładowych, które jako takie podlegały ustanowionej w art. 157 TFUE zasadzie równości wynagrodzeń. Niniejsze postępowanie stwarza Trybunałowi okazję do wyjaśnienia, czy podobne podejście należy stosować również w sprawach dotyczących świadczeń z ogólnego systemu zabezpieczenia społecznego.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="2"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">II.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Ramy prawne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">A.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Prawo Unii</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>Zgodnie z motywem trzecim dyrektywy 79/7/EWG w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Dyrektywa Rady z dnia <DATE ISO="19781219">19 grudnia 1978 r.</DATE> (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="006" PAGE.FIRST="24" DATE.PUB="1979">Dz.U. 1979, L 6, s. 24</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>wprowadzanie w życie zasady równego traktowan[i]a w dziedzinie zabezpieczenia społecznego nie narusza przepisów dotyczących ochrony kobiet ze względu na macierzyństwo[;] […] w tych ramach państwa członkowskie mogą wydać korzystne dla kobiet przepisy szczególne celem usunięcia istniejących przejawów nierównego traktowania<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Artykuł 1 dyrektywy 79/7 stanowi, że jej celem jest <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>stopniowe wprowadzenie w życie, w dziedzinie zabezpieczenia społecznego i innych elementów ochrony socjalnej przewidzianych w art. 3, zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, nazywanej dalej <QUOT.START CODE="00BB" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>zasadą równego traktowania<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="00AB" ID="QE0004"/><QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywę 79/7 stosuje się do:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>a)</NO.P><TXT>systemów ustawowych zapewniających ochronę przed ryzykiem:</TXT><P>[…]</P><P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>inwalidztwa,</P></ITEM></LIST></P><P>[…]<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>.</P></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>Artykuł 4 dyrektywy 79/7 ma następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="004.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>1.</NO.PARAG><ALINEA><P>Zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio poprzez odwołanie, zwłaszcza do stanu cywilnego lub rodzinnego, w szczególności jeżeli chodzi o:</P><P>[…]</P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>obliczanie wysokości świadczeń, w tym podwyżek należnych z tytułu małżonka i na osobę będącą na utrzymaniu, oraz jeżeli chodzi o warunki dotyczące okresu wypłaty świadczeń i zachowanie prawa do świadczeń.</P></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="004.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Zasada równego traktowania nie narusza przepisów dotyczących ochrony kobiet ze względu na macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 79/7 nie narusza ona prawa państw członkowskich do wyłączenia z jej zakresu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>przywilejów przyznawanych w systemach ubezpieczenia emerytalnego osobom, które wychowywały dzieci<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/> oraz <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>nabycia praw do świadczeń na podstawie okresów przerwy w wykonywaniu pracy ze względu na wychowywanie dzieci<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="3"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">B.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Prawo hiszpańskie</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Artykuł 60 ust. 1 Ley General de la Seguridad Social (hiszpańskiej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>LGSS<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Zatwierdzonej Real Decreto Legislativo 1/1994 (dekretem królewskim z mocą ustawy 1/1994) z dnia <DATE ISO="19940620">20 czerwca 1994 r.</DATE> (BOE nr 154 z dnia <DATE ISO="19940629">29 czerwca 1994 r.</DATE>, s. 20658); w wersji skonsolidowanej zatwierdzonej Real Decreto Legislativo 8/2015 (dekretem królewskim z mocą ustawy 8/2015) z dnia <DATE ISO="20151030">30 października 2015 r.</DATE> (BOE nr 261 z dnia <DATE ISO="20151031">31 października 2015 r.</DATE>, s. 103291), ze zmianami wprowadzonymi Ley 48/2015, de 29 de octubre, de Presupuestos generales del Estado para el año 2016 (ustawą 48/2015 w sprawie budżetu na 2016 r.) (BOE nr 260 z dnia <DATE ISO="20151030">30 października 2015 r.</DATE>, s. 101965).</P></NOTE> ma następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>Dodatek do świadczenia jest przyznawany ze względu na wkład demograficzny w zabezpieczenie społeczne kobietom, które miały dzieci biologiczne lub przysposobione i które otrzymują na jakichkolwiek zasadach z systemu zabezpieczenia społecznego świadczenia składkowe z tytułu emerytury, wdowieństwa lub trwałej niezdolności do pracy.</P><P>Dodatek ten, który ma pod każdym względem charakter prawny publicznego świadczenia składkowego, składa się z kwoty odpowiadającej wynikowi zastosowania do kwoty bazowej wspomnianych świadczeń określonej wartości procentowej, która zależy od liczby dzieci według następującej skali:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>w przypadku dwojga dzieci: 5 procent.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>w przypadku trojga dzieci: 10 procent.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>w przypadku czworga lub większej liczby dzieci: 15 procent.</TXT></NP></ITEM></LIST><P>W celu ustalenia prawa do dodatku oraz jego wysokości uwzględniane są wyłącznie dzieci urodzone lub przysposobione przed wystąpieniem zdarzenia, w związku z którym należne jest odpowiednie świadczenie<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>.</P></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">III.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytanie prejudycjalne</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>Decyzją Instituto Nacional de la Seguridad Social (krajowego zakładu ubezpieczeń społecznych, Hiszpania; zwanego dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>INSS<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/>) z dnia <DATE ISO="20170125">25 stycznia 2017 r.</DATE> skarżącemu przyznano rentę z tytułu trwałej i całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 100% podstawy wymiaru, to znaczy 1603,43 EUR miesięcznie, powiększonej o waloryzację.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>Skarżący wniósł na drodze administracyjnej zażalenie na rzeczoną decyzję, w którym zasadniczo twierdził, że ze względu na to, iż jest ojcem dwóch córek, ma prawo do otrzymania dodatku w wysokości 5% renty na takich samych warunkach jak kobiety.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20170609">9 czerwca 2017 r.</DATE> INSS wydał decyzję oddalającą to zażalenie i utrzymującą w mocy decyzję z dnia <DATE ISO="20170125">25 stycznia 2017 r.</DATE> INSS wskazał, że dodatek macierzyński, jak wskazuje jego nazwa, stanowi dodatek przyznany wyłącznie kobietom otrzymującym świadczenie składkowe z zabezpieczenia społecznego ze względu na fakt bycia matką co najmniej dwojga dzieci z tytułu ich wkładu demograficznego w system zabezpieczenia społecznego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20170523">23 maja 2017 r.</DATE> skarżący zaskarżył decyzję INSS do Juzgado de lo Social n.<HT TYPE="SUP">o</HT> 3 de Gerona (sądu pracy nr 3 w Geronie, Hiszpania), który jest sądem odsyłającym. Żądał on uznania prawa do otrzymania zwiększenia o 5%, w stosunku do podstawy wymiaru, renty z tytułu trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, jako dodatku równoważnego dodatkowi macierzyńskiemu przewidzianemu w art. 60 ust. 1 LGSS.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20180518">18 maja 2018 r.</DATE> sąd odsyłający powziął wiadomość o śmierci skarżącego w dniu <DATE ISO="20171209">9 grudnia 2017 r.</DATE> Małżonka skarżącego, jako jego następca prawny, przyjęła rolę procesową strony powodowej w postępowaniu głównym<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Zawarte w niniejszej opinii odniesienia do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>skarżącego<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/> należy interpretować z uwzględnieniem tej uwagi.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Zdaniem sądu odsyłającego <HT TYPE="ITALIC">wkład demograficzny</HT> jest cechą charakterystyczną zarówno kobiet, jak i mężczyzn, ponieważ prokreacja oraz odpowiedzialność związana z wychowywaniem dzieci, opieką nad nimi oraz z zapewnieniem im wyżywienia i wykształcenia jest cechą każdej osoby, która może być ojcem lub matką, w zależności od jej płci. Ponadto przerwa w pracy spowodowana urodzeniem lub przysposobieniem dzieci albo wychowywaniem dzieci biologicznych lub przysposobionych może na równi spowodować szkodę u mężczyzn i u kobiet. Sąd odsyłający jest zdania, że – z tego punktu widzenia – przepisy regulujące dodatek macierzyński, zawarte w art. 60 ust. 1 LGSS, wprowadzają nieuzasadnioną różnicę w traktowaniu na korzyść kobiet i ze szkodą dla mężczyzn, którzy znajdują się w równoważnej sytuacji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>Sąd odsyłający przyznaje jednak, że z <HT TYPE="ITALIC">biologicznego</HT> punktu widzenia istnieje niepodważalna różnica, gdyż w prokreacji kobiety wykazują się znacznie większym poświęceniem w sferze osobistej niż mężczyźni. Kobiety muszą poradzić sobie z okresem ciąży i porodu, który wiąże się z oczywistym poświęceniem biologicznym i fizjologicznym, ze szkodą dla nich nie tylko pod względem fizycznym, lecz także w sferze zawodowej. Sąd odsyłający uważa, że – ze wspomnianego biologicznego punktu widzenia – dodatek macierzyński uregulowany w art. 60 ust. 1 LGSS stanowi uzasadniony dodatek na korzyść kobiet. Żaden mężczyzna nie znajdzie się bowiem w równoważnej sytuacji. Sytuacja pracownika płci męskiej nie jest porównywalna z sytuacją pracownika płci żeńskiej, który musi sobie poradzić z niekorzystnymi skutkami zawodowymi wynikającymi z przerwania pracy na czas ciąży i porodu. Sąd odsyłający ma jednak wątpliwości co do skutków wynikających dla niniejszej sprawy z orzecznictwa Trybunału, zwłaszcza zaś z wyroku Griesmar<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>W tych okolicznościach Juzgado de lo Social n.<HT TYPE="SUP">o</HT> 3 de Gerona (sąd pracy nr 3 w Geronie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201E" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>Czy zasadę równego traktowania, zakazującą jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, potwierdzoną w art. 157 [TFUE] oraz w dyrektywie Rady 76/207/EWG z dnia <DATE ISO="19760209">9 lutego 1976 r.</DATE> w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy, zmienionej dyrektywą 2002/73/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20020923">23 września 2002 r.</DATE> i ujednoliconej dyrektywą 2006/54/WE z dnia <DATE ISO="20060705">5 lipca 2006 r.</DATE>, narusza przepis ustawy krajowej (a mianowicie art. 60 ust. 1 [LGSS]), który przyznaje prawo do dodatku do świadczenia [z tego systemu], ze względu na wkład demograficzny w ten system, kobietom, które miały dzieci biologiczne lub przysposobione i otrzymują na jakichkolwiek zasadach z tego systemu zabezpieczenia społecznego świadczenia składkowe z tytułu emerytury, wdowieństwa lub trwałej niezdolności do pracy, lecz nie przyznaje wspomnianego prawa mężczyznom znajdującym się w identycznej sytuacji?<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>.</P></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez skarżącego, INSS i Komisję. Wspomniane zainteresowane strony, jak również rząd hiszpański, którzy także odpowiedzieli na pytania Trybunału, przedstawiły swoje stanowiska ustnie na rozprawie, która odbyła się w dniu <DATE ISO="20190613">13 czerwca 2019 r.</DATE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="5"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">IV.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Analiza</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>Struktura niniejszej opinii jest następująca: Na samym początku wskażę właściwy akt prawa Unii, który dotyczy świadczenia analizowanego w niniejszej sprawie (śródtytuł A). Następnie dokonam wykładni odpowiednich przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, które są zawarte w dyrektywie 79/7 (śródtytuł B). Wreszcie, z uwagi na ustalenie, że ową dyrektywę należy interpretować w ten sposób, iż stoi ona na przeszkodzie środkowi takiemu jak ten stanowiący przedmiot niniejszej sprawy, przeanalizuję, czy przywołany przepis krajowy może mimo to być objęty ogólnym wyjątkiem odnoszącym się do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>dyskryminacji pozytywnej<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/>, który przewidziano w art. 157 ust. 4 TFUE (śródtytuł C).</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">A.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Właściwy akt prawa Unii</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Postanowienie odsyłające dotyczy kwestii zgodności art. 60 ust. 1 LGSS z zasadą równego traktowania ustanowioną w art. 157 TFUE i w dyrektywie 2006/54/WE w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20060705">5 lipca 2006 r.</DATE> (wersja przeredagowana) (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="204" PAGE.FIRST="23" DATE.PUB="2006">Dz.U. 2006, L 204, s. 23</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Skarżący wskazuje, że w postanowieniu odsyłającym prawidłowo zidentyfikowano ramy prawne Unii. Z kolei INSS, rząd hiszpański i Komisja nie zgadzają się z tym stanowiskiem i twierdzą, że aktem prawa Unii mającym zastosowanie w niniejszej sprawie jest dyrektywa 79/7. Skarżący subsydiarnie podnosi, że w każdym razie owa dyrektywa ma zastosowanie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Zgadzam się, że właściwym aktem prawnym jest dyrektywa 79/7.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Trybunał jest oczywiście związany okolicznościami faktycznymi sprawy ustalonymi przez sąd krajowy, jak również zakresem pytań i ogólnymi ramami sprawy wyznaczonymi przez sąd krajowy w postanowieniu odsyłającym. Nie dotyczy to jednak kwestii właściwych przepisów prawa Unii. Trybunał może dokonać wykładni wszystkich istotnych przepisów prawa Unii, które są niezbędne dla rozstrzygnięcia spraw zawisłych przed sądami krajowymi, nawet jeśli owe przepisy nie zostały wprost przywołane w pytaniach zadanych Trybunałowi w trybie prejudycjalnym<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Zobacz podobnie na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130919">19 września 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Betriu Montull</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑5/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:571">EU:C:2013:571</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo.</P></NOTE>. <HT TYPE="ITALIC">Iura (Europaea) novit Curia (Europaea)</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>W prawie Unii czyni się rozróżnienie między pracowniczymi programami emerytalnymi, które wchodzą w zakres użytego w art. 157 ust. 1 i 2 TFUE pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900517">17 maja 1990 r.</DATE>, <NAME.CASE>Barber</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑262/88</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:209">EU:C:1990:209</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, oraz ustawowymi systemami zabezpieczenia społecznego, które nie wchodzą w zakres owego pojęcia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19710525">25 maja 1971 r.</DATE>, <NAME.CASE>Defrenne</NAME.CASE>, <NO.CASE>80/70</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1971:55">EU:C:1971:55</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0007">7</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0008">8</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>systemy zabezpieczenia społecznego lub świadczenia z zabezpieczenia społecznego, w szczególności świadczenia emerytalne, które są regulowane bezpośrednio przez ustawę, bez jakiegokolwiek elementu porozumienia w ramach danego przedsiębiorstwa lub danej branży, i które mają obowiązkowe zastosowanie do ogólnie określonych kategorii pracowników<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/> nie mogą być objęte zakresem pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/> użytego w art. 157 TFUE. Wynika to z faktu, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>systemy te pozwalają na objęcie pracowników systemem obowiązkowym, do którego finansowania pracownicy, pracodawcy i ewentualnie organy administracji publicznej przyczyniają się w zakresie będącym pochodną raczej względów polityki społecznej niż stosunku zatrudnienia pomiędzy pracodawcą a pracownikiem<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19710525">25 maja 1971 r.</DATE>, <NAME.CASE>Defrenne</NAME.CASE>, <NO.CASE>80/70</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1971:55">EU:C:1971:55</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0007">7</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0008">8</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="6"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Skarżący podniósł na rozprawie, że niniejsza sprawa dotyczy renty składkowej, której wysokość jest uzależniona od wcześniejszego zatrudnienia. Im wyższe wynagrodzenie, tym wyższa renta. Dlatego też jego zdaniem analizowane świadczenie należy uważać za <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>wynagrodzenie<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/> w rozumieniu art. 157 ust. 2 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Prawdą jest, jak podnosi skarżący, że w orzecznictwie <HT TYPE="ITALIC">kryterium zatrudnienia</HT> uznano za rozstrzygające przy kwalifikowaniu danego systemu emerytalnego jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19940928">28 września 1994 r.</DATE>, <NAME.CASE>Beune</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑7/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:350">EU:C:1994:350</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Griesmar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Mimo to nie da się przyjąć, że okoliczność, iż system emerytalny jest finansowany ze składek, których wysokość jest ustalana w oparciu o wynagrodzenie, skutkuje automatycznym przekształceniem owego systemu w <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>wynagrodzenie<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>. Podejście wypracowane przez Trybunał pociąga bowiem za sobą konieczność przeprowadzenia całościowej analizy, która nie zasadza się na pojedynczym kryterium, takim jak składkowy charakter świadczenia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Co się tyczy składkowego charakteru świadczenia i uznawania go za <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>wynagrodzenie<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>, zob. opinia rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Espadas Recio</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑98/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:223">EU:C:2017:223</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Choć świadczenia z zabezpieczenia społecznego mogą mieć związek z pojęciem wynagrodzenia i być powiązane z zatrudnieniem przez składki, to świadczenia bezpośrednio uregulowane w przepisach ustawowych, bez jakiegokolwiek elementu porozumienia w ramach danego przedsiębiorstwa lub danej branży, które mają zastosowanie do ogólnie określonych kategorii pracowników, uznaje się za nieobjęte zakresem pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Zobacz podobnie na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19710525">25 maja 1971 r.</DATE>, <NAME.CASE>Defrenne</NAME.CASE>, <NO.CASE>80/70</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1971:55">EU:C:1971:55</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0007">7</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0008">8</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19940928">28 września 1994 r.</DATE>, <NAME.CASE>Beune</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑7/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:350">EU:C:1994:350</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Trybunał miał już okazję analizować różne świadczenia z hiszpańskiego ogólnego systemu zabezpieczenia społecznego. Konsekwentnie stwierdzał on, że świadczenia składkowe, takie jak świadczenia emerytalne i świadczenia z tytułu bezrobocia, jak również renta z tytułu trwałej niezdolności do pracy, której dotyczy sporny dodatek, nie są objęte zakresem pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>, natomiast mają do nich zastosowanie przepisy dyrektywy 79/7<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Co się tyczy świadczeń emerytalnych o charakterze składkowym, których również dotyczy dodatek będący przedmiotem niniejszej sprawy, zob. na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20121122">22 listopada 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Elbal Moreno</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑385/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:746">EU:C:2012:746</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190508">8 maja 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Villar Láiz</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑161/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:382">EU:C:2019:382</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Jeśli chodzi o świadczenia z tytułu bezrobocia, zob. wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171109">9 listopada 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Espadas Recio</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑98/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:833">EU:C:2017:833</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Co się tyczy renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy, zob. wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090716">16 lipca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Gómez-Limón Sánchez-Camacho</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑537/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:462">EU:C:2009:462</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0063">63</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150414">14 kwietnia 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Cachaldora Fernández</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑527/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:215">EU:C:2015:215</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>Moim zdaniem nie ma powodu, aby w niniejszej sprawie rezygnować z tego podejścia. Nie ulega wątpliwości, że analizowane świadczenie jest wypłacane z systemu zabezpieczenia społecznego regulowanego przez ustawę, z pominięciem jakiegokolwiek elementu porozumienia, oraz że ma ono zastosowanie do ogółu ludności aktywnej zawodowo, a nie do konkretnej kategorii pracowników.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>W dyrektywie 2006/54 posłużono się tym samym rozróżnieniem, które wypracowano w orzecznictwie dotyczącym art. 157 ust. 2 TFUE w odniesieniu do pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>. Zakres owej dyrektywy w sposób wyraźny ograniczono do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0026" REF.END="QE0026"/>systemów zabezpieczenia społecznego pracowników<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="201D" ID="QE0026"/>, przy czym uściślono, że pojęcie to nie obejmuje <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0027" REF.END="QE0027"/>ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Zobacz motywy 13 i 14. Zgodnie z art. 1 lit. c) dyrektywy 2006/54 ma ona zastosowanie do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0028" REF.END="QE0028"/>systemów zabezpieczenia społecznego pracowników<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/>, czyli – jak wyraźnie wskazano w art. 2 ust. 1 lit. f) – do <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0029" REF.END="QE0029"/>system[ów] nieobjęt[ych] dyrektywą 79/7 […]<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>W związku z tym przedmiotowe świadczenie nie jest objęte zakresem pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0030" REF.END="QE0030"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="201D" ID="QE0030"/> w rozumieniu art. 157 ust. 2 TFUE. Wynika z tego, że nie podlega ono również regulacji dyrektywy 2006/54.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>Dlatego też aktem prawa Unii mającym zastosowanie w niniejszej sprawie jest dyrektywa 79/7. Przedmiotowe świadczenie jest dodatkiem do renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy, która stanowi element ustawowego systemu zapewniającego ochronę przed jednym z rodzajów ryzyka wskazanych w art. 3 ust. 1 lit. a) owej dyrektywy, mianowicie przed ryzykiem inwalidztwa. Rzeczony<?PAGE NO="7"?> dodatek, podobnie jak sama ta renta, jest w sposób bezpośredni i skuteczny powiązany z ochroną przed ryzykiem inwalidztwa. Jest on nierozerwalnie związany z urzeczywistnieniem się owego ryzyka i ma na celu zapewnienie należytej ochrony świadczeniobiorców przed ryzykiem inwalidztwa<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Zobacz podobnie, w odniesieniu do mechanizmów wyrównawczych, wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111020">20 października 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brachner</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑123/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:675">EU:C:2011:675</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i nast.</P></NOTE> w drodze zmniejszania różnic między kobietami a mężczyznami<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>W odniesieniu do celów owego środka zob. sekcja B część 1 lit. b) niniejszej opinii.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Wszystkie te rozważania prowadzą mnie do wniosku, że konieczne jest przeredagowanie pytania prejudycjalnego i wprowadzenie w nim odniesienia do dyrektywy 79/7.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">B.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Czy dyrektywa 79/7 sprzeciwia się środkowi takiemu jak ten rozpatrywany w niniejszej sprawie?</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Proces analizy zgodności przepisu krajowego z dyrektywą 79/7 składa się z trzech etapów. Po pierwsze, należy ustalić, czy kobiety i mężczyźni znajdują się w porównywalnej sytuacji do celów stosowania analizowanego przepisu krajowego (śródtytuł 1). Po drugie, konieczne jest rozstrzygnięcie, czy analizowany przepis krajowy stanowi dyskryminację w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 (śródtytuł 2). Po trzecie, jeżeli rzeczywiście tak jest, należy ustalić, czy art. 60 ust. 1 LGSS mógłby zostać objęty jednym z wyłączeń przewidzianych w art. 7 owej dyrektywy (śródtytuł 3).</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Porównywalność</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Dyskryminacja polega na stosowaniu różnych norm do porównywalnych sytuacji lub też na stosowaniu tej samej normy do obiektywnie odmiennych sytuacji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160714">14 lipca 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ornano</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑335/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:564">EU:C:2016:564</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo.</P></NOTE>. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału badanie porównywalności ma być przeprowadzone nie w sposób ogólny i abstrakcyjny, lecz w sposób szczególny, <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">odniesieniu do danego świadczenia</HT>. Pociąga to za sobą konieczność należytego uwzględnienia celów konkretnego środka lub świadczenia krajowego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Zobacz podobnie na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151001">1 października 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>O</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑432/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:643">EU:C:2015:643</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170719">19 lipca 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abercrombie &amp; Fitch Italia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑143/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:566">EU:C:2017:566</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo. Bardziej szczegółowo na temat badania porównywalności wypowiadam się w opinii w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Cresco Investigation</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑193/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:614">EU:C:2018:614</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0064">64</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0079">79</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Dlatego też przy badaniu porównywalności pomiędzy pracownikami płci żeńskiej i męskiej szczególne znaczenie mają (wyrażone) cele normatywne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>W orzecznictwie Trybunału, jak również w prawie wtórnym, wyodrębnia się sytuacje, w których porównanie pracowników płci żeńskiej z pracownikami płci męskiej jest po prostu niemożliwe z uwagi na kondycję biologiczną kobiety, tj. ciążę, poród i okres następujący bezpośrednio po porodzie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Z jednej strony, w odniesieniu do urlopu <HT TYPE="ITALIC">macierzyńskiego</HT>, Trybunał orzekł, że kobiety <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0031" REF.END="QE0031"/>znajdują się w szczególnej sytuacji, która wymaga przyznania im specjalnej ochrony, lecz która nie może być zrównana z sytuacją mężczyzn czy kobiet rzeczywiście pozostających na swoim stanowisku pracy<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="201D" ID="QE0031"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19960213">13 lutego 1996 r.</DATE>, <NAME.CASE>Gillespie i in</NAME.CASE>., <NO.CASE>C‑342/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1996:46">EU:C:1996:46</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0017">17</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160714">14 lipca 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Ornano</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑335/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:564">EU:C:2016:564</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Trybunał konsekwentnie wskazywał, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0032" REF.END="QE0032"/>sytuacja pracownika płci męskiej nie jest porównywalna z sytuacją pracownika płci żeńskiej, jeżeli korzyść przyznana wyłącznie pracownikom płci żeńskiej ma na celu kompensowanie niekorzystnych skutków zawodowych wynikających z przerwania pracy przez kobiety w związku z urlopem macierzyńskim<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="201D" ID="QE0032"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Griesmar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zobacz także wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990916">16 września 1999 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abdoulaye i in</NAME.CASE>., <NO.CASE>C‑218/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:424">EU:C:1999:424</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>Z drugiej strony Trybunał uznawał sytuacje pracujących matek i ojców za porównywalne w odniesieniu do wielu innych okoliczności związanych z <HT TYPE="ITALIC">rodzicielstwem i opieką nad dzieckiem</HT>. Kobiety i mężczyźni znajdują się w porównywalnej sytuacji jako rodzice oraz w odniesieniu do wychowywania dzieci<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19881025">25 października 1988 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja</NAME.CASE>, <NO.CASE>312/86</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1988:485">EU:C:1988:485</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Griesmar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090326">26 marca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Grecja</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑559/07</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:198">EU:C:2009:198</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0069">69</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150716">16 lipca 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Maïstrellis</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑222/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:473">EU:C:2015:473</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. W związku z tym znajdują się oni w porównywalnej sytuacji na przykład ze względu na konieczność ewentualnego obniżenia dziennego wymiaru czasu pracy w celu opiekowania się dziećmi<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100930">30 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Roca Álvarez</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑104/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:561">EU:C:2010:561</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> lub potrzebę skorzystania z opieki świadczonej przez zakład opiekuńczo-wychowawczy w czasie wykonywania pracy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020319">19 marca 2002 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lommers</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑476/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:183">EU:C:2002:183</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0030">30</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>W związku z tym w niniejszej sprawie konieczne jest ustalenie, czy analizowane przepisy krajowe są powiązane ze szczególnymi cechami biologicznymi kobiety związanymi z ciążą, porodu i macierzyństwa [śródtytuł a)]. Jeżeli tak nie jest, to na potrzeby ustalenia, czy w tym względzie pracownicy płci żeńskiej i męskiej znajdują się w porównywalnej sytuacji, kluczowe jest zidentyfikowanie obiektywnych celów przedmiotowego środka [śródtytuł b)].</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">a)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Środek dotyczący ochrony ze względu na macierzyństwo w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7?</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 79/7 stanowi, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0033" REF.END="QE0033"/>[z]asada równego traktowania nie narusza przepisów dotyczących ochrony kobiet <HT TYPE="ITALIC">ze względu na macierzyństwo</HT><QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="201D" ID="QE0033"/>. Zgodnie z motywem trzecim owej dyrektywy <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0034" REF.END="QE0034"/>wprowadzanie w życie zasady równego traktowan[i]a w dziedzinie zabezpieczenia społecznego nie narusza przepisów dotyczących ochrony kobiet ze względu na macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="201D" ID="QE0034"/>, zaś <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0035" REF.END="QE0035"/>w tych ramach państwa członkowskie mogą wydać korzystne dla kobiet przepisy szczególne celem usunięcia istniejących przejawów nierównego traktowania<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>Przepis ten można interpretować jako potwierdzenie braku porównywalności, z punktu widzenia kondycji biologicznej, kobiet i mężczyzn, co jest zgodne z orzecznictwem przywołanym w pkt 37 powyżej.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Czy przedmiotowy środek może być uznany za przepis <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0036" REF.END="QE0036"/>dotyczący ochrony kobiet ze względu na macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="201D" ID="QE0036"/> w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Rząd hiszpański i INSS podnoszą, że art. 60 ust. 1 LGSS jest objęty zakresem stosowania art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7. INSS wskazuje, że ów środek jest nierozerwalnie związany z macierzyństwem, ponieważ kobiety, które mogą z niego skorzystać, są matkami: jeżeli brak jest macierzyństwa, to w ogóle nie występuje sytuacja, której skutkom próbuje się zaradzić w przepisie krajowym. Rząd hiszpański utrzymywał na rozprawie, że art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7 należy rozumieć w ten sposób, iż dopuszcza on środki dyskryminacji pozytywnej ze względu na macierzyństwo, a ponadto, że należy nadawać mu szeroką wykładnię w świetle art. 157 ust. 4 TFUE i art. 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0037" REF.END="QE0037"/>kartą<QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="201D" ID="QE0037"/>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>Z kolei skarżący i Komisja uważają, że przedmiotowy środek nie może być objęty zakresem stosowania art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7. Te zainteresowane strony opowiadają się za wąskim rozumieniem owego przepisu, zgodnie z którym obejmuje on jedynie aspekty związane z kondycją biologiczną kobiety. W szczególności miałby on więc zastosowanie w odniesieniu do okresu korzystania z urlopu macierzyńskiego.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>Wyrażenie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0038" REF.END="QE0038"/>ze względu na macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="201D" ID="QE0038"/> nie zostało zdefiniowane w dyrektywie 79/7. Według mojej wiedzy Trybunał nie miał jeszcze okazji interpretować art. 4 ust. 2 owej dyrektywy. Kilkakrotnie dokonywał on jednak wykładni podobnych przepisów w kontekście art. 2 ust. 3 dyrektywy 76/207/EWG<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Zmieniony art. 2 ust. 7 dyrektywy Rady z dnia <DATE ISO="19760209">9 lutego 1976 r.</DATE> w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="039" PAGE.FIRST="40" DATE.PUB="1976">Dz.U. 1976, L 39, s. 40</REF.DOC.OJ>), zmienionej dyrektywą 2002/73/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="20020923">23 września 2002 r.</DATE> (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="269" PAGE.FIRST="15" DATE.PUB="2002">Dz.U. 2002, L 269, s. 15</REF.DOC.OJ>). Artykuł ten został zastąpiony przez art. 28 dyrektywy 2006/54.</P></NOTE>, który – w sposób dość zbliżony do brzmienia art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7 – przewidywał, że owa dyrektywa <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0039" REF.END="QE0039"/>jest bez uszczerbku dla przepisów dotyczących ochrony kobiet, w szczególności dotyczących ciąży i macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="201D" ID="QE0039"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>W kontekście art. 2 ust. 3 dyrektywy 76/207 Trybunał uznał, że wyjątek dotyczący <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0040" REF.END="QE0040"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="201D" ID="QE0040"/> należy interpretować ściśle<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19860515">15 maja 1986 r.</DATE>, <NAME.CASE>Johnston</NAME.CASE>, <NO.CASE>222/84</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1986:206">EU:C:1986:206</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Trybunał konsekwentnie wiąże jego stosowanie z kondycją biologiczną kobiet oraz szczególną relacją między kobietą a jej dzieckiem. Dlatego też za objęte owym przepisem uważa się wyłącznie środki związane z ochroną kobiet podczas ciąży, porodu i urlopu macierzyńskiego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20041118">18 listopada 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Sass</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑284/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:722">EU:C:2004:722</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (w odniesieniu do urlopu macierzyńskiego); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19840712">12 lipca 1984 r.</DATE>, <NAME.CASE>Hofmann</NAME.CASE>, <NO.CASE>184/83</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1984:273">EU:C:1984:273</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (w odniesieniu do dodatkowego okresu korzystania z urlopu macierzyńskiego); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130919">19 września 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Betriu Montull</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑5/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:571">EU:C:2013:571</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0061">61</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0065">65</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (w odniesieniu do szczególnych ustaleń dotyczących możliwości wykorzystania urlopu przez matkę będącą pracownikiem najemnym lub przez ojca będącego pracownikiem najemnym).</P></NOTE>. Z kolei środki, które nie są w sposób ścisły związane z ochroną kobiet w takich sytuacjach, uznaje się za pozostające poza zakresem wyjątku dotyczącego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0041" REF.END="QE0041"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="201D" ID="QE0041"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19881025">25 października 1988 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Francja</NAME.CASE>, <NO.CASE>312/86</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1988:485">EU:C:1988:485</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0013">13</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (dotyczący pewnych <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0042" REF.END="QE0042"/>szczególnych praw przysługujących kobietom<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="201D" ID="QE0042"/> i zapewniających ochronę kobietom posiadającym przymiot pracownika w starszym wieku lub rodzica); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100930">30 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Roca Álvarez</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑104/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:561">EU:C:2010:561</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (dotyczący przerwy, która mimo określenia jej mianem <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0043" REF.END="QE0043"/>przerwy na karmienie<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="201D" ID="QE0043"/> była w istocie oderwana od karmienia piersią i jako taka mogła zostać uznana za służącą opiece nad dzieckiem). Zobacz podobnie także wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150716">16 lipca 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Maïstrellis</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑222/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:473">EU:C:2015:473</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (w odniesieniu do urlopu rodzicielskiego).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Takie rygorystyczne podejście do kwestii <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0044" REF.END="QE0044"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="201D" ID="QE0044"/> Trybunał stosował również w celu ustalenia, czy sytuacja pracowników płci żeńskiej i męskiej jest porównywalna na potrzeby stosowania ustanowionej w art. 157 TFUE zasady równości wynagrodzeń w dziedzinie emerytur zakładowych. W wyroku Griesmar Trybunał stwierdził, że środek będzie możliwy do zaakceptowania, jeżeli służy on <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0045" REF.END="QE0045"/>skompensowaniu niekorzystnych skutków zawodowych dotykających pracowników płci żeńskiej w związku z przerwaniem pracy w okresie po porodzie, w którym to przypadku sytuacja pracownika płci męskiej nie jest porównywalna z sytuacją pracownika płci żeńskiej<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="201D" ID="QE0045"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Trybunał w sposób wyraźny odmówił jednak uznania, że pomiędzy niekorzystnymi skutkami w przebiegu kariery zawodowej kobiet wynikającymi z kluczowej roli przypisywanej im w wychowywaniu dzieci a <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0046" REF.END="QE0046"/>urlopem macierzyńskim<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="201D" ID="QE0046"/> lub jakimikolwiek niekorzystnymi skutkami stanowiącymi następstwo przerwania działalności zawodowej w okresie po urodzeniu dziecka występuje jakikolwiek łącznik<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Ibidem, pkt 51.</P></NOTE>. Częściowo wynikało to z faktu, że dodatek będący przedmiotem owej sprawy przyznawano również w przypadku dzieci przysposobionych niezależnie od wcześniejszego przyznania matce urlopu adopcyjnego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Ibidem, pkt 52.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Według Trybunału pojęcie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0047" REF.END="QE0047"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="201D" ID="QE0047"/> odnosi się zatem do szczególnej rzeczywistości biologicznej, która sprawia, że nie można porównać ze sobą kobiet i mężczyzn, a która dotyczy ciąży, porodu i urlopu macierzyńskiego. Ogranicza to przedmiot tej szczególnej ochrony nie tylko ratione materiae, ale także, logicznie rzecz biorąc, ratione temporis, ponieważ nie da się przyjąć, że sama okoliczność bycia matką sprawia, iż wyjątek dotyczący macierzyństwa ma zastosowanie również do występujących później zdarzeń lub sytuacji. Dlatego też <HT TYPE="ITALIC">macierzyństwo</HT> należy interpretować w sposób wąski. Nie można zrównać tego pojęcia z bardziej ogólnymi przymiotami <HT TYPE="ITALIC">bycia matką</HT> lub <HT TYPE="ITALIC">bycia rodzicem</HT>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="10"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>INSS i rząd hiszpański proponują, aby w kontekście dyrektywy 79/7 zrezygnować z tego podejścia i przyjąć szerszą wykładnię, zgodnie z którą <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0048" REF.END="QE0048"/>macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="201D" ID="QE0048"/> jest równoznaczne z <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0049" REF.END="QE0049"/>byciem matką<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="201D" ID="QE0049"/>. Poproszony na rozprawie o wskazanie powodów przemawiających za przyjęciem tak szerokiej wykładni rząd hiszpański argumentował, że art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7 należy interpretować w świetle art. 157 ust. 4 TFUE i art. 23 karty jako przepis umożliwiający przyjmowanie środków dyskryminacji pozytywnej w odniesieniu do macierzyństwa w szerokim tego słowa znaczeniu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Nie przekonuje mnie ten argument. Jak szczegółowo wyjaśnię poniżej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Zobacz śródtytuł C, pkt 93, 96–98.</P></NOTE>, potencjalną podstawę prawną dla działania pozytywnego w kontekście niniejszej sprawy można przypuszczalnie znaleźć poza regulacją dyrektywy 79/7, w art. 157 ust. 4 TFUE. W tym miejscu wystarczy zauważyć, że środki umożliwiające odmienne traktowanie kobiet i mężczyzn, które stanowią środki ochronne ze względu na macierzyństwo pozostające w zakresie stosowania dyrektywy 79/7, opierają się na odmiennym założeniu i odmiennej logice aniżeli ogólne zasady dotyczące działań pozytywnych zawarte w art. 157 ust. 4 TFUE. Sugerowanie, że późniejsze, ogólne postanowienia dotyczące działania pozytywnego pozwalają zastosować podejście interpretacyjne zniekształcające sposób rozumienia porównywalności przyjęty na gruncie wcześniejszego, szczególnego i sektorowego aktu prawnego, a przez to pozbawiające skuteczności jeden z kluczowych przepisów takiego aktu, nie wydaje mi się dobrą techniką wykładni prawa.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>Krótko mówiąc, nie widzę żadnego uzasadnionego powodu, aby w kontekście dyrektywy 79/7 nadawać zwrotowi <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0050" REF.END="QE0050"/>ze względu na macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="201D" ID="QE0050"/> odmienne i szersze znaczenie. Powinno być raczej zupełnie odwrotnie; jak słusznie przestrzega bowiem Komisja, szerokie rozumienie wyłączenia dotyczącego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0051" REF.END="QE0051"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="201D" ID="QE0051"/> otworzy drogę do odmiennego traktowania w sytuacjach, w których pracujące matki i pracujący ojcowie w istocie znajdują się w porównywalnej sytuacji, co będzie sprzeczne z samym celem dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>Mając na uwadze ten rozsądnie wąski sposób rozumienia zwrotu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0052" REF.END="QE0052"/>ze względu na macierzyństwo<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="201D" ID="QE0052"/>, który moim zdaniem należy również przyjąć w kontekście dyrektywy 79/7, nie dostrzegam, w jaki sposób analizowany środek można by uznać za objęty zakresem stosowania wyjątku przewidzianego w jej art. 4 ust. 2.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Już pobieżna analiza szczególnych cech owego środka potwierdza ten wniosek. Dodatek macierzyński przewidziany w art. 60 ust. 1 LGSS nie jest powiązany z żadną ze szczególnych sytuacji dotyczących ciąży, porodu i urlopu macierzyńskiego. W rzeczywistości skorzystanie z owego dodatku nie jest uzależnione od zajścia żadnej z takich sytuacji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Po pierwsze, jak zauważa skarżący, nie każdy pracownik płci żeńskiej, któremu przysługuje prawo do dodatku macierzyńskiego, faktycznie skorzystał z urlopu macierzyńskiego. Skoro zgodnie z prawem krajowym z urlopu adopcyjnego mogą w równym stopniu korzystać kobiety i mężczyźni<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Zgodnie z art. 48 ust. 5 Ley del Estatuto de los Trabajadores (hiszpańskiego kodeksu pracy), w brzmieniu zmienionym przez Real decreto legislativo 2/2015 (dekretem królewskim z mocą ustawy 2/2015) z dnia <DATE ISO="20151023">23 października 2015 r.</DATE> (BOE nr 255 z dnia <DATE ISO="20151024">24 października 2015 r.</DATE>).</P></NOTE>, może się zdarzyć, że kobieta będzie uprawniona do otrzymania dodatku macierzyńskiego, mimo iż nie wykorzystała takiego urlopu, a nawet wcale nie była w ciąży ani nie urodziła dziecka. Po drugie, jeżeli dziecko ma dwie matki<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Skarżący wyjaśnia, że taka sytuacja jest możliwa w świetle art. 44 ust. 5 Ley 20/2011, de 21 de julio, del Registro Civil (hiszpańskiej ustawy 20/2011 z dnia <DATE ISO="20110721">21 lipca 2011 r.</DATE> w sprawie aktów stanu cywilnego, BOE nr 175 z dnia <DATE ISO="20110722">22 lipca 2011 r.</DATE>).</P></NOTE>, to obie z nich będą uprawnione do otrzymania dodatku macierzyńskiego, choć z urlopu macierzyńskiego mogła faktycznie skorzystać tylko jedna z nich. Z uwagi na fakt, że analizowany środek nie jest obwarowany żadnym warunkiem, zgodnie z którym kobiety musiały zaprzestać pracy wraz z pojawieniem się dziecka, łącznik z urlopem macierzyńskim nie występuje również na przykład wówczas, gdy kobieta urodziła dziecko przed wejściem na rynek pracy. Po trzecie, okoliczność, że ów środek nie ma zastosowania do matek jednego dziecka, potwierdza, iż nie jest on powiązany z ochroną macierzyństwa.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>W związku z tym, ogólnie rzecz biorąc, przedmiotowy środek nie obejmuje sytuacji, które są w sposób oczywisty i obiektywny powiązane z macierzyństwem, natomiast obejmuje sytuacje, które nie są z nim powiązane. Uregulowanie o takim charakterze nie mieści się w granicach wyznaczonych przez art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Zdaje się również, że zarówno INSS, jak i rząd hiszpański ostatecznie przyznały, iż szczególny cel art. 60 ust. 1 LGSS jest znacznie szerszy niż ochrona kobiet ze względu na macierzyństwo w owym (wąskim) znaczeniu, o którym mowa powyżej.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>Wszystkie te rozważania potwierdzają założenie, że art. 60 ust. 1 LGSS nie zawiera żadnego elementu pozwalającego przyjąć, iż istnieje łącznik między dodatkiem a niekorzystnymi skutkami zawodowymi związanymi z pojęciem <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0053" REF.END="QE0053"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="201D" ID="QE0053"/> w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">b)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Jakie są cele przedmiotowego środka?</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 60 ust. 1 LGSS dodatek macierzyński wprowadzono w uznaniu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0054" REF.END="QE0054"/>wkładu demograficznego<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="201D" ID="QE0054"/> w zabezpieczenie społeczne. Jak wskazuje Komisja, preambuła do ustawy, na mocy której przyjęto ów środek, nie zawiera żadnego bardziej szczegółowego uzasadnienia aniżeli to przedstawione powyżej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Ley 48/2015 de 29 de octubre, de Presupuestos Generales del Estado para el año 2016 (ustawa 48/2015 w sprawie budżetu na rok 2016, BOE nr 260 z dnia <DATE ISO="20151010">10 października 2015 r.</DATE>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Gdyby skupić uwagę wyłącznie na deklarowanym celu art. 60 ust. 1 LGSS, to trudno byłoby zrozumieć, dlaczego kobiety i mężczyźni nie znajdują się w porównywalnej sytuacji w odniesieniu do ich <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0055" REF.END="QE0055"/>wkładu demograficznego<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="201D" ID="QE0055"/> w system zabezpieczenia społecznego, skoro do prokreacji wciąż niezbędne zdaje się być uczestnictwo obu płci<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Niezależnie od pewnych początkowych wątpliwości dotyczących możliwości aktywacji w drodze partenogenezy oocytów zapoczątkowującej proces rozwoju jednostki ludzkiej w niezapłodnionej ludzkiej komórce jajowej (zob. wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111018">18 października 2011 r.</DATE>, <NAME.CASE>Brüstle</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑34/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:669">EU:C:2011:669</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; zob. jednak także wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 grudnia 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>International Stem Cell Corporation</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑364/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2451">EU:C:2014:2451</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) wydaje się, że nawet w świetle prawa Unii do zaistnienia poczęcia nadal niezbędny jest udział kobiety i mężczyzny.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Jak jednak wynika z przebiegu prac przygotowawczych i kontekstu polityki, które zostały odtworzone przez Komisję, INSS i rząd hiszpański, przyczynkiem do przyjęcia przedmiotowego środka była wola osiągnięcia o wiele szerzej zakreślonego celu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>Z uwag Komisji, a także z udzielonej przez rząd hiszpański odpowiedzi na piśmie na pytanie zadane przez Trybunał, wynika, że w poprawce parlamentarnej stanowiącej zarzewie przedmiotowego środka zasygnalizowano potrzebę uwzględnienia aspektu płci w sferze emerytur oraz wyeliminowania lub co najmniej <HT TYPE="ITALIC">zmniejszenia zróżnicowania emerytur ze względu na płeć</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P><HT TYPE="ITALIC">Boletín Oficial de las Cortes Generales</HT> – Congreso de los Diputados (<DATE ISO="20150901">1.9.2015</DATE>, Serie A, n.° 163–4, s. 2812–2814).</P></NOTE>. Wynika to z faktu, że kobiety o wiele częściej rezygnują z pracy, aby zająć się dziećmi, co bezpośrednio przekłada się na uzyskiwane przez nie dochody, a także na ich emerytury, i skutkuje występowaniem zjawiska znanego jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0056" REF.END="QE0056"/>podwójna kara<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="201D" ID="QE0056"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Plan Integral de Apoyo a la Familia (PIAF) 2015–2017 (zintegrowany program wsparcia rodziny 2015–2017) zatwierdzony przez radę ministrów w dniu <DATE ISO="20150514">14 maja 2015 r.</DATE> (dostępny pod adresem www.mscbs.gob.es/novedades/docs/PIAF‑2015-2017.pdf).</P></NOTE>. Analizowany środek ma więc na celu wprowadzenie koncepcji <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0057" REF.END="QE0057"/>wkładu demograficznego<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="201D" ID="QE0057"/> w celu uznania wysiłków podejmowanych przez kobiety w związku z opieką nad dziećmi i ich wychowywaniem ze szkodą dla ich aktywności zawodowej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Informe sobre el complemento de maternidad en las pensiones contributivas (sprawozdanie dotyczące dodatku macierzyńskiego do emerytur składkowych) przekazane w czerwcu 2015 r. do Comisión de Seguimiento y Evaluación de los Acuerdos del Pacto de Toledo (komisji ds. oceny i dalszego wdrażania uzgodnień zawartych w porozumieniu z Toledo) przez rząd hiszpański.</P></NOTE>. Kwestia ta została uznana<?PAGE NO="12"?> za podstawowy cel owego środka również przez hiszpański trybunał konstytucyjny: rzeczony środek służy kompensowaniu [niekorzystnych sytuacji] matkom, które – mimo woli dalszego prowadzenia życia zawodowego – poświęcają się opiece nad dziećmi, przez co nie są w stanie odprowadzać składek przez tyle lat, co inni pracownicy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Postanowienie Tribunal Constitucional (trybunału konstytucyjnego, Hiszpania) z dnia <DATE ISO="20181016">16 października 2018 r.</DATE>, nr 3307–2018, ES:TC:2018:114A, pkt 3 lit. b).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>Ponadto INSS przedstawił dane statystyczne, z których wynika, że składki na ubezpieczenie społeczne wykazują bezpośredni związek z płcią i liczbą dzieci. Zgodnie z tymi danymi zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć w większym stopniu dotyka matek co najmniej dwojga dzieci.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT>Przedstawione powyżej rozważania pozwalają na wyprowadzenie pierwszego wniosku wstępnego. Oczywiste jest, że przedmiotowy środek w istocie <HT TYPE="ITALIC">nie</HT> ma na celu ochrony kobiet przyjmujących na siebie obowiązki związane z opieką nad dziećmi. Artykuł 60 ust. 1 LGSS nie jest bowiem obwarowany żadnym warunkiem, który stanowiłby łącznik między przedmiotowym świadczeniem a faktycznym sprawowaniem opieki nad dziećmi. Nie wymaga on wykazywania, że doszło do wykorzystania urlopu, przerwy w zatrudnieniu lub przynajmniej pewnego skrócenia wymiaru czasu pracy. Co prawda nawet uznanie, że taki był zadeklarowany cel przedmiotowego środka, niewiele by zmieniło, ponieważ Trybunał konsekwentnie wskazuje, iż pod względem opieki nad dziećmi ojcowie i matki znajdują się w porównywalnej sytuacji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Zobacz orzecznictwo przywołane powyżej w przypisach 29 i 30.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>Drugi wniosek wstępny jest taki, że prawdziwym celem przedmiotowego środka zdaje się być <HT TYPE="ITALIC">zmniejszenie zróżnicowania</HT> emerytur <HT TYPE="ITALIC">ze względu na płeć</HT>, na co wskazują ogólne dane statystyczne, z których wynika, iż kobiety będące matkami więcej niż jednego dziecka są w szczególnie niekorzystnej sytuacji, jeśli chodzi o uprawnienia emerytalne.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>W tym miejscu od razu nasuwa się pytanie, czy taka strukturalna nierówność wystarcza, aby uznać, że w każdym przypadku sytuacja kobiet i mężczyzn jest nieporównywalna.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>Moim zdaniem nie. Prawdą jest, że w swoim orzecznictwie Trybunał niekiedy brał poprawkę na różnice w sytuacji osób należących do różnych grup, aby obalić argument o ich porównywalności<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151001">1 października 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>O</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑432/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:643">EU:C:2015:643</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Trybunał uznał jednak za porównywalną sytuację osób należących do różnych kategorii wiekowych, które są dotknięte problemami natury strukturalnej, takimi jak bezrobocie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20170719">19 lipca 2017 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abercrombie &amp; Fitch Italia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑143/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:566">EU:C:2017:566</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0027">27</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Ponadto Trybunał ostrzegał przed posługiwaniem się uogólnieniami i danymi statystycznymi właśnie dlatego, że może to prowadzić do dyskryminacyjnego traktowania kobiet i mężczyzn w danej sytuacji<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Zobacz podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140903">3 września 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>X</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑318/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2133">EU:C:2014:2133</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zobacz także, co się tyczy argumentów wykazujących pewne podobieństwo z argumentami przytoczonymi w niniejszej sprawie przez rząd hiszpański i INSS, wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Griesmar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Prawdą jest bowiem, że istnienie solidnych danych statystycznych wskazujących na występowanie różnic strukturalnych wpływających na sytuację kobiet nie oznacza, iż nie mogą występować przypadki, w których kobiety i mężczyźni znajdują się w porównywalnej sytuacji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT>Nie widzę powodu, dla którego owego podejścia nie należałoby zastosować w niniejszej sprawie. Ponadto argumenty dotyczące odmiennych sytuacji, w jakich znajdują się dane grupy (o ile różnice pomiędzy nimi nie są na tyle znaczące, że całkowicie uniemożliwiają ich porównanie), należy następnie odpowiednio ocenić na etapie uzasadnienia<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>W odniesieniu do wewnętrznej transgresji pomiędzy tymi kategoriami zob. moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Cresco Investigation</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑193/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:614">EU:C:2018:614</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0061">61</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0062">62</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> lub, w stosownych przypadkach, w ramach<?PAGE NO="13"?> oceny <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0058" REF.END="QE0058"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="201D" ID="QE0058"/>. W szczególności <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0059" REF.END="QE0059"/>działanie pozytywne<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="201D" ID="QE0059"/> pozwala zrezygnować z przyjmowania zindywidualizowanego podejścia do równości [rozumianej jako równe traktowanie jednostek należących do grup] w celu uwzględnienia niekorzystnej sytuacji konkretnej grupy z myślą o doprowadzeniu do równości materialnej [równości zbiorowej]<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Zobacz w tym względzie opinia rzecznika generalnego G. Tesaura w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Kalanke</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑450/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:105">EU:C:1995:105</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0008">8</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zobacz, w odniesieniu do mojej propozycji w tym zakresie, sekcja C niniejszej opinii.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>W związku z tym muszę stwierdzić, że istnienie ogólnej, strukturalnej nierówności w dziedzinie emerytur nie oznacza, iż pracownicy płci żeńskiej i pracownicy płci męskiej będący rodzicami co najmniej dwojga dzieci nie mogą się znajdować w porównywalnej sytuacji w odniesieniu do przedmiotowego świadczenia, tj. w odniesieniu do możliwości otrzymania (dodatku do) składkowej renty z tytułu niezdolności do pracy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Dyskryminacja</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Ze względu na charakter przedmiotowego środka analiza tego, czy art. 60 ust. 1 LGSS ma charakter dyskryminacyjny, jest z konieczności wyjątkowo lapidarna. W przepisie [krajowym] zastrzeżono, że z dodatku mogą skorzystać wyłącznie kobiety. Stanowi on zatem bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć, która wpływa na obliczanie wysokości świadczeń w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Jak słusznie zauważa Komisja, w kontekście dyrektywy 79/7 nie da się uzasadnić istnienia takiego przejawu dyskryminacji bezpośredniej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Zobacz analogicznie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101118">18 listopada 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kleist</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑356/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:703">EU:C:2010:703</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130912">12 września 2013 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kuso</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑614/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:544">EU:C:2013:544</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Odstępstwo od zakazu bezpośredniej dyskryminacji ze względu na płeć jest dopuszczalne tylko w wyczerpująco określonych przypadkach wskazanych w przepisach tej dyrektywy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Zobacz podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180626">26 czerwca 2018 r.</DATE>, <NAME.CASE>MB (Zmiana płci i świadczenie emerytalne)</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑451/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:492">EU:C:2018:492</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo.</P></NOTE>. W związku z tym konieczne jest przeanalizowanie, czy przedmiotowy środek może być objęty zakresem stosowania art. 7 ust. 1 dyrektywy 79/7.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 79/7</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>Z uwagi na szczególnie newralgiczny charakter dziedziny zabezpieczenia społecznego oraz ze względu na powszechnie panujące w czasie prac nad kształtem przyszłej dyrektywy 79/7 różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn w art. 7 ust. 1 zezwolono państwom członkowskim na wyłączenie pewnych kwestii z jej zakresu. W istocie dyrektywa 79/7 miała na celu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0060" REF.END="QE0060"/>jedynie<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="201D" ID="QE0060"/> <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0061" REF.END="QE0061"/>stopniowe<QUOT.END REF.START="QS0061" CODE="201D" ID="QE0061"/> wprowadzanie w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19910711">11 lipca 1991 r.</DATE>, <NAME.CASE>Johnson</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑31/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:311">EU:C:1991:311</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090716">16 lipca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Gómez-Limón Sánchez-Camacho</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑537/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:462">EU:C:2009:462</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Przewidzianych w art. 7 ust. 1 wyjątków nie można zatem logicznie wiązać z systemową wolą zapewnienia ochrony kobietom lub z dyskryminacją pozytywną. Ich celem jest raczej utrzymanie pewnych elementów systemów zabezpieczenia społecznego, które istniały w chwili przyjęcia dyrektywy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>W orzecznictwie zwraca się uwagę, że o ile ich cele nie zostały wskazane w motywach dyrektywy 79/7, to <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0062" REF.END="QE0062"/>z charakteru wyjątków zawartych w art. 7 ust. 1 dyrektywy można wywnioskować, że prawodawca wspólnotowy zgodził się, by państwa członkowskie zachowały tymczasowo w dziedzinie emerytur przywileje dla kobiet, aby umożliwić im przystąpienie do stopniowej zmiany systemów emerytalnych w tym zakresie, nie zakłócając złożonej równowagi finansowej tych systemów, czego wagi nie można przecenić<QUOT.END REF.START="QS0062" CODE="201D" ID="QE0062"/>. Zobacz na przykład wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19980430">30 kwietnia 1998 r.</DATE>, <NAME.CASE>De Vriendt i in</NAME.CASE>., od <NO.CASE>C‑377/96 do C‑384/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:183">EU:C:1998:183</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20060427">27 kwietnia 2006 r.</DATE>, <NAME.CASE>Richards</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑423/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2006:256">EU:C:2006:256</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>Wśród kwestii, które państwa członkowskie mogą wyłączyć z zakresu dyrektywy 79/7, w art. 7 ust. 1 lit. b) wymieniono <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0063" REF.END="QE0063"/>przywilej[e] przyznawan[e] w systemach ubezpieczenia emerytalnego osobom, które wychowywały dzieci<QUOT.END REF.START="QS0063" CODE="201D" ID="QE0063"/> i <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0064" REF.END="QE0064"/>nabyci[e] praw do świadczeń na podstawie okresów przerwy w wykonywaniu pracy ze względu na wychowywanie dzieci<QUOT.END REF.START="QS0064" CODE="201D" ID="QE0064"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="14"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>INSS i rząd hiszpański argumentują w sposób ogólny, że środek będący przedmiotem niniejszej sprawy jest objęty zakresem owego wyjątku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Skarżący utrzymuje natomiast, że wyjątek przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) nie ma zastosowania. Zdaniem skarżącego rzeczony wyjątek ma zastosowanie wyłącznie do emerytur, a nie do rent z tytułu niezdolności do pracy, takich jak ta rozpatrywana w niniejszej sprawie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Nie widzę przeszkód, aby art. 7 ust. 1 lit. b) miał zastosowanie do renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy. Nawet bowiem jeśli w pierwszej części tego przepisu jest mowa o ubezpieczeniu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0065" REF.END="QE0065"/>emerytalnym<QUOT.END REF.START="QS0065" CODE="201D" ID="QE0065"/>, to już w jego drugiej części czyni się ogólne odniesienie do nabycia praw do świadczeń na podstawie okresów przerwy w wykonywaniu pracy ze względu na wychowywanie dzieci. W istocie Trybunał zastosował już wyjątek przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) w kontekście hiszpańskich rent z tytułu trwałej niezdolności do pracy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090716">16 lipca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Gómez-Limón Sánchez-Camacho</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑537/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:462">EU:C:2009:462</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0060">60</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0063">63</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>Artykuł 7 ust. 1 lit. b) nie ma jednak zastosowania w niniejszej sprawie ze zgoła innego powodu. Jak słusznie zauważa skarżący, art. 60 ust. 1 LGSS <HT TYPE="ITALIC">nie jest powiązany z żadną faktyczną przerwą w wykonywaniu pracy</HT> spowodowaną wychowywaniem dzieci. Dodatek macierzyński jest przyznawany niezależnie od istnienia przerwy w wykonywaniu pracy, czy to przyjmującej formę urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, czy też jakąkolwiek inną postać<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Zobacz pkt 63 powyżej.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Dla jasności chciałbym dodać, że nawet gdyby środek taki jak ten stanowiący przedmiot niniejszej sprawy był w istocie powiązany z przerwą w wykonywaniu pracy spowodowaną wychowywaniem dzieci, to moim zdaniem nie oznaczałoby to, iż mógłby on zostać objęty zakresem stosowania wyjątku przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. b).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>Jak słusznie wskazują Komisja i skarżący, wyjątki zawarte w art. 7 ust. 1 dyrektywy 79/7 zostały sformułowane w kontekście <HT TYPE="ITALIC">stopniowej eliminacji</HT> różnic w traktowaniu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19920707">7 lipca 1992 r.</DATE>, <NAME.CASE>Equal Opportunities Commission</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑9/91</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1992:297">EU:C:1992:297</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> i należy je interpretować ściśle<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Zobacz na przykład, w odniesieniu do art. 7 ust. 1 lit. a), wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20050721">21 lipca 2005 r.</DATE>, <NAME.CASE>Vergani</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑207/04</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:495">EU:C:2005:495</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo.</P></NOTE>. Mimo zapisania w art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 owej dyrektywy, że państwa członkowskie mogą <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0066" REF.END="QE0066"/>utrzymać<QUOT.END REF.START="QS0066" CODE="201D" ID="QE0066"/> obowiązujące przepisy, Trybunał nie interpretował art. 7 ust. 1 jako klauzuli standstill sensu stricto. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 79/7 może mieć zastosowanie do przyjmowanych później środków, których nie da się oddzielić od istniejących uprzednio środków objętych owym wyłączeniem, a także do zmian wprowadzanych w takich środkach<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Zobacz wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19940707">7 lipca 1994 r.</DATE>, <NAME.CASE>Bramhill</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑420/92</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:280">EU:C:1994:280</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000523">23 maja 2000 r.</DATE>, <NAME.CASE>Hepple i in</NAME.CASE>., <NO.CASE>C‑196/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:278">EU:C:2000:278</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0023">23</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; zob. także opinie: rzecznika generalnego A. Saggia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Hepple i in.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑196/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:495">EU:C:1999:495</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; rzecznika generalnego J. Mischa w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Taylor</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑382/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:452">EU:C:1999:452</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0069">69</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>Uregulowania będącego przedmiotem niniejszej sprawy nie można jednak traktować, w świetle żadnej sensownej wykładni, jako powiązanego ze <HT TYPE="ITALIC">stopniowym dążeniem</HT> do osiągnięcia stanu pełnego stosowania zasady równości kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego. Analizowany środek został przyjęty w 2015 r., czyli kilkadziesiąt lat po wejściu w życie dyrektywy 79/7. Został on niedawno włączony do krajowego porządku prawnego, w ramach którego nie istniało żadne podobne uregulowanie, z którym można by go powiązać. Nie jest zatem możliwe uznanie owego środka za niezbędnego dla funkcjonowania jakiegokolwiek uprzednio istniejącego systemu korzystającego z wyłączenia przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. b) lub nierozerwalnie z nim związanego. Ponadto jest on oderwany od ogólnego celu art. 7 ust. 1, jakim jest zachowanie równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>W związku z tym muszę stwierdzić, że nie można uważać, iż środek będący przedmiotem niniejszej sprawy jest objęty zakresem stosowania wyjątku przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 79/7.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="15"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">C.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Artykuł 157 ust. 4 TFUE</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>Mimo uznania przeze mnie, że dyrektywa 79/7 stoi na przeszkodzie art. 60 ust. 1 LGSS, należy jeszcze przeanalizować, czy przedmiotowy środek może jednak być dopuszczalny na mocy art. 157 ust. 4 TFUE, czyli postanowienia szeroko komentowanego przez zainteresowane strony, które przedstawiły uwagi w niniejszej sprawie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>Artykuł 157 ust. 4 TFUE stanowi, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0067" REF.END="QE0067"/>[w] celu zapewnienia pełnej równości między mężczyznami i kobietami w życiu zawodowym zasada równości traktowania nie stanowi przeszkody dla państwa członkowskiego w utrzymaniu lub przyjmowaniu środków przewidujących specyficzne korzyści, zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie reprezentowanej bądź zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej i ich kompensowania<QUOT.END REF.START="QS0067" CODE="201D" ID="QE0067"/>. W związku z tym owo postanowienie umożliwia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0068" REF.END="QE0068"/>konwalidację<QUOT.END REF.START="QS0068" CODE="201D" ID="QE0068"/>, czy też zapewnienie zgodności z prawem Unii tych środków, które nie są objęte szczególnymi wyjątkami lub wyłączeniami przewidzianymi w prawie wtórnym w dziedzinie równouprawnienia płci<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>Zobacz na przykład sugestie, że art. 157 ust. 4 TFUE może mieć zastosowanie w sytuacjach, w których środek krajowy został uznany za niezgodny z przepisami szczególnymi prawa wtórnego Unii dopuszczającymi działanie pozytywne, zawarte w wyrokach: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000328">28 marca 2000 r.</DATE>, <NAME.CASE>Badeck i in</NAME.CASE>., <NO.CASE>C‑158/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:163">EU:C:2000:163</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000706">6 lipca 2000 r.</DATE>, <NAME.CASE>Abrahamsson i Anderson</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑407/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:367">EU:C:2000:367</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0054">54</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0055">55</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040930">30 września 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Briheche</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑319/03</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:574">EU:C:2004:574</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0030">30</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>Zakres art. 157 ust. 4 TFUE pozostaje jednak niejasny. Po pierwsze, nie ustalono, czy art. 157 ust. 4 TFUE jest ograniczony do sfery <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0069" REF.END="QE0069"/>równości wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0069" CODE="201D" ID="QE0069"/>, czy też ma szerszy zakres zastosowania (śródtytuł 1). Po drugie, rozstrzygnięcia wymaga kwestia, jakie rodzaje środków można uznawać za objęte zakresem owego postanowienia, co dotyczy zwłaszcza środków <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0070" REF.END="QE0070"/>kompensowania niekorzystnych sytuacji w karierze zawodowej<QUOT.END REF.START="QS0070" CODE="201D" ID="QE0070"/> (śródtytuł 2). Mimo przeanalizowania tych dwóch zagadnień w sposób ogólny oraz wyprowadzenia wniosku, że niektóre starannie opracowane środki w dziedzinie emerytur i rent z zabezpieczenia społecznego mogą być objęte zakresem stosowania art. 157 ust. 4 TFUE, muszę jednak stwierdzić, iż środek będący przedmiotem niniejszej sprawy nie należy do tej kategorii, ponieważ nie spełnia podstawowych wymogów proporcjonalności (śródtytuł 3).</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Zakres stosowania art. 157 ust. 4 TFUE i <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0071" REF.END="QE0071"/>równość wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0071" CODE="201D" ID="QE0071"/></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Przedmiotowe świadczenie nie wchodzi w zakres pojęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0072" REF.END="QE0072"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0072" CODE="201D" ID="QE0072"/> w rozumieniu art. 157 ust. 2 TFUE<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Zobacz pkt 27–31 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Czy więc art. 157 ust. 4 TFUE może służyć jako narzędzie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0073" REF.END="QE0073"/>konwalidacji<QUOT.END REF.START="QS0073" CODE="201D" ID="QE0073"/> środka krajowego, który nie jest objęty zakresem stosowania art. 157 ust. 2 TFUE?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>Komisja, którą zapytano o tę kwestię podczas rozprawy, podniosła, że – z uwagi na fakt, iż użyte w art. 157 ust. 4 TFUE pojęcie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0074" REF.END="QE0074"/>kariery zawodowej<QUOT.END REF.START="QS0074" CODE="201D" ID="QE0074"/> jest bardzo szerokie – zakres stosowania owego postanowienia nie ogranicza się wyłącznie do sfery <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0075" REF.END="QE0075"/>równości wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0075" CODE="201D" ID="QE0075"/>. W związku z tym mogłoby ono odnosić się również do dziedziny zabezpieczenia społecznego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>Zgadzam się z Komisją, że nie ma powodu, aby ograniczać zakres stosowania art. 157 ust. 4 TFUE do sfery <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0076" REF.END="QE0076"/>równości wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0076" CODE="201D" ID="QE0076"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Prawdą jest, że owo szczególne uregulowanie zezwalające państwom członkowskim na przyjmowanie środków <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0077" REF.END="QE0077"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0077" CODE="201D" ID="QE0077"/>, znajduje się w art. 157 TFUE, który w ujęciu historycznym pozostaje związany z <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0078" REF.END="QE0078"/>równością wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0078" CODE="201D" ID="QE0078"/>. Szereg elementów potwierdza jednak tezę, że art. 157 ust. 4 TFUE nie jest ograniczony wyłącznie do sfery <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0079" REF.END="QE0079"/>równości wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0079" CODE="201D" ID="QE0079"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="16"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>Po pierwsze, z brzmienia art. 157 ust. 4 TFUE wyraźnie wynika, że jego zakres jest dość szeroki. Ustanawia on wyjątek od <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0080" REF.END="QE0080"/>zasady równego traktowania<QUOT.END REF.START="QS0080" CODE="201D" ID="QE0080"/> kobiet i mężczyzn, a nie od zasady <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0081" REF.END="QE0081"/>równości wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0081" CODE="201D" ID="QE0081"/>, przy czym nie przewiduje żadnych wyraźnych ograniczeń co do dziedzin, w jakich ma zastosowanie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0060"><P>Zobacz C. Tobler, Sex Equality Law under the Treaty of Amsterdam, <HT TYPE="ITALIC">European Journal of Law Reform</HT>, Vol. 1, Kluwer Law International, No 1, 2000, s. 135–151, na s. 142.</P></NOTE>. Środki, których utrzymanie lub przyjmowanie jest dozwolone na podstawie owego postanowienia, są zdefiniowane w równie ogólny sposób, jako <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0082" REF.END="QE0082"/>środk[i] przewidując[e] specyficzne korzyści, zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie reprezentowanej<QUOT.END REF.START="QS0082" CODE="201D" ID="QE0082"/> bądź <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0083" REF.END="QE0083"/>zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej i ich kompensowania<QUOT.END REF.START="QS0083" CODE="201D" ID="QE0083"/>. Podobnie cele art. 157 ust. 4 TFUE zakreślono przez odniesienie do bardzo ogólnej ambicji <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0084" REF.END="QE0084"/>zapewnienia pełnej równości […] w życiu zawodowym<QUOT.END REF.START="QS0084" CODE="201D" ID="QE0084"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Po drugie, z systemowego punktu widzenia każdej próbie generalnego zawężenia zakresu stosowania art. 157 TFUE do szczególnej sfery <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0085" REF.END="QE0085"/>równości wynagrodzeń<QUOT.END REF.START="QS0085" CODE="201D" ID="QE0085"/> sprzeciwia się już sam art. 157 ust. 3 TFUE, który stanowi obszerną podstawę prawną wykraczającą w znacznym stopniu poza zasadę równości wynagrodzeń i zezwalającą na przyjmowanie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0086" REF.END="QE0086"/>środk[ów] zmierzając[ych] do zapewnienia stosowania zasady równości szans i równości traktowania mężczyzn i kobiet w dziedzinie zatrudnienia i pracy<QUOT.END REF.START="QS0086" CODE="201D" ID="QE0086"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0061"><P>C. Langenfeld, AEUV Artykuł 157 Gleiches Entgelt für Männer und Frauen, w: E. Grabitz, M. Hilf, M. Nettesheim, <HT TYPE="ITALIC">Das Recht der Europäischen Union</HT>, München, C.H. Beck 2019, Werkstand: 66, pkt 84. Zobacz również S. Krebber, Artykuł 157 AEUV, w: C. Callies, M. Ruffert, <HT TYPE="ITALIC">EUV/AEUV. Das Verfassungsrecht der Europäischen Union mit Europäischer Grundrechtecharta</HT>, München, C.H. Beck 2016, pkt 73.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>Po trzecie, prawdą jest, że w przeszłości Trybunał opowiadał się za <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0087" REF.END="QE0087"/>wąską<QUOT.END REF.START="QS0087" CODE="201D" ID="QE0087"/> wykładnią zawartego w art. 2 ust. 4 dyrektywy 76/207 wyjątku dotyczącego działania pozytywnego, wskazując, iż ów przepis stanowi odstępstwo od zasady równego traktowania<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0062"><P>Zobacz wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19951017">17 października 1995 r.</DATE>, <NAME.CASE>Kalanke</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑450/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:322">EU:C:1995:322</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Od tego stanowiska stopniowo jednak odchodzono<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0063"><P>Zobacz podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19971111">11 listopada 1997 r.</DATE>, <NAME.CASE>Marschall</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑409/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1997:533">EU:C:1997:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (w którym nie wspomina się już o obowiązku dokonywania <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0088" REF.END="QE0088"/>ścisłej wykładni<QUOT.END REF.START="QS0088" CODE="201D" ID="QE0088"/>); z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020319">19 marca 2002 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lommers</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑476/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:183">EU:C:2002:183</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040930">30 września 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Briheche</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑319/03</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:574">EU:C:2004:574</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zobacz także analogicznie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190122">22 stycznia 2019 r.</DATE>, <NAME.CASE>Cresco Investigation</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑193/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:43">EU:C:2019:43</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0065">65</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Nie przywołuje się go w orzecznictwie w przedmiocie szerszego i ogólnego wyjątku dotyczącego działania pozytywnego przewidzianego w art. 157 ust. 4 TFUE. Moim zdaniem nie jest to dziełem przypadku. Artykuł 157 ust. 4 TFUE stanowi skonkretyzowaną w prawie pierwotnym wizję równości materialnej [zbiorowej] w dziedzinie równouprawnienia płci, a nie jedynie zwykłe wyłączenie, które należy interpretować zawężająco.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>Dlatego uważam, że art. 157 ust. 4 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż zezwala on na utrzymanie lub przyjmowanie – pod przykrywką <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0089" REF.END="QE0089"/>dyskryminacji pozytywnej<QUOT.END REF.START="QS0089" CODE="201D" ID="QE0089"/> – środków, którym w braku tego uregulowania na przeszkodzie stałaby zapisana w dyrektywie 79/7 zasada równego traktowania, o ile te środki w istocie służą zapewnieniu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0090" REF.END="QE0090"/>pełnej równości między mężczyznami i kobietami w życiu zawodowym<QUOT.END REF.START="QS0090" CODE="201D" ID="QE0090"/> oraz przewidują <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0091" REF.END="QE0091"/>specyficzne korzyści, zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie reprezentowanej<QUOT.END REF.START="QS0091" CODE="201D" ID="QE0091"/> bądź <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0092" REF.END="QE0092"/>zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej i ich kompensowania<QUOT.END REF.START="QS0092" CODE="201D" ID="QE0092"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="17"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Rozstrzygnięcia wymaga jednak jeszcze jedna kwestia wstępna, mianowicie czy art. 157 ust. 4 TFUE ma zastosowanie w dziedzinie zabezpieczenia społecznego. Dziedzina ta istotnie podlega pewnym szczególnym zasadom, które są w pewnym stopniu oderwane od wszystkich pozostałych aktów prawnych dotyczących równouprawnienia płci w zakresie warunków pracy i wynagrodzenia, a ponadto jest regulowana przez jedyną ze <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0093" REF.END="QE0093"/>starych<QUOT.END REF.START="QS0093" CODE="201D" ID="QE0093"/> dyrektyw przyjętych na podstawie art. 235 EWG (obecnego art. 352 TFUE), która ostała się po dziś dzień<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0064"><P>Pozostałe <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0094" REF.END="QE0094"/>stare<QUOT.END REF.START="QS0094" CODE="201D" ID="QE0094"/> dyrektywy w tej dziedzinie zostały albo przekształcone dyrektywą 2006/54, której podstawę prawną stanowi art. 157 ust. 3 TFUE, albo zmienione aktami prawnymi przyjętymi na tejże właśnie podstawie prawnej [tak jest w przypadku dyrektywy 76/207, a także dyrektywy Rady 75/117/EWG z dnia <DATE ISO="19750210">10 lutego 1975 r.</DATE> w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="045" PAGE.FIRST="19" DATE.PUB="1975">Dz.U. 1975, L 45, s. 19</REF.DOC.OJ>); dyrektywa Rady 86/378/EWG z dnia <DATE ISO="19860724">24 lipca 1986 r.</DATE> w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="225" PAGE.FIRST="40" DATE.PUB="1986">Dz.U. 1986, L 225, s. 40</REF.DOC.OJ>); dyrektywa Rady 86/613/EWG z dnia <DATE ISO="19861211">11 grudnia 1986 r.</DATE> w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn pracujących na własny rachunek, w tym w rolnictwie, oraz w sprawie ochrony kobiet pracujących na własny rachunek w okresie ciąży i macierzyństwa (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="359" PAGE.FIRST="56" DATE.PUB="1986">Dz.U. 1986, L 359, s. 56</REF.DOC.OJ>)].</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>W szerszym ujęciu należy jednak podkreślić, że wykluczenie dziedziny regulowanej dyrektywą 79/7 z zakresu art. 157 ust. 4 TFUE doprowadziłoby do zgoła paradoksalnej sytuacji, w której sfera zabezpieczenia społecznego zostałaby usunięta poza nawias, a realizacja celu, któremu służy ta dyrektywa, a więc osiągnięcie w jej ramach równości materialnej [zbiorowej], byłaby w praktyce niemożliwa. Wynika to z faktu, że przepisy dyrektywy 79/7, które dopuszczają możliwość wyłączenia pewnych kwestii z zakresu jej stosowania, mianowicie art. 4 ust. 2 i art. 7, nie stanowią odpowiednich narzędzi pozwalających wprowadzać w życie środki dyskryminacji pozytywnej. Jest to spowodowane przede wszystkim koniecznością nadawania im wąskiej wykładni, ale także – w bardziej konkretnym ujęciu – ich odmienną strukturą i odmiennymi celami.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Ponadto, jak już wspomniałem, dyrektywa 79/7 to <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0095" REF.END="QE0095"/>ostatni Mohikanin<QUOT.END REF.START="QS0095" CODE="201D" ID="QE0095"/> spośród przyjmowanych w latach 70. i 80. ubiegłego wieku aktów prawnych składających się na pakiet prawodawstwa w dziedzinie równouprawnienia. Piękny, jasny i prosty język, którym została napisana i który – mając na uwadze dzisiejsze standardy techniki prawodawczej – może stanowić jedynie obiekt tęsknych westchnień, nie powinien przesłaniać faktu, że rzeczywistość społeczna, której próbowano stawić czoło w 1978 r., z konieczności musi się różnić od sytuacji, z jaką przychodzi się mierzyć 40 lat później.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Niezależnie jednak od powyższych wyjaśnień dotyczących wszystkich tych kwestii, nadal uważam, że przyjęcie – pod pewnymi warunkami – iż art. 157 ust. 4 TFUE stanowi uzasadnienie dla istnienia wąsko zakrojonych środków w dziedzinie zabezpieczenia społecznego wchodzących w zakres stosowania dyrektywy 79/7, ale stojących najwyraźniej w sprzeczności z jej przepisami, jest z systemowego i logicznego punktu widzenia bardziej pożądane aniżeli zaakceptowanie alternatywnego podejścia firmowanego przez INSS i rząd hiszpański, zgodnie z którym pojęcia zawarte w dyrektywie 79/7 należy zacząć interpretować i faktycznie modyfikować w świetle art. 157 ust. 4 TFUE i w pewien sposób sformułowanej wizji równości (materialnej) [zbiorowej]<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0065"><P>Zobacz pkt 50 niniejszej opinii.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>Jak już wspomniano powyżej, w art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7 uznano, że – w odniesieniu do szczególnego przypadku macierzyństwa – sytuacja mężczyzn nie jest porównywalna z sytuacją kobiet, co jednak samo w sobie nie daje możliwości podjęcia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0096" REF.END="QE0096"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0096" CODE="201D" ID="QE0096"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0066"><P>Zobacz pkt 41 i 50 niniejszej opinii.</P></NOTE>. Prawdą jest, że działanie pozytywne wykazuje pod względem założeń pojęciowych pewne cechy wspólne z rozumowaniem stanowiącym podstawę dla wyprowadzenia wniosku o braku porównywalności w przypadku macierzyństwa właśnie ze względu na szczególną sytuację, w której jedna ze zidentyfikowanych grup jest dotknięta niekorzystnymi skutkami, oraz na cel polegający na osiągnięciu równości materialnej [zbiorowej]<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0067"><P>Zobacz na przykład wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040318">18 marca 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Merino Gómez</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑342/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:160">EU:C:2004:160</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, w którym art. 2 ust. 3 dyrektywy 76/207 powiązano z celem w postaci <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0097" REF.END="QE0097"/>osiągnięcia równości materialnej, a nie formalnej<QUOT.END REF.START="QS0097" CODE="201D" ID="QE0097"/>. Zobacz także wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19980430">30 kwietnia 1998 r.</DATE>, <NAME.CASE>Thibault</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑136/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:178">EU:C:1998:178</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Jednak przynajmniej w przypadku dyskryminacji ze względu na<?PAGE NO="18"?> płeć owe dwie kategorie pojęciowe – macierzyństwo uznawane za przymiot wykluczający porównywalność oraz możliwość podjęcia działania pozytywnego w celu usunięcia niekorzystnych skutków dotykających kobiety lub ich kompensowania – są od siebie oddzielone w prawodawstwie i orzecznictwie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0068"><P>Potwierdza to fakt, że środki mające na celu ochronę kobiet ze względu na macierzyństwo i działanie pozytywne mają, jak podniosła Komisja podczas rozprawy, różne podstawy prawne. Wyjątek dotyczący <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0098" REF.END="QE0098"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0098" CODE="201D" ID="QE0098"/> został przewidziany w art. 28 ust. 1 dyrektywy 2006/54, natomiast przepisem ogólnym odnoszącym się do działania pozytywnego jest art. 3 owej dyrektywy. Tak samo było także w przypadku dyrektywy 76/207, w której owym odmiennym kategoriom poświęcone były dwa różne przepisy (art. 2 ust. 3 i 4 oraz – po zmianach – art. 2 ust. 7 i 8). Wyjątek dotyczący <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0099" REF.END="QE0099"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0099" CODE="201D" ID="QE0099"/> i <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0100" REF.END="QE0100"/>działanie pozytywne<QUOT.END REF.START="QS0100" CODE="201D" ID="QE0100"/> regulują również odmienne (art. 4 ust. 2 i art. 6) przepisy dyrektywy Rady 2004/113/WE z dnia <DATE ISO="20041213">13 grudnia 2004 r.</DATE> wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="373" PAGE.FIRST="37" DATE.PUB="2004">Dz.U. 2004, L 373, s. 37</REF.DOC.OJ>). Zobacz jednak opinia rzecznika generalnego G. Tesaura w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Kalanke</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑450/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:105">EU:C:1995:105</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0017">17</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, w której rzecznik zdaje się opowiadać za takim rozumieniem art. 2 ust. 3 dyrektywy 76/207, zgodnie z którym stanowi on przepis umożliwiający podejmowanie <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0101" REF.END="QE0101"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0101" CODE="201D" ID="QE0101"/>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>Nie jest to zwykły przypadek. Założenia leżące u podstaw obu tych wyjątków są bowiem odmienne: wyjątek dotyczący środków ochrony kobiet ze względu na macierzyństwo, taki jak przewidziany w art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7, zasadza się na braku porównywalności w odniesieniu do pewnej bardzo szczególnej rzeczywistości biologicznej, która zawsze będzie taka sama. Nie ma on na celu wyeliminowania czy też skompensowania istniejącego dotychczas braku równowagi lub niekorzystnej sytuacji strukturalnej, które mogą przestać istnieć na skutek postępu społecznego. W istocie art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7 ma zastosowanie niezależnie od jakiejkolwiek wcześniej istniejącej niekorzystnej sytuacji lub niedostatecznej reprezentacji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Ponadto rozróżnienie to ma istotne znaczenie z punktu widzenia funkcji i celów wyjątku dotyczącego macierzyństwa oraz działania pozytywnego. Wiele niedogodności, z jakimi borykają się kobiety, wynika z przypisywanej im w społeczeństwie roli, a szeroka wykładnia wyjątku dotyczącego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0102" REF.END="QE0102"/>macierzyństwa<QUOT.END REF.START="QS0102" CODE="201D" ID="QE0102"/>, zgodnie z którym odnosi się on także do faktu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0103" REF.END="QE0103"/>bycia matką<QUOT.END REF.START="QS0103" CODE="201D" ID="QE0103"/>, najpewniej będzie utrwalała i ugruntowywała ową rolę, a przez to sprzeciwiała się samemu celowi działania pozytywnego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>W przypadku art. 7 dyrektywy 79/7 jego ograniczony zakres, który wiąże się z progresywnym charakterem owej dyrektywy [tj. z faktem, że zmierza ona do wprowadzania w życie zasady równego traktowania w sposób stopniowy], sam w sobie stanowi już ważny argument przeciwko uznawaniu go za odpowiednią podstawę dla podejmowania działania pozytywnego w dziedzinie zabezpieczenia społecznego. Co więcej, jak już wspomniano, cel owego przepisu nie wiąże się w tak dużym stopniu z pojęciem równości materialnej [zbiorowej], co z logiką zakładającą utrzymanie pewnych istniejących już dotychczas różnic na <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0104" REF.END="QE0104"/>korzyść<QUOT.END REF.START="QS0104" CODE="201D" ID="QE0104"/> kobiet, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi budżetowej systemów zabezpieczenia społecznego<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0069"><P>Zobacz przypis 52 powyżej i przytoczone tam orzecznictwo.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0100"><NO.P>100.</NO.P><TXT>Podsumowując, wyłączenie zabezpieczenia społecznego z zakresu stosowania art. 157 ust. 4 TFUE oznaczałoby, że dyrektywa 79/7 stanowiłaby jedyny szczególny akt prawa wtórnego w dziedzinie polityki społecznej wprowadzający w życie unijną zasadę równości kobiet i mężczyzn, do którego nie miałoby zastosowanie materialne [zbiorowe] podejście do kwestii równości wynikające z art. 157 ust. 4 TFUE rozumianego jako ogólne uregulowanie dotyczące <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0105" REF.END="QE0105"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0105" CODE="201D" ID="QE0105"/> w sferze płci.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0101"><NO.P>101.</NO.P><TXT>Trudno jest mi się pogodzić z takim wnioskiem. Artykuł 157 ust. 4 TFUE powinien więc stanowić również uzasadnienie dla istnienia środka krajowego, który w przeciwnym razie miałby charakter dyskryminacyjny w rozumieniu szczególnych ram prawnych zakreślonych odpowiednimi przepisami prawa wtórnego Unii, w tym dyrektywą 79/7, o ile tylko ów środek spełnia wymogi przewidziane w tym postanowieniu traktatowym, mianowicie służy zapewnieniu <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0106" REF.END="QE0106"/>pełnej równości między mężczyznami i kobietami w życiu zawodowym<QUOT.END REF.START="QS0106" CODE="201D" ID="QE0106"/> oraz przewiduje <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0107" REF.END="QE0107"/>specyficzne korzyści, zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie reprezentowanej<QUOT.END REF.START="QS0107" CODE="201D" ID="QE0107"/> bądź <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0108" REF.END="QE0108"/>zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej i ich kompensowania<QUOT.END REF.START="QS0108" CODE="201D" ID="QE0108"/>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="19"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Kompensowanie niekorzystnych sytuacji w karierze zawodowej</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0102"><NO.P>102.</NO.P><TXT>Komisja, mimo uznania, że art. 157 ust. 4 TFUE może potencjalnie mieć zastosowanie w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, podnosi, iż środka będącego przedmiotem niniejszej sprawy nie da się objąć zakresem stosowania przewidzianego w nim wyjątku dotyczącego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0109" REF.END="QE0109"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0109" CODE="201D" ID="QE0109"/> ze względu na wykładnię nadaną przez Trybunał w wyrokach Griesmar i Leone uregulowaniom zastąpionym przez owo postanowienie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0103"><NO.P>103.</NO.P><TXT>W wyroku Griesmar Trybunał dokonał wykładni art. 6 ust. 3 Porozumienia w sprawie polityki społecznej<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0070"><P>Korzeni art. 157 ust. 4 TFUE należy upatrywać w art. 6 ust. 3 Porozumienia w sprawie polityki społecznej zawartego między państwami członkowskimi Wspólnoty Europejskiej, z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="191" PAGE.FIRST="91" DATE.PUB="1992">Dz.U. 1992, C 191, s. 91</REF.DOC.OJ>), które zostało włączone do prawa wspólnotowego Protokołem nr 14 w sprawie polityki społecznej do traktatu z Maastricht.</P></NOTE> w kontekście sprawy dotyczącej dodatku do stażu pracy przyznawanego urzędniczkom będącym matkami w ramach pracowniczego programu emerytalnego. Trybunał orzekł, że ów środek nie należał do kategorii środków działania pozytywnego, o których mowa w art. 6 ust. 3 Porozumienia w sprawie polityki społecznej. Rzeczony środek nie miał <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0110" REF.END="QE0110"/>na celu zrekompensowania niekorzystnych sytuacji w karierze zawodowej urzędniczek poprzez wsparcie ich w życiu zawodowym<QUOT.END REF.START="QS0110" CODE="201D" ID="QE0110"/>. Trybunał zauważył, że <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0111" REF.END="QE0111"/>[w]ręcz przeciwnie, środek ten ogranicza się do przyznania urzędniczkom, które są matkami, dodatku do stażu pracy w chwili przejścia na emeryturę, <HT TYPE="ITALIC">nie przewidując żadnego rozwiązania problemów, z którymi mogą się one zmierzyć w trakcie kariery zawodowej</HT><QUOT.END REF.START="QS0111" CODE="201D" ID="QE0111"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0071"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0065">65</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Wyróżnienie moje.</P></NOTE>. Ten tok rozumowania potwierdzono w wyroku Leone<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0072"><P>Wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140717">17 lipca 2014 r.</DATE>, <NO.CASE>C‑173/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2090">EU:C:2014:2090</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0100">100</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0103">103</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, a także w szeregu wyroków w sprawach naruszeń postanowień traktatowych dotyczących pewnych korzyści przyznawanych kobietom będącym urzędniczkami w odniesieniu do wieku emerytalnego i długości okresu zatrudnienia uprawniającego do przejścia na emeryturę<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0073"><P>Wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20081113">13 listopada 2008 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Włochy</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑46/07</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:618">EU:C:2008:618</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090326">26 marca 2009 r.</DATE>, <NAME.CASE>Komisja/Grecja</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑559/07</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:198">EU:C:2009:198</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0068">68</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0104"><NO.P>104.</NO.P><TXT>Na pierwszy rzut oka rozważania zawarte w owych wyrokach idealnie wpisują się w ramy prowadzonej w niniejszej sprawie dyskusji dotyczącej art. 157 ust. 4 TFUE. Dodatek macierzyński w istocie wpływa na uprawnienia emerytalno-rentowe w chwili stwierdzenia trwałej niezdolności do pracy, a nie w czasie trwania kariery zawodowej skarżącego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0105"><NO.P>105.</NO.P><TXT>Po przeprowadzeniu dokładniejszej analizy okazuje się jednak, że ta analogia niesie za sobą dwa problemy: jeden natury bardziej technicznej i drugi dotyczący zasad.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0106"><NO.P>106.</NO.P><TXT>Po pierwsze, co się tyczy owej bardziej <HT TYPE="ITALIC">technicznej</HT> kwestii, wyroków Griesmar i Leone wcale nie trzeba rozumieć w ten sposób, że całkowicie wykluczają one możliwość zastosowania art. 157 ust. 4 TFUE w jakiejkolwiek sytuacji związanej z potrzebą kompensacji niekorzystnych sytuacji, które miały miejsce w przeszłości. Zawarte w nich stwierdzenia należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Jeżeli <HT TYPE="ITALIC">jedynym środkiem</HT> służącym zaradzeniu problemowi strukturalnemu, takiemu jak różnica w traktowaniu kobiet i mężczyzn, jest środek kompensujący taką niekorzystną sytuację po przejściu na emeryturę, to rzeczywiście można w sposób uzasadniony twierdzić, że przepisy krajowe nie rozwiązują problemów napotykanych przez kobiety w czasie trwania ich kariery zawodowej. W takich okolicznościach istnienie jedynie środka kompensującego, który znajduje zastosowanie dopiero po przejściu na emeryturę, może przyczynić się nawet do utrwalenia tradycyjnego podziału ról między kobietami a mężczyznami poprzez utrzymanie mężczyzn w roli pomocniczej wobec roli kobiet w zakresie wykonywania funkcji rodzicielskich<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0074"><P>Zobacz podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020319">19 marca 2002 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lommers</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑476/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:183">EU:C:2002:183</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100930">30 września 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Roca Álvarez</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑104/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:561">EU:C:2010:561</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> i przyznanie kobietom <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0112" REF.END="QE0112"/>wynagrodzenia<QUOT.END REF.START="QS0112" CODE="201D" ID="QE0112"/> faktycznie dopiero po zakończeniu przez nie kariery.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="20"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0107"><NO.P>107.</NO.P><TXT>Uważam, że taką sytuację należy odróżnić od przypadku, w którym środek krajowy, taki jak ten będący przedmiotem niniejszego postępowania, stanowi element <HT TYPE="ITALIC">szerszego systemu</HT> przepisów krajowych obejmującego różne środki mające faktycznie na celu zaradzenie problemom napotykanym przez kobiety w czasie trwania ich kariery zawodowej. Nie można wówczas wykluczyć, że – co do zasady – jeśli istnieją ogólne ramy prawne służące kompensowaniu napotykanych przez kobiety niekorzystnych sytuacji w drodze wspierania kobiet <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">czasie trwania ich życia zawodowego</HT>, środek wywołujący skutek w postaci <HT TYPE="ITALIC">kompensowania niekorzystnych sytuacji, które miały miejsce w przeszłości</HT>, może mieć rację bytu na podstawie art. 157 ust. 4 TFUE. Taki środek istotnie byłby <HT TYPE="ITALIC">pomocniczy</HT> względem podstawowego systemu środków kompensacyjnych znajdujących zastosowanie w czasie trwania kariery zawodowej. Miałby on charakter naprawczy i tymczasowy oraz służyłby poprawie, w imię sprawiedliwości międzypokoleniowej, sytuacji osób, które nie mogłyby być beneficjentami procesu polegającego na dążeniu do osiągnięcia równości w ramach systemu zabezpieczenia społecznego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0108"><NO.P>108.</NO.P><TXT>W razie odrzucenia takiej racjonalnej i w istocie ukierunkowanej na osiągnięcie równości materialnej [zbiorowej] wykładni zakresu stosowania art. 157 ust. 4 TFUE trzeba by moim zdaniem przemyśleć rozwiązanie, które co do zasady stosuje Trybunał.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0109"><NO.P>109.</NO.P><TXT>W pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę brzmienie art. 157 ust. 4 TFUE. W sposób wyraźny odnosi się on do celu polegającego na zapewnieniu pełnej równości i obejmuje nie tylko środki mające na celu ułatwienie <HT TYPE="ITALIC">dostępu</HT> [do wykonywania działalności zawodowej] i zapobieganie niekorzystnym sytuacjom<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0075"><P>Należy zauważyć, że art. 23 karty również zdaje się dotyczyć wyłącznie kwestii <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0113" REF.END="QE0113"/>dostępu<QUOT.END REF.START="QS0113" CODE="201D" ID="QE0113"/>, ale jednak wykracza poza nią, stanowiąc, iż <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0114" REF.END="QE0114"/>[z]asada równości nie stanowi przeszkody w utrzymywaniu lub przyjmowaniu środków zapewniających specyficzne korzyści dla osób płci niedostatecznie reprezentowanej<QUOT.END REF.START="QS0114" CODE="201D" ID="QE0114"/>.</P></NOTE>, ale także <HT TYPE="ITALIC">kompensowanie</HT> owych niekorzystnych sytuacji. Według mnie owo postanowienie pozwala zrezygnować z nie do końca użytecznego podejścia zakładającego skupienie uwagi na dychotomicznym podziale na równość szans i równość rezultatów, który w znacznym stopniu zdominował dotychczasowe orzecznictwo w przedmiocie różnych przepisów prawnych<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0076"><P>Zobacz w szczególności, co się tyczy wykluczenia jako jednego ze sposobów rozumienia <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0115" REF.END="QE0115"/>działania pozytywnego<QUOT.END REF.START="QS0115" CODE="201D" ID="QE0115"/> podejścia zakładającego <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0116" REF.END="QE0116"/>skupienie się na rezultatach<QUOT.END REF.START="QS0116" CODE="201D" ID="QE0116"/> i ukierunkowanego na kompensację sytuacji mających miejsce w przeszłości, opinia rzecznika generalnego G. Tesaura w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Kalanke</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑450/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1995:105">EU:C:1995:105</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0009">9</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zobacz także w tym względzie opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Briheche</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑319/03</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:398">EU:C:2004:398</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0110"><NO.P>110.</NO.P><TXT>Po drugie, wykładnia zakresu art. 157 ust. 4 TFUE musi być logicznie dostosowana do specyfiki danej dziedziny. W razie przyjęcia, że art. 157 ust. 4 TFUE ma zastosowanie do dziedziny objętej regulacją dyrektywy 79/7, kompensacja niekorzystnych sytuacji w karierze zawodowej musi z konieczności obejmować skutki w teraźniejszości niekorzystnych sytuacji, które miały miejsce w przeszłości. Nie wyobrażam sobie, że mogłoby być inaczej w sferze zabezpieczenia społecznego, w której niekorzystne skutki dotyczące emerytur i rent są w większości odczuwane po opuszczeniu rynku pracy. Trudno jest dostrzec, w jaki sposób problem <HT TYPE="ITALIC">obecnie istniejącego</HT> zróżnicowania emerytur ze względu na płeć mógłby zostać rozwiązany dzięki ułatwianiu kobietom dostępu do rynku pracy lub wprowadzaniu środków mających zastosowanie w czasie ich aktywności na rynku pracy (takie środki pozwoliłyby uniknąć <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">przyszłości potencjalnego</HT> zróżnicowania emerytur ze względu na płeć), przy jednoczesnym kategorycznym wykluczeniu wszelkich środków, które miałyby zastosowanie po opuszczeniu przez nie rynku pracy (kiedy to rzeczony problem staje się realny i bardziej palący).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0111"><NO.P>111.</NO.P><TXT>Po trzecie, przyjęcie takiej wykładni art. 157 ust. 4 TFUE wywoływałoby nazbyt ograniczone i wykluczające skutki, ponieważ powodowałoby rozciągnięcie się niekorzystnej sytuacji, w jakiej kobiety znajdowały się w czasie życia zawodowego, na okres następujący po opuszczeniu przez nie rynku pracy<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0077"><P>W tym względzie zgadzam się z poglądami wyrażonymi przez rzecznika generalnego N. Jääskinena w opiniach: w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Amédée</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑572/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:846">EU:C:2011:846</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0058">58</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0059">59</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Leone</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑173/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:117">EU:C:2014:117</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Praktyczny rezultat byłby wątpliwy z moralnego punktu widzenia: skoro bowiem <HT TYPE="ITALIC">pełna równość</HT> odnosi się jedynie do równości szans <HT TYPE="ITALIC">w</HT> <HT TYPE="ITALIC">trakcie życia zawodowego</HT>, kompensacja jakichkolwiek<?PAGE NO="21"?> niekorzystnych sytuacji po opuszczeniu przez kobiety rynku pracy jest niemożliwa, nawet jeśli owe sytuacje w sposób oczywisty wynikają z nierównego traktowania kobiet w czasie trwania kariery zawodowej i logicznie przejawiają się na późniejszym etapie, ponieważ dotyczą okresu po opuszczeniu rynku pracy. W takim scenariuszu równość szans byłaby pojęciem użytecznym tylko wówczas, gdyby obejmowała równą szansę na zmianę przeszłości.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0112"><NO.P>112.</NO.P><TXT>Sugerowałbym zatem, że art. 157 ust. 4 TFUE nie tylko może stanowić uzasadnienie dla środka krajowego, który w przeciwnym razie miałby charakter dyskryminacyjny w rozumieniu szczególnych ram prawnych zakreślonych odpowiednimi przepisami prawa wtórnego Unii, w tym dyrektywą 79/7, ale może być także powoływany jako podstawa środków służących kompensowaniu niekorzystnych sytuacji w karierze zawodowej, które – choć wynikają z nierównego traktowania w trakcie życia zawodowego – przejawiają się dopiero na późniejszym etapie, po opuszczeniu rynku pracy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0113"><NO.P>113.</NO.P><TXT>W prawie Unii środki działania pozytywnego w sposób konsekwentny poddaje się jednak badaniu proporcjonalności, zgodnie z którym wyjątki nie mogą przekraczać granic tego, co odpowiednie i konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu. Muszą one być zgodne tak dalece, jak to możliwe z zasadą równego traktowania i wymogami celu, który ma być w ten sposób osiągnięty<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0078"><P>Zobacz, w odniesieniu do art. 2 ust. 4 dyrektywy 76/207, wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020319">19 marca 2002 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lommers</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑476/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:183">EU:C:2002:183</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040930">30 września 2004 r.</DATE>, <NAME.CASE>Briheche</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑319/03</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:574">EU:C:2004:574</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. W ujęciu ogólnym zob. moja opinia w sprawie <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Cresco Investigation</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑193/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:614">EU:C:2018:614</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0111">111</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0114"><NO.P>114.</NO.P><TXT>Przeanalizuję teraz owe wymogi w kontekście niniejszej sprawy.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Niniejsza sprawa</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0115"><NO.P>115.</NO.P><TXT>INSS i rząd hiszpański utrzymują, że sporny dodatek ma charakter uzupełniający i korygujący. Zdaniem tych zainteresowanych stron <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0117" REF.END="QE0117"/>dodatek macierzyński<QUOT.END REF.START="QS0117" CODE="201D" ID="QE0117"/> wpisuje się w szersze ramy prawne, które służą kompensowaniu wpływu na renty i emerytury niekorzystnych sytuacji, w jakich znajdowały się kobiety w trakcie życia zawodowego. Przedstawiono szereg środków, w tym środki służące kompensacji wkładu wniesionego w okresie poporodowym, urlopem macierzyńskim i urlopem rodzicielskim, a także środki w dziedzinie zatrudnienia, takie jak gwarancja dłuższych urlopów ojcowskich. Środków tych nie stosuje się jednak z mocą wsteczną, w związku z czym nie mogą one poprawić sytuacji osób należących do starszych pokoleń, które nie mogły z nich skorzystać. Rząd hiszpański podnosi również, że – w świetle istnienia owych środków – zasadność utrzymania w przyszłości <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0118" REF.END="QE0118"/>dodatku macierzyńskiego<QUOT.END REF.START="QS0118" CODE="201D" ID="QE0118"/> będzie poddawana okresowym ocenom.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0116"><NO.P>116.</NO.P><TXT>Wszystkie te kwestie musi przeanalizować sąd krajowy w celu ustalenia, czy przedmiotowy środek rzeczywiście ma charakter uzupełniający i korygujący oraz wpisuje się w szersze ramy prawne służące w istocie kompensacji niekorzystnych sytuacji, w jakich znajdowały się kobiety w okresie aktywności zawodowej.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0117"><NO.P>117.</NO.P><TXT>Choć jednak zastosowanie art. 157 ust. 4 TFUE w niniejszej sprawie jest teoretycznie możliwe, to muszę mimo to stwierdzić, że – w świetle informacji przedstawionych Trybunałowi – przedmiotowy dodatek w swojej obecnej formie w żadnym wypadku nie przeszedłby pomyślnie badania proporcjonalności, którego przeprowadzenie jest wymagane na podstawie tego postanowienia. W tej kwestii muszę się zgodzić z Komisją: analizowany środek nie jest zgodny z zasadą proporcjonalności.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="22"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0118"><NO.P>118.</NO.P><TXT>Po pierwsze, co się tyczy stosowności analizowanego środka, należy zauważyć, że nie ma on zastosowania do emerytur i rent o charakterze nieskładkowym, które najpewniej są jeszcze bardziej dotknięte zjawiskiem zróżnicowania ze względu na płeć, zważywszy, iż istnieje większe prawdopodobieństwo, że to kobiety należące do starszych pokoleń mogą nawet nie przepracować wystarczającej liczby lat uprawniającej je do ubiegania się o wypłatę emerytur i rent o charakterze składkowym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0119"><NO.P>119.</NO.P><TXT>Po drugie, jak zauważa Komisja, rzeczony środek ma zastosowanie jedynie do emerytur i rent, które zaczęto wypłacać w 2016 r., przez co nie mogą z niego skorzystać kobiety należące do pokoleń w największym stopniu zagrożonych zróżnicowaniem ze względu na płeć. Moim zdaniem ta okoliczność powoduje tak silny dysonans między (oficjalnie zadeklarowanym) celem środka oraz wybranym sposobem jego urzeczywistnienia, że ów sposób przestaje być odpowiedni do osiągnięcia owego zadeklarowanego celu<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0079"><P>W rzeczy samej można by nawet racjonalnie założyć, że taki środek polityki społecznej nie tylko nie przyczynia się do rozwiązania problemów z przeszłości, ale nawet skutkuje utrwaleniem i zakonserwowaniem właśnie tego tradycyjnego podziału ról, którego skutki w przyszłości ma on – zgodnie ze złożonymi deklaracjami – jakoby niwelować.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0120"><NO.P>120.</NO.P><TXT>Po trzecie, analizowany środek nie spełnia wymogu konieczności. Artykuł 60 ust. 1 LGSS zasadza się na wyłącznym i stosowanym w sposób automatyczny kryterium płci. Ma on zastosowanie wyłącznie do kobiet i w żaden sposób nie uwzględnia przypadków, w których w porównywalnej sytuacji znajdują się mężczyźni. Z tego środka nie mogą skorzystać mężczyźni, którzy w związku z wychowywaniem dzieci doświadczyli przerw w karierze zawodowej lub odprowadzili mniejsze składki<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0080"><P>Zobacz podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20011129">29 listopada 2001 r.</DATE>, <NAME.CASE>Griesmar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑366/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:648">EU:C:2001:648</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. W przedmiocie roli <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0119" REF.END="QE0119"/>klauzul derogacyjnych<QUOT.END REF.START="QS0119" CODE="201D" ID="QE0119"/>, które umożliwiają mężczyznom skorzystanie ze środków działania pozytywnego w szczególnych okolicznościach, zob. wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19971111">11 listopada 1997 r.</DATE>, <NAME.CASE>Marschall</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑409/95</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1997:533">EU:C:1997:533</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000328">28 marca 2000 r.</DATE>, <NAME.CASE>Badeck i in</NAME.CASE>., <NO.CASE>C‑158/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:163">EU:C:2000:163</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020319">19 marca 2002 r.</DATE>, <NAME.CASE>Lommers</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑476/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:183">EU:C:2002:183</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0121"><NO.P>121.</NO.P><TXT>Stosowna wydaje się również następująca uwaga końcowa: nie zakwestionowano ani zasadności celu, do którego osiągnięcia zmierza środek krajowy, ani przedstawionych przez władze krajowe danych statystycznych zaświadczających o istnieniu strukturalnego problemu zróżnicowania ze względu na płeć. Ponadto przepisy krajowe w dziedzinie zabezpieczenia społecznego służące zaradzeniu kwestii zróżnicowania ze względu na płeć w drodze kompensacji mają moim zdaniem rację bytu w świetle art. 157 ust. 4 TFUE. Artykuł 60 ust. 1 LGSS w swojej obecnej postaci nie odpowiada jednak ani wymogowi stosowności, ani wymogowi konieczności, które muszą być spełnione, aby można było uznać, że dany środek jest zgodny z zasadą proporcjonalności, co jest konieczne dla uznania go za dopuszczalny na podstawie art. 157 ust. 4 TFUE.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0122"><NO.P>122.</NO.P><TXT>Powyższe rozważania prowadzą mnie do wniosku, że środek będący przedmiotem niniejszej sprawy nie jest dopuszczalny na podstawie art. 157 ust. 4 TFUE, a zatem jest niezgodny z prawem Unii.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">V.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Wnioski</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0123"><NO.P>123.</NO.P><TXT>W świetle powyższych rozważań proponuję, by na pytanie przedstawione przez Juzgado de lo Social n.<HT TYPE="SUP">o</HT> 3 de Gerona (sąd pracy nr 3 w Geronie, Hiszpania) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:</TXT><P>Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy Rady 79/7/EWG z dnia <DATE ISO="19781219">19 grudnia 1978 r.</DATE> w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego należy interpretować w taki sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu takiemu jak przepis analizowany w niniejszej sprawie, który z jednej strony przyznaje prawo do otrzymania dodatku do świadczenia z systemu emerytalno-rentowego kobietom będącym matkami co<?PAGE NO="23"?> najmniej dwojga dzieci, które to kobiety po wprowadzeniu rzeczonego dodatku stały się uprawnione do składkowej renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy, ale z drugiej strony nie przewiduje żadnej możliwości przyznania takiego prawa mężczyznom w jakiejkolwiek sytuacji.</P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>