ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Στρασβούργο, 22.11.2022

COM(2022) 783 final

2022/EMPTY(EMPTY)

ΠΡΟΤΑΣΗ ΚΟΙΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Πίνακας περιεχομένων

ΚΥΡΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ    

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ, ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ    

1.1    Τάσεις της αγοράς εργασίας    

1.2 Κοινωνικές τάσεις    

1.3 πρωταρχικοί και εθνικοί στόχοι της ΕΕ έως το 2030    

1.4 Επισκόπηση των προκλήσεων με βάση τον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων    

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ — ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ    

2.1 Κατευθυντήρια γραμμή 5: Τόνωση της ζήτησης εργασίας    

2.2 Κατευθυντήρια γραμμή 6: Ενίσχυση της προσφοράς εργασίας και βελτίωση της πρόσβασης στην απασχόληση, σε δεξιότητες και σε ικανότητες    

2.3 Κατευθυντήρια γραμμή 7: Βελτίωση της λειτουργίας των αγορών εργασίας και της αποτελεσματικότητας του κοινωνικού διαλόγου    

2.4 Κατευθυντήρια γραμμή 8: Προαγωγή των ίσων ευκαιριών για όλους, προώθηση της κοινωνικής ένταξης και καταπολέμηση της φτώχειας    

ΚΥΡΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ

Η κοινή έκθεση για την απασχόληση (ΚΕΑ) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου παρακολουθεί την κατάσταση της απασχόλησης στην Ένωση και την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, σύμφωνα με το άρθρο 148 της ΣΛΕΕ. Η έκθεση παρουσιάζει, σε ετήσια βάση, τις κυριότερες εξελίξεις που έλαβαν χώρα στην Ένωση στον τομέα της απασχόλησης και στον κοινωνικό τομέα και σκιαγραφεί τα μέτρα πολιτικής που έλαβαν πρόσφατα τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών 1 . Προσδιορίζει επίσης συναφείς βασικούς τομείς προτεραιότητας για την ανάληψη δράσεων πολιτικής. Με βάση την πρόταση της Επιτροπής και μετά την ανταλλαγή απόψεων στις αρμόδιες συμβουλευτικές επιτροπές του Συμβουλίου, το τελικό κείμενο θα εγκριθεί από το Συμβούλιο Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών (EPSCO). Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που προσδιορίζονται στην έκθεση θα συμβάλει στην επίτευξη ανοδικής κοινωνικής σύγκλισης, θα ενισχύσει την προσπάθεια της Ένωσης για δίκαιη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της δημογραφικής αλλαγής, καθώς και στην επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης.

Η ΚΕΑ για το 2023 εστιάζει περισσότερο στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, σύμφωνα με το σχέδιο δράσης του Μαρτίου 2021, το οποίο χαιρέτισαν οι ηγέτες της ΕΕ στη σύνοδο κορυφής του Πόρτο. Η ενισχυμένη παρακολούθηση της εφαρμογής των αρχών του πυλώνα στους τομείς των ίσων ευκαιριών και της πρόσβασης στην αγορά εργασίας, των δίκαιων όρων εργασίας και της κοινωνικής προστασίας και ένταξης συνεχίζεται στην παρούσα έκδοση της έκθεσης. Αυτό γίνεται κυρίως μέσω θεματικών πλαισίων που καλύπτουν βασικές προκλήσεις σ’ αυτούς τους τομείς, υπό το πρίσμα των κοινωνικοοικονομικών προοπτικών και των πλέον πρόσφατων πρωτοβουλιών πολιτικής. Η έκθεση ενσωματώνει τους πρωταρχικούς στόχους της ΕΕ για το 2030 σχετικά με την απασχόληση, τις δεξιότητες και τη μείωση της φτώχειας, οι οποίοι επικροτήθηκαν τόσο από τους ηγέτες της ΕΕ στο Πόρτο όσο και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2021. Καλύπτει επίσης για πρώτη φορά τους εθνικούς στόχους που πρότειναν τα κράτη μέλη, όπως παρουσιάστηκαν και συζητήθηκαν στο Συμβούλιο EPSCO του Ιουνίου 2022 ύστερα από διαδικασία διμερών συζητήσεων με τις υπηρεσίες της Επιτροπής και πολυμερών επανεξετάσεων με την Επιτροπή Απασχόλησης και την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας. Η έκθεση ενσωματώνει περαιτέρω τους στόχους των στρατηγικών της Ένωσης ισότητας 2 και καλύπτει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ομάδες που πλήττονται από ανισότητες.

Οι εθνικοί στόχοι για το 2030 που πρότειναν τα κράτη μέλη εκφράζουν υψηλό βαθμό φιλοδοξίας στο επίπεδο του συγκεντρωτικού μεγέθους της ΕΕ, στοιχείο που αναμένεται να προάγει την ανοδική κοινωνική σύγκλιση στην Ένωση κατά την επόμενη δεκαετία. Συνολικά, οι εθνικοί στόχοι για την απασχόληση υπερβαίνουν κατά 0,5 εκατοστιαίες μονάδες τη φιλοδοξία του αντίστοιχου πρωταρχικού στόχου της ΕΕ για τουλάχιστον 78 %. Ταυτόχρονα, τα κράτη μέλη δεσμεύτηκαν από κοινού να απομακρύνουν από τη φτώχεια 600 000 άτομα περισσότερα απ’ ό,τι απαιτεί ο πρωταρχικός στόχος της ΕΕ για μείωση του αριθμού των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια 3 . Οι εθνικοί στόχοι για τις δεξιότητες καθορίστηκαν σε διάφορα επίπεδα φιλοδοξίας, με βάση την ανάγκη συμβολής στον πρωταρχικό στόχο της ΕΕ για το 2030, σύμφωνα με τον οποίο τουλάχιστον το 60 % των ενηλίκων πρέπει να συμμετέχει σε κατάρτιση κάθε χρόνο, με αποτέλεσμα η συνολική δέσμευση να ανέρχεται σε 57,6 %. Οι εθνικοί στόχοι για το 2030 θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην προώθηση της δράσης πολιτικής για την ανοδική κοινωνική σύγκλιση.

Μαζί με τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων που προβλέπονται στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) των κρατών μελών υποστηρίζει τη δίκαιη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψη. Εκτός από τη στήριξη που παρέχεται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης κατά την περίοδο 2021-27,ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) προωθεί την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή της Ένωσης βελτιώνοντας την ανθεκτικότητα, την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων, την ικανότητα προσαρμογής και το αναπτυξιακό δυναμικό των κρατών μελών και ενισχύοντας τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας μέσω σχετικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Με τον τρόπο αυτόν, ο μηχανισμός συνεισφέρει επίσης στην υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που εντοπίζονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις 4 . Στο πλαίσιο αυτό, τέσσερις από τους έξι πυλώνες που καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού είναι σημαντικοί, και συγκεκριμένα οι εξής: i) έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη· ii) κοινωνική και εδαφική συνοχή· iii) υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα· και iv) πολιτικές για την επόμενη γενιά, τα παιδιά και τους νέους. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή έχει εκταμιεύσει περισσότερα από 137 δισ. EUR στο πλαίσιο του μηχανισμού τόσο σε επιχορηγήσεις όσο και σε δάνεια, καθώς και σε προχρηματοδοτήσεις 5 . Από τις 15 Νοεμβρίου 106 ορόσημα και στόχοι που έχουν αποδοθεί στις κοινωνικές κατηγορίες έχουν εκπληρωθεί επί συνόλου 357 (δηλαδή περίπου το 30 %) 6 . Περίπου το 30 % των οροσήμων και των στόχων που έχουν επιτευχθεί μέχρι στιγμής από τα κράτη μέλη αποδίδονται στους προαναφερθέντες τέσσερις πυλώνες του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Στο πλαίσιο της ανάλυσης της διαμόρφωσης πολιτικής, η κοινή έκθεση για την απασχόληση περιλαμβάνει επίσης επιλογή μέτρων που υποστηρίζονται από τη χρηματοδότηση της ΕΕ, κυρίως από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Όλα τα παραπάνω θα στηρίξουν τις προοπτικές ανάπτυξης και απασχόλησης, καθώς και την κοινωνική και οικονομική συνοχή και ανθεκτικότητα στην Ένωση.

Η ανάλυση στην ΚΕΑ του 2023 υποστηρίζεται από τον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων. Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης του Μαρτίου 2021 για τον πυλώνα, η Επιτροπή πρότεινε την αναθεώρηση του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων, ώστε να καταστεί δυνατή η καλύτερη παρακολούθηση των αρχών του πυλώνα με αναθεωρημένη δέσμη πρωταρχικών δεικτών, οι οποίοι εγκρίθηκαν από το EPSCO τον Ιούνιο του 2021. Στη δέσμη αυτήν περιλαμβάνονται νέοι δείκτες για την εκπαίδευση ενηλίκων 7 , την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην αγορά εργασίας, τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού των παιδιών και την υπερβολική επιβάρυνση με δαπάνες στέγασης. Η αναθεωρημένη δέσμη πρωταρχικών δεικτών καθιστά δυνατό τον ακριβέστερο προσδιορισμό των βασικών προκλήσεων όσον αφορά την απασχόληση, τις δεξιότητες και τις κοινωνικές προκλήσεις στην ΕΕ και στα κράτη μέλη, καθώς και τη στενότερη παρακολούθηση της ανοδικής κοινωνικής σύγκλισης, όπως παρουσιάζεται στο παρακάτω διάγραμμα. Κατόπιν εντολής της τσεχικής προεδρίας, συγκροτήθηκε ειδική ομάδα εργασίας για να συζητήσει ένα πιθανό ενισχυμένο πλαίσιο αξιολόγησης της κοινωνικής σύγκλισης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και η ομάδα αυτή υποβάλλει έκθεση σχετικά με τις εργασίες της στις συμβουλευτικές επιτροπές του Συμβουλίου EPSCO.

Προκλήσεις στους τομείς της απασχόλησης, των δεξιοτήτων και στον κοινωνικό τομέα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ βάσει των πρωταρχικών δεικτών του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων 

Σημειώσεις: 1) Δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα στοιχεία για τον δείκτη σχετικά με τη συμμετοχή των ενηλίκων στην εκπαίδευση· 2) Τα στοιχεία σχετικά με ορισμένους δείκτες είναι ελλιπή για κάποιες χώρες —βλ. σημείωση για τον πίνακα 1.4.1 στο σημείο 1.4. Τα υπομνήματα για όλους τους δείκτες παρουσιάζονται στα παραρτήματα.

Ύστερα από την ισχυρή ανάκαμψη το 2021 και το πρώτο εξάμηνο του 2022, οι αγορές εργασίας της ΕΕ αντιμετωπίζουν αβεβαιότητες σχετικά με τον αντίκτυπο του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τις ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις. Οι αγορές εργασίας της ΕΕ σημείωσαν υψηλές επιδόσεις το 2021, στον απόηχο της πανδημίας COVID-19 και της άρσης των αναγκαίων μέτρων ανάσχεσης. Συνέχισαν να παρουσιάζουν βελτίωση κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022, όταν το ποσοστό απασχόλησης έφθασε σε πρωτοφανές επίπεδο (74,8 % και 74,3 % στην ΕΕ και στη ζώνη του ευρώ αντίστοιχα το δεύτερο τρίμηνο του 2022, δηλαδή πάνω από τα προ της κρίσης επίπεδα κατά 1,6 και 1,4 εκατοστιαίες μονάδες, αντίστοιχα). Τον Σεπτέμβριο του 2022 το ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ ανήλθε στο πρωτοφανές χαμηλό επίπεδο του 6 % στην ΕΕ (και στο 6,6 % στη ζώνη του ευρώ), από 6,7 % και 7,3 % αντίστοιχα ένα έτος πριν. Ταυτόχρονα, το ποσοστό όσων βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (ΕΑΕΚ) μειώθηκε σε 11,7 % από 13,3 % το προηγούμενο έτος στην ΕΕ, ενώ η ανεργία των νέων διαμορφώθηκε στο 14,4 %, από 17,5 %. Το ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας αυξήθηκε ελαφρώς το 2021. Ωστόσο, από τα μέσα του 2021 ο πληθωρισμός έχει αυξηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με έντονες επιπτώσεις στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και στην κερδοφορία των επιχειρήσεων. Η οικονομική ανάπτυξη για το 2022 και το 2023 έχει αναθεωρηθεί προς τα κάτω στις τελευταίες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τις προοπτικές να επηρεάζονται σημαντικά από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Η αύξηση της απασχόλησης προβλέπεται να ανέλθει στο 1,7 % το 2022, να παραμείνει στάσιμη το 2023 και στη συνέχεια να σημειώσει μέτρια άνοδο έως και 0,4 % το 2024. Έχουν αναληφθεί έκτακτες παρεμβάσεις πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών για την αντιμετώπιση της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης (περισσότερες λεπτομέρειες παρακάτω και στο σημείο 2.4). Όσον αφορά το μέλλον, η συνεχιζόμενη κατάσταση της ενεργειακής κρίσης απαιτεί αποτελεσματικό συντονισμό της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής που θα προάγει τη βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς και με άφθονες θέσεις εργασίας και θα προστατεύει τα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση.

Τα αποτελέσματα στην αγορά εργασίας παραμένουν ισχυρά, παρότι η αβεβαιότητα έχει αυξηθεί λόγω του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας

74,8 %  ποσοστό απασχόλησης το δεύτερο τρίμηνο του 2022 (2 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερο σε σχέση με το προηγούμενο έτος) 79,4 %  ποσοστό ενεργοποίησης (ατόμων ηλικίας 20-64 ετών) το δεύτερο τρίμηνο του 2022 (1,1 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερο σε σχέση με το προηγούμενο έτος) 6,1 %  ποσοστό ανεργίας το δεύτερο τρίμηνο του 2022 (1,2 εκατοστιαίες μονάδες υψηλότερο σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2021) 14,3 %  ποσοστό ανεργίας των νέων (ηλικίας 15-24 ετών), κατά 3,2 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερο σε σχέση με το προηγούμενο έτος

Βασικοί δείκτες της αγοράς εργασίας στην ΕΕ‑27 (ως %, τριμηνιαία στοιχεία) Πηγή: Βάση δεδομένων της Eurostat [ lfsi_emp_q ], [ une_rt_q ], [ une_ltu_q ] και [ lfsi_neet_q ]. Στοιχεία προσαρμοσμένα σε εποχικές διακυμάνσεις και όχι ημερολογιακώς προσαρμοσμένα.

Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων έχουν υπερβεί τα προ της πανδημίας επίπεδα σε αρκετές χώρες της ΕΕ, στοιχείο που αναδεικνύει τη σημασία της ενίσχυσης των ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας και ιδίως της αναβάθμισης των δεξιοτήτων και της επανειδίκευσης. Με την ταχεία οικονομική ανάκαμψη, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού επανεμφανίστηκαν γρήγορα το 2021, ιδίως σε ορισμένους τομείς και επαγγέλματα. Έως το τέλος του 2021 προσέγγισαν ή υπερέβησαν τα προ της πανδημίας επίπεδα σε αρκετές χώρες στους τομείς της βιομηχανίας, των υπηρεσιών και των κατασκευών. Οι κύριες επαγγελματικές ομάδες με καταγεγραμμένες ελλείψεις στην ΕΕ το 2021 αφορούσαν την υγειονομική περίθαλψη και τη μακροχρόνια φροντίδα, το λογισμικό, τις κατασκευές και τη μηχανολογία. Ελλείψεις ειδικευμένων εργαζομένων έχουν επίσης παρατηρηθεί σε ορισμένους τομείς που συνδέονται με την πράσινη μετάβαση και αναμένεται να αυξηθούν με την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης που πυροδοτήθηκε από τη χειραγώγηση των αγορών ενέργειας από τη Ρωσία. Οι ελλείψεις δεξιοτήτων, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες, αποτελούν επίσης συνέπεια της ανεπαρκούς ποιότητας και αποτελεσματικότητας ορισμένων συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Γενικότεροι παράγοντες, όπως οι όροι εργασίας, οι αποδοχές και η υγεία και ασφάλεια στην εργασία, έχουν επίσης αντίκτυπο στην προσφορά εργασίας και δεξιοτήτων. Επιπλέον, η γήρανση του πληθυσμού μειώνει το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό στην Ευρώπη. Οι αποτελεσματικές ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας που προωθούν την ένταξη των γυναικών και των υποεκπροσωπούμενων ομάδων στην αγορά εργασίας, καθώς και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση, συγκαταλέγονται στις βασικές δράσεις πολιτικής από την άποψη αυτήν. Υπό το πρίσμα της υπό εξέλιξη διαδικασίας βιομηχανικής αναδιάρθρωσης, η στήριξη της μετάβασης από μια θέση εργασίας σε άλλη σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής για αποτελεσματική ενεργό στήριξη της απασχόλησης (EASE) είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η ενίσχυση της πρόβλεψης δεξιοτήτων είναι επίσης απαραίτητη για τον κατάλληλο σχεδιασμό και την παροχή ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας, καθώς και για την εκπαίδευση και την κατάρτιση.

Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού καταγράφουν ανοδική πορεία μετά την έξαρση της πανδημίας COVID-19
Ποσοστό κενών θέσεων εργασίας άνω του 4 %  σε επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες, στην πληροφόρηση και στην επικοινωνία, καθώς και στις κατασκευές από τις αρχές του 2022	Ποσοστά κενών θέσεων εργασίας στην ΕΕ ανά οικονομική δραστηριότητα (ως %, τριμηνιαία στοιχεία)