KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
MEDINA
ippreżentati fl‑10 ta’ April 2025 ( 1 )
Kawża C‑97/24
S.A.,
R.J.
vs
The Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth, l‑Irlanda,
The Attorney General,
intervenjent:
Il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati
(talba għal deċiżjoni preliminari mill-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Responsabbiltà ta’ Stat Membru għal ksur tad-dritt tal-Unjoni – Ksur suffiċjentement serju – Forza maġġuri – Politika tal-ażil – Direttiva 2013/33/UE – Artikoli 17 u 18 – Standards dwar l-akkoljenza ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali – Influss enormi ta’ persuni li jeħtieġu protezzjoni temporanja jew internazzjonali – Nuqqas ta’ aċċess għal kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza – Artikolu 18(9) – Eżawriment tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikoli 1 u 4 – Dinjità tal-bniedem u riskju ta’ trattament inuman jew degradanti”
|
1. |
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari saret fil-kuntest ta’ tilwima bejn S.A. u R.J., żewġ applikanti għall-protezzjoni internazzjonali (flimkien, “ir-rikorrenti”), minn naħa, u l-Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth (il-Ministru għat-Tfal, għall-Ugwaljanza, għad-Diżabbiltà, għall-Integrazzjoni u għaż-Żgħażagħ, l-Irlanda, iktar ’il quddiem il-“Ministru”), Ireland u l-Avukat Ġenerali (l-Irlanda) (flimkien, l-“awtoritajiet Irlandiżi”), min-naħa l-oħra, dwar l-għoti ta’ danni minħabba nuqqas ta’ provvista ta’ akkomodazzjoni, ikel, ilma u kundizzjonijiet materjali oħra ta’ akkoljenza lir-rikorrenti sabiex jiġu ssodisfatti l-ħtiġijiet bażiċi tagħhom. |
|
2. |
Ir-rikorrenti jitolbu kumpens minħabba li l-awtoritajiet nazzjonali naqsu milli josservaw l-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva 2013/33/UE li tistabbilixxi l-istandards dwar l-akkoljenza ta’ applikanti għall-protezzjoni internazzjonali ( 2 ). |
|
3. |
It-talba għal responsabbiltà taħt id-dritt tal-Unjoni hija bbażata fuq il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenzi fundamentali ta’ Francovich et ( 3 ) u ta’ Brasserie du pêcheur u Factortame ( 4 ), (flimkien, il-“ġurisprudenza Francovich”), li stabbilixxew il-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat għal telf u għal danni kkawżati lill-individwi bħala riżultat ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni imputabbli lilu u li huwa inerenti għas-sistema tat-trattati li fuqhom l-Unjoni Ewropea hija bbażata ( 5 ). |
|
4. |
Skont dan il-prinċipju, l-individwi li jkunu sofrew dannu għandhom dritt għal kumpens jekk jiġu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet: ir-regola tad-dritt tal-Unjoni li ġiet miksura għandu jkollha l-għan li tagħti drittijiet lill-individwi; il-ksur ta’ dik ir-regola għandu jkun suffiċjentement serju; u għandu jkun hemm rabta kawżali diretta bejn dan il-ksur u t-telf jew id-dannu subit mill-individwi (iktar ’il quddiem it-“test Brasserie du pêcheur u Factortame”) ( 6 ). L-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet li jippermettu li tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-Istati Membri għal danni kkawżati lill-individwi minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni għandha, bħala prinċipju, titwettaq mill-qrati nazzjonali, skont il-linji gwida mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja għall-applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji ( 7 ). |
|
5. |
Fil-kawża preżenti, filwaqt li r-rikorrenti jsostnu li t-tliet partijiet ta’ dan it-test huma ssodisfatti, l-awtoritajiet Irlandiżi jinvokaw forza maġġuri sabiex jipprekludu li jiġi kkonstatat ksur suffiċjentement serju u għalhekk issodisfar tar-rekwiżiti tat-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame. Dawn l-awtoritajiet ma jikkontestawx li huma naqsu milli jipprovdu akkomodazzjoni lir-rikorrenti kif meħtieġ mir-regoli nazzjonali ta’ implimentazzjoni tad-Direttiva 2013/33. Madankollu, huma jiċħdu li r-rikorrenti għandhom xi dritt għad-danni peress li, skont huma, il-ksur tad-dritt tal-Unjoni kien ikkawżat minn ċirkustanzi li jammontaw għal forza maġġuri u għalhekk ma kienx “suffiċjentement serju” fis-sens tat-tieni parti ta’ dan it-test. |
|
6. |
Din il-kawża għalhekk tqajjem il-kwistjoni dwar jekk l-awtoritajiet nazzjonali jistgħux jinvokaw forza maġġuri bħala difiża għal talba għad-danni bbażata fuq il-ksur tagħhom tad-Direttiva 2013/33. |
I. Il-kuntest ġuridiku
|
7. |
L-Artikoli 2, 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33 huma rilevanti għal dawn il-konklużjonijiet. B’mod partikolari, l-Artikolu 18(9) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi: “F’każijiet debitament ġustifikati, l-Istati Membri jistgħu b’mod eċċezzjonali jistabbilixxu modalitajiet għal kondizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza differenti minn dawk li jipprovdi għalihom dan l-Artikolu, għal perjodu raġonevoli li għandu jkun qasir kemm jista’ jkun, meta:
Tali kondizzjonijiet differenti għandhom fi kwalunkwe każ ikopru il-ħtiġiet bażiċi.” |
|
8. |
Id-Direttiva 2013/33 hija trasposta fid-dritt Irlandiż mill-European Communities (Reception Conditions) Regulations 2018 (ir-Regolamenti tal‑2018 tal-Komunitajiet Ewropej (Kundizzjonijiet ta’ Akkoljenza)) ( 8 ) (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti”). |
|
9. |
Ir-Regolamenti jiddefinixxu l-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza bħala li huma “pprovduti lil riċevitur għall-finijiet ta’ konformità mad-[Direttiva 2013/33]” u li jikkostitwixxu dawn li ġejjin:
|
|
10. |
L-allowance għall-ispejjeż ta’ kuljum hija ddefinita bħala “dik il-parti tal-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza li tikkostitwixxi ħlas ta’ kull ġimgħa magħmul, taħt skema amministrata mill-Ministru għall-Impjieg u għall-Protezzjoni Soċjali, lil riċevitur sabiex iħallas l-ispejjeż personali u inċidentali tiegħu”. |
|
11. |
Ir-Regolament 4 tar-Regolamenti jipprevedi l-forma ta’ eċċezzjoni li tinsab fl-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 fejn il-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni normalment disponibbli jkunu temporanjament eżawriti, iżda jagħmilha ċara li tali dispożizzjoni eċċezzjonali għandha madankollu tissodisfa “l-ħtiġijiet bażiċi tar-riċevitur”. |
|
12. |
Il-qorti tar-rinviju tispjega li f’waħda mill-kawżi quddiem il-qrati Irlandiżi, fis-sentenza SY vs Minister for Children, Equality, Disability, Integration and Youth ( 9 ), il-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) sabet li l-Ministru kiser l-obbligi tiegħu taħt ir-Regolamenti u taħt l-Artikolu 1 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) meta naqas li jipprovdi lil applikant għal protezzjoni internazzjonali b’akkomodazzjoni, b’ikel u b’faċilitajiet sanitarji, u ħarġet dikjarazzjoni li n-nuqqas tal-Ministru li jipprovdi lill-applikant bil-“kundizzjonijiet ta’ akkoljenza materjali” skont ir-Regolamenti huwa illegali, u bi ksur tad-drittijiet tal-applikant taħt l-Artikolu 1 tal-Karta. Ma kien hemm l-ebda appell mill-Ministru minn dik is-sentenza. SY madankollu ma talabx danni. |
II. Il-fatti
|
13. |
S.A., li huwa ċittadin Afgan, u R.J., li huwa ċittadin Indjan, ippreżentaw applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali fl-Irlanda fil‑15 ta’ Frar u fl‑20 ta’ Marzu 2023 rispettivament. |
|
14. |
Huma saru intitolati għal kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza taħt ir-Regolamenti. Madankollu, ma ngħatawx akkomodazzjoni. Ir-rikorrenti rċevew vawċer wieħed ta’ EUR 25. Fiż-żmien tal-applikazzjonijiet tagħhom, huma ma kinux eliġibbli għal allowance għall-ispejjeż ta’ kuljum għal dawk li jfittxu ażil, peress li l-awtoritajiet Irlandiżi qiesu li tali eliġibbiltà kienet tiddependi mir-residenza f’ċentru ta’ akkoljenza għal dawk li jfittxu ażil. |
|
15. |
Ir-rikorrenti raqdu barra fit-toroq ta’ Dublin f’temp ta’ spiss bix-xita u ffriżat jew kultant f’akkomodazzjoni prekarja. |
|
16. |
S.A. jippreċiża li huwa kien assistit mill-Irish Refugee Council (il-Kunsill Irlandiż għar-Refuġjati), organizzazzjoni mhux governattiva, li pprovdietlu lista ta’ organizzazzjonijiet tal-karità f’Dublin kif ukoll ikliet u aċċess għall-faċilitajiet tal-kamra tal-banju għal persuni mingħajr dar. Huwa ra u esperjenza vjolenza fit-toroq. Huwa esperjenza biża’ li jiġi attakkat u kellu tħassib li l-affarijiet tiegħu jinsterqu. Wara xi ġimgħat jorqod barra fit-triq, mar joqgħod f’parkeġġ b’ħafna sulari fir-raħal ta’ Skerries qrib Dublin. Xi drabi, kien mistieden jorqod fi djar ta’ Afgani oħra. Kultant għamel jumejn mingħajr ma kiel b’mod xieraq għax ma setax jaffordja jivvjaġġa fiċ-ċentru tal-belt sabiex ikollu aċċess għall-ikel minn organizzazzjonijiet tal-karità, jew sabiex jixtri l-ikel. Ħafna drabi kien jgħaddi ħames jew sitt ijiem mingħajr ma jinħasel għax kien diffiċli ħafna sabiex jaċċessa l-faċilitajiet. Huwa ddeskriva li kien iħoss il-bard, u kien iħossu bil-ġuħ, umiljat u beżgħan. S.A. kien ġarrab ġrieħi f’inċident stradali fl-Ungerija fi triqtu lejn l-Irlanda, li għalihom kien irċieva kura medika ta’ emerġenza. Huwa kiseb rapporti mediċi li jagħtu dettalji dwar il-konkussjoni u l-uġigħ li sofra u bagħathom lill-Ministru sabiex jitlob prijorità fl-għoti ta’ akkomodazzjoni minħabba vulnerabbiltà. |
|
17. |
R.J. jistqarr li, waqt li kien qiegħed jorqod fit-toroq ta’ Dublin, irċieva tinda, ikel u ħwejjeġ mingħand organizzazzjoni tal-karità. Stqarr li ħafna drabi kien jesperjenza l-ġuħ, iżda li xi drabi kien jieħu ikel minn organizzazzjonijiet tal-karità. Kull lejl kien jibża’ li t-tinda tiegħu kienet se tingħata n-nar minn nies li kienu ppersegwitaw applikanti oħra għall-protezzjoni internazzjonali. Huwa ma setax ilaħħaq mal-bżonnijiet ta’ iġjene tiegħu. R.J. żviluppawlu problemi ta’ saħħa waqt li kien jgħix fit-toroq. Huwa stqarr li kien iddisprat u beża’ għall-futur u l-benesseri tiegħu. R.J. jistqarr li ħassu waħdu u li kien jibża’. |
|
18. |
Ir-rikorrenti talbu li l-awtoritajiet Irlandiżi jirrikonoxxu l-istat ta’ vulnerabbiltà tagħhom, iżda l-applikazzjonijiet tagħhom ma ġewx milqugħa. |
|
19. |
Wara bidla fil-kundizzjonijiet għall-eliġibbiltà għall-allowance ta’ sussistenza, ir-rikorrenti, fil‑5 u fl‑20 ta’ April 2023 rispettivament, u b’effett retroattiv mid-data li fiha ġew sottomessi l-applikazzjonijiet tagħhom għall-protezzjoni internazzjonali, ngħataw allowance għall-ispejjeż ta’ kuljum fl-ammont ta’ EUR 38.80 kull wieħed fil-ġimgħa. Huma setgħu wkoll jiksbu ħlasijiet sabiex ikopru ħtiġijiet addizzjonali ad hoc. |
|
20. |
S.A u R.J. kisbu akkomodazzjoni fis‑27 ta’ April u fit‑22 ta’ Mejju 2023 rispettivament. Kienu ilhom jgħixu barra fit-triq għal 71 u 64 jum rispettivament. |
|
21. |
Sussegwentement, ir-rikorrenti ppreżentaw rikorsi kontra l-awtoritajiet Irlandiżi quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja), il-qorti tar-rinviju, fejn talbu kumpens għad-danni minħabba nuqqas ta’ provvista ta’ akkomodazzjoni, ta’ ikel, ta’ ilma u ta’ kundizzjonijiet materjali oħra ta’ akkoljenza li jissodisfaw il-ħtiġijiet bażiċi tagħhom. |
|
22. |
Quddiem dik il-qorti, l-awtoritajiet Irlandiżi ma humiex jikkontestaw li r-rikorrenti għandhom jingħataw id-dikjarazzjonijiet mitluba fil-kawża dwar ksur tar-regoli nazzjonali li jimplimentaw id-Direttiva 2013/33 u l-Artikolu 1 tal-Karta. Madankollu, huma jiċħdu li r-rikorrenti għandhom kwalunkwe dritt għad-danni, peress li l-ksur tad-dritt tal-Unjoni kien, fil-fehma tagħhom, ikkawżat minn ċirkustanzi li jammontaw għal forza maġġuri u għalhekk ma kienx “suffiċjentement serju” taħt it-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame. |
|
23. |
L-awtoritajiet Irlandiżi ma invokawx in-nuqqas ta’ riżorsi finanzjarji. Madankollu, huma jargumentaw li l-influss bla preċedent ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li fittxu protezzjoni temporanja jew internazzjonali fl-Irlanda eżawrixxa l-kapaċità ta’ akkomodazzjoni pprovduta minn dawn l-awtoritajiet, b’konsegwenza li, għal perijodu ta’ erba’ xhur u nofs, irġiel adulti li ma kinux miżżewġin u ma kinux vulnerabbli tħallew mingħajr akkomodazzjoni offruta mill-awtoritajiet nazzjonali. Dawn l-awtoritajiet madankollu għamlu l-isforzi kollha raġonevoli sabiex jipprovdu akkomodazzjoni għall-persuni kkonċernati u sabiex jissodisfaw ħtiġijiet oħra ta’ akkoljenza. Għalhekk, il-ksur tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni ma kienx intenzjonat. |
|
24. |
L-awtoritajiet Irlandiżi jargumentaw ukoll li l-forza maġġuri hija fi kwalunkwe każ disponibbli bħala difiża awtonoma taħt id-dritt tal-Unjoni. |
|
25. |
Il-qorti tar-rinviju tinnota li rapport ippubblikat fl‑2020 kien wissa li l-Irlanda kellha tippjana għall-akkoljenza ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali abbażi ta’ madwar 3500 applikazzjoni ġdida fis-sena. Madankollu, wara l-invażjoni Russa tal-Ukraina, bejn Frar 2022 u Mejju 2023 waslu fl-Irlanda kważi 100000 ċittadin ta’ pajjiżi terzi li kienu qegħdin ifittxu protezzjoni temporanja jew internazzjonali, li iktar minn 80000 minnhom kellhom jiġu akkomodati mill-awtoritajiet Irlandiżi. |
|
26. |
Fid-dawl ta’ din is-sitwazzjoni, il-qorti tar-rinviju tqajjem il-kwistjoni tal-possibbiltà li Stat Membru jinvoka forza maġġuri sabiex jevita r-responsabbiltà f’każ ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari meta l-obbligi inkwistjoni jirriżultaw minn drittijiet invjolabbli taħt il-Karta u jkunu espressi f’termini obbligatorji u mhux derogabbli fid-Direttiva 2013/33. |
|
27. |
Jekk tali possibbiltà kellha tiġi rrikonoxxuta, imbagħad ikun meħtieġ li jiġi ddeterminat jekk il-forza maġġuri tistax tiġi invokata fejn ma kienx possibbli li ċ-ċirkustanzi inkwistjoni jiġu ttrattati mingħajr sagrifiċċju eċċessiv, meta ġew adottati l-miżuri raġonevoli kollha jew fejn kien oġġettivament impossibbli li jiġi rrispettat id-dritt tal-Unjoni. In-natura tar-regoli inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tiġġustifika eżami rigoruż, speċjalment peress li l-ħtieġa ta’ kapaċità ta’ akkomodazzjoni permanenti addizzjonali ma baqgħetx imprevedibbli minn ċertu mument. Għalhekk seta’ kien mistenni li l-awtoritajiet Irlandiżi, li kellhom riżorsi finanzjarji suffiċjenti, jagħmlu sforzi sabiex isibu akkomodazzjoni privata għall-persuni kkonċernati, permezz tal-provvista ta’ vawċers ta’ akkomodazzjoni jew ta’ ammonti ogħla ta’ għajnuna finanzjarja, jew sabiex jibnu xelters ta’ emerġenza. |
|
28. |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-High Court (il-Qorti Għolja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
|
III. Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
|
29. |
Ir-rikorrenti, il-Ministru, il-Gvern Taljan, il-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati, u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Ir-rikorrenti, il-Ministru, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet orali fis-seduta li saret fil‑5 ta’ Frar 2025. |
IV. Analiżi
|
30. |
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk Stat Membru jistax jinvoka forza maġġuri bħala difiża għal talba għad-danni bbażata fuq ir-responsabbiltà tal-Istat għal ksur tal-obbligi tad-dritt tal-Unjoni taħt id-Direttiva 2013/33 li jifformaw parti mid-dritt fundamentali għad-dinjità tal-bniedem minqux fl-Artikolu 1 tal-Karta. F’każ ta’ risposta fl-affermattiv, dik il-qorti titlob iktar kjarifika dwar il-kunċett ta’ ksur “suffiċjentement serju” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni u taħt liema kundizzjonijiet tali difiża tista’ tiġi invokata. |
|
31. |
Qabel ma nidħol fil-kwistjoni dwar jekk difiża ta’ forza maġġuri hijiex disponibbli fil-kuntest ta’ talba għad-danni skont il-ġurisprudenza Francovich, għandu jiġi rrilevat li d-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju tidher li hija bbażata fuq is-suppożizzjoni li s-sitwazzjoni inkwistjoni ma taqax taħt l-Artikolu 18(9)(b) tad-Direttiva 2013/33, li jistabbilixxi r-regoli għal każijiet fejn kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni li huma normalment disponibbli huma temporanjament eżawriti. Għalhekk, għandu l-ewwel jiġi eżaminat jekk din id-dispożizzjoni tistax tapplika għaċ-ċirkustanzi preżenti. |
|
32. |
Jekk is-sitwazzjoni inkwistjoni taqa’ taħt l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, din id-dispożizzjoni tistabbilixxi qafas li fih l-Istati Membri għandhom jaġixxu. F’dak il-każ, il-kwistjoni tal-forza maġġuri tqum biss jekk iċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża ma kinux ikkontemplati mil-leġiżlatur. |
|
33. |
F’dan ir-rigward, fis-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023, UFC – Que choisir u CLCV ( 10 ), li tinvolvi d-Direttiva dwar Pakketti tal-Ivvjaġġar ( 11 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, minkejja l-assenza ta’ xi riferiment għall-forza maġġuri f’din id-direttiva, il-kunċett ta’ “ċirkustanzi inevitabbli u straordinarji” jikkonkretizza l-kunċett ta’ “forza maġġuri” fil-kuntest tal-imsemmija direttiva ( 12 ). F’kuntest ieħor, fis-sentenza tas-26 ta’ Settembru 2013, ÖBB-Personenverkehr, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-regolament li jirregola d-drittijiet tal-passiġġieri tal-ferroviji intenzjonalment jonqos milli jeżenta lill-partijiet mir-responsabbiltà minħabba ċirkustanzi inevitabbli u straordinarji ( 13 ). Abbażi ta’ din il-ġurisprudenza, wieħed jista’ jargumenta li, bid-deroga prevista fl-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, il-leġiżlatur tal-Unjoni diġà rregola l-kwistjoni, u b’hekk ma hemmx ħtieġa li tiġi kkunsidrata difiża ġenerali ta’ forza maġġuri. Dan ineħħi l-ħtieġa ta’ diskussjoni dwar id-disponibbiltà tagħha f’talba abbażi tal-ġurisprudenza Francovich. |
|
34. |
Għal din ir-raġuni, dawn il-konklużjonijiet huma strutturati f’żewġ partijiet. L-ewwel, ser neżamina d-definizzjoni ta’ forza maġġuri u nevalwa jekk l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jistax jikkostitwixxi l-espressjoni speċifika tiegħu f’ċirkustanzi fejn ikun hemm eżawriment tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni minħabba influss enormi fl-Irlanda ta’ persuni li jeħtieġu protezzjoni internazzjonali (Sezzjoni A). It-tieni, ser nevalwa d-difiża ta’ forza maġġuri fil-qafas tat-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame, billi nikkunsidra l-implikazzjonijiet tagħha għad-determinazzjoni tal-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju (Sezzjoni B). |
A. Jekk japplikax l‑Artikolu 18(9) tad‑Direttiva 2013/33
1. Il‑portata tad‑difiża tal‑forza maġġuri
|
35. |
Qabelxejn, għandi nfakkar li l-kunċett ta’ forza maġġuri ġie invokat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’diversi oqsma tad-dritt tal-Unjoni u huwa mifhum fil-ġurisprudenza bħala li jirreferi għal “ċirkustanzi esterni għal min jinvokahom, anormali u imprevedibbli, li l-konsegwenzi tagħhom ma setgħux jiġu evitati minkejja d-diliġenza kollha użata” ( 14 ). Peress li l-kunċett ta’ forza maġġuri ma għandux l-istess portata fid-diversi oqsma ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, it-tifsira tiegħu għandha tiġi stabbilita skont il-kuntest legali li fih ikun intiż li jipproduċi l-effetti tiegħu ( 15 ). |
|
36. |
Fil-kuntest ta’ azzjonijiet ta’ ksur taħt l-Artikolu 258 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li forza maġġuri tista’ tikkostitwixxi difiża possibbli għal nuqqas ta’ Stat Membru li jwettaq l-obbligi tiegħu taħt id-dritt tal-Unjoni. Tabilħaqq, ġie rrikonoxxut li Stat Membru li jiltaqa’ ma’ diffikultajiet li jkunu temporanjament insormontabbli li jipprekluduh milli jikkonforma ruħu mal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni jista’ jinvoka sitwazzjoni ta’ forza maġġuri ( 16 ). |
|
37. |
Madankollu, mill-ġurisprudenza jirriżulta li l-livell li jrid jintlaħaq sabiex tintwera l-eżistenza ta’ ċirkustanzi li jammontaw għal forza maġġuri huwa għoli. Anki f’ċirkustanzi anormali u imprevedibbli, Stat Membru huwa meħtieġ li jieħu l-miżuri kollha fis-setgħa tiegħu sabiex jikkonforma mad-dritt tal-Unjoni ( 17 ). Fis-sentenza fil-kawża Vilkas, fil-kuntest ta’ deċiżjoni qafas dwar mandat ta’ arrest Ewropew, it-test tqiegħed f’termini tal-konsegwenzi ta’ azzjonijiet imprevedibbli u li ma setgħux jiġu evitati minkejja d-diliġenza kollha użata mill-awtoritajiet ( 18 ), kunċett li għandu jiġi interpretat b’mod strett ( 19 ). Din il-formulazzjoni ġiet adottata l-iktar reċentement fis-sentenza mogħtija fil-kawża UFC - Que choisir u CLCV ( 20 ). Barra minn hekk, kif tindika l-espressjoni “diffikultajiet li jkunu momentarjament insormontabbli” ( 21 ), l-interpretazzjoni stretta tal-forza maġġuri timplika li, jekk l-avveniment li jikkawża l-inkapaċità ta’ twettiq huwa temporanju, l-obbligu tad-dritt tal-Unjoni jista’ jiġi sospiż biss għat-tul tal-avveniment u għal perijodu raġonevolment qasir. |
|
38. |
Huwa wkoll stabbilit sew li d-diffikultajiet fl-ordinament ġuridiku intern ma jistgħux jiġġustifikaw in-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni ( 22 ). Barra minn hekk, forza maġġuri ma tistax tirreferi għal diffikultajiet ta’ natura interna li jirriżultaw mill-organizzazzjoni politika jew amministrattiva ta’ Stat Membru jew minħabba nuqqas ta’ setgħat, ta’ għarfien, ta’ mezzi jew ta’ riżorsi ( 23 ). |
|
39. |
Fil-ġurisprudenza, l-iktar reċentement matul il-pandemija tal-COVID‑19, xi Stati Membri invokaw il-forza maġġuri minħabba l-kriżi tas-saħħa mingħajr preċedent ( 24 ). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, filwaqt li din il-pandemija kienet tikkostitwixxi ċirkustanza inevitabbli u straordinarja, hija ma kinitx tiġġustifika b’mod awtomatiku sospensjoni ġenerali tal-obbligi taħt id-dritt tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikjediet prova speċifika dwar kif il-pandemija pprekludiet b’mod dirett il-konformità mad-direttiva inkwistjoni u għaliex ma setgħet ittieħdet l-ebda miżura alternattiva sabiex tissodisfa l-obbligi tagħha skont id-dritt tal-Unjoni ( 25 ). |
|
40. |
Fi ftit kliem, Stat Membru li jiltaqa’ ma’ diffikultajiet li jkunu temporanjament insormontabbli li jipprekluduh milli jikkonforma ruħu mal-obbligi speċifiċi tiegħu li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni jista’ jinvoka sitwazzjoni ta’ forza maġġuri, iżda biss għall-perijodu neċessarju sabiex jiġu rrimedjati tali diffikultajiet. |
2. Jekk l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jikkostitwixxix espressjoni speċifika ta’ forza maġġuri
|
41. |
Id-Direttiva 2013/33 tistabbilixxi l-istandards minimi dwar l-akkoljenza ( 26 ). L-Artikolu 17 tagħha jistabbilixxi regoli ġenerali dwar il-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza u kura tas-saħħa ( 27 ). B’mod partikolari, skont l-Artikolu 17(1) u (2) tad-Direttiva 2013/33, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza jkunu disponibbli lill-applikanti għal protezzjoni internazzjonali meta jissottomettu l-applikazzjoni tagħhom għall-protezzjoni internazzjonali. L-Istati Membri għandhom jiżguraw ukoll li l-miżuri adottati għal dawn l-għanijiet jipprovdu standard xieraq ta’ ħajja għall-applikanti, li jiggarantixxi s-sussistenza tagħhom kif ukoll jipproteġilhom is-saħħa fiżika u mentali tagħhom. L-Artikolu 18 tad-Direttiva 2013/33 jistabbilixxi modalitajiet għall-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza. |
|
42. |
L-Artikolu 18(9)(b) tad-Direttiva 2013/33 jipprovdi li: “F’każijiet debitament ġustifikati, l-Istati Membri jistgħu b’mod eċċezzjonali jistabbilixxu modalitajiet għal kondizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza differenti minn dawk li jipprovdi għalihom dan l-Artikolu, għal perjodu raġonevoli li għandu jkun qasir kemm jista’ jkun, meta: […] kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni normalment disponibbli huma temporanjament eżawriti”. Għalhekk jippermetti lill-Istati Membri jiddevjaw eċċezzjonalment mill-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza standard, sakemm tali devjazzjoni tkun debitament iġġustifikata u tapplika biss għal perijodu raġonevoli li jkun qasir kemm jista’ jkun. |
|
43. |
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-derogi, din id-dispożizzjoni għandha tiġi applikata b’mod xieraq sabiex tittratta rekwiżiti preċiżi u sitwazzjonijiet speċifiċi ( 28 ). Barra minn hekk, bħala arranġament eċċezzjonali, l-Artikolu 18(9)(b) tad-Direttiva 2013/33 għandu jiġi interpretat b’mod strett u jimponi fuq l-awtorità li tieħu d-deċiżjoni l-oneru tal-prova tal-eżistenza tal-kundizzjonijiet meħtieġa, fir-rigward ta’ kull deroga ( 29 ). Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex ssodisfatti f’dan il-każ. |
|
44. |
L-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 huwa intiż sabiex jipprovdi ċertu flessibbiltà lill-Istati Membri sabiex jaġixxu f’sitwazzjonijiet straordinarji. Filwaqt li din id-dispożizzjoni ma tużax it-terminu forza maġġuri b’mod espliċitu, hija tirreferi għat-termini “b’mod eċċezzjonali”, “[f]’każijiet debitament ġustifikati” u “perjodu raġonevoli”. Dawn l-elementi jistgħu jinftiehmu bħala l-espressjoni speċifika tal-kundizzjonijiet ta’ forza maġġuri li jikkorrispondu għal ċirkustanzi anormali u imprevedibbli, sal-punt li l-avveniment li jikkawża t-telf tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni jikkorrispondi għal avveniment anormali u imprevedibbli. Għalhekk, din id-dispożizzjoni tista’ tiġi interpretata bħala rikonoxximent leġiżlattiv speċifiku ta’ ċirkustanzi eċċezzjonali li jiġġustifikaw deroga temporanja mill-obbligi stabbiliti fl-Artikolu 18 ta’ din id-direttiva. Waħda minn dawn is-sitwazzjonijiet speċifiċi hija l-eżawriment temporanju tal-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni normalment disponibbli, sakemm jiġi ppruvat li l-avveniment li jikkawża t-telf tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni huwa imprevedibbli u anormali. |
|
45. |
Minn dan isegwi li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jista’ jiġi interpretat fis-sens li jittratta ċirkustanzi straordinarji u b’hekk li jagħti espressjoni konkreta lill-kunċett ta’ forza maġġuri. Meta ċ-ċirkustanzi anormali u imprevedibbli jeżawrixxu l-kapaċità ta’ akkomodazzjoni, u jagħmluha impossibbli li jiġu ggarantiti l-istandards tas-soltu ta’ akkoljenza ( 30 ), is-sitwazzjoni, għall-perijodu meħtieġ sabiex jiġu rrimedjati dawn id-diffikultajiet, taqa’ taħt il-punt (b) ta’ din id-dispożizzjoni. |
|
46. |
F’dan ir-rigward, fis-sentenza tagħha fil-kawża Il-Kummissjoni vs L‑Ungerija (Akkoljenza ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali) ( 31 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “bl-adozzjoni tad-[Direttiva] 2013/33, il-leġiżlatur tal-Unjoni żgura wkoll li jieħu inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni li fiha Stat Membru jkollu jaffaċċja żieda sinjifikattiva ħafna fin-numru ta’ applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali”, u żiedet li “l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jippermett[i] li ssir deroga parzjali mid-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva meta […] il-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni f’ċentri ta’ akkoljenza jkunu eżawriti” ( 32 ). Minn din is-sentenza jista’ jiġi dedott li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jipprevedi ċirkustanzi eċċezzjonali meta l-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni għal applikanti għal protezzjoni internazzjonali jkunu eżawriti. B’mod partikolari, ir-riferiment għal “żieda sinjifikattiva ħafna” fl-applikazzjonijiet għall-protezzjoni internazzjonali jenfasizza b’mod ċar li din id-dispożizzjoni hija intiża sabiex tindirizza sitwazzjonijiet straordinarji pjuttost milli diffikultajiet normali. |
|
47. |
Barra minn hekk, b’analoġija, jekk avveniment bħall-pandemija tal-COVID‑19 kien meqjus bħala avveniment li potenzjalment jaqa’ taħt l-isfera ta’ direttiva bħad-Direttiva dwar il-Pakketti tal-Ivvjaġġar, allura avveniment bħal influss enormi ta’ refuġjati jista’ wkoll jiġi rregolat mil-leġiżlatur u għalhekk ikun jaqa’ fi ħdan qafas ta’ direttiva. Barra minn hekk, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi li ċirkustanzi straordinarji jistgħu jiġu rregolati speċifikament minn leġiżlazzjoni sekondarja fil-qasam tad-dritt tal-konsumatur skont id-Direttiva dwar il-Pakketti tal-Ivvjaġġar, allura wieħed jista’ raġonevolment jistenna li d-drittijiet soċjali fundamentali – bħal ma huma dawk taħt id-Direttiva 2013/33 – jistgħu wkoll ikunu suġġetti għal regolamentazzjoni mil-leġiżlatur f’sitwazzjonijiet estremi, bħal influss enormi ta’ refuġjati li jeżawrixxi l-kapaċità eżistenti ta’ akkomodazzjoni, sakemm is-sitwazzjoni ma tkunx prevedibbli peress li tkun eċċediet kwalunkwe tbassir raġonevoli. |
|
48. |
Madankollu, tali influss enormi ta’ refuġjati ma jistax jitqies li jikkostitwixxi sitwazzjoni eċċezzjonali għal żmien illimitat peress li, f’ċertu mument, din is-sitwazzjoni titlef il-kwalifika tagħha ta’ avveniment anormali u imprevedibbli. Ir-riferiment għal “perjodu raġonevoli” fl-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jikkorrobora din l-interpretazzjoni. Barra minn hekk, din id-dispożizzjoni fiha rekwiżit ta’ “każijiet debitament ġustifikati” li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, jimplika prova speċifika li turi li influss enormi ta’ persuni li qegħdin ifittxu protezzjoni impedixxa l-osservanza tad-direttiva inkwistjoni. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet ġewx issodisfatti f’dan il-każ. |
|
49. |
Dan jissuġġerixxi li, f’dan il-każ, l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 għandu jitqies bħala d-difiża xierqa sakemm ir-riżoluzzjoni tad-diffikultajiet iddum għal perijodu raġonevoli. Minn dan isegwi li, ladarba dan il-perijodu jintemm, l-Istat Membru ma jistax jibqa’ jinvoka din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 18(9)(a) u (b) ta’ din id-direttiva jittratta żewġ xenarji speċifiċi ħafna, jiġifieri l-evalwazzjoni tal-ħtiġijiet speċifiċi tar-rikorrenti (a) u l-eżawriment temporanju tal-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni (b). Minn dan isegwi li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 ma jirregolax xenarji oħra (bħal diżastri naturali jew gwerer, li ġew diskussi waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja) fejn l-akkomodazzjoni hija ineżistenti jew assenti minħabba diffikultajiet insuperabbli li jseħħu fi ħdan jew fil-viċinanzi tal-Istat Membru kkonċernat. Għalhekk, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 bħala espressjoni speċifika ta’ forza maġġuri ma tipprekludix il-fatt li l-Istati Membri jistgħu jinvokaw forza maġġuri bħala difiża ġenerali f’xenarji oħra. |
|
50. |
Bħala konklużjoni, minħabba l-funzjoni ċara tiegħu bħala deroga limitata għal ċirkustanzi eċċezzjonali, l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 għandu jitqies bħala espressjoni speċifika ta’ forza maġġuri. Għalhekk, influss enormi ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali ma jistax jammonta għal difiża awtonoma ta’ forza maġġuri, peress li din id-dispożizzjoni diġà tipprovdi qafas għat-trattament ta’ tali influssi. Fil-kawża preżenti, l-awtoritajiet ta’ Stat Membru ma jistgħux jinvokaw forza maġġuri bħala difiża għan-nuqqas tagħhom li jipprovdu għall-ħtiġijiet bażiċi ta’ applikant għal protezzjoni internazzjonali barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 ( 33 ). |
|
51. |
Madankollu, jekk is-sitwazzjoni ma tikkonċernax eżawriment temporanju tal-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni minħabba numru kbir ta’ applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali, allura forza maġġuri – bħala difiża separata u iktar ġenerali – tista’ tikseb rilevanza bħala parti mit-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame. |
|
52. |
Minn dan isegwi li sitwazzjoni ta’ eżawriment temporanju tal-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni minħabba influss enormi ta’ refuġjati taqa’ taħt l-Artikolu 18(9)(b) tad-Direttiva 2013/33, sakemm il-qorti tar-rinviju tivverifika li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni huma ssodisfatti. F’dak il-każ, id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju għandhom jiġu fformulati mill-ġdid, peress li l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame huma eżaminati bis-suppożizzjoni li l-Artikolu 18(9) ta’ din id-direttiva jirregola s-sitwazzjoni inkwistjoni. |
3. Formulazzjoni mill-ġdid tad‑domanda preliminari
|
53. |
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 huwa applikabbli għal sitwazzjoni ta’ influss enormi ta’ persuni li japplikaw għal protezzjoni internazzjonali li twassal għall-eżawriment tal-kapaċità ordinarja ta’ akkomodazzjoni fl-Istat Membru ospitanti, id-domandi magħmula għandhom jiġu fformulati mill-ġdid fis-sens li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, moqri fid-dawl tad-dritt għad-dinjità tal-bniedem minqux fl-Artikolu 1 tal-Karta, u in vista tal-funzjoni ċara tiegħu bħala deroga limitata għal ċirkustanzi eċċezzjonali, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi, fil-kuntest ta’ talba għad-danni, lil dan l-Istat Membru milli jinvoka forza maġġuri minħabba l-eżawriment ta’ tali kapaċità ta’ akkomodazzjoni. |
4. L‑applikazzjoni tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame
a) Kondotta bi ksur tad-dritt tal-Unjoni
|
54. |
Peress li l-Artikoli 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33 jistabbilixxu l-obbligu ġenerali li jiġu pprovduti kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza, inkluż l-akkomodazzjoni, in-nuqqas ta’ konformità ma’ dawn id-dispożizzjonijiet tipikament jikkostitwixxi ksur. Madankollu, jekk l-Artikolu 18(9) ta’ din id-direttiva jippermetti deroga f’każijiet ta’ eżawriment temporanju tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni u jiġi interpretat bħala espressjoni ta’ forza maġġuri, allura n-nuqqas tal-Istat Membru li jipprovdi akkomodazzjoni jista’ mhux neċessarjament jitqies bħala illegali, sakemm il-kundizzjonijiet għall-invokazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jkunu ssodisfatti. F’dak il-każ, il-ksur fis-sens tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame ma jkunx jirriżulta direttament mill-Artikoli 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33, iżda pjuttost minn applikazzjoni potenzjalment ħażina jew minn invokazzjoni ħażina tal-Artikolu 18(9) ta’ din id-direttiva. Jekk Stat Membru indebitament jinvoka l-forza maġġuri skont l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 mingħajr ma jissodisfa l-kundizzjonijiet tiegħu, allura l-ksur ikun jirrigwarda din id-dispożizzjoni stess. |
|
55. |
Konsegwentement, jekk l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jiġi applikat b’mod żbaljat – pereżempju, jekk il-kundizzjonijiet għad-deroga ma jiġux issodisfatti – allura l-Istat Membru jista’ xorta jkun qiegħed jikser l-obbligi tiegħu taħt din id-direttiva. F’tali każ, tista’ tinħoloq responsabbiltà tal-Istat, sakemm il-ksur ikun suffiċjentement serju fis-sens tad-dritt tal-Unjoni. |
b) Ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni
1) It-test stabbilit mill-ġurisprudenza
|
56. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fejn l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni, ksur suffiċjentement serju jfisser ksur manifest u gravi mill-Istat Membru tal-limiti li huma imposti fuq din il-marġni ( 34 ). Għalhekk, jingħad li t-test tal-Brasserie du pêcheur u Factortame huwa “dipendenti fuq id-diskrezzjoni” ( 35 ). |
|
57. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punt 55 tas-sentenza Brasserie du pêcheur u Factortame, iddikjarat li l-kriterju deċiżiv sabiex ksur tad-dritt tal-Unjoni jiġi meqjus gravi biżżejjed huwa jekk l-Istat Membru jew l-istituzzjoni tal-Unjoni kkonċernati b’mod manifest u gravi injoraw il-limiti fuq is-setgħa ta’ evalwazzjoni tagħhom. Fir-rigward tal-evalwazzjoni dwar jekk Stat Membru injorax b’mod manifest u gravi l-limiti imposti fuq is-setgħa ta’ evalwazzjoni tiegħu, il-Qorti tal-Ġustizzja elenkat ċerti fatturi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni ( 36 ). Fil-punt 56 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-fatturi li l-qorti kompetenti tista’ tieħu inkunsiderazzjoni jinkludu ċ-ċarezza u l-preċiżjoni tar-regola miksura, kemm hija wiesgħa s-setgħa ta’ evalwazzjoni li r-regola miksura tħalli lill-awtoritajiet nazzjonali jew tal-Unjoni, in-natura intenzjonali jew involontarja tan-nuqqas imwettaq jew id-dannu kkawżat, in-natura skużabbli jew le ta’ żball eventwali ta’ dritt ( 37 ), il-fatt li l-attitudni ta’ istituzzjoni tal-Unjoni setgħet tikkontribwixxi għan-nuqqas, u l-adozzjoni jew iż-żamma fis-seħħ ta’ miżuri jew ta’ prattiki nazzjonali li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni ( 38 ). Fi kwalunkwe każ, ksur tad-dritt tal-Unjoni huwa suffiċjentement serju meta jibqa’ jeżisti minkejja li tkun ingħatat sentenza li tikkonstata n-nuqqas allegat, deċiżjoni preliminari jew l-eżistenza ta’ ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita sewwa fil-qasam, li minnhom jirriżulta li l-aġir inkwistjoni jikkostitwixxi ksur ( 39 ). |
|
58. |
Madankollu, fil-każ li l-Istat Membru kellu setgħa ta’ evalwazzjoni kunsiderevolment imnaqqsa, jekk mhux ineżistenti, is-sempliċi ksur tad-dritt tal-Unjoni jista’ jkun biżżejjed sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju ( 40 ). |
2) Jekk l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 iħallix diskrezzjoni lill-Istati Membri
|
59. |
L-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jidher li jħalli ċertu marġni ta’ evalwazzjoni lill-Istati Membri dwar kif jittrattaw sitwazzjonijiet fejn il-kapaċità ta’ akkomodazzjoni hija eżawrita. F’dan ir-rigward, din id-dispożizzjoni tippermetti lill-Istati Membri b’mod eċċezzjonali jistabbilixxu modalitajiet għal kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza differenti meta l-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni jkunu temporanjament eżawriti. Dan jindika li l-Istati Membri għandhom ċerta flessibbiltà sabiex jiddeċiedu kif jipprovdu kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza meta l-akkomodazzjoni ma tkunx disponibbli. F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 ma jiddefinixxix b’mod preċiż kif l-Istati Membri għandhom jittrattaw in-nuqqas ta’ kapaċità, li jimplika li huma għandhom ċerta setgħa ta’ evalwazzjoni sabiex jiddeċiedu liema miżuri speċifiċi għandhom jieħdu – jekk permezz ta’ xelters ta’ emerġenza, ta’ akkomodazzjoni temporanja, ta’ appoġġ finanzjarju, jew ta’ soluzzjonijiet oħra. Tali konklużjoni hija sostnuta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tagħmilha ċara li l-obbligu li jiġu pprovduti kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza huwa obbligatorju, iżda l-Istati Membri għandhom ċerta setgħa ta’ evalwazzjoni dwar kif dan għandu jinkiseb ( 41 ). |
|
60. |
Pereżempju, fis-sentenza tagħha Saciri, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-Istati Membri għandhom setgħa ta’ evalwazzjoni fl-għażla ta’ kif jipprovdu kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza – jew permezz ta’ akkomodazzjoni diretta jew fil-forma ta’ allowances finanzjarji. Madankollu, kif ġustament enfasizzat il-Kummissjoni waqt is-seduta, din is-setgħa ta’ evalwazzjoni tapplika għall-mezzi iżda mhux għall-prinċipju. Filwaqt li dik is-sentenza indirizzat obbligi ġenerali ta’ akkoljenza iktar milli derogi skont l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, il-prinċipju li l-Istati Membri għandhom ċertu flessibbiltà fl-implimentazzjoni fl-ambitu tar-restrizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni huwa rilevanti wkoll f’din il-kawża. |
|
61. |
Għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jistabbilixxi kemm il-bażi kif ukoll il-limitu tas-setgħa tal-Istati Membri li jidderogaw mill-Artikolu 18(1) sal-Artikolu 18(8) – u mhux mill-obbligi usa’ previsti fid-direttiva jew fid-dritt tal-ażil tal-Unjoni inġenerali. L-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jagħti biss setgħa ta’ evalwazzjoni limitata ħafna lill-Istati Membri, peress li jirreferi għall-iffissar ta’ “modalitajiet […] differenti” għal kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza. Barra minn hekk, l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 jistabbilixxi, f’termini inekwivoċi, obbligu li jiġu koperti l-“ħtiġiet bażiċi” tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali. Minn dan isegwi li, filwaqt li l-Istati Membri jistgħu jagħżlu l-metodu għall-għoti tal-kundizzjonijiet ta’ akkoljenza, ma jistgħux jevitaw l-obbligi tagħhom taħt id-dritt tal-Unjoni li jipprovdu għal bżonnijiet bażiċi, bħal akkomodazzjoni xierqa lill-applikanti għal protezzjoni internazzjonali ( 42 ), sabiex jiġi żgurat li d-drittijiet fundamentali ta’ dawn l-applikanti jiġu rrispettati. |
|
62. |
F’dan ir-rigward, huwa importanti li jiġi rrilevat li d-Direttiva 2013/33 għandha l-għan li tiżgura li d-dritt fundamentali għad-dinjità tal-bniedem minqux fl-Artikolu 1 tal-Karta, li huwa marbut mill-qrib mal-Artikolu 4 tal-Karta ( 43 ), jiġi rrispettat bis-sħiħ. Id-dritt għad-dinjità tal-bniedem huwa dritt assolut u mhux derogabbli ( 44 ), li jifforma l-pedament ta’ drittijiet fundamentali oħra, u ma jistax jiġi limitat. |
|
63. |
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ripetutament ikkonfermat li l-istruttura ġenerali u l-għan tad-Direttiva 2013/33, kif ukoll l-osservanza tal-invjolabbiltà tad-dinjità tal-bniedem taħt l-Artikolu 1 tal-Karta, jipprekludu b’mod assolut lill-Istati Membri milli jonqsu milli jipprovdu lil min ifittex ażil, anki b’mod temporanju, il-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza minimi stabbiliti f’din id-direttiva ( 45 ). Fir-rigward tan-natura tal-istandards minimi meħtieġa mill-Istati Membri, il-premessa 11 tad-Direttiva 2013/33 tgħid li l-applikanti għal protezzjoni internazzjonali għandhom jiġu żgurati “standard ta’ ħajja dinjituż” ( 46 ). |
|
64. |
B’mod partikolari, fis-sentenza Saciri, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li, kemm jekk il-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza jingħataw in natura kif ukoll jekk jingħataw f’forma ta’ allowances jew ta’ vawċers, dawn għandhom ikunu biżżejjed “għall-bżonnijiet fundamentali tal-applikanti għall-ażil” ( 47 ), jiġifieri għandhom ikunu biżżejjed sabiex jiġi żgurat lilhom livell ta’ ħajja dinjituż u adegwat għas-saħħa, kif ukoll sabiex jiżguraw is-sussistenza tagħhom, b’mod partikolari billi jippermettulhom li jkollhom akkomodazzjoni, jekk ikun meħtieġ, fis-suq privat tal-kera ( 48 ). Għall-finijiet ta’ din il-kawża, għandu jiġi rrilevat li l-Qorti tal-Ġustizzja speċifikament iddeċidiet li huma l-Istati Membri li għandhom jiżguraw l-osservanza mill-awtoritajiet nazzjonali tal-istandards minimi għall-akkoljenza tal-applikanti għall-ażil, peress li s-saturazzjoni tan-netwerks tal-akkoljenza ma tistax tiġġustifika xi deroga mill-osservanza ta’ dawn l-istandards ( 49 ). |
|
65. |
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rispett tad-dinjità tal-bniedem fis-sens tal-Artikolu 1 tal-Karta jeżiġi li l-persuna kkonċernata ma ssibx ruħha f’sitwazzjoni ta’ deprivazzjoni materjali estrema, li ma tħallihiex tissodisfa l-ħtiġijiet l-iktar bażiċi tagħha, bħalma huma dawk li jkollha fejn tgħix, li tiekol, li jkollha x’tilbes u li tinħasel, u li b’hekk iddgħajjef is-saħħa fiżika jew mentali tagħha jew li tqiegħda fi stat ta’ degradazzjoni inkompatibbli mad-dinjità tal-bniedem ( 50 ). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jkun hemm ksur tal-Artikolu 4 tal-Karta fil-każ fejn l-indifferenza tal-awtoritajiet ta’ Stat Membru jkollha l-konsegwenza li persuna kompletament dipendenti fuq l-għajnuna pubblika ssib ruħha, indipendentement mill-volontà tagħha u mill-għażliet personali tagħha, f’sitwazzjoni ta’ deprivazzjoni materjali estrema, li ma tħallihiex tissodisfa l-ħtiġijiet l-iktar bażiċi tagħha, bħalma huma b’mod partikolari dawk li tiekol, li tinħasel u li jkollha fejn tgħix, u li ddgħajjef is-saħħa fiżika jew mentali tagħha jew li tpoġġiha fi stat ta’ degradazzjoni inkompatibbli mad-dinjità tal-bniedem ( 51 ). |
|
66. |
F’dan ir-rigward, f’kawża dwar l-irtirar tal-benefiċċju tal-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat mill-ġdid li nuqqas li jiġu pprovduti s-sett sħiħ ta’ kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza jew dawk relatati mal-akkomodazzjoni, mal-ikel jew mal-ħwejjeġ, anki jekk b’mod temporanju, ma jkunx jista’ jiġi rrikonċiljat mal-obbligu li jiġi żgurat livell ta’ għajxien dinjituż għall-applikant, peress li dan ikun iċaħħad lil dan l-applikant mill-possibbiltà li jissodisfa l-ħtiġijiet l-iktar bażiċi tiegħu, bħalma huma dawk li jkollu fejn jgħix, li jiekol, li jkollu x’jilbes u li jinħasel ( 52 ). |
|
67. |
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, jiena tal-fehma li l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, moqri fid-dawl tad-dritt għad-dinjità tal-bniedem u għall-protezzjoni kontra trattament inuman jew degradanti minqux fl-Artikoli 1 u 4 tal-Karta, għandu jiġi interpretat, l-ewwel, bħala espressjoni speċifika ta’ forza maġġuri, minħabba l-funzjoni ċara tiegħu bħala deroga limitata għal ċirkustanzi eċċezzjonali; it-tieni, bħala li japplika għal sitwazzjoni ta’ influss enormi ta’ persuni li japplikaw għall-protezzjoni internazzjonali li twassal għall-eżawriment tal-kapaċità ordinarja ta’ akkomodazzjoni fl-Istat Membru ospitanti; u, it-tielet, bħala li jipprekludi, fil-kuntest ta’ talba għad-danni, lil tali Stat Membru milli jinvoka forza maġġuri minħabba l-eżawriment tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni b’riżultat ta’ tali influss. |
|
68. |
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li l-kawża ma tistax tiġi riżolta abbażi tal-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 u tqis li huwa meħtieġ li tiġi eżaminata l-applikabbiltà tal-forza maġġuri bħala difiża awtonoma, imbagħad inressaq il-punti li ġejjin b’mod sussidjarju. |
B. Forza maġġuri bħala difiża awtonoma
|
69. |
Bis-suppożizzjoni li l-forza maġġuri tista’ tiġi invokata bħala difiża awtonoma fil-konfront ta’ talba għad-danni minħabba ksur minn Stat Membru tad-Direttiva 2013/33, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk din id-difiża hijiex applikabbli fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża. |
1. L-identifikazzjoni tar-regola miksura mill-Istat Membru kkonċernat
|
70. |
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li l-qorti tar-rinviju ma identifikatx liema regola tad-Direttiva 2013/33 ġiet miksura mill-Istat Membru kkonċernat. Minflok, hija tibbaża ruħha fuq ksur tal-“obbligi tad-dritt tal-Unjoni” li huma imposti minn “drittijiet invjolabbli tal-Karta (hawnhekk, l-Artikolu 1), u li huma espressi f’termini obbligatorji, mhux derogabbli f’[dik id-direttiva], u li jirrelataw mal-ħtiġijiet l-iktar bażiċi meħtieġa għal standard minimu ta’ dinjità tal-bniedem”. |
|
71. |
Fil-fehma tiegħi, qabel ma tiġi applikata t-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame, huwa importanti li tiġi identifikata r-regola li ġiet miksura mill-Istat Membru kkonċernat. |
|
72. |
F’dan ir-rigward, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jidher li, meta tiġi invokata bħala mezz ta’ nuqqas ta’ konformità mad-Direttiva 2013/33, il-forza maġġuri topera bħala “ġustifikazzjoni ġenerali”, peress li hija intiża li tiġġustifika n-nuqqas ta’ konformità mad-dispożizzjonijiet kollha ta’ din id-direttiva. Madankollu, fl-eżami tat-talbiet tar-rikorrenti, jidher li r-regoli li ġew miksura mill-Irlanda huma stabbiliti fl-Artikoli 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33. Filwaqt li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tidentifika r-regola speċifika li ġiet miksura, għall-finijiet preżenti huwa preżunt li r-regola inkwistjoni tinsab f’dawn iż-żewġ artikoli tad-Direttiva 2013/33. |
2. It-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame u l-evalwazzjoni tas-setgħa ta’ evalwazzjoni
|
73. |
Il-Ministru jsostni li, fir-rigward tal-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju, il-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni, inter alia, in-natura intenzjonali jew involontarja tal-ksur, in-natura skużabbli jew le ta’ żball ta’ dritt, u l-attitudni adottata mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Huwa jsostni, essenzjalment, li l-influss enormi ta’ refuġjati Ukraini wara l-bidu tal-gwerra fl‑2022 u ż-żieda fin-numru ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali wara l-pandemija tal-COVID‑19 jikkostitwixxu sitwazzjoni ta’ forza maġġuri tant li l-ksur tad-drittijiet tar-rikorrenti kien involontarju. |
|
74. |
Kif ġie spjegat iktar ’il fuq, it-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame tiddependi mill-marġni ta’ evalwazzjoni ( 53 ). F’dan ir-rigward, wieħed għandu jagħmel distinzjoni bejn, minn naħa, ksur ta’ “ħtiġijiet bażiċi” fis-sens tal-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 u, min-naħa l-oħra, ksur tal-obbligi l-oħra li jinsabu fl-Artikoli 17 u 18 ta’ din id-direttiva, peress li l-Istati Membri ma jgawdux mill-istess grad ta’ setgħa ta’ evalwazzjoni meta jimplimentaw dawn id-dispożizzjonijiet. B’differenza mill-kunċett ta’ “ħtiġijiet bażiċi” stabbilit fl-aħħar sentenza tal-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33 ( 54 ), l-obbligi l-oħra stabbiliti fl-Artikoli 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33 jippermettu setgħa ta’ evalwazzjoni f’ċerti oqsma, bħall-modalitajiet sabiex jiġu ssodisfatti l-ħtiġijiet materjali tal-applikant għal protezzjoni internazzjonali li jistgħu jmorru lil hinn milli jiġu ssodisfatti l-bżonnijiet bażiċi tiegħu. |
|
75. |
Tabilħaqq, l-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, in fine, jistabbilixxi standard minimu mhux derogabbli ta’ “ħtiġijiet bażiċi” fil-qafas usa’ tal-Artikoli 17 u 18 ta’ din id-direttiva. Huwa jfittex li jiżgura li l-Istati Membri jibqgħu marbuta b’rekwiżit assolut li jissalvagwardjaw il-ħtiġijiet bażiċi tal-applikanti, u b’hekk essenzjalment jegħleb kull setgħa ta’ evalwazzjoni mogħtija lill-Istati Membri meta jonqsu milli jkopru l-ħtiġijiet bażiċi tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali. Fir-rigward tar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-kunċett ta’ “ħtiġijiet bażiċi”, interpretati fid-dawl tal-Artikolu 1 tal-Karta, huwa ċar li l-Istati Membri ma jgawdu minn ebda setgħa diskrezzjonali dwar jekk jistgħux ikopru dawn il-ħtiġijiet bażiċi. Għaldaqstant, sempliċi nuqqas li jiġu ssodisfatti dawn il-ħtiġijiet bażiċi huwa fih innifsu biżżejjed sabiex jikkostitwixxi ksur suffiċjentement serju, mingħajr il-ħtieġa li jiġu kkunsidrati elementi addizzjonali taħt it-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame. |
|
76. |
Tali interpretazzjoni ta’ dan it-test hija, barra minn hekk, konformi mal-Karta, peress li l-kunċett ta’ “ħtiġijiet bażiċi” huwa intrinsikament marbut mad-dinjità tal-bniedem li, kif spjegajt iktar ’il fuq, huwa dritt assolut u mhux derogabbli, li jifforma l-pedament ta’ drittijiet fundamentali oħra, u ma jistax jiġi limitat ( 55 ). Dan ifisser li sempliċi ksur ta’ obbligu impost mill-Artikolu 1 tal-Karta huwa dejjem serju. L-invjolabbiltà fis-sens tal-Artikolu 1 tal-Karta tfisser li din il-protezzjoni qatt ma tista’ titneħħa, lanqas f’każijiet ta’ emerġenza ( 56 ). |
|
77. |
Għaldaqstant, fil-kuntest tat-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame, in-nuqqas ta’ konformità mal-obbligu li jiġu ggarantiti ħtiġijiet bażiċi jikser id-dinjità umana tal-persuna kkonċernata, li awtomatikament jirrendih suffiċjentement gravi. |
|
78. |
Fil-kawża preżenti, il-kwistjoni hija jekk il-forza maġġuri tistax tiġġustifika n-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu li jiġu koperti l-“ħtiġijiet bażiċi” tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali, li hija intrinsikament marbuta mad-dritt fundamentali għad-dinjità tal-bniedem. Fil-fehma tiegħi, jekk il-ksur jolqot drittijiet assoluti, bħad-dinjità tal-bniedem, huwa diffiċli li tiġi invokata forza maġġuri – preċiżament għaliex tali drittijiet ma humiex derogabbli. |
|
79. |
Peress li d-Direttiva 2013/33 timplimenta obbligi ta’ drittijiet fundamentali, hija għandha tiġi interpretata skont l-Artikoli 1 u 4 tal-Karta li, skont l-obbligu taħt l-Artikolu 52(3) tal-Karta, għandhom jinqraw fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”) fir-rigward tal-Artikolu 3 KEDB. Din il-ġurisprudenza għandha tiġi kkunsidrata sabiex jiġi ddeterminat jekk Stat Membru naqasx milli jkopri l-“ħtiġijiet bażiċi”, fis-sens tal-Artikolu 18(9) ta’ din id-direttiva, ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali. |
|
80. |
F’dan ir-rigward, huwa importanti li wieħed jinnota li, fis-sentenza tagħha tat‑2 ta’ Lulju 2020, N.H. et vs Franza ( 57 ), il-Qorti EDB sabet li Franza kienet kisret l-Artikolu 3 KEDB f’ċirkustanzi fejn l-applikanti għall-ażil kienu ġew imċaħħda minn bżonnijiet bażiċi bħal kenn u aċċess għas-sanità. L-evalwazzjoni tal-Qorti EDB kienet ibbażata fuq diversi kriterji ewlenin, inklużi, l-ewwel, il-kundizzjonijiet materjali tal-għajxien tal-applikanti għall-protezzjoni internazzjonali waqt li kienu qegħdin jistennew l-eżitu tal-applikazzjonijiet tagħhom għall-ażil; it-tieni, it-tul ta’ żmien li matulu r-rikorrenti kienu ġarrbu dawn il-kundizzjonijiet u n-nuqqas ta’ appoġġ adegwat matul dak iż-żmien ( 58 ), it-tielet, l-eżistenza tal-obbligu pożittiv tal-Istat ( 59 ); ir-raba’, il-vulnerabbiltà partikolari tar-rikorrenti bħala persuni li jfittxu ażil; u l-ħames, jekk l-awtoritajiet nazzjonali kinux ħadu l-passi meħtieġa sabiex jiżguraw li r-rikorrenti jkollhom aċċess għal akkomodazzjoni jew għal forom oħra ta’ għajnuna soċjali. In-nuqqas ta’ azzjoni f’waqtha u b’mod effettiv ikkontribwixxa għall-konstatazzjoni ta’ ksur ( 60 ). |
|
81. |
F’dan ir-rigward, is-sentenza tal-Qorti EDB fil-kawża N.H. et vs Franza tiddefinixxi l-limitu li taħtu l-kundizzjonijiet materjali jsiru inumani jew degradanti. Dan ifisser li d-dritt tal-Unjoni ma jistax jiġi interpretat b’tali mod li jippermetti lill-Istati Membri japplikaw standards nazzjonali iktar baxxi. Għalhekk, fl-interpretazzjoni tad-Direttiva 2013/33, ir-rekwiżiti ta’ akkomodazzjoni adegwata, li wieħed ikollu mezzi suffiċjenti sabiex iżomm livell ta’ għajxien dinjituż u ta’ aċċess għall-kura medika ma jistgħux ikunu inqas minn dak meħtieġ mill-Artikolu 1 tal-Karta. Fin-nuqqas, dawn l-istandards iktar baxxi jistgħu jesponu lill-persuni li jfittxu ażil għal kundizzjonijiet li jammontaw għal trattament inuman jew degradanti. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, fis-sentenza Ibrahim et, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddefinixxietx il-limitu ta’ severità b’riferiment għall-ġurisprudenza tal-Qorti EDB dwar l-Artikolu 3 KEDB, iżda b’riferiment għal-limitu adottat fis-sentenza Jawo, jiġifieri “sitwazzjoni ta’ deprivazzjoni materjali estrema” ( 61 ). Barra minn hekk, jidher li l-grad ta’ tbatija tal-individwi li huwa meħtieġ sabiex tiskatta l-applikazzjoni tal-Artikolu 1 tal-Karta huwa l-fattur determinanti ewlieni tas-severità tal-ksur, pjuttost milli l-intenzjoni jew it-tort tal-Istat. |
|
82. |
Minn dan isegwi li, jekk Stat Membru jonqos milli jipprovdi akkomodazzjoni bażika, mezzi ta’ sussistenza jew kura medika, huwa jikser l-Artikoli 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33, flimkien mal-Artikoli 1 u 4 tal-Karta. Għalhekk, Stat Membru huwa prekluż milli jinvoka forza maġġuri sabiex jiġġustifika n-nuqqas tiegħu li jipprovdi għall-ħtiġijiet bażiċi ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali. Barra minn hekk, anki jekk wieħed jaċċetta li Stat Membru jista’ jonqos milli jikkonforma ma’ ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva minħabba forza maġġuri, xorta waħda jkollu dmir attiv li jipproteġi d-dinjità tal-bniedem ( 62 ). |
|
83. |
Minn dan isegwi wkoll, għall-finijiet tat-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame – jekk il-Qorti tal-Ġustizzja teżaminaha xorta waħda – li l-Istati Membri ma għandhom ebda setgħa ta’ evalwazzjoni li jbaxxu l-livell ta’ protezzjoni taħt l-istandards minimi meħtieġa mill-Artikoli 1 u 4 tal-Karta, li għandhom l-għan li jipprevjenu trattament inuman jew degradanti. Filwaqt li l-Istati Membri għandhom ċertu marġni ta’ evalwazzjoni dwar kif jorganizzaw u jimplimentaw il-kundizzjonijiet ta’ akkoljenza, huma marbuta li jilħqu dak il-limitu minimu ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali meta jimplimentaw id-Direttiva 2013/33. Jekk l-Irlanda naqset milli tagħmel dan, li hija kwistjoni li għandha tivverifika l-qorti tar-rinviju, l-argument imressaq mill-Ministru, li jgħid li d-difiża ta’ forza maġġuri hija ġġustifikata f’dan il-każ, peress li l-ksur u d-dannu li jirriżulta ma kinux intenzjonati jew kienu involontarji, u li l-iżball inkwistjoni kien skużabbli, ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-applikazzjoni tat-tieni parti tat-test Brasserie du pêcheur u Factortame. |
|
84. |
Fl-aħħar, il-Ministru jsostni li l-isforzi fil-livell tal-Unjoni sabiex jiġi stabbilit Patt dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil, immirati sabiex tinkiseb distribuzzjoni iktar ġusta tal-applikazzjonijiet għal protezzjoni internazzjonali, jammontaw għal “pożizzjoni meħuda minn istituzzjoni [tal-Unjoni]” taħt it-test Brasserie du pêcheur u Factortame. Skont il-Ministru, dan il-patt jirrifletti r-rikonoxximent tal-Unjoni Ewropea li l-qafas leġiżlattiv attwali ma jiżgurax distribuzzjoni ġusta tal-applikazzjonijiet għall-ażil. F’dan ir-rigward, huwa importanti li jiġi enfasizzat li dan il-patt ma jissostitwixxix, ma jimmodifikax u ma jissospendix b’mod retroattiv id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2013/33. Sakemm jiġu adottati bidliet leġiżlattivi u jkunu daħlu fis-seħħ, l-Istati Membri jibqgħu marbuta bir-regoli eżistenti u għandhom jiżguraw il-konformità magħhom. Minn dan isegwi li l-Ministru ma jistax jinvoka l-adozzjoni tal-Patt dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil bħala mezz sabiex jiġġustifika n-nuqqas tal-Irlanda li tkopri l-ħtiġijiet bażiċi tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali. Barra minn hekk, għalkemm dan il-patt jirrikonoxxi nuqqasijiet fil-qafas leġiżlattiv attwali tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Ażil, dan ma jfissirx li jikkostitwixxi ammissjoni ta’ mġiba legali ħażina fil-livell tal-Unjoni. Tali rikonoxximent ma huwiex ekwivalenti għal pożizzjoni istituzzjonali li tipproteġi lill-Istati Membri mir-responsabbiltà fir-rigward ta’ ksur tad-drittijiet fundamentali mwettqa fil-passat. |
|
85. |
Minn dan isegwi li jekk Stat Membru jonqos milli jipprovdi bżonnijiet bażiċi għal applikant għal protezzjoni internazzjonali, huwa jikser l-Artikoli 17 u 18 tad-Direttiva 2013/33 flimkien mal-Artikoli 1 u 4 tal-Karta, u huwa prekluż milli jinvoka forza maġġuri sabiex jiġġustifika dan in-nuqqas. |
V. Konklużjoni
|
86. |
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej: L-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 li tistabbilixxi l-istandards dwar l-akkoljenza ta’ applikanti għall-protezzjoni internazzjonali, moqri fid-dawl tad-dritt għad-dinjità tal-bniedem u għall-protezzjoni kontra trattament inuman jew degradanti minquxa fl-Artikoli 1 u 4 tal-Karta, għandu jiġi interpretat, l-ewwel, bħala espressjoni speċifika ta’ forza maġġuri, minħabba l-funzjoni ċara tiegħu bħala deroga limitata għal ċirkustanzi eċċezzjonali; it-tieni, bħala li japplika għal sitwazzjoni ta’ influss enormi ta’ persuni li japplikaw għall-protezzjoni internazzjonali li twassal għall-eżawriment tal-kapaċità ordinarja ta’ akkomodazzjoni fl-Istat Membru ospitanti; u, it-tielet, bħala li jipprekludi, fil-kuntest ta’ talba għad-danni, lil tali Stat Membru milli jinvoka forza maġġuri minħabba l-eżawriment tal-kapaċità ta’ akkomodazzjoni b’riżultat ta’ tali influss. |
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
( 2 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 (ĠU 2013, L 180, p. 96).
( 3 ) Sentenza tad‑19 ta’ Novembru 1991 (C‑6/90 u C‑9/90, EU:C:1991:428, punt 35).
( 4 ) Sentenza tal‑5 ta’ Marzu 1996 (C‑46/93 u C‑48/93, EU:C:1996:79, punt 31).
( 5 ) Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Deutsche Umwelthilfe (C‑752/18, EU:C:2019:1114, punt 54).
( 6 ) Ara wkoll is-sentenzi tat‑28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 22); tat‑18 ta’ Jannar 2022, Thelen Technopark Berlin (C‑261/20, EU:C:2022:33, punt 44); u tat‑28 ta’ Ġunju 2022, Il-Kummissjoni vs Spanja (Ksur tad-dritt tal-Unjoni mil-leġiżlatur) (C‑278/20, EU:C:2022:503, punt 31). Dan il-prinċipju japplika għall-każijiet kollha ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni minn Stat Membru, irrispettivament mill-awtorità pubblika li kienet l-awtur ta’ dan il-ksur (sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Deutsche Umwelthilfe,C‑752/18, EU:C:2019:1114, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 7 ) Sentenza tat‑13 ta’ Marzu 2007, Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation (C‑524/04, EU:C:2007:161, punt 116).
( 8 ) S.I. Nru 230 tal‑2018.
( 9 ) [2023] IEHC 187.
( 10 ) C‑407/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza UFC – Que choisir u CLCV, EU:C:2023:449 (punti 51, 60 u 62).
( 11 ) Direttiva (UE) 2015/2302 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Novembru 2015 dwar pakketti tal-ivvjaġġar u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta, li temenda r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 u d-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 90/314/KEE (ĠU 2015, L 326, p. 1).
( 12 ) Ibid., punt 54. Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża UFC - Que choisir u CLCV (C‑407/21, EU:C:2022:690, punt 55).
( 13 ) C‑509/11, EU:C:2013:613 (punti 49 u 50). Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li impriża ferrovjarja ma għandhiex dritt illi tinkludi fil-kundizzjonijiet ġenerali tat-trasport tagħha klawżola skont liema hija eżentata mill-obbligu tagħha li tagħti kumpens minħabba dewmien, meta d-dewmien iseħħ minħabba każ ta’ forza maġġuri (punt 52).
( 14 ) Ara, inter alia, is-sentenza tat‑30 ta’ Settembru 2021, Il-Qorti tal-Awdituri vs Pinxten (C‑130/19, EU:C:2021:782, punt 781 u l-ġurisprudenza ċċitata). Id-duttrina tal-forza maġġuri ġiet applikata f’oqsma differenti tad-dritt tal-Unjoni, bħal fil-liġi tal-kompetizzjoni, il-liġi doganali, u l-kuntratti pubbliċi.
( 15 ) Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2017, Vilkas (C‑640/15, iktar ’il quddiem is-“sentenza Vilkas, EU:C:2017:39, punt 54), u s-sentenza UFC - Que choisir u CLCV (punt 53).
( 16 ) Sentenza tal‑25 ta’ Jannar 2024, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (Trihalomethanes fl-ilma tax-xorb) (C‑481/22, EU:C:2024:85). Dwar il-limitazzjoni ratione temporis, fil-kuntest tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari, ara s-sentenza UFC - Que choisir u CLCV (punti 67 u 75). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi f’dik il-kawża (C‑407/21, EU:C:2022:690, punt 80) fejn jiġi argumentat li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni f’dik il-kawża ċarament ma kinitx ifformulata b’tali mod li tillimita l-effetti tagħha għall-perijodu neċessarju sabiex jiġu rrimedjati d-diffikultajiet ikkawżati mill-avveniment li jista’ jikkostitwixxi forza maġġuri.
( 17 ) Sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Il-Kummissjoni vs Is-Slovakkja (Dritt ta’ terminazzjoni mingħajr ħlas) (C‑540/21, EU:C:2023:450, punti 81 sa 88). B’mod iktar ġenerali, hija ġurisprudenza stabbilita li d-derogi mill-obbligi tal-Istati Membri taħt id-dritt tal-Unjoni għandhom jiġu interpretati b’mod strett (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Il‑-Kummissjoni vs L-Ungerija (Akkoljenza ta’ applikanti għal protezzjoni internazzjonali), C‑808/18, EU:C:2020:1029, punt 215).
( 18 ) Is-sentenza Vilkas (punt 53).
( 19 ) Ibid. (punt 56).
( 20 ) Sentenza UFC - Que choisir u CLCV (punt 54). Standard iktar strett ġie applikat fis-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Billerud Karlsborg u Billerud Skärblaca (C‑203/12, EU:C:2013:664, punt 31), fil-kuntest ta’ direttiva dwar l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja, abbażi tas-sentenza Ferriera Valsabbia et vs Il-Kummissjoni (Kawżi Magħquda 154/78, 205/78, 206/78, 226/78 sa 228/78, 263/78, 264/78, 31/79, 39/79, 83/79 u 85/79, EU:C:1980:81, punt 140), għamlet riferiment għal kawżi esterni li jkollhom konsegwenzi irreżistibbli u inevitabbli sal-punt li jkun oġġettivament impossibbli għall-persuna kkonċernata li tosserva l-obbligi tagħha.
( 21 ) Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2012, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑68/11, EU:C:2012:815, punt 64).
( 22 ) Sentenza UFC - Que choisir u CLCV (punt 72).
( 23 ) Sentenza tal‑4 ta’ Lulju 2000, Haim (C‑424/97, EU:C:2000:357, punt 28).
( 24 ) Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Ġunju 2023, Il-Kummissjoni vs Is-Slovakkja (Dritt ta’ terminazzjoni mingħajr ħlasijiet) (C-540/21, EU:C:2023:450). Dik il-kawża kienet tikkonċerna l-adozzjoni mis-Slovakkja ta’ liġi, li emendat il-leġiżlazzjoni eżistenti sabiex tippermetti lill-aġenziji tal-ivvjaġġar joffru lill-klijenti emenda tal-kuntratti ta’ pakkett tal-ivvjaġġar kurrenti jew pakkett tal-ivvjaġġar ta’ sostituzzjoni, minflok ma jipprovdu rifużjoni fi żmien 14-il jum kif mitlub mill-Artikolu 12 tad-Direttiva dwar pakketti tal-ivvjaġġar.
( 25 ) Ibid.; il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-leġiżlazzjoni Slovakka, li ħelset lill-organizzaturi kollha tal-pakketti tal-ivvjaġġar mill-obbligu ta’ rimbors tagħhom minħabba l-pandemija, ma kinitx tissodisfa l-kundizzjonijiet li jirregolaw l-invokazzjoni tal-forza maġġuri. Il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li tali leġiżlazzjoni ma kinitx limitata biss għal każijiet li fihom tali restrizzjonijiet finanzjarji kienu verament immanifestaw ruħhom, iżda kienet testendi għall-kuntratti kollha affettwati mill-pandemija, mingħajr ma tittieħed inkunsiderazzjoni s-sitwazzjoni finanzjarja speċifika tal-organizzaturi.
( 26 ) Premessa 1 tad-Direttiva 2013/33.
( 27 ) Kif jirriżulta mid-definizzjonijiet fl-Artikolu 2(f) u (g) tad-Direttiva 2013/33, “kondizzjonijiet ta’ akkoljenza materjali” tfisser is-sett sħiħ ta’ miżuri li Stati Membri jagħtu lill-applikanti skont din id-direttiva u jinkludu akkomodazzjoni, ikel u ħwejjeġ, ipprovduti in natura, jew bħala allowances finanzjarji jew f’vawċers, jew kombinazzjoni tat-tlieta li huma, u allowance għall-ispejjeż ta’ kuljum.
( 28 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tat‑8 ta’ Lulju 1987, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (247/85, EU:C:1987:339, punt 7); tas‑7 ta’ Marzu 1996, Associazione Italiana per il WWF et (C‑118/94, EU:C:1996:86, punt 21); u tal‑11 ta’ Novembru 2010, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑164/09, EU:C:2010:672, punt 28).
( 29 ) Ara, b’analoġija, is-sentenzi tat‑8 ta’ Ġunju 2006, WWF Italia et (C‑60/05, EU:C:2006:378, punt 34), u tat‑23 ta’ April 2020, Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja (Kaċċa fir-Rebbiegħa għall-Edredun Raġel) (C‑217/19, EU:C:2020:291, punt 66).
( 30 ) Dan jallinja mad-Direttiva tal-Kunsill 2001/55/KE tal‑20 ta’ Lulju 2001 dwar l-istandards minimi sabiex tingħata protezzjoni temporanja fl-eventwalità ta’ influss bil-massa ta’ persuni spostati u dwar il-miżuri li jippromwovu bilanċ fl-isforzi bejn l-Istati Membri meta jirċievu dawn il-persuni u li jġorru l-konsegwenzi ta’ dawn (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 162), li tipprovdi espliċitament għal mekkaniżmi għat-trattament ta’ influssi bil-massa. Jekk il-kriżi tkun estrema, l-Unjoni tista’ tiskatta din id-direttiva, li tipprovdi għal mekkaniżmu kollettiv għat-tqassim bejn xulxin tal-piżijiet. L-Artikolu 1 jipprovdi li l-għan ta’ din id-direttiva huwa li jiġu stabbiliti standards minimi sabiex tingħata protezzjoni temporanja fl-eventwalità ta’ influss bil-massa ta’ persuni spostati minn pajjiżi terzi li ma jkunux jistgħu jmorru lura lejn il-pajjiż tal-oriġini tagħhom u li tippromwovi bilanċ fl-isforzi bejn l-Istati Membri meta jirċievu lil dawn il-persuni u jġorru l-konsegwenzi tagħhom. L-Artikolu 2(a) ta’ din id-direttiva jipprovdi li l-implimentazzjoni ta’ din il-protezzjoni għandha l-għan, b’mod partikolari, li tipprevjeni li s-sistema użata għall-għoti tal-protezzjoni internazzjonali tiġi eċċessivament mgħobbija minn sottomissjonijiet bil-massa u simultanji ta’ applikazzjonijiet għal status ta’ refuġjat, fl-interess tal-persuni spostati u ta’ persuni oħra li jitolbu protezzjoni internazzjonali.
( 31 ) Sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020 (C‑808/18, EU:C:2020:1029).
( 32 ) Ara l-punti 222 u 223 ta’ dik is-sentenza. Din il-konklużjoni hija kkorroborata mill-bosta referenzi għal “ċirkustanzi eċċezzjonali” li jinkludu “influss f’daqqa waħda ta’ massa ta’ applikanti għall-ażil” [traduzzjoni mhux uffiċjali] fil-Memorandum ta’ Spjegazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2003/9/KE tas‑27 ta’ Jannar 2003 li tistabbilixxi standards minimi għall-akkoljenza ta’ dawk li jfittxu ażil (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19 Vol. 6, p. 101). Ara l-Proposta għal Direttiva tal-Kunsill li tistipula l-livelli minimi għall-ilqugħ ta’ applikanti għall-ażil fl-Istati Membri (COM(2001) 181 final) (ĠU 2001, C 213 E, p. 286). Id-deroga inkwistjoni toriġina mill-Artikolu 14(8) ta’ din id-direttiva. L-ipoteżi tal-eżawriment tal-kapaċitajiet ta’ akkomodazzjoni ġiet żviluppata fil-proċess leġiżlattiv sussegwenti u, għalhekk, ma jsir ebda riferiment għaliha f’dan il-memorandum ta’ spjegazzjoni.
( 33 ) Ara l-punt 37 iktar ’il fuq.
( 34 ) Ara pereżempju, fir-rigward tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tal‑4 ta’ April 2017, L-Ombudsman vs Staelen (C‑337/15 P, EU:C:2017:256, punt 37). Bl-istess mod, fir-rigward tal-Istati Membri, ksur suffiċjentement serju jimplika “ksur manifest u serju mill-Istat Membru tal-limiti li huma imposti fuq is-setgħa diskrezzjonali tiegħu”. Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Kantarev (C‑571/16, EU:C:2018:807, punt 105).
( 35 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawża Il-Kummissjoni vs L-Olanda (C‑395/17, EU:C:2019:98, punt 59).
( 36 ) Ara wkoll is-sentenzi tas‑26 ta’ Jannar 2010, Transportes Urbanos y Servicios Generales (C‑118/08, EU:C:2010:39, punt 30), u tal‑25 ta’ Marzu 2021, Balgarska Narodna Banka (C‑501/18, EU:C:2021:249, punt 113). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Ćapeta f’Dyson et vs Il‑Kummissjoni (C‑122/22 P, EU:C:2023:552, punt 70).
( 37 ) Ara wkoll is-sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 2003, Evans (C‑63/01, EU:C:2003:650, punt 86 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 38 ) Sentenza tat‑13 ta’ Marzu 2007, Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation (C‑524/04, EU:C:2007:161, punt 119 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 39 ) Ibid., (punt 120).
( 40 ) Ara s-sentenzi tat‑23 ta’ Mejju 1996, Hedley Lomas (C‑5/94, EU:C:1996:205, punt 28), u tal‑25 ta’ Jannar 2007, Robins et (C‑278/05, EU:C:2007:56, punt 71).
( 41 ) Ara s-sentenzi tat‑12 ta’ Novembru 2019, Haqbin (C‑233/18, EU:C:2019:956); tas‑27 ta’ Frar 2014, Saciri et (C‑79/13, EU:C:2014:103, iktar ’il quddiem is-“sentenza Saciri”); u tas‑27 ta’ Settembru 2012, Cimade u GISTI (C‑179/11, EU:C:2012:594). Pereżempju, fis-sentenza Saciri, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-applikanti għall-ażil jistgħu wkoll jiksbu akkomodazzjoni tal-familja fis-suq tal-kiri privat.
( 42 ) Ara s-sentenza Saciri (punti 35 sa 40 u 46 sa 49).
( 43 ) L-Artikoli 1 u 4 tal-Karta ġew marbuta mill-qrib fil-kuntest tal-każijiet tal-kundizzjonijiet minimi ta’ akkoljenza fis-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2019, Jawo (C‑163/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza Jawo, EU:C:2019:218, punt 92). Din ir-rabta kienet preżenti wkoll fis-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 2019, Ibrahim et (C‑297/17, C‑318/17, C‑319/17 u C‑438/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza Ibrahim et”, EU:C:2019:219), u fis-sentenza tal‑24 ta’ April 2018, MP (Protezzjoni sussidjarja ta’ vittma ta’ torturi passati) (C‑353/16, EU:C:2018:276, punt 36). In-natura assoluta tad-dritt minqux fl-Artikolu 4 tal-Karta, li huwa marbut mill-qrib ma’ dak tar-rispett tad-dinjità tal-bniedem, ġiet innotata mill-Qorti tal-Ġustizzja. Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑5 ta’ April 2016, Aranyosi u Căldăraru (C‑404/15 u C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, punt 85), u tas‑6 ta’ Settembru 2016, Petruhhin (C‑182/15, EU:C:2016:630, punt 56). Dwar in-natura assoluta jew mhux derogabbli tad-dritt minqux fl-Artikolu 1 tal-Karta, ara Dupré, C., “Article 1 – Human dignity”, f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J., u Ward, A., (edituri), The EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary, Hart Publishing, Oxford, 2021, p. 14 sa 15; Jones, J., “Human Dignity in the EU Charter of Fundamental Rights and its Interpretation Before the European Court of Justice”, Liverpool Law Review, 2012, Vol. 33, p. 287.
( 44 ) Ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Frar 2017, CK et (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127, punt 59), u tal‑24 ta’ April 2018, MP (Protezzjoni sussidjarja ta’ vittma ta’ torturi passati) (C‑353/16, EU:C:2018:276, punt 36). Ara wkoll Dupré, C., “Article 1 – Human dignity”, f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. u Ward, A. (edituri), The EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary, Hart Publishing, Oxford, 2021, p. 20. Filwaqt li d-dinjità tal-bniedem ma hijiex elenkata b’mod espliċitu fost id-drittijiet previsti fil-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), in-natura fundamentali tagħha tissuġġerixxi li ma tistax tiġi dderogata. Filwaqt li din il-konvenzjoni ma għandhiex artikolu separat espliċitament iddedikat biss għad-dinjità tal-bniedem, il-kunċett huwa inerenti u jirfed ħafna mid-dispożizzjonijiet tagħha, notevolment l-Artikolu 3 tagħha, li jipprojbixxi t-tortura u t-trattament jew il-pieni inumani jew degradanti. Rigward id-deroga minn obbligi taħt il‑KEDB, l-Artikolu 15(2) tal‑KEDB jispeċifika ċerti drittijiet, bħad-dritt għall-ħajja (Artikolu 2) u l-projbizzjoni ta’ tortura u trattament jew pieni inumani jew degradanti (Artikolu 3), li minnhom ma hija permessa ebda deroga, anki fi żminijiet ta’ emerġenza.
( 45 ) Sentenza tal‑1 ta’ Awwissu 2022, Ministero dell’Interno (Irtirar tal-benefiċċju tal-kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza) (C‑422/21, EU:C:2022:616, punt 39); is-sentenza Saciri (punt 35); u s-sentenza tas‑27 ta’ Settembru 2012, Cimade u GISTI (C‑179/11, EU:C:2012:594, punt 56).
( 46 ) Ara wkoll il-premessa 35 tad-Direttiva 2013/33.
( 47 ) Is-sentenza Saciri (punt 48).
( 48 ) B’mod partikolari, fis-sentenza Saciri (punt 42), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-allowances għandhom ikunu biżżejjed sabiex jippermettulhom li jkollhom akkomodazzjoni privata jew appoġġ permezz ta’ għajnuna soċjali f’każ ta’ saturazzjoni fl-akkomodazzjoni tas-settur pubbliku għal dawk li jfittxu ażil.
( 49 ) Is-sentenza Saciri (punt 50).
( 50 ) Sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2019, Haqbin (C‑233/18, EU:C:2019:956, punt 46), li tiċċita s-sentenza Jawo (punt 92 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 51 ) Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Jawo (punt 92), u s-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Addis (C‑517/17, EU:C:2020:579, punt 51).
( 52 ) Ara, is-sentenza tat‑12 ta’ Novembru 2019, Haqbin (C‑233/18, EU:C:2019:956, punt 47). B’mod partikolari, fil-punti 47 u 48 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li sanzjoni li tikkonsisti fl-irtirar, anki jekk tkun biss temporanja, tas-sett sħiħ ta’ kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza jew ta’ kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza relatati mal-akkomodazzjoni, mal-ikel jew mal-ħwejjeġ tkun irrikonċiljabbli mar-rekwiżit li jiġi żgurat livell ta’ għajxien dinjituż għall-applikant, peress li tkun tipprekludi lill-applikant milli jissodisfa l-ħtiġijiet l-iktar bażiċi tiegħu, u tkun tammonta wkoll għal nuqqas ta’ konformità mar-rekwiżit ta’ proporzjonalità, sa fejn anki l-iktar sanzjonijiet stretti ma jistgħux iċaħħdu lill-applikant mill-possibbiltà li jissodisfa l-ħtiġijiet l-iktar bażiċi tiegħu.
( 53 ) Ara l-punt 56 iktar ’il fuq.
( 54 ) L-Artikolu 18(9) tad-Direttiva 2013/33, in fine, jipprovdi li “[t]ali kondizzjonijiet differenti għandhom fi kwalunkwe każ ikopru il-ħtiġiet bażiċi”, u b’hekk jillimita l-portata tad-deroga mill-obbligu li jiġu żgurati kundizzjonijiet materjali ta’ akkoljenza disponibbli taħt din id-dispożizzjoni f’każ ta’ ċirkustanzi eċċezzjonali.
( 55 ) Ara l-punt 62 iktar ’il fuq.
( 56 ) Ara Dupré, C., “Article 1 – Human dignity”, f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. u Ward, A. (edituri), The EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary, Hart Publishing, Oxford, 2021, p. 20.
( 57 ) CE:ECHR:2020:0702JUD002882013.
( 58 ) Dan kien jinkludi fatturi bħal nuqqas ta’ dar, nuqqas ta’ aċċess għal ħtiġijiet bażiċi (ikel, kenn, iġjene), u espożizzjoni għal kundizzjonijiet tat-temp ħorox.
( 59 ) Il-Qorti EDB sabet li dawn l-obbligi pożittivi kienu jeżistu bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni. Ara, pereżempju, il-punt 116 ta’ dik is-sentenza.
( 60 ) Abbażi ta’ dawn il-fatturi, il-Qorti EDB kkonkludiet li N.H., K.T. u A.J. kienu sofrew trattament kuntrarju għall-Artikolu 3 KEDB minħabba deprivazzjoni materjali estrema u għajnuna mill-Istat inadegwata. Madankollu, fir-rigward ta’ S.G., il-Qorti EDB ma sabet l-ebda ksur. Id-differenza f’dawn il-kawżi jidher li tinsab fit-tul tal-perijodu ta’ tbatija tar-rikorrenti.
( 61 ) Ara s-sentenza Ibrahim et (punt 90).
( 62 ) Ara Dupré, C., “Article 1 – Human dignity”, f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. u Ward, A. (edituri), The EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary, Hart Publishing, Oxford, 2021, p. 19.