Verzoeker in het hoofdgeding merkt allereerst op dat de door het INPS aangevoerde reden voor de weigering bijslagen krachtens de Italiaanse wettelijke regeling te betalen uit hoofde van de beroepswerkzaamheden van de echtgenote, niet geheel juist is, want de vader is door het Belgische Fonds voor de Beroepsziekten als 100 % arbeidsongeschikt erkend. Hij bezit dus stellig de hoedanigheid van invalide, al is deze hoedanigheid hem niet krachtens de Italiaanse wettelijke regeling toegekend.

Hij beschikt echter over een inkomen (uitkering wegens beroepsziekte), zodat hij gezinshoofd blijft ingevolge artikel 5 van de eenvormige tekst van de gecoördineerde wet inzake de kinderbijslag (decreet van de president van de republiek nr. 797 van 30 mei 1955), dat bepaalt dat kinderen worden geacht ten laste te komen van het gezinshoofd, wanneer deze gewoonlijk in hun onderhoud voorziet.

Verzoeker merkt vervolgens op dat deze zaak lijkt op zaak 134/77 (Ragazzoni); het daarin gewezen arrest van 20 april 1978 (Jurispr. 1978, blz. 963) geeft uitlegging aan artikel 76 van verordening nr. 1408/71.

Ondanks hun uiteenlopende redactie, hebben de artikelen 76 en 79, lid 3, hetzelfde doel, namelijk de cumulatie te verbieden van bijslagen, wanneer daarop in twee Lid-Staten recht bestaat. Het enige verschil is dat artikel 76 betrekking heeft op werknemers en werklozen en artikel 79 op pensioen- of rentetrekkers.

In het onderhavige geval kan ingevolge de Italiaanse wettelijke regeling alleen de vader — rentetrekker uit hoofde van een beroepsziekte ten laste van de Belgische verzekering — de hoedanigheid van gezinshoofd hebben, zodat de betaling van de kinderbijslag ten laste komt van het Belgische orgaan.

Verzoeker geeft derhalve het Hof in overweging het beginsel van het arrest-Ragazzoni te bevestigen.

Hoewel dit niet duidelijk blijkt uit het verwijzingsvonnis, vindt de tweede prejudiciële vraag zijn rechtvaardiging in het bestaan van de volgende bepalingen:

Aangezien het in de tweede vraag aangesneden probleem zich sedert 18 december 1977 voordoet, is het noodzakelijk eerst te bepalen hoe de Italiaanse wet van 9 december 1977, junctis de artikelen 76 en 79 van verordening nr. 1408/71, moet worden uitgelegd en toegepast, wanneer beide echtgenoten een recht op kinderbijslag geldend kunnen maken, de een uit hoofde van de Italiaanse wettelijke regeling, de ander uit hoofde van de wettelijke regeling van een andere Lid-Staat.

Artikel 9 van de aangehaalde wet bepaalt dat de echtgenote kan verzoeken kinderbijslag te ontvangen in de plaats van de echtgenoot. Moet deze bepaling aldus worden uitgelegd, dat de echtgenote voor een juiste toepassing van artikel 79 (of artikel 76) van verordening nr. 1408/71 verplicht is om toekenning van de kinderbijslag te vragen? Moet zij, met andere woorden, alle mogelijkheden tot verkrijging van de bijslag krachtens de wettelijke regeling van het land waar de kinderen verblijf houden, hebben uitgeput, voordat artikel 76 of 79 eventueel buiten toepassing raakt?

Verzoeker is van mening dat men ten aanzien van een migrerend werknemer niet de toepassing van een nationale bepaling verplicht kan stellen, indien de rechten verkregen krachtens de wettelijke regeling van het land van laatste werkzaamheid, daardoor kunnen worden verminderd. Een dergelijke verplichting zou in strijd zijn met de doelstellingen van artikel 51 EEG-Verdrag, dat in het kader van het vrije werknemersverkeer waarborgt dat uitkeringen die krachtens de wettelijke regeling van een Lid-Staat zijn verkregen, op het gehele grondgebied van de Gemeenschap worden uitbetaald.

De vraag van de Arbeidsrechtbank te Charleroi gaat impliciet uit van het voorbeeld dat twee werknemers op het grondgebied van een zelfde staat dezelfde voorwaarden hebben moeten vervullen ter verkrijging van een invaliditeitspensioen of een uitkering voor beroepsziekte. Indien deze twee werknemers beide in België wonen, ontvangen hun kinderen de Belgische kinderbijslag uit hoofde van het aan de vader toegekende pensioen of rente, onafhankelijk van de situatie van de moeder: ook als zij werkt of zelf een pensioen ontvangt, de vader heeft steeds bij voorrang aanspraak op de kinderbijslag. Wanneer echter een van deze beide werknemers naar een andere Lid-Staat verhuist en de echtgenote daar werkt, kan een strikte toepassing van artikel 79, lid 3, van verordening nr. 1408/71 ertoe leiden dat de beroepswerkzaamheid van de echtgenote invloed heeft op de positie van de echtgenoot en nadelige gevolgen heeft voor zijn aanspraken op kinderbijslag, die hij ontleent aan zijn hoedanigheid van pensioentrekker.

Wil artikel 79 van verordening nr. 1408/71 in overeenstemming zijn met artikel 51 EEG-Verdrag, dan mag het niet ten gevolge hebben dat bij verhuizing naar een andere staat de aanspraken van een migrerend werknemer, pensioen- of rentetrekker, nadelig worden beïnvloed door de situatie van de echtgenote of een ander gezinslid.

Het orgaan van het land ten laste waarvan het pensioen of de rente komt, moet in elk geval de door de door haar toegepaste wettelijke regeling voorziene uitkeringen garanderen indien deze gunstiger zijn; om een dubbele uitkering te voorkomen, is het orgaan evenwel gerechtigd, de uitkeringen die zijn betaald krachtens de wettelijke regeling van het land waar de kinderen woonachtig zijn, daarop in mindering te brengen.

Verzoeker doet deze conclusie steunen op de volgende argumenten:

Het antwoord op de tweede prejudiciële vraag van de Arbeidsrechtbank te Charleroi zou dus kunnen luiden als volgt:

De Commissie merkt op dat artikel 77, lid 2, van verordening nr. 1408/71 de regels aangeeft volgens en krachtens welke de gezinsbijslagen voor kinderen ten laste van rentetrekkers worden toegekend, ongeacht in welke Lid-Staat zij woonachtig zijn.

Ingevolge deze bepaling is de kinderbijslag ook na 28 februari 1973, normaal uit hoofde van de Belgische wettelijke regeling aan Rossi verschuldigd.

De aanspraak op de krachtens artikel 77 verschuldigde bijslagen wordt echter geschorst indien voor de kinderen krachtens de wettelijke regeling van een Lid-Staat op grond van verrichte beroepswerkzaamheden recht op gezins- of kinderbijslagen bestaat.

Het beginsel dat aanspraken op gezinsbijslagen niet cumuleren, is hetzelfde als dat van artikel 76 van verordening nr. 1408/71, betreffende de gezinsbijslagen voor werknemers en werklozen, dat onlangs is toegepast in een arrest van 20 april 1978 (Ragazzoni, zaak 134/77, Jurispr. 1978, blz. 963).

Het enige tekstuele verschil is dat artikel 79, lid 3, betrekking heeft op het geval waarin voor de kinderen recht bestaat op gezinsbijslagen, terwijl artikel 76 spreekt over het geval waarin gezinsbijslagen eveneens verschuldigd zijn. In wezen komt dit op hetzelfde neer.

Ingevolge artikel 1 van de eenvormige tekst betreffende de kinderbijslagwetten van 30 mei 1955 (Gazzetta Ufficiale van 7 september 1955, nr. 206, gewone bijlage; Lex 1955-11, blz. 1370) zijn deze bijslagen in Italië verschuldigd voor personen ten laste van het gezinshoofd dat op het grondgebied van deze staat in loondienst beroepswerkzaamheden voor een derde verricht. Artikel 3 van deze tekst beschouwt bij voorrang de vader als gezinshoofd, terwijl de moeder deze hoedanigheid slechts in bepaalde gevallen kan krijgen.

In Rossi's geval vormde de omstandigheid dat hij volledig arbeidsongeschikt was, voor het INPS geen grond om de moeder de hoedanigheid van gezinshoofd toe te kennen.

De Commissie vraagt zich af of de beslissing van het INPS, gezien de Italiaanse wettelijke regeling, wel juist is, aangezien artikel 3, sub b, van de eenvormige tekst van 30 mei 1955 het geval waarin de echtgenoot geheel invalide is (il marito invalido permanente al lavoro) uitdrukkelijk noemt als een der gevallen waarin de moeder als gezinshoofd wordt beschouwd.

De Commissie is echter van mening dat men dit probleem maar beter in het midden kan laten, omdat anders de Belgische rechter verplicht zou zijn de juistheid van de Italiaanse beschikking te toetsen en het Hof van Justitie het Italiaanse recht zou moeten uitleggen, hetgeen buiten zijn bevoegdheid valt. Bovendien zou het ertoe leiden dat Rossi zijn recht op uitkeringen in België zou verliezen, op grond dat de kinderen in Italië recht zouden hebben op bijslag, terwijl het Italiaanse orgaan bij een beschikking met — in Italië — executoire kracht heeft vastgesteld dat zij dat recht niet hebben.

De Commissie beperkt zich tot deze constatering en concludeert dat het antwoord van het Hof in de zaak-Ragazzoni ook geldt voor de zaak-Rossi en dat de in artikel 79, lid 3, voorziene schorsing van de aanspraken op kinderbijslag, verschuldigd krachtens de bepalingen van artikel 77, niet van toepassing is, wanneer er voor de kinderen geen aanspraak bestaat op gezinsbijslagen aangezien de hoedanigheid van gezinshoofd slechts aan de vader wordt toegekend.

Door de Italiaanse wet van 9 december 1977 betreffende de gelijkheid van behandeling van man en vrouw op het gebied van de arbeid (Gazzetta Ufficiale van 17 december 1977) is de eenvormige tekst van 30 mei 1955 gewijzigd. Artikel 9 hiervan luidt thans: De kinderbijslag … voor de ten laste komende gezinsleden kan facultatief (in alternativa) aan de vrouw in loondienst of met een pensioen worden uitgekeerd onder dezelfde voorwaarden en binnen dezelfde grenzen als voor de werknemer of pensioentrekker zijn voorzien … Indien beide ouders om uitkering van kinderbijslag voor de ten laste komende kinderen verzoeken, moet de kinderbijslag worden uitgekeerd aan de ouder bij wie het kind woont.

In zijn arrest-Ragazzoni verklaarde het Hof echter voor recht: De in artikel 76 van verordening nr. 1408/71 bedoelde schorsing van het recht op krachtens artikel 73 verschuldigde gezins- of kinderbijslagen geldt niet, wanneer de vader buitenslands in een Lid-Staat werkt, terwijl de moeder in het land van verblijf van de overige gezinsleden in loondienst werkzaam is en ingevolge de wettelijke regeling van genoemd land van verblijf geen recht op kinderbijslag heeft verworven, hetzij omdat de hoedanigheid van gezinshoofd slechts aan de vader wordt toegekend, hetzij omdat niet is voldaan aan de voorwaarden voor de toekenning aan de moeder van het recht op uitkering van de kinderbijslag, en heeft hiermee een antwoord willen geven dat deze nieuwe wettelijke regeling dekte zonder ze uitdrukkelijk te noemen.

De Commissie komt tot de conclusie dat de eerste vraag moet worden beantwoord als volgt: De in artikel 79, lid 3, van verordening nr. 1408/71 bedoelde schorsing van het recht op krachtens artikel 77 verschuldigde gezinsbijslagen voor kinderen die ten laste komen van de va-der-rentetrekker, geldt niet wanneer voor de kinderen krachtens de wettelijke regeling van een Lid-Staat op grond van verrichte beroepswerkzaamheden geen recht op gezins- of kinderbijslagen bestaat, hetzij omdat de hoedanigheid van gezinshoofd niet aan de moeder is toegekend, hetzij omdat niet is voldaan aan de voorwaarden voor de toekenning aan de moeder van het recht op uitkering van de kinderbijslag.

Blijkens dit antwoord dient het Belgische orgaan de kinderbijslag uit te keren. Het Belgische bedrag behoeft dus niet te worden vergeleken met het eventueel lagere Italiaanse bedrag.

Wanneer echter de in een Lid-Staat uitgekeerde kinderbijslag ingevolge artikel 77, lid 2, juncto artikel 79 lager is dan die waarop de belanghebbenden in een andere Lid-Staat aanspraak hadden kunnen maken, behoeven de twee bedragen niet te worden vergeleken, want verordening nr. 1408/71 bepaalt welke wettelijke regeling voor de kinderbijslag van toepassing is, zulks op grond van criteria waarin een dergelijke vergelijking niet te pas komt en die geen aanvullende uitkering voorzien ten einde de rechthebbenden het gunstigste bedrag toe te kennen dat door de voor toepassing in aanmerking komende wettelijke regelingen wordt voorzien.

De Commissie is mitsdien van mening dat de tweede vraag moet worden beantwoord als volgt: Artikel 79, lid 3, van verordening nr. 1408/71 verlangt niet dat het bevoegde orgaan dat met toepassing van deze bepaling de uitkering van de door haar krachtens artikel 77 verschuldigde gezinsbijslagen schorst, een aanvullende uitkering toekent ten einde rekening te houden met het eventuele verschil tussen het bedrag van de gezinsbijslag waarvan zij de uitbetaling heeft gestaakt, en het bedrag waarop voor de kinderen in een andere Lid-Staat op grond van verrichte beroepswerkzaamheden recht bestaat.

De Belgische regering merkt allereerst op dat artikel 79, lid 3, van verordening nr. 1408/71 van toepassing is indien er in Italië voor de kinderen recht bestaat op bijslagen op grond van verrichte beroepswerkzaamheden.

Zij merkt vervolgens op dat de Italiaanse wettelijke regeling bepaalt, dat de moeder in loondienst aanspraak heeft op gezinsbijslagen indien de vader invalide is verklaard.

Het is duidelijk dat bij een uitkering wegens beroepsziekte van 100 % de invaliditeit aan geen enkele twijfel onderhevig is, en dat deze invaliditeit niet behoort te worden beoordeeld door het Italiaanse orgaan, doch door het Belgische orgaan dat de rente is verschuldigd.

De Belgische regering is derhalve met betrekking tot de eerste prejudiciële vraag van mening, dat wanneer de vader van een gezin invalide is in de zin van de Belgische wettelijke regeling, de voorwaarden van de Italiaanse wettelijke regeling zijn vervuld, aangezien de moeder, die zelf in loondienst werkzaam is, recht heeft op de door deze laatste wettelijke regeling voorziene gezinsbijslagen.

De Belgische regering merkt op dat geen enkele bepaling van de verordening voorziet in een recht op een aanvulling van kinderbijslag ten laste van een ander land.

Artikel 79, lid 3, bevat een anti-cumulatieregel die dient te voorkomen dat er voor een zelfde kind recht bestaat op meerdere kinderbijslagen. Deze bepaling is slechts toepasselijk indien er in concreto cumulatie van verschillende aanspraken op kinderbijslag bestaat. Indien een dusdanige cumulatie zich om welke reden dan ook niet voordoet, blijft artikel 77 van toepassing.

De bepaling van artikel 79, lid 3, is vergelijkbaar met die van artikel 76 van dezelfde verordening. Met betrekking tot dit artikel 76 is in het arrest-Ragazzoni voor recht verklaard dat kinderbijslag uitsluitend is verschuldigd wanneer aan alle door de nationale wettelijke regeling gestelde voorwaarden is voldaan, en dat vóór wet nr. 903 van 9 december 1977 de Italiaanse wettelijke regeling niet toestond de kinderbijslag uit te keren aan de moeder die beroepswerkzaamheden verricht, behoudens in enkele nauwkeurig omschreven uitzonderingsgevallen.

Men kan er dus mee volstaan, in het onderhavige geding de door het Hof in het arrest-Raggazzoni neergelegde beginselen toe te passen. De thans onaantastbaar geworden beschikking van het INPS van 13 april 1976 sloot bovendien uit — zulks in overeenstemming met de destijds geldende Italiaanse wettelijke regeling — dat de kinderen Rossi recht hadden op kinderbijslag uit hoofde van de door de moeder verrichte beroepswerkzaamheden; zodoende dient het Belgische orgaan enkel akte te nemen van de omstandigheid dat zich in concreto geen cumulatie voordoet en er dus geen grond bestaat voor een schorsing als bedoeld in artikel 79, lid 3.

Volgens de Italiaanse regering kan de tweede vraag slechts betrekking hebben op de periode na 18 december 1977, de datum waarop de Italiaanse wet nr. 903 van 9 december 1977 betreffende de gelijke behandeling van man en vrouw op sociaal gebied in werking is getreden.

Strikt gesproken is deze vraag niet ter zake, aangezien de procedure voor de Arbeidsrechtbank te Charleroi is ingesteld op 30 november 1976, dus ruim vóór 18 december 1977. Niettemin wenst de Italiaanse regering op deze vraag in te gaan.

Artikel 79, lid 3, spreekt van schorsing en niet van vermindering, en men zou dus kunnen menen dat schorsing altijd volledig moet zijn. Er moet echter op worden gewezen dat artikel 3, lid 1, van verordening nr. 1408/71 het beginsel van de gelijkheid van behandeling van de onderdanen van alle Lid-Staten bevat.

Volgens de Italiaanse regering moet het doorslaggevende criterium voor de oplossing van de gestelde vraag derhalve worden gezocht in de ratio van de anti-cumulatiebepalingen, die enkel de bedoeling hebben om ongerechtvaardigde verrijking te voorkomen. Een volledige schorsing zou derhalve veel te ver gaan en in strijd zijn met artikel 51 EEG-Verdrag.

Artikel 79, lid 3, moet derhalve aldus worden uitgelegd, dat het volledige dan wel gedeeltelijke schorsing voorschrijft al naar gelang het bedrag van de kinderbijslag uit hoofde van het pensioen lager dan wel hoger is dan het bedrag van de ermee cumulerende kinderbijslag.

Het beginsel van de gunstigste behandeling van de werknemer wordt overigens ook erkend in andere bepalingen en in de considerans van verordening nr. 1408/71.

Ten slotte doet deze uitlegging volledig recht aan het beginsel van gelijke behandeling, waarop de Belgische rechter zich terecht beroept.

Zou men ze niet volgen, dan zouden werknemers die in een zelfde mate hebben bijgedragen tot de vorming van de fondsen voor de sociale zekerheid, verschillende uitkeringsbedragen ontvangen ten gevolge van omstandigheden die volkomen los staan van de sociale verzekeringen.

Mitsdien geeft de Italiaanse regering het Hof in overweging te verklaren: