Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
RIMVYDASA NORKUSA
przedstawiona w dniu 9 lipca 2026 r.(1)
Sprawa C‑435/25
Verband Sozialer Wettbewerb eV
przeciwko
GUT GEKAUFT Reformhäuser GmbH,
przy udziale:
M.E.G. Gottlieb Diaderman-Haus GmbH & Co. KG,
Korea Ginseng Vertriebs GmbH (KGV)
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżenie ustawodawstw – Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 – Produkty kosmetyczne – Obowiązki dystrybutorów – Zakres – Zakaz wprowadzających w błąd oświadczeń – Nieuczciwe praktyki handlowe – Dyrektywa 2005/29/WE – Zakres stosowania – Dystrybutor produktu kosmetycznego posługujący się wprowadzającym w błąd oświadczeniem reklamowym producenta
I. Wprowadzenie
1. Czy dystrybutor produktu kosmetycznego, który przejmuje i rozpowszechnia oświadczenia reklamowe przekazane przez producenta tego produktu bez wprowadzania do nich zmian, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za ich niezgodność z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1223/2009(2) dotyczącego produktów kosmetycznych?
2. Oto pytanie, na które Trybunał udzieli odpowiedzi w niniejszej sprawie, w której dokona wykładni zarówno przepisów wspomnianego rozporządzenia, jak i ich związku z przepisami dyrektywy 2005/29/WE(3) dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym.
II. Ramy prawne
A. Prawo Unii
1. Rozporządzenie nr 1223/2009
3. Zgodnie z motywami 4, 11, 13 i 51 rozporządzenia nr 1223/2009:
„(4) Niniejsze rozporządzenie wyczerpująco harmonizuje ze sobą przepisy [Unii], by stworzyć wewnętrzny rynek produktów kosmetycznych, gwarantując równocześnie wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi.
[…]
(11) Aby jasno określić zakres odpowiedzialności, każdy produkt kosmetyczny powinien być przyporządkowany odpowiedzialnej za niego osobie, która ma siedzibę na terenie [Unii].
[…]
(13) Konieczne jest określenie warunków, zgodnie z którymi dystrybutor ma być postrzegany jako osoba odpowiedzialna.
[…]
(51) Konsument powinien być chroniony przed wprowadzającymi w błąd oświadczeniami, dotyczącymi skuteczności i innych cech produktu kosmetycznego. W szczególności zastosowanie ma [dyrektywa 2005/29]. […]”
4. Zgodnie z art. 2 tego rozporządzenia, zatytułowanego „Definicje”:
„1. Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
d) „producent” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która wytwarza produkt kosmetyczny lub zleca zaprojektowanie lub wytworzenie produktu i wprowadza ten produkt do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym;
e) „dystrybutor” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną w łańcuchu dostaw, niebędącą producentem ani importerem, która udostępnia produkt kosmetyczny na rynku [Unii];
[…]”
5. Artykuł 4 wspomnianego rozporządzenia zatytułowany „Osoba odpowiedzialna” stanowi:
„[…]
3. W wypadku produktu kosmetycznego wyprodukowanego w [Unii], który nie podlega eksportowi i importowi do [Unii], osobą odpowiedzialną jest producent mający siedzibę na terenie [Unii].
[…]6. Dystrybutor jest osobą odpowiedzialną, jeżeli wprowadza produkt kosmetyczny do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym lub zmienia produkt już wprowadzony na rynek w sposób mogący mieć wpływ na zgodność z obowiązującymi wymogami.
[…]”
6. Artykuł 5 tego samego rozporządzenia, zatytułowany „Obowiązki osoby odpowiedzialnej”, stanowi:
„1. Osoba odpowiedzialna zapewnia zgodność […] a także z art. 20 […]
[…]”
7. Artykuł 6 rozporządzenia nr 1223/2009 zatytułowany „Obowiązki dystrybutorów” stanowi:
„1. W ramach swojej działalności podczas udostępniania produktu kosmetycznego na rynku dystrybutorzy działają z należytą starannością w odniesieniu do obowiązujących wymogów.
2. Przed udostępnieniem produktu kosmetycznego na rynku dystrybutorzy sprawdzają, czy:
– podane są informacje dotyczące oznakowania określone w art. 19 ust. 1 lit. a), e) i g) oraz w art. 19 ust. 3 i 4;
– spełnione są wymogi językowe określone w art. 19 ust. 5,
– nie upłynęła data minimalnej trwałości, o ile ma ona zastosowanie na mocy art. 19 ust. 1.
3. Jeżeli dystrybutorzy uznają lub mają powody sądzić, że:
– dany produkt kosmetyczny nie jest zgodny z wymogami przewidzianymi w niniejszym rozporządzeniu, nie udostępniają produktu na rynku, dopóki nie zostanie on dostosowany do obowiązujących wymogów.
[…]
4. Dystrybutorzy zapewniają, aby w czasie, gdy są odpowiedzialni za produkt, warunki przechowywania lub transportu nie zagrażały jego zgodności z wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu.
[…]”
8. Zgodnie z art. 20 wspomnianego rozporządzenia zatytułowanego „Oświadczenia o produkcie”:
„1. Na etykiecie, podczas udostępniania na rynku i reklamowania produktów kosmetycznych, tekst, nazwy, znaki towarowe, obrazy lub inne znaki nie są używane tak, aby przypisywać tym produktom cechy lub funkcje, których nie posiadają.
[…]”
2. Dyrektywa 2005/29
9. W świetle motywów 7, 10 i 14 dyrektywy 2005/29:
„(7) Niniejsza dyrektywa odnosi się do praktyk handlowych bezpośrednio związanych z wywieraniem wpływu na decyzje dotyczące transakcji podejmowane przez konsumentów względem produktów […]
[…]
(10) Należy zadbać o spójność pomiędzy niniejszą dyrektywą a istniejącym prawem [Unii], w szczególności w przypadkach, w których szczegółowe przepisy dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych mają zastosowanie do określonych sektorów. […]. Niniejszą dyrektywę stosuje się odpowiednio tylko w takim zakresie, w jakim nie istnieją szczególne przepisy prawa [Unii] regulujące określone aspekty nieuczciwych praktyk handlowych, takie jak wymogi informacyjne i zasady dotyczące sposobu prezentowania informacji konsumentom. Niniejsza dyrektywa zapewnia konsumentom ochronę w przypadkach, gdy na poziomie [Unii] brak jest szczegółowych przepisów sektorowych, i zakazuje przedsiębiorcom stwarzania fałszywych wyobrażeń o charakterze produktu. […] Tym samym niniejsza dyrektywa uzupełnia dorobek wspólnotowy, który ma zastosowanie do praktyk handlowych szkodzących interesom gospodarczym konsumentów.
[…]
(14) Wskazane jest, aby pojęcie praktyk handlowych wprowadzających w błąd obejmowało te spośród praktyk, w tym reklamę wprowadzającą w błąd, które poprzez wprowadzanie konsumenta w błąd uniemożliwiają mu dokonanie świadomego, a zatem i efektywnego wyboru. […] Niniejsza dyrektywa powinna pozostać bez uszczerbku dla istniejącego prawa [Unii], które wyraźnie przyznaje państwom członkowskim prawo wyboru między kilkoma opcjami uregulowania kwestii ochrony konsumentów w zakresie praktyk handlowych. […]”
10. Artykuł 2 wspomnianej dyrektywy zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
[…]
d) »praktyki handlowe stosowane przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów« (zwane dalej również »praktykami handlowymi«) oznaczają każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją, sprzedażą lub dostawą produktu do konsumentów;
[…]”
11. Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zakres zastosowania” stanowi:
„1. Niniejszą dyrektywę stosuje się do nieuczciwych praktyk handlowych w rozumieniu art. 5, stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów przed zawarciem transakcji handlowej dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania oraz po jej zawarciu.
[…]
4. W przypadku kolizji pomiędzy przepisami niniejszej dyrektywy a innymi przepisami prawnymi [Unii] regulującymi szczególne aspekty nieuczciwych praktyk handlowych, te ostatnie mają pierwszeństwo i stosuje się je do tych szczególnych aspektów.
[…]”
12. Artykuł 5 wspomnianej dyrektywy zatytułowany „Zakaz nieuczciwych praktyk handlowych” stanowi:
„1. Nieuczciwe praktyki handlowe są zabronione.
[…]
4. Za nieuczciwe uznaje się w szczególności praktyki handlowe, które:
a) wprowadzają błąd w rozumieniu art. 6 i 7;
[…]”
13. Artykuł 6 dyrektywy 2005/29 zatytułowany „Działania wprowadzające w błąd” stanowi:
„1. Praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli zawiera ona fałszywe informacje i w związku z tym jest niezgodna z prawdą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczności jej prezentacji, wprowadza lub może wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta, nawet jeżeli informacje te w odniesieniu do jednego lub większej liczby wymienionych niżej elementów są zgodne z rzeczywistością, i która w każdym przypadku powoduje lub może spowodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął:
[…]
b) główne cechy produktu, takie jak jego dostępność, związane z nim korzyści i ryzyko, wykonanie, skład, wyposażenie dodatkowe, usługi po sprzedaży i procedura reklamacyjna, sposób i data produkcji lub wykonania, dostawa, przydatność, zastosowanie, ilość, specyfikacja, pochodzenie geograficzne lub handlowe, spodziewane rezultaty jego zastosowania lub wyniki i istotne cechy testów lub kontroli przeprowadzonych na produkcie;
[…]”
B. Prawo niemieckie
14. Zgodnie z § 3 ust. 1 Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb (ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji) z dnia 3 lipca 2004 r., w wersji opublikowanej w dniu 3 marca 2010 r. (BGBl. 2010 I, s. 254), ostatnio zmienionej na mocy ustawy z dnia 6 maja 2024 r. (BGBl. 2024 I, nr 149) (zwanej dalej „UWG”), która ustanawia „zakaz nieuczciwych praktyk handlowych”, nieuczciwe praktyki handlowe są niedozwolone.
15. W świetle § 3a UWG zatytułowanego „Naruszenie prawa”: W sposób nieuczciwy działa ten, kto postępuje niezgodnie z przepisem ustawy, który służy również, w interesie uczestników, regulowaniu zachowania na rynku, jeżeli naruszenie może odczuwalnie naruszyć interesy konsumentów, innych uczestników rynku lub podmiotów konkurujących.
16. Zgodnie z § 3 ust. 1 oraz § 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 UWG, na mocy których są transponowane art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 4 lit. a) oraz art. 6 ust. 1 lit b) dyrektywy 2005/29, reklama dystrybutora zawierająca wprowadzające w błąd informacje dotyczące zalet produktu stanowi nieuczciwą praktykę handlową ze strony dystrybutora, jako taka niedozwoloną, nawet jeśli przejął on tę reklamę od producenta.
17. Zgodnie z § 8 ust. 1 zdanie pierwsze, opcja druga UWG, każdy, kto dopuści się niedozwolonej praktyki handlowej w rozumieniu § 3 wspomnianej ustawy, może zostać wezwany do zaniechania naruszeń w przypadku ryzyka jej ponownego wystąpienia.
III. Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
18. GUT GEKAUFT Reformhäuser GmbH (zwana dalej „GUT GEKAUFT”) prowadzi sklep specjalizujący się w sprzedaży produktów dietetycznych i naturalnych.
19. W swojej ulotce reklamowej z listopada 2020 r. spółka ta promowała krem do twarzy wskazując pewne korzystne właściwości ekstraktu z żeń-szenia zawartego w tym produkcie.
20. Z postanowienia o wystąpieniu z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że producent produktu kosmetycznego przekazał spółce GUT GEKAUFT wspomniane oświadczenie reklamowe, które widnieje również na opakowaniu przedmiotowego produktu, oraz że to właśnie producent zatwierdził stwierdzenie reklamowe przed jego opublikowaniem.
21. Z uwagi na okoliczność, że skuteczność ekstraktu z żeń-szenia w zastosowaniu zewnętrznym nie została naukowo udowodniona, Verband Sozialer Wettbewerb eV (zwany dalej „VSW”) uważa, że przedmiotowe oświadczenie reklamowe narusza art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009 i jest zatem nieuczciwe.
22. Po bezskutecznym wezwaniu do zaniechania naruszenia VSW w dniu 17 listopada 2020 r., wniósł przeciwko GUT GEKAUFT powództwo o zaniechanie naruszeń do Landgericht Düsseldorf (sąd krajowy w Düsseldorfie, Niemcy), w szczególności w celu zakazania GUT GEKAUFT rozpowszechniania takiej reklamy, a sąd ten uwzględnił powództwo.
23. Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie, Niemcy), do którego została wniesiona apelacja, zmienił wyrok sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo VSW na tej podstawie, że GUT GEKAUFT nie była odpowiedzialna za naruszenie art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009. Ze względu na fakt, że spółka GUT GEKAUFT przejęła bez zmian i wykorzystała do swojej własnej reklamowy oświadczenie reklamowe producenta, który był podmiotem odpowiedzialnym w rozumieniu tego rozporządzenia, nie miała ona obowiązku czuwania nad przestrzeganiem wymogów tego przepisu.
24. W drodze skargi rewizyjnej (Revision) wniesionej do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), będącego sądem odsyłającym, VSW wnosi o utrzymanie w mocy wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji.
25. Sąd odsyłający opiera się na założeniu, że reklama przedmiotowego produktu zawierająca sporne oświadczenie narusza art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 223/2009.
26. Wspomniany sąd rozważa w pierwszej kolejności, czy GUT GEKAUFT ponosi odpowiedzialność na mocy art. 6 ust. 1 oraz ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 223/2009, jako dystrybutor przedmiotowych produktów, za naruszenie art. 20 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, skoro spółka ta wykorzystała w swojej ulotce reklamowej mającej na celu sprzedaż kremu do twarzy, udostępniony jej przez producenta wprowadzający w błąd komunikat reklamowy bez sprawdzenia jego prawdziwości.
27. W tym względzie sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy obowiązki dystrybutora wynikające z art. 6 ust. 1 oraz ust. 3 akapit pierwszy wspomnianego rozporządzenia obejmują również obowiązki w zakresie promocji produktów wynikające z art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia oraz czy taki dystrybutor ponosi odpowiedzialność za komunikat reklamowy niezgodny z drugim z wymienionych przepisów, co by oznaczało, że jest on zobowiązany do kontroli komunikatu reklamowego przejętego bez zmian od producenta oraz do sprawdzenia, czy udostępniany na rynku produkt rzeczywiście posiada funkcje, które są w nim promowane.
28. Po drugie, sąd ten przedstawia pytanie, czy w przypadku, gdy dystrybutor nie ponosi odpowiedzialności na mocy art. 6 ust. 1 oraz ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1223/2009 za reklamę produktu kosmetycznego naruszającą art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia, dystrybutor ten powinien mimo wszystko zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wprowadzającą w błąd reklamę na podstawie przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych wynikających z dyrektywy 2005/29.
29. W tym względzie sąd uważa, że przepisy harmonizacyjne wspomnianego rozporządzenia wyczerpująco regulują kwestię odpowiedzialności dystrybutora produktu kosmetycznego. W związku z tym, przepisy art. 4 ust. 6 i art. 6 tego rozporządzenia, jako lex specialis, nie mogą, zgodnie z regułą kolizyjną przewidzianą w art. 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29, zostać pominięte poprzez odwołanie się w odniesieniu do nieuczciwej praktyki handlowej dystrybutora do ogólnych zasad prawa konkurencji, które w danym przypadku mogą być z nimi sprzeczne.
30. Zgodnie ze stanowiskiem sądu odsyłającego, sytuacja mogłaby wyglądać inaczej, gdyby odpowiedzialność dystrybutora produktu kosmetycznego nie została w sposób wyczerpujący uregulowana w rozporządzeniu nr 1223/2009, które w szczególności nie obejmowałoby przypadku, w którym dystrybutor jedynie przejmuje w swojej reklamie komunikat producenta, bez wprowadzania w nim zmian.
31. Powodzenie wniesienia skargi rewizyjnej (Revision) zależałoby zatem od wykładni art. 6 ust. 1 i ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1223/2009, jak również wykładni art. 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29.
32. W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) postanowił zawiesić postępowanie i przedstawić Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:
„1) Czy dystrybutor, który nie jest osobą odpowiedzialną w rozumieniu art. 4 ust. 6 [rozporządzenia nr 1223/2009, ma zgodnie z art. 6 ust. 1 i [art. 6] ust. 3 akapit pierwszy tego rozporządzenia powody sądzić, że reklama producenta nie spełnia wymogów art. 20 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli przejmuje on reklamę przekazaną mu przez producenta do własnych celów handlowych, nie sprawdzając, czy reklamowane funkcje produktu kosmetycznego są w wystarczającym stopniu udowodnione? Czy też dystrybutor ma zgodnie z art. 6 ust. 1 i ust. 3 akapit pierwszy [rozporządzenia nr 1223/2009] tylko pod pewnymi warunkami – a jeśli tak, to pod jakimi – powody sądzić, że reklama producenta, której używa, nie spełnia wymogów art. 20 ust. 1 rozporządzenia, i powinien zbadać, czy reklamowane funkcje produktu kosmetycznego są w wystarczającym stopniu udowodnione?
2) Czy przepisy art. 4 ust. 6 oraz art. 6 ust. 1 i ust. 3 akapit pierwszy [rozporządzenia nr 1223/2009] wykluczają na podstawie art. 3 ust. 4 [dyrektywy 2005/29], że reklama przedsiębiorcy zawierająca przejęte od producenta wprowadzające w błąd oświadczenia dotyczące funkcji produktu kosmetycznego stanowi nieuczciwą praktykę handlową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i ust. 4 lit. a) oraz art. 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2005/29]?”
33. Uwagi zostały przedstawione przez GUT GEKAUFT, przez rząd grecki oraz przez Komisję.
34. Powyższe strony zostały wysłuchane na rozprawie, która się odbyła w dniu 29 kwietnia 2026 r.
IV. Analiza
A. W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
35. W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i 3 akapit pierwszy oraz art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009 należy interpretować w ten sposób, że dystrybutor, który udostępnia na rynku produkt kosmetyczny pod nazwą lub znakiem towarowym producenta i bez wprowadzania w nim zmian, jest zobowiązany do sprawdzenia, czy produkt ten posiada właściwości przypisane mu w oświadczenia reklamowych zawartych w ulotkach reklamowych tego dystrybutora, chociaż oświadczenia te zostały udostępnione wspomnianemu dystrybutorowi przez producenta produktu, figurują również na opakowaniu produktu i są powtórzone w niezmienionej formie przez tego dystrybutora.
36. Z jednej strony, art. 6 ust. 1 i ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1223/2009 określa szereg obowiązków spoczywających na dystrybutorach produktów kosmetycznych. Z drugiej strony, art. 20 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi w szczególności, że podczas reklamowania produktów kosmetycznych, tekst, nazwy, znaki towarowe, obrazy lub inne znaki nie są używane tak, aby przypisywać tym produktom cechy lub funkcje, których nie posiadają. Sąd zwraca w tym względzie uwagę, że tak właśnie jest w przypadku reklamy będącej przedmiotem postępowania głównego.
37. Powstaje zatem pytanie, kogo dotyczy ten zakaz, a w szczególności, czy na dystrybutorze spoczywa obowiązek zapewnienia przestrzegania tego przepisu, gdy jedynie przejmuje on oświadczenia reklamowe producenta bez wprowadzania do nich zmian.
1. Ustalenie osoby odpowiedzialnej zgodnie z art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009
38. Rozporządzenie nr 1223/2009, zgodnie z jego art. 1, „aby zapewnić funkcjonowanie rynku wewnętrznego i wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi, […] ustanawia przepisy, które musi spełniać każdy produkt kosmetyczny udostępniany na rynku”.
39. W związku z tym, rozporządzenie nr 1223/2009 stanowi, że do każdego produktu kosmetycznego jest wyznaczana osoba odpowiedzialna, która gwarantuje spełnienie odpowiednich obowiązków określonych we wspomnianym rozporządzeniu przez każdy wprowadzany do obrotu produkt kosmetyczny(4). Ponadto z art. 5 wspomnianego rozporządzenia jednoznacznie wynika, że osoby odpowiedzialne zapewniają zgodność z art. 20 wspomnianego rozporządzenia.
40. Zatem art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 1223/2009 wskazuje producenta mającego siedzibę na terenie Unii jako osobę odpowiedzialną w wypadku produktu kosmetycznego wyprodukowanego w Unii i niepodlegającego następnie eksportowi i importowi do Unii. Z kolei dystrybutor jest uważany za osobę odpowiedzialną, wyłącznie jeżeli wprowadza produkt kosmetyczny do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym lub zmienia produkt już wprowadzony na rynek w sposób mogący mieć wpływ na zgodność z obowiązującymi wymogami(5). Jak wskazuje sąd odsyłający, sytuacja taka nie występuje w postępowaniu głównym.
41. W związku z tym w sytuacji takiej, jak ta rozpatrywana w sprawie przed sądem krajowym, w której dystrybutor przejmuje od producenta oświadczenia reklamowe dotyczące produktu wprowadzonego do obrotu bez wprowadzania do nich zmian, to właśnie producent, a nie dystrybutor, powinien być uznany za osobę odpowiedzialną, na którą nakłada się zakaz przypisywania w reklamach produktów kosmetycznych właściwości, których produkty te nie posiadają.
2. Zakres obowiązków dystrybutora
42. Powstaje jednak kwestia ustalenia, czy oznacza to, że zakaz przypisywania produktom kosmetycznym w reklamach właściwości, których produkty te nie posiadają, ma również zastosowanie do dystrybutora. Dystrybutor, choć nie jest osobą odpowiedzialną, wprowadza produkt kosmetyczny do obrotu pod nazwą lub znakiem towarowym producenta i bez wprowadzania w nim zmian, a także przejmuje oświadczenia reklamowe producenta, w związku z czym spoczywałby na nim obowiązek sprawdzenia prawdziwości tych oświadczeń.
43. Jak bowiem podnoszą strony w swoich pisemnych uwagach, art. 6 rozporządzenia nr 1223/2009 nakłada na dystrybutorów szereg obowiązków, w związku z czym należy ustalić, czy mieści się pośród nich obowiązek czuwania nad przestrzeganiem art. 20 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia.
44. W celu udzielenia odpowiedzi na powyższe pytanie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dokonam wykładni wspomnianych przepisów, uwzględniając nie tylko ich brzmienie, ale również kontekst, w jakim zostały one ustanowione, oraz cele, do których realizacji zmierza akt, którego przepisy te są częścią(6).
a) Wykładnia literalna
45. Przede wszystkim należy podnieść, że art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009 zobowiązuje dystrybutorów w ramach ich działalności podczas udostępniania produktu kosmetycznego na rynku do działania „z należytą starannością w odniesieniu do obowiązujących wymogów”. Ponadto, art. 6 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia stanowi, że jeżeli dystrybutorzy uznają lub mają powody sądzić, że dany produkt kosmetyczny nie jest zgodny z wymogami przewidzianymi w tym rozporządzeniu, nie udostępniają produktu na rynku, dopóki nie zostanie on dostosowany do obowiązujących wymogów.
46. Oba te przepisy mają zastosowanie do rozpowszechniania przez dystrybutora reklamy dotyczącej produktu kosmetycznego. Reklama produktu kosmetycznego. wprowadzanego przez dystrybutora do obrotu, powinna bowiem być uznana za część jego działalności, ponieważ stanowi ona zwykłą działalność dystrybutora. Zresztą wymogi, o których mowa w art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009, z pewnością mieszczą się w zakresie „wymogów przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu”, do których odsyłają przepisy dotyczące obowiązków dystrybutorów.
47. Niemniej jednak, jak twierdzi Komisja, brzmienie art. 6 rozporządzenia nr 1223/2009 w żadnym wypadku nie nakłada na dystrybutorów ogólnego obowiązku sprawdzania, czy oświadczenia reklamowe producenta przypisują danemu produktowi właściwości, które faktycznie posiada.
48. Przeciwnie, art. 6 ust. 3 rozporządzenia nr 1223/2009 ogranicza w sposób wyraźny ten obowiązek do sytuacji, w których dystrybutorzy uznają lub mają powody sądzić, że dany produkt nie jest zgodny z wymogami przewidzianymi w tym rozporządzeniu. Jak podkreślił rzecznik generalny D. Spielmann w swojej opinii w sprawie Dürr Dental(7) dotyczącej podobnej sytuacji(8) oraz jak następnie orzekł Trybunał(9), dystrybutor jest zobowiązany do zapewnienia zgodności z art. 20 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, a zatem do sprawdzenia oświadczeń reklamowych producenta, które przejmuje w swoim imieniu, jeżeli jest świadomy problemu dotyczącego zgodności produktu ze wspomnianym przepisem(10).
49. Podobnie, art. 6 ust. 2 rozporządzenia nr 1223/2009 ustanawia spoczywający na dystrybutorach obowiązek sprawdzenia pewnych kwestii przed wprowadzeniem produktu kosmetycznego do obrotu. Z kolei zakres tego sprawdzenia jest określony enumeratywnie i dotyczy określonych cech produktu (oznakowanie, wymogi językowe oraz data trwałości produktu). Są to zatem dane techniczne, które można z łatwością zweryfikować. Nie dotyczą one w żadnym wypadku trafności oświadczeń reklamowych producenta, których weryfikacja wymagałaby od dystrybutora określonego poziomu badań i wiedzy specjalistycznej, którymi niekoniecznie dysponuje(11).
50. A zatem dopiero w przypadku zaistnienia konkretnych okoliczności, które mogą spowodować, że dystrybutor uznaje lub ma powody sądzić, że oświadczenie reklamowe jest nieścisłe, powinien on być zobowiązany do jego weryfikacji w celu zapewnienia zgodności produktu wprowadzanego do obrotu z wymogami wynikającymi z art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009.
51. Moim zdaniem taka interpretacja znajduje potwierdzenie w wykładni kontekstualnej i teleologicznej wspomnianych przepisów.
b) Wykładnia kontekstualna
52. Jak podniósł rzecznik generalny D. Spielmann w swojej opinii w sprawie Dürr Dental, warto zapoznać się z Niebieskim przewodnikiem – wdrażanie unijnych przepisów dotyczących produktów 2022 (zwanym dalej „Niebieskim przewodnikiem”(12)) w celu określenia zakresu obowiązków dystrybutorów. Mimo bowiem, że dokument ten jest pozbawiony prawnie wiążącego charakteru, dostarcza wskazówek przydatnych do wykładni odpowiednich przepisów prawa Unii(13) i stanowi tym samym dokument o charakterze wytycznych.
53. A zatem, w Niebieskim przewodniku wyjaśniono, że pojęcie staranności odnosi się do „poziomu osądu, staranności, rozwagi, determinacji i czynności, których racjonalnie oczekiwałoby się od danej osoby w określonych okolicznościach.”(14). Zakres obowiązku staranności dystrybutora, o którym mowa w art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009, należy zatem oceniać, jak twierdzi Komisja, w oparciu o to, czego można racjonalnie oczekiwać od dystrybutora w danych okolicznościach.
54. Podobnie więc, jak stwierdził rzecznik generalny D. Spielmann w sprawie Dürr Dental, uważam, że obowiązek staranności w rozumieniu art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009, w świetle art. 6 ust. 3 tego rozporządzenia, wymaga jednak od dystrybutorów pewnego stopnia czujności przed wprowadzeniem produktu kosmetycznego do obrotu.
55. Innymi słowy, obowiązek ciążący na tych ostatnich ma inny charakter niż obowiązek osoby odpowiedzialnej. Dystrybutorzy nie są zobowiązani do badania w sposób aktywny, czy dany produkt kosmetyczny jest zgodny z wymogami rozporządzenia nr 1223/2009, a tym samym, czy dane oświadczenie reklamowe jest zgodne z art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia. Nie mogą oni jednak ignorować ewentualnej niezgodności niektórych oświadczeń reklamowych z tym przepisem, jeżeli konkretne okoliczności danej sprawy powodują, że uznają oni lub mają powody sądzić, że oświadczenie te są nieścisłe.
56. Tym samym wydaje mi się, że wykładnia taka jest zasadna w świetle jasnego podziału obowiązków ustanowionego w rozporządzeniu nr 1223/2009. Osoba odpowiedzialna jest zatem zawsze zobowiązana do zapewnienia zgodności produktów z wymogami rozporządzenia, a tym samym do zagwarantowania, że oświadczenia reklamowe nie są sprzeczne z art. 20 ust. 1 rozporządzenia. Odpowiedzialność ta nie spoczywa na dystrybutorze, który powinien jedynie zachować czujność przy wprowadzaniu produktu kosmetycznego do obrotu, aby powstrzymać się od tego w przypadku produktów kosmetycznych, co do których, w świetle okoliczności danej sprawy, uznaje lub ma powody sądzić, że są one niezgodne z przepisami.
3. Wykładnia teleologiczna
57. Cele, jakie realizuje rozporządzenie nr 1223/2009, potwierdzają, moim zdaniem, taką wykładnię jego art. 6 ust. 1 i 3, w świetle której dopiero w przypadku zaistnienia konkretnych okoliczności, które powodują, że dystrybutor uznaje lub ma powody sądzić, że oświadczenia reklamowe są nieścisłe, powinien on zostać zobowiązany do ich sprawdzenia w celu zapewnienia zgodności produktu wprowadzanego do obrotu z wymogami art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia.
58. Artykuł 1 rozporządzenia nr 1223/2009 określa dwa cele wspomnianego rozporządzenia: chodzi o zapewnienie zarówno funkcjonowania rynku wewnętrznego jak i wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi.
59. Wydaje mi się, że jasny podział obowiązków między poszczególnymi podmiotami gospodarczymi, a zatem między producentami a dystrybutorami, pozwala osiągnąć nie tylko cel ochrony zdrowia ludzkiego, ale także cel sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Rzeczywiście, jak twierdzą GUT GEKAUFT i Komisja, nielogiczne byłoby systemowe nakładanie na dystrybutorów, równolegle w stosunku do producentów, odpowiedzialności za zgodność oświadczeń reklamowych z wymogami rozporządzenia nr 1223/2009.
60. Z jednej strony, to właśnie producenci są najlepiej przygotowani do zapewnienia zgodności produktów kosmetycznych z przepisami dzięki swojej wiedzy na ich temat, a tym samym do zagwarantowania, że oświadczenia reklamowe przekazywane przez nich dystrybutorom odpowiadają właściwościom produktu, tak aby dokładnie informować konsumentów o ich działaniu.
61. Z drugiej strony wysiłek, jaki wiązałby się z systemowym obowiązkiem sprawdzania zgodności oświadczeń reklamowych przejętych od producentów, byłby nieproporcjonalny zarówno w przypadku małych dystrybutorów, którzy nie dysponują niezbędnymi środkami, jak i dużych dystrybutorów, którzy wprowadzają do obrotu znaczną liczbę produktów. Ponadto doprowadziłoby to do sytuacji, w której weryfikacja ta byłaby przeprowadzana równolegle niezliczoną ilość razy, mimo że producent już ją przeprowadził.
62. Jednakże, o ile cel ochrony zdrowia ludzkiego wymaga, by za przestrzeganie art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009 odpowiedzialność ponosili w sposób systemowy wyłącznie producenci, wymaga on również, aby dystrybutorzy, którzy przejmują oświadczenia reklamowe producenta, mogli ponosić, w mniejszym stopniu i w zależności od konkretnych okoliczności, odpowiedzialność za zgodność tych oświadczeń z wymogami wspomnianego rozporządzenia. Moim zdaniem sprzeczne z tym celem byłoby zezwolenie dystrybutorowi na wprowadzenie do obrotu produktu kosmetycznego z przejęciem wprowadzających w błąd oświadczeń reklamowych producenta, podczas gdy, ze względu na konkretne okoliczności, uznawał on lub miał powody sądzić, że nie są one zgodne z tym przepisem.
63. W tych okolicznościach uważam, że art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1223/2009 w związku z art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że dystrybutor, który udostępnia na rynku produkt kosmetyczny pod nazwą lub znakiem towarowym producenta i bez wprowadzania w nim zmian, jest zobowiązany sprawdzić, czy produkt ten posiada właściwości przypisane mu w oświadczeniach reklamowych zawartych w ulotkach reklamowych tego dystrybutora, chociaż oświadczenia te zostały udostępnione wspomnianemu dystrybutorowi przez producenta produktu, figurują również na opakowaniu produktu i są powtórzone w niezmienionej formie przez tego dystrybutora, jeżeli ze względu na konkretne okoliczności uznaje on lub ma powody sądzić, że nie są one zgodne z wymogami tego rozporządzenia.
64. W celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, należy również sprecyzować, jakie okoliczności należałoby uznać za powodujące, że dystrybutor uznaje lub ma powody sądzić, iż oświadczenia reklamowe przekazane przez producenta są niezgodne z wymogami, a tym samym za skutkujące powstaniem obowiązku sprawdzenia po stronie dystrybutora.
4. Powstanie spoczywającego na dystrybutorze obowiązku sprawdzenia
65. Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1223/2009, dystrybutor jest zobowiązany do sprawdzenia prawdziwości oświadczeń reklamowych jedynie wtedy, gdy uznaje lub ma powody sądzić, że nie są one zgodne z przepisami art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia. Jak podkreśliłem w pkt 49 niniejszej opinii, nawiązując do opinii rzecznika generalnego D. Spielmanna, zakłada to, że dystrybutor jest świadomy istnienia problemu dotyczącego zgodności przedmiotowej reklamy z przepisami tego drugiego przepisu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1223/2009, dystrybutor jest zobowiązany do weryfikacji prawdziwości oświadczeń reklamowych jedynie wtedy, gdy uznaje lub ma powody sądzić, że nie są one zgodne z przepisami jego art. 20 ust. 1. Jak podkreśliłem w pkt 49 niniejszej opinii w ślad za rzecznikiem generalnym D. Spielmannem, zakłada to, że dystrybutor jest świadomy problemu dotyczącego zgodności przedmiotowej reklamy z przepisami art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia.
66. Ani z brzmienia, ani z kontekstu art. 6 ust. 3 rozporządzenia nr 1223/2009 nie wynika, jakiego poziomu świadomości oczekuje się od dystrybutora, który może być zobowiązany do sprawdzenia zgodności oświadczeń reklamowych, które przejmuje od producenta. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem jedynie, że dystrybutor musi „[uznawać] lub [mieć] powody sądzić”, że dane oświadczenie jest niezgodne z wymogami, aby był on zobowiązany do tego sprawdzenia.
67. Prawdą jest, że wyrażenia te sugerują raczej istnienie elementu subiektywnego po stronie dystrybutora. Jednakże, wprowadzenie konieczności, aby dystrybutor „[uznawał] lub [miał] powody sądzić” iż oświadczenia reklamowe, tak jak w niniejszej sprawie, nie są zgodne z wymogami przewidzianymi w rozporządzeniu nr 1223/2009, pozwala przede wszystkim na to, moim zdaniem, aby dystrybutorzy byli zobowiązani do ich sprawdzenia, zarówno kiedy mają rzeczywistą wiedzę na temat braku zgodności (kiedy „uznają”), jak i kiedy wydaje się oczywiste, że rozsądnie uważny dystrybutor nie mógłby tego zignorować („mają powody sądzić”).
68. Wydaje mi się bowiem oczywiste, że świadomość dystrybutora – z natury subiektywna – dotycząca niezgodności z wymogami rozporządzenia nr 1223/2009 zawsze wynika ze zbiegu obiektywnych okoliczności. W związku z tym, moim zdaniem, obowiązek weryfikacji po stronie dystrybutora jest uzależniony od istnienia konkretnych przesłanek, które powodują, że dystrybutor uznaje lub ma powody sądzić, że oświadczenia reklamowe przekazane przez producenta są nieścisłe.
69. W tym kontekście, przede wszystkim, Niebieski przewodnik raz jeszcze dostarcza określonych wytycznych. Jeśli chodzi o obowiązek należytej staranności po stronie dystrybutora, wskazuje on, że dystrybutor „powinien być w stanie rozpoznać produkty, które wyraźnie nie spełniają wymagań”(15). O ile bowiem zadaniem dystrybutora nie jest aktywne badanie, czy przekazane przez producenta oświadczenia reklamowe są zgodne z art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009, to wydaje mi się, że jest on jednak zobowiązany do dokonania sprawdzenia, jeśli w sposób wyraźny wydaje się, że może tak nie być(16).
70. W związku z tym, moim zdaniem, fantazyjne lub ewidentnie nieprawdopodobne deklaracje dotyczące właściwości produktu kosmetycznego powinny skłonić dystrybutora do sprawdzenia, czy oświadczenia, które przejmuje od producenta, są zgodne z wymogami art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009.
71. Po drugie, moim zdaniem dystrybutor powinien być zobowiązany do sprawdzenia prawdziwości oświadczeń reklamowych, które przejmuje od producenta, w przypadku gdy pojawiają się konkretne dowody wskazujące, że dany produkt nie posiada deklarowanych właściwości. Powinno to mieć miejsce w szczególności wtedy, gdy znaczna liczba konsumentów zgłasza dystrybutorowi, po zastosowaniu danego produktu kosmetycznego, brak zachwalanego skutku.
72. Wreszcie, pojawia się pytanie, czy w sytuacji takiej jak rozpatrywana w sprawie przed sądem odsyłającym, wezwanie dystrybutora do zaniechania rozpowszechniania wprowadzających w błąd oświadczeń reklamowych stanowi czynnik, który może powodować, że uznaje on lub ma powody sądzić, że oświadczenia te są nieścisłe.
73. Moim zdaniem tak powinno być w niniejszym przypadku, pod warunkiem, że w wezwaniu do zaniechania zostały wskazane powody, dla których oświadczenia reklamowe przejęte przez dystrybutora powinny być uznane za niezgodne z art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009(17), a ponadto, że wspomniane powody nie wydają się na pierwszy rzut oka być całkowicie bezpodstawne. W takiej sytuacji zwraca się bowiem uwagę dystrybutora na ewentualną niezgodność oświadczeń reklamowych z wymogami rozporządzenia, o której dystrybutor nie może w sposób uzasadniony ignorować, skoro wezwanie do zaniechania naruszenia budzi u dystrybutora, na którym spoczywa obowiązek staranności, wątpliwości co do zgodności tych oświadczeń z wymogami.
74. W każdym razie do sądu odsyłającego należeć będzie, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy, ustalenie, czy dystrybutor dysponował informacjami, które mogłyby skłonić go do uznania lub dać mu powody sądzić, że oświadczenia reklamowe, które przejmował od producenta bez wprowadzania w nich zmian, nie były zgodne z przepisami rozporządzenia nr 1223/2009.
B. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
75. W drugim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29 należy interpretować w ten sposób, że art. 6 ust. 1 i ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1223/2009 stoją na przeszkodzie temu, aby reklama produktu kosmetycznego rozpowszechniana przez dystrybutora, przejęta od producenta bez zmian i zawierająca wprowadzające w błąd oświadczenia dotyczące właściwości jednego ze składników tego produktu, została uznana za nieuczciwą praktykę handlową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 4 lit. a) oraz art. 6 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy.
76. Innymi słowy, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 4 ust. 6 oraz art. 6 ust. 1 i ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1223/2009, które regulują obowiązki dystrybutorów produktów kosmetycznych, wyłączają, jako lex specialis, stosowanie do tych ostatnich przepisów dyrektywy 2005/29 dotyczących zakazu stosowania wprowadzających w błąd praktyk handlowych.
77. Dyrektywa 2005/29 ma na celu ustalenie jednolitych zasad dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych przedsiębiorstw wobec konsumentów w celu przyczynienia się do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego i zapewnienia wysokiego poziomu ich ochrony(18).
78. A zatem, wspomniana dyrektywa ustanawia jeden ogólny zakaz stosowania tych spośród nieuczciwych praktyk handlowych, które zniekształcają zachowanie gospodarcze konsumentów(19). Dyrektywa ta cechuje się szerokim zakresem stosowania, ponieważ pojęcie „praktyki handlowej” zostało zdefiniowane za pomocą szczególnie szerokiego sformułowania, ze względu na fakt, że przewidziane w ten sposób praktyki powinny, po pierwsze, mieć charakter handlowy, to znaczy pochodzić od podmiotów gospodarczych, oraz po drugie, pozostawać w bezpośrednim związku z promocją, sprzedażą lub dostawą ich produktów na rzecz konsumentów(20).
79. W tych okolicznościach fakt, że dystrybutor w ulotce reklamowej podkreśla właściwości produktu kosmetycznego, stanowi bez wątpienia praktykę handlową w rozumieniu dyrektywy 2005/29. Ponadto wynika z tego, że wspomniana dyrektywa nakłada na dystrybutorów obowiązek powstrzymania się od stosowania wprowadzających w błąd praktyk handlowych, przy czym nie ma zastosowania wymóg, zgodnie z którym dystrybutorzy „uznają” lub „mają powody sądzić” że rozpowszechniane oświadczenia reklamowe są wprowadzające w błąd, tak jak przewidziano to w art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1223/2009.
80. Innymi słowy, okoliczność, że dystrybutor przejmuje od producenta oświadczenia reklamowe bez wprowadzania do nich zmian, może, w przypadku gdy oświadczenia te przypisują produktom właściwości, których one nie posiadają, podlegać przewidzianemu w art. 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2005/29 zakazowi stosowania wprowadzających w błąd praktyk handlowych, nawet jeśli nie są spełnione wymogi przewidziane w art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1223/2009.
81. Należy zatem ustalić, czy przepisy dyrektywy 2005/29 i rozporządzenia nr 1223/2009 mogą być stosowane równolegle.
82. W tym zakresie, art. 3 ust. 3 dyrektywy 2005/29 stanowi, że dyrektywa ta pozostaje bez uszczerbku dla przepisów prawnych Unii dotyczących aspektów produktów związanych z bezpieczeństwem i zdrowiem, podczas gdy art. 3 ust. 4 wspomnianej dyrektywy ustanawia „klauzulę wyłączającą”(21), zgodnie z którą „w przypadku kolizji pomiędzy przepisami niniejszej dyrektywy a innymi przepisami prawnymi [Unii] regulującymi szczególne aspekty nieuczciwych praktyk handlowych, te ostatnie mają pierwszeństwo i stosuje się je do tych szczególnych aspektów”(22). Jak orzekł Trybunał w podobnym kontekście, jedynie pod podwójnym warunkiem, po pierwsze, że rozporządzenie nr 1223/2009 reguluje szczególne aspekty nieuczciwych praktyk handlowych, a po drugie, że istnieje kolizja między tym rozporządzeniem a przepisami wspomnianej dyrektywy, te szczególne aspekty są objęte wyłącznie przepisami tego rozporządzenia(23).
83. Moim zdaniem, jak podnosi Komisja, nie tylko rozporządzenie nr 1223/2009 dotyczy zdrowia i bezpieczeństwa produktów, ale jego przepisy dotyczące obowiązków dystrybutorów stanowią również przepisy regulujące szczególne aspekty nieuczciwych praktyk handlowych. Konkretnie, art. 6 ust. 1 i 3, jak również art. 20 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia określają zakres obowiązków spoczywających na dystrybutorach w zakresie reklamy produktów kosmetycznych i w związku z tym należy je traktować jako przepis szczególny w stosunku do ogólnych zasad dotyczących wprowadzających w błąd praktyk handlowych zawartych w dyrektywie 2005/29.
84. Należy zatem ustalić, czy zgodnie z art. 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29 zachodzi sprzeczność między tymi przepisami, w związku z czym należy nadać pierwszeństwo rozporządzeniu nr 1223/2009.
85. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, istnienie kolizji w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29 można domniemywać tylko wtedy, gdy pomiędzy odnośnymi przepisami zachodzi stosunek wykraczający [poza] zwykłą rozbieżność lub zwykłą różnicę, wskazując na rozbieżność niemożliwą do pokonania za pomocą formuły integrującej, czyniącej możliwym współistnienie dwóch sytuacji bez ich wypaczania(24).. Wspomniana kolizja istnieje tylko wtedy, gdy przepisy inne niż przepisy dyrektywy regulujące szczególne aspekty nieuczciwych praktyk handlowych nakładają na przedsiębiorców, bez jakiegokolwiek zakresu swobody, obowiązki sprzeczne z obowiązkami ustanowionymi przez dyrektywę 2005/29(25).
86. Należy podnieść, że celem dyrektywy 2005/29 jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów i zagwarantowanie w tym celu skutecznego zwalczania nieuczciwych praktyk w ich interesie(26). Artykuł 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy ma konkretnie na celu odpowiednią ochronę konsumentów w odniesieniu do informacji im przekazanych za pośrednictwem reklamy produktu. Podobnie, cel rozporządzenia nr 1223/2009 polega na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego poprzez w szczególności uniemożliwienie wprowadzenia w błąd konsumentów przez dostarczone im informacje dotyczące produktów kosmetycznych(27).
87. A zatem, jak podnosi Komisja w swoich uwagach na piśmie, dyrektywa 2005/29 i rozporządzenie 1223/2009 realizują wspólny cel, który polega na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów przed wprowadzającymi w błąd informacjami.
88. Niemniej jednak, twierdzenie to nie wydaje mi się wystarczające, aby w sposób systemowy wykluczyć istnienie kolizji między spoczywającymi na dystrybutorze w odniesieniu do oświadczeń reklamowych obowiązkami dotyczącymi produktu kosmetycznego, które wynikająi z jednej strony z dyrektywy 2005/29, a z drugiej strony z rozporządzenia nr 1223/2009.
89. Moim zdaniem obowiązki nałożone na dystrybutorów w zakresie reklamy, z jednej strony na mocy rozporządzenia nr 1223/2009, a z drugiej strony na mocy dyrektywy 2005/29, wiążą się właśnie z rozbieżnością, której nie da się przezwyciężyć za pomocą rozwiązania łącznego, a ich równoległe stosowanie doprowadziłoby do pozbawienia effet utile art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku gdy dystrybutor działał zgodnie z tymi ostatnimi przepisami.
90. Jak wynika bowiem z mojej analizy pierwszego pytania prejudycjalnego, rozporządzenie nr 1223/2009 precyzyjnie określa obowiązki dystrybutorów w zakresie reklamy i stanowi, że ponoszą oni odpowiedzialność za rozpowszechnianie reklamy niezgodnej z art. 20 ust. 1 rozporządzenia jedynie w sytuacji, gdy uznają oni lub mają powody, sądzić, że oświadczenia reklamowe przejęte od producenta nie są zgodne z wymogami(28). W ten sposób ustawodawca zdecydował się ograniczyć zakres obowiązków dystrybutorów w tej dziedzinie, odróżniając je od obowiązków producentów, którzy ponoszą główną odpowiedzialność za naruszenia art. 20 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia.
91. Z kolei przepisy dyrektywy 2005/29 nakładają na dystrybutorów bezwarunkowy zakaz stosowania wprowadzających w błąd reklam przejętych od producentów.
92. Innymi słowy, ze względu na różny zakres obowiązków dystrybutorów wynikających z rozporządzenia nr 1223/2009 i dyrektywy 2005/29, praktyka danego dystrybutora mogłaby, w przypadku równoległego stosowania wspomnianego rozporządzenia i wspomnianej dyrektywy, zostać uznana za sprzeczną z przepisami tej ostatniej, mimo że byłaby zgodna z przepisami wspomnianego rozporządzenia.
93. Takie równoczesne stosowanie nieuchronnie pozbawiłoby effet utile wytyczenia zakresu obowiązków dystrybutorów, które ustawodawca ustanowił w rozporządzeniu nr 1223/2009 i doprowadziłoby do ich pominięcia, mimo że rozporządzenie to reguluje konkretne aspekty nieuczciwych praktyk handlowych.
94. A zatem, uważam, że w sytuacji, gdy dystrybutor, który przejmuje oświadczenia reklamowe producenta, działa zgodnie z wymogami rozporządzenia nr 1223/2009, zachodzi kolizja między art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 rozporządzenia a przepisami dyrektywy 2005/29. Z art. 3 ust. 4 dyrektywy jasno wynika jednak, że w takiej sytuacji przepisy wspomnianego rozporządzenia powinny mieć pierwszeństwo.
95. Jest tak tym bardziej, ponieważ z motywu 4 rozporządzenia nr 1223/2009 wynika, że rozporządzenie to zmierza do wyczerpującej harmonizacji przepisów obowiązujących w Unii oraz, z uwagi na okoliczność, że Trybunał wielokrotnie orzekał, że z całości przepisów wspomnianego rozporządzenia, a w szczególności z jego art. 1, interpretowanych w świetle motywów 3 i 4, wynika, że rozporządzenie to zmierza do wyczerpującej harmonizacji przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej w celu ustanowienia rynku wewnętrznego produktów kosmetycznych, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego(29).
96. Inaczej jest jednak w przypadku, gdy dystrybutor, który przejmuje oświadczenia reklamowe producenta bez ich sprawdzenia, narusza wymogi wynikające z art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 1223/2009, o ile, w świetle konkretnych okoliczności danej sprawy, uznaje lub ma powody sądzić, że nie są one zgodne z art. 20 ust. 1 rozporządzenia.
97. Artykuł 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2005/29 zakazuje bowiem wprowadzających w błąd zachowań podmiotów gospodarczych w zakresie reklamy, co w sposób konieczny obejmuje praktyki, o których mowa w art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009, a dystrybutor może być zobowiązany do sprawdzenia zgodności z tymi przepisami na mocy art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia. W związku z tym praktyka dystrybutora sprzeczna z art. 6 ust. 1 i 3 rozporządzenia jest, moim zdaniem, również sprzeczna z art. 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2005/29. Innymi słowy, jak argumentowała Komisja podczas rozprawy, przejęcie przez dystrybutora oświadczeń reklamowych producenta bez ich sprawdzenia może stanowić naruszenie zarówno przepisów wspomnianego rozporządzenia, jak i przepisów wspomnianej dyrektywy.
98. W takiej sytuacji nie jest spełniony warunek dotyczący istnienia kolizji między przepisami dyrektywy 2005/29 a przepisami rozporządzenia nr 1223/2009, w związku z czym, moim zdaniem, wspomniane przepisy mogą być stosowane równolegle.
99. Tak samo jest w przypadku, gdy dystrybutor produktu kosmetycznego stosuje praktykę sprzeczną z przepisami dyrektywy 2005/29, która jednak nie jest objęta zakresem rozporządzenia nr 1223/2009. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie to w sposób wyczerpujący harmonizuje obowiązujące w Unii przepisy dotyczące produktów kosmetycznych, to zakres harmonizacji obejmuje jedynie zachowania podmiotów gospodarczych objętych tym rozporządzeniem. Innymi słowy, przepisy wspomnianego rozporządzenia nie wyczerpują obowiązków dystrybutorów, które nie są objęte zakresem jego stosowania i których mogą zostać nałożone na podstawie innych aktów prawa Unii.
100. A zatem, art. 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29 należy interpretować w ten sposób, że:
– stoi on na przeszkodzie temu, aby praktyka dystrybutora rozpowszechniającego reklamę produktu kosmetycznego przejętą od producenta bez zmian i zgodną z art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009 mogła zostać uznana za „nieuczciwą praktykę handlową” w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 4 lit. a), jak również art. 6 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, oraz
– nie stoi on na przeszkodzie temu, aby praktyka dystrybutora rozpowszechniającego reklamę produktu kosmetycznego przejętą od producenta bez zmian z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia mogła zostać uznana za „nieuczciwą praktykę handlową” w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 4 lit. a), jak również art. 6 ust. 1 lit. b) wspomnianej dyrektywy.
V. Wniosek
101. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) w następujący sposób:
1) Artykuł 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. dotyczącego produktów kosmetycznych
należy interpretować w ten sposób, że:
dystrybutor, który udostępnia produkt kosmetyczny na rynku pod nazwą lub znakiem towarowym producenta i bez wprowadzania w nim zmian, jest zobowiązany sprawdzić, czy produkt ten posiada właściwości, które zostały mu przypisane w oświadczeniach reklamowych zawartych w ulotkach reklamowych tego dystrybutora, chociaż oświadczenia te zostały udostępnione wspomnianemu dystrybutorowi przez producenta produktu, figurują również na opakowaniu produktu i są powtórzone w niezmienionej formie przez tego dystrybutora, jeżeli ze względu na konkretne okoliczności uznaje on lub ma powody sądzić, że nie są one zgodne z wymogami rozporządzenia nr 1223/2009, czego sprawdzenie należy do sądu odsyłającego.
2) Artykuł 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r., dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych”)
należy interpretować w ten sposób, że:
– stoi on na przeszkodzie temu, aby praktyka dystrybutora rozpowszechniającego reklamę produktu kosmetycznego przejętą od producenta bez zmian i zgodną z art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009 mogła zostać uznana za „nieuczciwą praktykę handlową” w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 4, lit. a), jak również art. 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2005/29, oraz
– nie stoi on na przeszkodzie temu, aby praktyka dystrybutora rozpowszechniającego reklamę produktu kosmetycznego przejętą bez zmian od producenta z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia mogła zostać uznana za „nieuczciwą praktykę handlową” w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 4 lit. a), jak również art. 6 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy.
1 Język oryginału: francuski.
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 342, s. 59).
3 Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22).
4 Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1223/2009.
5 Artykuł 4 ust. 6 rozporządzenia nr 1223/2009.
6 Wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 22 grudnia 2022 r., Sambre & Biesme i Commune de Farciennes, C‑383/21 i C‑384/21, EU:C:2022:1022, pkt 54; z dnia 15 stycznia 2026 r., AVR-Afvalverwerking, C‑692/23, EU:C:2026:4, pkt 37 i , Ambito territoriale di caccia Ancona 2, C‑615/24, EU:C:2026:10, pkt 23.
7 C‑10/24, EU:C:2025:697.
8 Wspomniana sprawa dotyczyła ustalenia zakresu obowiązków dystrybutora w świetle art. 14 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2017/745 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2017 r. z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz.U. 2017, L 117, s. 1), który stanowi, że „w przypadku gdy dystrybutor uważa lub ma powody uważać, że wyrób nie jest zgodny z niniejszym rozporządzeniem, nie udostępnia on tego wyrobu na rynku, dopóki nie zostanie zapewniona zgodność wyrobu oraz informuje producenta, a także – w stosownych przypadkach – jego upoważnionego przedstawiciela oraz importera”. W szczególności chodziło o ustalenie, czy dystrybutor ma obowiązek sprawdzić, czy wyrób, który wprowadza do obrotu, należy uznać za wyrób medyczny, gdy producent zaklasyfikował ten wyrób jako objęty zakresem stosowania dyrektywy w sprawie maszyn, a nie rozporządzenia w sprawie wyrobów medycznych.
9 Wyrok z dnia 4 czerwca 2026 r., Dürr Dental, C‑10/24, EU:C:2026:443, pkt 34.
10 Opinia rzecznika generalnego D. Spielmanna w sprawie Dürr Dental, C‑10/24, EU:C:2025:697, pkt 53.
11 Zobacz w tym zakresie pkt 60 i 61 niniejszej opinii.
12 Dz.U. 2022, C 247, s. 1.
13 Wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Cassella-med i MCM Klosterfrau, C‑589/23, EU:C:2025:173, pkt 40.
14 Niebieski przewodnik, s. 41.
15 Niebieski przewodnik, załącznik 5, s. 151.
16 Wynika to również z orzecznictwa Trybunału dotyczącego klasyfikowania produktu przez producenta, w którym Trybunał orzekł, że „naruszenie obowiązku zachowania należytej staranności powinno móc zostać stwierdzone wyłącznie wtedy, gdy błędna klasyfikacja jest oczywista”. Zobacz wyrok z dnia 4 czerwca 2026 r., Dürr Dental, C‑10/24, EU:C:2026:443, pkt 39.
17 W tym zakresie wyrok z dnia 4 czerwca 2026 r., Dürr Dental, C‑10/24, EU:C:2026:443, pkt 70.
18 Wyroki: z dnia 26 października 2016 r., Canal Digital Danmark, C‑611/14, EU:C:2016:800, pkt 25 oraz z dnia 25 lipca 2018 r., Dyson C‑632/16, EU:C:2018:599, pkt 28.
19 Motyw 11 dyrektywy 2005/29.
20 Wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Dyson, C‑632/16, EU:C:2018:599, pkt 30.
21 Wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., A i in. (Umowy ubezpieczenia „unit-linked”), C‑143/20 i C‑213/20, EU:C:2022:118, pkt 136.
22 Artykuł 3 ust. 4 dyrektywy 2005/29.
23 Zobacz na zasadzie analogii wyrok z dnia 30 kwietnia 2026 r., Lidl Italia (Pratiques commerciales déloyales concernant des denrées alimentaires), C‑301/25, zwany dalej „wyrokiem Lidl Italia”, EU:C:2026:357, pkt 28.
24 Wyrok w sprawie Lidl Italia (pkt 33) oraz wyrok z dnia 13 września 2018 r., Wind Tre i Vodafone Italia, C‑54/17 i C‑55/17, EU:C:2018:710, pkt 60.
25 Wyrok Lidl Italia (pkt 33) oraz wyrok z dnia 13 września 2018 r., Wind Tre i Vodafone Italia, C‑54/17 i C‑55/17, EU:C:2018:710, pkt 61.
26 Wyrok Lidl Italia (pkt 34) oraz wyrok z dnia 30 stycznia 2025 r., Trenitalia, C‑510/23, EU:C:2025:41, pkt 33.
27 Zobacz podobnie wyrok Lidl Italia (pkt 35).
28 Chyba, że mogą oni zostać uznani za „osobę odpowiedzialną” w rozumieniu art. 4 ust. 6 rozporządzenia nr 1223/2009. Zobacz w tej kwestii pkt 40 niniejszej opinii.
29 Wyroki: z dnia 17 grudnia 2020 r., A.M. (Étiquetage des produits cosmétiques) (C‑667/19, EU:C:2020:1039, pkt 27); z dnia 15 września 2022 r., Fédération des entreprises de la beauté, C‑4/21, EU:C:2022:681, pkt 33, 53, 61 i 66.