CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
L. MEDINA
van 9 juli 2026 (1)
Zaak C‑323/25 [Vinkers] (i)
KBC Verzekeringen NV
tegen
HC,
Baloise Belgium NV
[verzoek van het hof van beroep Antwerpen (België) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Consumentenbescherming – Oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten – Richtlijn 93/13/EEG – Artikel 1, lid 2 – Beding waarin een dwingende wettelijke bepaling is overgenomen – Bij wet vastgestelde modelovereenkomst – Vereisten inzake begrijpelijkheid en transparantie – Verplichte verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven – Brand in een camper op een camping – Minimale verzekeringsdekking – Informatieplicht jegens de consument ”
I. Inleiding
1. De onderhavige zaak biedt het Hof de gelegenheid de transparantievereisten te onderzoeken waaraan krachtens richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten(2) moet worden voldaan in het kader van een overeenkomst betreffende de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van een motorrijtuig aanleiding kan geven. Het bijzondere aan deze zaak is dat het verzekerde voertuig een camper is die op twee manieren kan worden gebruikt: als vervoermiddel en als logies. Het betwiste contractuele beding voorzag in een verzekeringsdekking die overeenkwam met de door de nationale wetgeving vereiste verplichte minimumverzekering. In casu rijst de vraag of een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende consument kan begrijpen dat de verzekeringsdekking beperkt is tot verkeersongevallen die voortvloeien uit het gebruik van de camper als vervoermiddel en dat ongevallen die voortvloeien uit het gebruik ervan als logies zijn uitgesloten.
II. Toepasselijke bepalingen
A. Unierecht
1. Richtlijn 2009/103
2. Artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 betreffende de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven en de controle op de verzekering tegen deze aansprakelijkheid(3), zoals van toepassing op het hoofdgeding, luidt als volgt:
„Iedere lidstaat treft, met inachtneming van artikel 5, de nodige maatregelen opdat de wettelijke aansprakelijkheid met betrekking tot de deelneming aan het verkeer van voertuigen die gewoonlijk op zijn grondgebied zijn gestald, door een verzekering is gedekt.”
2. Richtlijn 93/13
3. Artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 bepaalt:
„Contractuele bedingen waarin dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen of bepalingen of beginselen van internationale overeenkomsten waarbij de lidstaten of de Gemeenschap partij zijn, met name op het gebied van vervoer, zijn overgenomen, zijn niet aan deze richtlijn onderworpen.”
4. Artikel 5 van die richtlijn luidt:
„In het geval van overeenkomsten waarvan alle of bepaalde aan de consument voorgestelde bedingen schriftelijk zijn opgesteld, moeten deze bedingen steeds duidelijk en begrijpelijk zijn opgesteld. In geval van twijfel over de betekenis van een beding, prevaleert de voor de consument gunstigste interpretatie. [...]”
B. Belgisch recht
1. Wet van 21 november 1989
5. Overeenkomstig artikel 2, lid 1, van de wet van 21 november 1989 betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen (hierna: „wet van 21 november 1989”)(4) worden motorrijtuigen alleen toegelaten tot het verkeer indien de burgerrechtelijke aansprakelijkheid waartoe zij aanleiding kunnen geven, gedekt is.
2. Koninklijk besluit van 1992 en koninklijk besluit van 2018
6. Het koninklijk besluit van 14 december 1992 betreffende de modelovereenkomst voor de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen (hierna: „koninklijk besluit van 1992”)(5), zoals van toepassing op de datum van sluiting van de overeenkomst, voorzag in een modelovereenkomst voor de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen.
7. Artikel 1 van het koninklijk besluit van 1992 bepaalde dat overeenkomsten betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen moesten beantwoorden aan de bepalingen van de bij dat koninklijk besluit gevoegde modelovereenkomst (hierna: „modelovereenkomst”). Voorts bepaalde het dat het evenwel was toegelaten van die bepalingen af te wijken ten gunste van de verzekeringnemer, van de verzekerde of van elke derde die bij de uitvoering van de overeenkomst betrokken is.
8. In de modelovereenkomst werd „schadegeval” gedefinieerd als ieder feit dat schade veroorzaakt heeft en dat aanleiding kan geven tot de toepassing van de overeenkomst.
9. Hoofdstuk 1 van de modelovereenkomst had als opschrift „Voorwerp en omvang van de verzekering”. Artikel 1 ervan bepaalde:
„Met deze overeenkomst dekt de maatschappij overeenkomstig de wet van 21 november 1989 en onder de hiernavolgende voorwaarden, de burgerrechtelijke aansprakelijkheid van de verzekerden als gevolg van een door het omschreven rijtuig in België veroorzaakt schadegeval. [...]
[...]
De dekking wordt verleend voor de schadegevallen die zich hebben voorgedaan op de openbare weg of op de openbare of de privéterreinen.”
10. Het koninklijk besluit van 1992 werd vervangen door het koninklijk besluit van 16 april 2018 tot vaststelling van de voorwaarden van de verzekeringsovereenkomsten tot dekking van de verplichte aansprakelijkheid inzake motorrijtuigen (hierna: „koninklijk besluit van 2018”)(6).
III. Hoofdgeding en prejudiciële vragen
11. Op 14 september 2011 sloot HC, een consument, een overeenkomst met Baloise Belgium NV (hierna: „Baloise”), verweerster in het hoofdgeding, ter verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid met betrekking tot zijn camper (hierna: „verzekeringsovereenkomst van 2011”).
12. Op 1 juli 2021 parkeerde HC de camper op een camping in België. In de nacht van 1 op 2 juli 2021 brak er brand uit in de camper. De brand ontstond bij het opladen van de elektrische scootmobiel van HC via een 230-volt stopcontact in de camper.(7) De brand sloeg over naar andere campers en veroorzaakte ook schade aan de infrastructuur van de camping.
13. Baloise weigerde HC verzekeringsdekking te verlenen voor het ongeval en voerde daarbij aan dat de camper ten tijde van het ongeval als logies werd gebruikt en niet als vervoermiddel. Het ingetreden risico stond aldus niet in oorzakelijk verband met de deelneming aan het verkeer van het voertuig en werd om die reden niet gedekt door de polis.
14. HC heeft een vordering tegen Baloise ingesteld bij de rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen (België).
15. KBC Verzekeringen NV (hierna: „KBC”), de verzekeraar van de camping en van andere benadeelden, diende een regresvordering in tegen HC en Baloise, waarbij zij terugbetaling eiste van de schadevergoeding die zij reeds aan de verzekerden had betaald.
16. De rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen, wees zowel de vordering van HC als die van KBC af. Daarbij baseerde de rechter zich op artikel 3 van richtlijn 2009/103. Hij is er, ten minste impliciet, van uitgegaan dat de omvang van de minimumdekking van de aansprakelijkheidsverzekering, zoals onder meer bepaald in de rechtspraak van het Hof van Justitie betreffende het begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” (arrest van 28 november 2017, Rodrigues de Andrade, C‑514/16, EU:C:2017:908; hierna; „arrest Rodrigues de Andrade”), een algemeen bekend gegeven is, ook onder consumenten.
17. Volgens de verwijzende rechter heeft de rechtbank van eerste aanleg, door te verwijzen naar rechtspraak die dateert van na het sluiten van de verzekeringsovereenkomst, de omvang van de verzekeringsdekking met terugwerkende kracht gewijzigd.
18. KBC heeft beroep ingesteld bij het hof van beroep Antwerpen (België), de verwijzende rechter.
19. Baloise voert voor de verwijzende rechter aan dat in de verzekeringsovereenkomst van 2011 de modelovereenkomst woord voor woord is overgenomen. Volgens artikel 1 van de modelovereenkomst dekt de verzekeringspolis de burgerrechtelijke aansprakelijkheid overeenkomstig de wet van 21 november 1989. Die verwijzing naar de wet is voldoende duidelijk. De bedingen van de verzekeringspolis moeten ipso facto als duidelijk en begrijpelijk worden beschouwd.
20. HC voert daarentegen aan dat hij op basis van de bewoordingen van de polis mocht aannemen dat hij volledig verzekerd was wat de wettelijke aansprakelijkheid met betrekking tot de camper betreft. In die polis staat nergens vermeld dat alleen risico’s in verband met het gebruik van voertuigen (als vervoermiddel) gedekt zijn.
21. KBC voert aan dat de door Baloise verstrekte verzekeringspolis onduidelijk is wat betreft de omvang van de verzekeringsdekking.
22. De verwijzende rechter preciseert dat uit de rechtspraak van het Hof van Cassatie (België) volgt dat de artikelen 2 en 3 van de wet van 21 november 1989 niet alleen de wettelijke verplichting tot het verzekeren van een motorrijtuig regelen, maar ook de omvang van de verzekeringsdekking. Volgens die rechtspraak dekt de verplichte wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering uitsluitend de risico’s die verband houden met de deelneming van een voertuig aan het verkeer. Volgens Belgisch recht is de omvang van de verzekeringsdekking dus gelijk aan de verzekeringsplicht, maar dat beginsel komt niet tot uiting in de wet of in de modelverzekeringspolis.
23. In die omstandigheden heeft het hof van beroep Antwerpen de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1) Vergt de vereiste van duidelijkheid en begrijpelijkheid die de consument in staat moet stellen de economische en juridische gevolgen van de contractsluiting te voorzien dat de onderneming de consument erop wijst dat de dekking die wordt geboden niet verder reikt dan de minimumdekking die noodzakelijk is om deel te kunnen nemen aan het verkeer, waardoor belangrijke risico’s die verband houden met een [camper] en die zich op de camping kunnen realiseren niet gedekt zullen zijn en de consument, indien hij hiervan op de hoogte was geweest, mogelijk anders zou hebben gecontracteerd door het afsluiten van een bijkomende polis of door het contracteren met een verzekeraar die een ruimere dekking bood?
2) Moet uit het feit dat een verzekeringsovereenkomst correspondeert met een model dat vastgesteld wordt door de overheid, worden afgeleid dat ipso facto is voldaan aan de voorwaarden van duidelijkheid en begrijpelijkheid in de zin van richtlijn [93/13] zodat de consument in staat moet worden geacht de economische en juridische gevolgen van de contractuele bedingen m.b.t. het voorwerp en de omvang van de dekking te kunnen inschatten?
3) Komt hierbij belang toe aan het feit dat de modelpolis van dwingend recht is en dat een verzekeraar een ruimere dekking kan aanbieden?
4) Komt er belang toe aan de vraag of de consument, gelet op het te verzekeren voorwerp, specifieke noden heeft (brandverzekering, aansprakelijkheidsverzekering, ...) en dat de verzekeraar hiervan op de hoogte was voorafgaand aan het afsluiten van de polis?
5) Komt relevantie toe aan de omstandigheid dat de [wet van 21 november 1989] noch de modelovereenkomst de aard van het risico/omvang van de dekking duidelijk bepalen, met name dat enkel risico’s die verband houden met de deelname aan het verkeer gedekt worden, zodat zelfs met een zorgvuldige taalkundige lezing van de [wet van 21 november 1989] en de modelpolis niet kan worden uitgemaakt in welke omstandigheden het in brand vliegen van de [camper] op de camping gedekt is onder de polis?
6) Komt belang toe aan het feit dat de verzekeringsovereenkomst van rechtswege wordt aangepast in functie van wetswijzigingen, waardoor de omvang van de wettelijke minimumdekking die de consument aanvankelijk meende te genieten later kan worden beperkt, waardoor bepaalde risico’s waarvoor de consument bij de contractsluiting meende dekking te genieten, mogelijk niet gedekt zullen zijn?”
24. HC, Baloise, de Belgische en de Poolse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. De Belgische regering en de Commissie hebben ter terechtzitting op 15 april 2026 hun argumenten uiteengezet en antwoord gegeven op de schriftelijke en mondelinge vragen van het Hof.
IV. Beoordeling
A. Voorafgaande kwestie: de kwalificatie van het ongeval als verband houdend met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen”
25. Vooraf zij eraan herinnerd dat het in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof, de taak is van het Hof om de nationale rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan deze het bij hem aanhangige geding kan beslechten. Daartoe dient het Hof de voorgelegde vraag indien nodig te herformuleren.(8)
26. De omstandigheid dat een verwijzende rechter bij de formulering van zijn verzoek om een prejudiciële beslissing formeel heeft verwezen naar bepaalde voorschriften van het Unierecht, staat er voorts niet aan in de weg dat het Hof de verwijzende rechter alle uitleggingsgegevens verschaft die nuttig kunnen zijn voor de beslechting van het bij hem aanhangige geding, ongeacht of de uitgelegde bepalingen in zijn vragen worden vermeld. Het staat in dit verband aan het Hof om uit alle door de nationale rechter verschafte gegevens, met name uit de motivering van de verwijzingsbeslissing, de elementen van het Unierecht te putten die, gelet op het voorwerp van het geschil, uitlegging behoeven.(9)
27. In de onderhavige zaak hebben alle prejudiciële vragen betrekking op richtlijn 93/13, en meer in het bijzonder op de transparantie van een beding in de verzekeringsovereenkomst van 2011. Dat beding bakent de omvang van de verzekeringsdekking af, onder verwijzing naar de wet van 21 november 1989, waarbij artikel 3 van richtlijn 2009/103 gedeeltelijk is omgezet.
28. Volgens artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103 treft iedere lidstaat, met inachtneming van artikel 5 van die richtlijn, de nodige maatregelen opdat de wettelijke aansprakelijkheid met betrekking tot de deelneming aan het verkeer van voertuigen die gewoonlijk op zijn grondgebied zijn gestald, door een verzekering is gedekt.
29. Hoewel de verwijzende rechter het Hof niet formeel heeft gevraagd of het ongeval dat in het hoofdgeding aan de orde is, namelijk het feit dat de camper vuur heeft gevat, al dan niet verband hield met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen” in de zin van artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103, waren de Belgische en de Poolse regering, evenals de Commissie, van mening dat dit punt als voorafgaande kwestie moest worden behandeld.
30. Ik ben het met deze belanghebbenden eens dat dit een belangrijk punt is dat moet worden onderzocht om de nationale rechter in staat te stellen het bij hem aanhangige geding te beslechten.
31. Indien het ongeval in het hoofdgeding verband houdt met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen” in de zin van richtlijn 2009/103, zou de daaruit voortvloeiende aansprakelijkheid gedekt moeten zijn en zou het niet ter zake doen om het desbetreffende contractuele beding van de verzekeringsovereenkomst van 2011 te toetsen aan richtlijn 93/13. Alleen indien het ongeval geen verband houdt met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen”, moet het desbetreffende beding van de verzekeringsovereenkomst worden getoetst aan richtlijn 93/13.
32. In dit verband zij opgemerkt dat het begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” niet aan de beoordeling van elke lidstaat kan worden overgelaten, maar een autonoom begrip van Unierecht vormt(10), dat door het Hof moet worden uitgelegd.
33. Gezien de bezwaren die uit de verwijzingsbeslissing kunnen worden afgeleid met betrekking tot het in aanmerking nemen van de rechtspraak van het Hof wanneer die van latere datum is dan de datum van sluiting van een overeenkomst, moet worden verduidelijkt dat het in aanmerking nemen van die rechtspraak niet leidt tot een wijziging „met terugwerkende kracht” van de omvang van de verzekeringsdekking in de tussen de partijen in het hoofdgeding overeengekomen verzekeringspolis.(11)
34. In dit verband zij eraan herinnerd dat de uitlegging die het Hof aan een Unierechtelijk voorschrift geeft in de uitoefening van de bevoegdheid die het ontleent aan artikel 267 VWEU, volgens vaste rechtspraak de betekenis en strekking van dat voorschrift zoals het sinds de datum van de inwerkingtreding ervan moet of had moeten worden opgevat en toegepast, verklaart en preciseert. Hieruit volgt dat de rechter het aldus uitgelegde voorschrift kan en moet toepassen op rechtsbetrekkingen die zijn ontstaan en tot stand zijn gekomen vóór de uitspraak van het arrest waarbij op het verzoek om uitlegging is beslist, indien tevens is voldaan aan de voorwaarden waaronder een geschil over de toepassing van het voorschrift in kwestie aanhangig kan worden gemaakt bij de bevoegde rechter.(12)
35. Nu dit punt is verduidelijkt, en teneinde een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen, moet worden stilgestaan bij de voorafgaande vraag of de situatie in het hoofdgeding kan worden aangemerkt als een ongeval dat verband houdt met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen” in de zin van artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103.
36. Ten eerste zij erop gewezen dat een camper als die in het hoofdgeding onder het in artikel 1, punt 1, van richtlijn 2009/103 genoemde begrip „voertuigen” valt, dat wordt gedefinieerd als „alle rij- of voertuigen die bestemd zijn om zich anders dan langs spoorstaven over de grond te bewegen en die door een mechanische kracht kunnen worden gedreven, alsmede al dan niet aan de rij- of voertuigen gekoppelde aanhangwagens en opleggers”.
37. In dit verband moet in herinnering worden gebracht dat deze definitie losstaat van het gebruik dat wordt gemaakt of kan worden gemaakt van het betrokken voertuig. Het feit dat een camper op twee manieren kan worden gebruikt, namelijk als vervoermiddel en als logies, heeft derhalve geen invloed op de vaststelling dat een dergelijk voertuig onder het begrip „voertuigen” van artikel 1, punt 1, van richtlijn 2009/103 valt.(13)
38. Overigens volgt uit het aan het Hof overgelegde dossier dat de betrokken camper gewoonlijk op het grondgebied van een lidstaat is gestald en dat daarop geen uitzondering krachtens artikel 5 van die richtlijn van toepassing is.
39. Ten tweede moet aangaande het begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” in de zin van artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103 in herinnering worden gebracht dat dit begrip, zoals ik reeds heb vermeld, een autonoom Unierechtelijk begrip vormt, dat in het bijzonder dient te worden uitgelegd in het verband van de context van die bepaling en de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt.(14)
40. Uit de evolutie van de regelgeving van de Unie inzake de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van voertuigen aanleiding kan geven, met inbegrip van richtlijn 2009/103, blijkt dat de Uniewetgever de doelstelling van bescherming van de slachtoffers van door die voertuigen veroorzaakte ongevallen voortdurend heeft nagestreefd en versterkt.(15)
41. In het licht van deze overwegingen heeft het Hof in zijn rechtspraak geoordeeld dat artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103 aldus moet worden uitgelegd dat het daarin vervatte begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” niet beperkt is tot situaties in het wegverkeer, te weten deelneming aan het verkeer op de openbare weg, en dat onder dit begrip elk gebruik van een voertuig valt dat overeenstemt met de gebruikelijke functie van dit voertuig.(16)
42. Het Hof heeft voorts gepreciseerd dat de motorrijtuigen bedoeld in artikel 1, punt 1, van richtlijn 2009/103 onafhankelijk van hun kenmerken bestemd zijn om gewoonlijk als vervoermiddel te dienen, zodat voormeld begrip ieder gebruik van een voertuig als vervoermiddel omvat.(17)
43. In dat verband volgt uit de rechtspraak van het Hof dat het feit dat het voertuig stilstond toen hiermee een ongeval plaatsvond, op zich niet uitsluit dat het gebruik van dat voertuig op dat moment kan vallen onder de functie ervan als vervoermiddel en bijgevolg onder het begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” in de zin van artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103.(18)
44. De vraag of de motor van het betrokken voertuig op het moment van het ongeval al dan niet draaide, is evenmin doorslaggevend.(19)
45. Het begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” hangt evenmin af van de aard van het terrein waarop het betrokken voertuig werd gebruikt, en met name niet van de omstandigheid dat het voertuig op het moment van het ongeval stilstond op een parkeerterrein.(20)
46. Het Hof was derhalve in het arrest Línea Directa Aseguradora van oordeel dat een situatie waarin een in een privégarage van een gebouw gestald voertuig dat overeenkomstig zijn functie van vervoermiddel wordt gebruikt, vuur heeft gevat als gevolg van een storing in het elektrische circuit van dat voertuig, waardoor schade is veroorzaakt aan dat gebouw, onder het begrip „deelneming aan het verkeer van voertuigen” als bedoeld in artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103, valt.(21)
47. In het arrest Rodrigues de Andrade wees het Hof echter op de verschillende situatie van voertuigen die bestemd zijn om in bepaalde omstandigheden ook als machine te worden gebruikt.(22) Voor een dergelijk voertuig moet worden bepaald of het op het moment waarop het bij een ongeval betrokken raakte, voornamelijk als vervoermiddel werd gebruikt, in welk geval dat gebruik onder het begrip „deelneming aan het verkeer” in de zin van artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103 kan vallen, of als machine, in welk geval het betreffende gebruik niet onder dat begrip valt.(23)
48. In die zaak was een tractor in gebruik als generator die de motorkracht voor een op de tractor aangebrachte pomp opwekte, waarmee een bestrijdingsmiddelensproeier in werking werd gesteld waarmee dit bestrijdingsmiddel op de wijnstokken van een landgoed werd aangebracht. Een dergelijk gebruik hield voornamelijk verband met de functie van de tractor als machine en niet als vervoermiddel.(24)
49. De Belgische en de Poolse regering betogen dat het ongeval in het hoofdgeding verband houdt met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen” en dat de situatie vergelijkbaar is met die in het arrest Línea Directa Aseguradora. De Commissie heeft ter terechtzitting het tegenovergestelde standpunt ingenomen en aangevoerd dat het relevante precedent veeleer te vinden is in het arrest Rodrigues de Andrade.
50. In dat verband moet, zoals hierboven vermeld(25), worden opgemerkt dat een camper zoals die in het hoofdgeding, op twee manieren kan worden gebruikt: als vervoermiddel en als logies. Om te bepalen of een ongeval verband houdt met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen”, moet worden vastgesteld of het gebruik van de camper op het moment van het ongeval overeenstemde met de functie van dat voertuig als vervoermiddel dan wel als logies.
51. Ik ben het met de Commissie eens dat de situatie in het hoofdgeding overeenkomt met die in het arrest Rodrigues de Andrade, en dat de camper ten tijde van het ongeval niet als vervoermiddel werd gebruikt.
52. Uit de informatie in de verwijzingsbeslissing blijkt dat de brand is veroorzaakt doordat een elektrische scootmobiel was aangesloten op een (defect) stopcontact in de camper. Bijgevolg werd het voertuig ten tijde van het ongeval gebruikt als stroombron voor een apparaat zonder enig verband met het gebruik van het voertuig als vervoermiddel. Naar analogie met de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest Rodrigues de Andrade, waarin het voertuig als machine werd gebruikt, stemt het gebruik in het hoofdgeding niet overeen met de functie van het voertuig als vervoermiddel. Het houdt veeleer verband met de andere functie van dat voertuig, namelijk die van logies.
53. Die situatie moet derhalve worden onderscheiden van die in het arrest Línea Directa Aseguradora, waarin het voertuig vuur vatte als gevolg van het elektrische circuit van het voertuig, dat overeenkomstig zijn functie van vervoermiddel werd gebruikt.
54. In die omstandigheden blijkt de situatie in het hoofdgeding, waarin een camper vuur vatte nadat een apparaat op het stopcontact van die camper was aangesloten, niet overeen te stemmen met de functie van dat voertuig als vervoermiddel en kan deze derhalve niet worden aangemerkt als een ongeval dat verband houdt met de „deelneming aan het verkeer van voertuigen” in de zin van artikel 3, eerste alinea, van richtlijn 2009/103. In het licht van deze vaststelling moet vervolgens worden onderzocht of richtlijn 93/13 van toepassing is op de contractuele bedingen die de omvang van de dekking van de betrokken verzekeringspolis regelen.
B. Tweede vraag (betreffende de werkingssfeer van richtlijn 93/13)
55. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen verplicht is krachtens de wet van 21 november 1989 en dat de verzekeringsovereenkomst van 2011 de modelovereenkomst overneemt die bij het koninklijk besluit van 1992 is vastgesteld.(26) Volgens dat besluit moeten overeenkomsten betreffende de aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen beantwoorden aan de bepalingen van de modelovereenkomst, hoewel het toegelaten is ervan af te wijken ten gunste van de verzekeringnemer, van de verzekerde of van elke derde die bij de uitvoering van de overeenkomst betrokken is.
56. Met zijn vraag betwijfelt de verwijzende rechter of het betwiste beding van de verzekeringsovereenkomst van 2011, dat de omvang van de genomen verzekeringsdekking regelt, voldoet aan de transparantievereisten van richtlijn 93/13, voor zover een beding uit de modelovereenkomst daarin wordt overgenomen.
57. Aangezien deze vraag betrekking heeft op de omvang van de rechterlijke toetsing van een verzekeringsovereenkomst die overeenkomt met een bij wet vastgestelde modelverzekeringspolis, is het overeenkomstig de in punt 25 van deze conclusie genoemde rechtspraak passend de vraag te herformuleren teneinde te onderzoeken of het betwiste beding binnen de werkingssfeer van richtlijn 93/13 valt, in het licht van artikel 1, lid 2, van die richtlijn. Krachtens die laatste bepaling vallen alle contractuele bedingen waarin „dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen” zijn overgenomen, buiten de materiële werkingssfeer van de richtlijn.
58. Bijgevolg wenst de verwijzende rechter met zijn tweede vraag, die als eerste moet worden onderzocht, in essentie te vernemen of artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat die richtlijn van toepassing is op een beding dat is opgenomen in een verzekeringsovereenkomst inzake wettelijke aansprakelijkheid voor een motorrijtuig en dat betrekking heeft op de omvang van de verzekeringsdekking, voor zover in een dergelijke overeenkomst een bij wet vastgestelde verplichte verzekeringsmodelovereenkomst is overgenomen, waarbij een verzekeraar van de bepalingen ervan mag afwijken om een ruimere dekking te bieden.
59. Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat de uitdrukking „dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen” in artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13, in het licht van de dertiende overweging van die richtlijn, zowel bepalingen van nationaal recht omvat die onafhankelijk van de keuze van de overeenkomstsluitende partijen tussen hen van toepassing zijn, als bepalingen van aanvullend recht, dat wil zeggen bepalingen die van toepassing zijn bij gebreke van een andersluidende regeling tussen de partijen.(27)
60. De uitsluiting van bedingen waarin „dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen” zijn overgenomen van de materiële werkingssfeer van richtlijn 93/13 vindt haar rechtvaardiging in het feit dat het in beginsel legitiem is te vermoeden dat de nationale wetgever een evenwicht tussen alle rechten en plichten van de partijen bij bepaalde overeenkomsten tot stand heeft gebracht, een evenwicht dat de Uniewetgever uitdrukkelijk heeft willen handhaven.(28)
61. De omstandigheid dat de nationale wetgever een evenwicht tot stand heeft gebracht tussen alle rechten en plichten van de partijen bij bepaalde overeenkomsten is derhalve niet een voorwaarde voor de toepassing van de uitsluitingsregel in artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13, maar de rechtvaardiging ervan.(29)
62. Het staat aan de aangezochte nationale rechter om aan de hand van de door het Hof geformuleerde criteria na te gaan of het betrokken beding onder artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 valt, daarbij rekening houdend met het feit dat – gelet op de door deze richtlijn nagestreefde doelstelling van bescherming van de consument – de in artikel 1, lid 2, ervan voorziene uitzondering strikt moet worden uitgelegd.(30)
63. In de onderhavige zaak merkt de verwijzende rechter op dat, overeenkomstig het koninklijk besluit van 1992, verzekeringsovereenkomsten de bedingen van de bij dat besluit gevoegde modelovereenkomst moeten overnemen en dat de modelverzekeringspolis verplicht is. Derhalve blijkt dat de modelovereenkomst van toepassing is ongeacht de keuze van de partijen, waardoor deze dient te worden aangemerkt als een „dwingende” bepaling in de zin van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13.
64. De twijfels van de verwijzende rechter over die kwalificatie lijken evenwel betrekking te hebben op de mogelijkheid om af te wijken van de bedingen van de modelovereenkomst teneinde een ruimere dekking te bieden.
65. De Commissie heeft aangevoerd dat de mogelijkheid om af te wijken van de bedingen van de modelovereenkomst inhoudt dat de betrokken bepalingen niet „dwingend” zijn in de zin van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13. Volgens de Commissie valt het betrokken beding inzake verzekeringsdekking niet onder de uitzondering van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13, aangezien het koninklijk besluit van 1992 niet lijkt te vereisen dat een verzekeringsovereenkomst uitsluitend ongevallen dekt die verband houden met de „deelneming van een voertuig aan het verkeer” en een verzekeraar ervan mag afwijken om een ruimere dekking te bieden.
66. Ik ben het niet eens met dat standpunt. De in de modelovereenkomst vastgelegde minimale verzekeringsdekking is verplicht. Het feit dat een verzekeraar verder kan gaan dan die omvang en een ruimere dekking kan bieden, doet niets af aan het dwingende karakter van de minimale omvang van de verzekeringsdekking.
67. Het Hof heeft reeds geoordeeld dat de omstandigheid dat kan worden afgeweken van een nationale bepaling van aanvullend recht, niet van belang is voor de toetsing of een contractueel beding waarin een dergelijke bepaling is overgenomen uit hoofde van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 van de werkingssfeer van die richtlijn is uitgesloten.(31)
68. Evenzo mag het feit dat ten gunste van de consument kan worden afgeweken van een bepaling van nationaal recht die tussen de partijen bij een overeenkomst van toepassing is ongeacht hun keuze, zoals de bedingen van de modelovereenkomst, geen invloed hebben op de vraag of een contractueel beding waarin een dergelijke bepaling is overgenomen, is uitgesloten van de werkingssfeer van richtlijn 93/13.
69. Indien het betrokken beding van de verzekeringsovereenkomst derhalve slechts de minimale dekking biedt die exact overeenkomt met de verplichte dekking zoals vastgelegd in de modelpolis (zoals vastgelegd in de modelovereenkomst), kan niet worden aangenomen dat in dat beding geen „dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke” bepaling is overgenomen louter omdat de verzekeringsmaatschappij hypothetisch gezien meer bescherming had kunnen bieden (wat zij in dit geval niet heeft gedaan).
70. Uit het arrest in de zaak Všeobecná úverová banka(32) kan geen andere conclusie worden getrokken. Die zaak betrof de mogelijkheid van rechterlijke toetsing van een beding betreffende vervroegde opeisbaarheid in een kredietovereenkomst, dat de schuldeiser in staat stelde de terugbetaling van het verschuldigde saldo uit hoofde van die overeenkomst te vorderen, indien de debiteuren hun contractuele verplichtingen niet nakwamen. Die clausule nam bepalingen uit de nationale wetgeving over op grond waarvan de schuldeiser kon verlangen dat het gehele krediet werd afgelost, indien dit tussen partijen was overeengekomen. De verwijzende rechter had in die zaak verduidelijkt dat de betrokken nationale bepalingen niet standaard van toepassing waren, aangezien daarvoor een overeenkomst tussen de partijen nodig was. Bovendien was de schuldeiser, zelfs indien de partijen dat waren overeengekomen, niet verplicht het betreffende recht uit te oefenen.
71. De nationale wetgeving die in het hoofdgeding aan de orde is, verschilt van die welke door het Hof is onderzocht in de in het vorige punt genoemde zaak. Anders dan bij een beding betreffende vervroegde opeisbaarheid, dat pas van toepassing is indien dit tussen de partijen is overeengekomen (en waarbij zelfs in dat geval geen verplichting geldt om er gebruik van te maken), hebben de partijen bij een overeenkomst betreffende de wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen naar Belgisch recht geen andere keuze dan in die overeenkomst de bedingen van de modelovereenkomst inzake de minimale verzekeringsdekking over te nemen.
72. De Belgische regering heeft een andere redenering aangevoerd ter ondersteuning van haar standpunt dat het betwiste beding niet is uitgesloten van de werkingssfeer van richtlijn 93/13. Deze redenering heeft betrekking op het toepassingsgebied van de modelovereenkomst als zodanig. Volgens haar was de modelovereenkomst uitsluitend bedoeld voor gewone voertuigen en niet voor voertuigen met een „complex” karakter of die voor verschillende doeleinden worden gebruikt, zoals een camper. Wanneer een motorrijtuigenverzekeringsovereenkomst de modelovereenkomst overneemt met betrekking tot een voertuig waarvoor die modelovereenkomst niet is ontworpen, vallen de betrokken contractuele bedingen derhalve niet onder de uitsluiting waarin artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 voorziet. De Belgische regering verwees in dit verband naar het arrest van het Hof in de zaak RWE Vertrieb(33).
73. In dat arrest heeft het Hof geoordeeld dat artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat die richtlijn van toepassing is op de bedingen van algemene voorwaarden die zijn opgenomen in tussen een verkoper en een consument gesloten overeenkomsten waarin een voor een andere categorie overeenkomsten geldende regel van nationaal recht is overgenomen, en die niet aan de betrokken nationale regeling zijn onderworpen.(34) Wanneer zou worden toegestaan dat richtlijn 93/13 niet op de contractuele bedingen van toepassing is op de enkele grond dat daarin nationale wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen zijn overgenomen die niet op de tussen partijen gesloten overeenkomsten van toepassing zijn, of daarin naar dergelijke bepalingen wordt verwezen, zou dit de bij deze richtlijn ingevoerde regeling tot bescherming van consumenten ondergraven.(35)
74. Het staat aan de verwijzende rechter, die als enige bevoegd is om de bepalingen van zijn nationale recht uit te leggen, om de geldigheid te toetsen van de door de Belgische regering voorgestelde uitlegging van de betrokken nationale wetgeving.
75. Mocht de verwijzende rechter tot de slotsom komen dat de modelovereenkomst niet is ontworpen voor voertuigen met verschillende gebruiksdoeleinden, zoals een camper, die als vervoermiddel en als logies kan worden gebruikt, dan valt het betwiste beding inzake de omvang van de verzekeringsdekking onder de bepalingen van richtlijn 93/13.
76. Mocht de verwijzende rechter evenwel tot de slotsom komen dat de modelovereenkomst van toepassing is op alle soorten voertuigen, met inbegrip van campers zoals die in het hoofdgeding, dan moet artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus worden uitgelegd dat een beding waarin de bedingen van de modelovereenkomst worden overgenomen, van de werkingssfeer van die richtlijn is uitgesloten.
77. Onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter moet artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 derhalve aldus worden uitgelegd dat die richtlijn niet van toepassing is op een beding dat is opgenomen in een verzekeringsovereenkomst inzake wettelijke aansprakelijkheid voor een motorrijtuig en dat betrekking heeft op de omvang van de verzekeringsdekking, voor zover in een dergelijke overeenkomst een bij wet vastgestelde verplichte verzekeringsmodelovereenkomst is overgenomen, ook al mag een verzekeraar van de bedingen van die modelovereenkomst afwijken om een ruimere dekking te bieden. Die richtlijn is echter wel van toepassing indien de nationale rechter van oordeel zou zijn dat het betrokken beding een regel van nationaal recht overneemt waarbij een modelovereenkomst wordt vastgesteld die niet is ontworpen voor de categorie voertuigen waarop de verzekeringsovereenkomst betrekking heeft.
C. Eerste, derde, vierde en vijfde vraag (betreffende het transparantievereiste)
78. Het transparantievereiste met betrekking tot oneerlijke bedingen komt tot uiting in de regel die is neergelegd in artikel 4, lid 2, en artikel 5 van richtlijn 93/13 en die vereist dat contractuele bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn opgesteld.
79. Krachtens artikel 4, lid 2, van die richtlijn is de transparantie van contractuele bedingen een voorwaarde om de kernbedingen van de overeenkomst uit te sluiten van de toetsing van het oneerlijke karakter ervan. Overeenkomstig die bepaling heeft de beoordeling van het oneerlijke karakter van bedingen namelijk geen betrekking op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst, noch op de toereikendheid van enerzijds de prijs en vergoeding en anderzijds de als tegenprestatie te leveren goederen of te verrichten diensten, voor zover die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.
80. De preambule bij richtlijn 93/13 bevat enkele aanwijzingen over de bedingen die als de kernbedingen van een verzekeringsovereenkomst kunnen worden beschouwd. In de negentiende overweging wordt opgemerkt dat in het geval van verzekeringsovereenkomsten de bedingen die het verzekerde risico en de verbintenis van de verzekeraar duidelijk omschrijven of afbakenen, niet het voorwerp van een beoordeling van het oneerlijke karakter zijn wanneer deze beperkingen in aanmerking worden genomen bij de berekening van de door de consument betaalde premie.
81. Volgens de rechtspraak van het Hof is het voor handelingen ter zake van verzekeringen algemeen kenmerkend dat de verzekeraar zich tegen voorafgaande betaling van een premie ertoe verbindt, de verzekerde bij het intreden van het verzekerde risico de dienst te verlenen die bij het sluiten van de overeenkomst is overeengekomen.(36)
82. In de onderhavige zaak ziet het betrokken contractuele beding op de omvang van de genomen verzekeringsdekking. In die omstandigheden lijkt een dergelijk beding het verzekerde risico en de verbintenis van de verzekeraar af te bakenen en de kernverplichtingen van de betrokken verzekeringsovereenkomst te bepalen. Het staat echter aan de verwijzende rechter om na te gaan of dat het geval is.(37)
83. Als de verwijzende rechter tot de bevinding komt dat dit beding deel uitmaakt van het eigenlijke voorwerp van de verzekeringsovereenkomst, moet hij nog nagaan of dat beding door de verkoper of leverancier „duidelijk en begrijpelijk” is geformuleerd.
84. Dit gezegd zijnde, is het in artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 bedoelde transparantievereiste tevens opgenomen in artikel 5 ervan, dat bepaalt dat schriftelijke contractuele bedingen „steeds duidelijk en begrijpelijk [moeten] zijn opgesteld”. Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, heeft het transparantievereiste van de eerste van deze bepalingen dezelfde draagwijdte als het in de tweede bepaling opgenomen vereiste.(38)
85. Bijgevolg wenst de verwijzende rechter, in het licht van de in punt 25 genoemde rechtspraak, met zijn eerste en zijn derde tot en met vijfde vraag in essentie te vernemen of artikel 4, lid 2, en artikel 5 van richtlijn 93/13 aldus moeten worden uitgelegd dat de nationale rechter, bij de beoordeling of een beding dat is opgenomen in een verzekeringsovereenkomst inzake wettelijke aansprakelijkheid voor een camper en dat betrekking heeft op de omvang van de verzekeringsdekking, duidelijk en begrijpelijk is opgesteld, moet onderzoeken of de verzekeraar de consument ervan in kennis heeft gesteld dat de verzekering het gebruik van dat voertuig als vervoermiddel dekt, met uitsluiting van de risico’s die voortvloeien uit het gebruik van dat voertuig als logies, waarvoor een aanvullende verzekering vereist zou zijn.(39)
86. In zijn rechtspraak hanteert het Hof een ruime opvatting van het transparantievereiste, waarbij het in aanmerking neemt dat het door richtlijn 93/13 uitgewerkte beschermingsstelsel op de gedachte berust dat de consument zich tegenover de verkoper in een zwakkere positie bevindt en met name over minder informatie beschikt dan de verkoper.(40)
87. Bij het transparantievereiste komen daarom niet alleen formele, maar ook inhoudelijke criteria kijken.(41) Dit vereiste moet aldus worden begrepen dat het niet alleen gebiedt dat het betrokken beding voor de consument grammaticaal begrijpelijk is, maar ook dat een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende gemiddelde consument in staat wordt gesteld om de concrete werking van dit beding te begrijpen en om op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria de – mogelijk aanzienlijke – economische gevolgen van dat beding voor zijn financiële verplichtingen in te schatten.(42)
88. Voor een consument is het namelijk van wezenlijk belang dat hij, vóór sluiting van de overeenkomst, kennisneemt van alle contractvoorwaarden en de gevolgen van sluiting van de overeenkomst. Op basis van de aldus verkregen informatie zal hij namelijk beslissen of hij wenst gebonden te zijn door de voorwaarden die de verkoper tevoren heeft opgesteld.(43)
89. Of een bepaald beding duidelijk en begrijpelijk is, moet volgens vaste rechtspraak worden onderzocht op basis van alle relevante feitelijke gegevens, waaronder de reclame en de informatie die door de verkoper of dienstverlener in het kader van de onderhandeling van de betreffende overeenkomst worden verstrekt, en rekening houdend met het aandachtsniveau dat mag worden verwacht van een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende gemiddelde consument.(44)
90. In de onderhavige zaak blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat het contractuele beding in kwestie, waarin de modelovereenkomst is overgenomen, bepaalt dat de verzekeringsovereenkomst „overeenkomstig de wet van 21 november 1989” de burgerrechtelijke aansprakelijkheid als gevolg van een door het voertuig veroorzaakt „schadegeval” dekt, waarbij de term „schadegeval” wordt gedefinieerd als „ieder feit dat schade veroorzaakt heeft en dat aanleiding kan geven tot de toepassing van de overeenkomst”.
91. Hierbij rijst de vraag of, met betrekking tot een verzekeringsovereenkomst voor een camper, de enkele verwijzing naar de wet van 21 november 1989 en naar het schadegeval als „ieder feit” dat schade veroorzaakt, voor een gemiddelde consument volstaat om de precieze dekking van de verzekeringspolis te begrijpen en, meer in het bijzonder, te begrijpen dat alleen schade die voortvloeit uit de deelneming van het voertuig aan het verkeer gedekt is, met uitsluiting van alle risico’s die verband houden met het gebruik van het voertuig als logies (zoals het ongeval in het hoofdgeding, dat het gevolg was van de aansluiting van een scootmobiel op het stopcontact van de camper).
92. In zijn rechtspraak heeft het Hof bij het onderzoek naar de transparantie van bedingen in hypothecaire leningsovereenkomsten waarin een variabele rentevoet werd bepaald aan de hand van een officiële index (gepubliceerd in een officieel staatsblad) geoordeeld dat het transparantievereiste moet worden getoetst in het licht van alle relevante feitelijke gegevens, waaronder de vraag of de voornaamste gegevens met betrekking tot de berekening van de index dankzij hun bekendmaking gemakkelijk toegankelijk zijn.(45)
93. In het kader van het hoofdgeding verwijst het contractuele beding in kwestie, zoals hierboven vermeld, naar het toepasselijke recht voor het bepalen van de dekking van de verzekeringsovereenkomst, en dat recht is uiteraard openbaar toegankelijk voor consumenten.
94. Uit de verwijzingsbeslissing en de vijfde prejudiciële vraag van de verwijzende rechter, die als enige bevoegd is om het nationale recht uit te leggen(46), blijkt echter dat het voor een gemiddelde consument op basis van de tekst van die wet en de verzekeringspolis onmogelijk is om de omvang van de verzekeringsdekking te begrijpen, met name in de context van een camper. De verwijzende rechter heeft tevens opgemerkt dat, hoewel uit de nationale rechtspraak blijkt dat de wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering uitsluitend risico’s dekt in verband met de deelneming van een voertuig aan het verkeer, die informatie niet in de wet of de verzekeringspolis is opgenomen.(47)
95. Bovendien heeft de Belgische regering, zoals hierboven bij de beoordeling van de tweede vraag is vermeld, toegelicht dat de modelovereenkomst, die de omvang van de verzekeringsdekking vaststelt onder verwijzing naar de wet van 21 november 1989, bedoeld was om te worden opgenomen in verzekeringsovereenkomsten voor gewone voertuigen, zonder specifieke noden wat betreft het te verzekeren risico. Dat is echter niet het geval bij campers, die per definitie als vervoermiddel én als logies fungeren, wat risico’s met zich meebrengt die losstaan van de functie als vervoermiddel.
96. Zoals de Belgische regering en de Commissie in wezen hebben aangevoerd, zijn voor campers – die een dubbele functie hebben, namelijk die als vervoermiddel en die als logies – de risicofactoren van een andere aard en omvang dan voor een gewoon voertuig. De consument moet derhalve bij het sluiten van de overeenkomst specifieke informatie ontvangen met betrekking tot de relevante risicofactoren. De consument moet er met name van op de hoogte worden gesteld dat de minimale verzekeringsdekking uit hoofde van de nationale wetgeving (tot omzetting van richtlijn 2009/103) betrekking heeft op het gebruik van de camper als vervoermiddel en niet als logies.
97. Die informatie is voor de consument essentieel om de voor hem mogelijkerwijs aanzienlijke economische gevolgen te kunnen inschatten die voortvloeien uit de beperking van de verzekeringsdekking tot het wettelijk vereiste minimum.(48) Nadat de consument volledig is geïnformeerd, kan hij beslissen of de minimale dekking, die enkel het gebruik van de camper als vervoermiddel omvat, volstaat dan wel of het nodig is een aanvullende verzekering af te sluiten ter dekking van de extra risico’s in verband met dit type voertuig, op basis van de specifieke kenmerken en risico’s die verband houden met het te verzekeren voertuigtype.
98. Die informatie over het risiconiveau is nodig opdat een consument die geen verzekeringsdeskundige is, het betreffende beding inzake de omvang van de dekking kan begrijpen. Daarom kan van consumenten niet worden verwacht dat zij bij het sluiten van een verzekeringsovereenkomst voor een camper een grotere oplettendheid en kennis aan de dag leggen dan wanneer zij een overeenkomst zouden sluiten voor een gewoon voertuig.(49)
99. Gezien de in punt 89 hierboven genoemde rechtspraak staat het aan de verwijzende rechter om te beoordelen of het in het hoofdgeding aan de orde zijnde beding duidelijk en begrijpelijk is in het licht van de relevante feiten. Hij zal moeten onderzoeken of de consument tijdens de onderhandelingen over de verzekeringsovereenkomst is geïnformeerd over wat is gedekt door de verplichte wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering en, in het bijzonder, of de verzekeringsmaatschappij heeft uitgelegd dat het mogelijk was om een aanvullende verzekering af te sluiten ter dekking van de risico’s met betrekking tot het gebruik van de camper als logies.
100. In het licht van het bovenstaande ben ik van mening dat artikel 4, lid 2, en artikel 5 van richtlijn 93/13 aldus moeten worden uitgelegd dat de nationale rechter, bij de beoordeling of een beding dat is opgenomen in een verzekeringsovereenkomst inzake wettelijke aansprakelijkheid voor een camper en dat betrekking heeft op de omvang van de verzekeringsdekking, duidelijk en begrijpelijk is opgesteld, moet onderzoeken of de verzekeraar de consument ervan in kennis heeft gesteld dat de verzekeringspolis risico’s dekt in verband met het gebruik van dat voertuig als vervoermiddel, met uitsluiting van de risico’s die voortvloeien uit het gebruik van dat voertuig als logies, die door een aanvullende verzekering kunnen worden gedekt. Die uitlegging geldt alleen indien de nationale rechter tot de bevinding komt dat het betrokken beding niet dient te worden uitgesloten van de werkingssfeer van die richtlijn op grond van artikel 1, lid 2, ervan.
D. Zesde vraag
101. In herinnering dient te worden gebracht dat er volgens vaste rechtspraak een vermoeden van relevantie rust op vragen betreffende de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder zijn eigen verantwoordelijkheid geschetste wettelijke en feitelijke kader, ten aanzien waarvan het niet aan het Hof is de juistheid te onderzoeken. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen over een prejudiciële vraag van een nationale rechter wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vraag.(50)
102. Met zijn zesde vraag wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of het feit dat de verzekeringsovereenkomst van rechtswege wordt aangepast in functie van wetswijzigingen, waardoor de omvang van de wettelijke minimumdekking later kan worden beperkt, relevant is bij de beoordeling of het in het hoofdgeding aan de orde zijn beding voldoet aan het transparantievereiste. Een dergelijke beperking zou volgens de verwijzende rechter tot gevolg kunnen hebben dat bepaalde risico’s waarvoor de consument bij het sluiten van de overeenkomst meende dekking te genieten, niet langer gedekt zijn.
103. De verwijzingsbeslissing bevat echter geen informatie over de „wetswijzigingen” in kwestie en geeft evenmin aan hoe deze wijzigingen de wettelijke minimumdekking hebben beperkt.
104. Het Hof beschikt dus niet over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vraag.
105. Om die reden geef ik het Hof in overweging om de zesde vraag niet-ontvankelijk te verklaren.
E. Verzoek van Baloise om de gevolgen van het arrest te beperken
106. In haar schriftelijke opmerkingen heeft Baloise het Hof verzocht om de gevolgen van het arrest te beperken indien het Hof, anders dan Baloise betoogt, in het kader van de verplichting om een verzekeringsovereenkomst duidelijk en begrijpelijk op te stellen, zou eisen dat in de overeenkomst uitdrukkelijk wordt vermeld wat de wettelijke minimumdekking is en wat buiten die dekking valt, welke specifieke schade door de verzekering wordt gedekt en welke niet, en wat valt onder de wet die de omvang van de verzekeringsdekking bepaalt en wat niet.
107. Dit verzoek is gebaseerd op de veronderstelling dat het niet volstaat dat verzekeraars de modelovereenkomst in hun polisvoorwaarden opnemen en dat het toekomstige arrest van het Hof ertoe zou kunnen leiden dat verzekeraars verplicht zijn om alle schade te dekken die voortvloeit uit een schadegeval waarbij een voertuig niet overeenkomstig zijn gebruikelijke functie als vervoermiddel is gebruikt.
108. Indien het Hof echter mijn beoordeling in de inleidende opmerkingen en met betrekking tot de prejudiciële vragen volgt, raakt het verzoek van Baloise zonder voorwerp.
109. Ik acht het derhalve niet noodzakelijk om in te gaan op het verzoek van Baloise.
V. Conclusie
110. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de door het hof van beroep Antwerpen voorgelegde vragen te beantwoorden als volgt:
1) Artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten
moet aldus worden uitgelegd dat die richtlijn niet van toepassing is op een beding dat is opgenomen in een verzekeringsovereenkomst inzake wettelijke aansprakelijkheid voor een motorrijtuig en dat betrekking heeft op de omvang van de verzekeringsdekking, voor zover in een dergelijke overeenkomst een bij wet vastgestelde verplichte modelverzekeringsovereenkomst is overgenomen, ook al mag een verzekeraar van de bedingen van die modelovereenkomst afwijken om een ruimere dekking te bieden. Die richtlijn is echter wel van toepassing indien de nationale rechter van oordeel zou zijn dat het betrokken beding een regel van nationaal recht overneemt waarbij een modelovereenkomst wordt vastgesteld die niet is ontworpen voor de categorie voertuigen waarop de verzekeringsovereenkomst betrekking heeft.
2) Artikel 4, lid 2, en artikel 5 van richtlijn 93/13
moeten aldus worden uitgelegd dat de nationale rechter, bij de beoordeling of een beding dat is opgenomen in een verzekeringsovereenkomst inzake wettelijke aansprakelijkheid voor een camper en dat betrekking heeft op de omvang van de verzekeringsdekking, duidelijk en begrijpelijk is opgesteld, moet onderzoeken of de verzekeraar de consument ervan in kennis heeft gesteld dat de verzekeringspolis risico’s dekt in verband met het gebruik van dat voertuig als vervoermiddel, met uitsluiting van de risico’s die voortvloeien uit het gebruik van dat voertuig als logies, die door een aanvullende verzekering kunnen worden gedekt. Die uitlegging geldt alleen indien de nationale rechter tot de bevinding komt dat het betrokken beding niet dient te worden uitgesloten van de werkingssfeer van die richtlijn op grond van artikel 1, lid 2, ervan.
3) De zesde vraag is niet-ontvankelijk.
1 Oorspronkelijke taal: Engels.
i Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
2 PB 1993, L 95, blz. 29.
3 PB 2009, L 263, blz. 11.
4 Belgisch Staatsblad van 8 december 1989.
5 Belgisch Staatsblad van 3 februari 1993.
6 Belgisch Staatsblad van 2 mei 2018.
7 Meer bepaald blijkt uit het dossier waarover het Hof beschikt dat het stopcontact van de camper defect was.
8 Zie in die zin arrest van 4 juni 2026, Prokuratura na Republika Bulgaria (C‑312/24, EU:C:2026:449, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
9 Arrest van 16 april 2026, Nitrogénművek (C‑519/24, EU:C:2026:297, punt 20 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
10 Zie in die zin arrest Rodrigues de Andrade, punt 31.
11 Zie punt 17 van deze conclusie.
12 Arrest van 15 januari 2026, AVR-Afvalverwerking (C‑692/23, EU:C:2026:4, punt 67 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
13 Zie in die zin arrest Rodrigues de Andrade, punt 29.
14 Zie in die zin arrest Rodrigues de Andrade, punt 31.
15 Arrest Rodrigues de Andrade, punt 33.
16 Arrest van 20 juni 2019, Línea Directa Aseguradora (C‑100/18, EU:C:2019:517, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Línea Directa Aseguradora”).
17 Arrest Rodrigues de Andrade, punt 38.
18 Arrest Rodrigues de Andrade, punt 39.
19 Arrest Línea Directa Aseguradora, punt 38.
20 Arrest Línea Directa Aseguradora, punt 40.
21 Zie in die zin arrest Línea Directa Aseguradora, punten 45 en 48.
22 Arrest Rodrigues de Andrade, punt 40.
23 Arrest Rodrigues de Andrade, punt 40.
24 Arrest Rodrigues de Andrade, punt 41.
25 Zie punt 37 van deze conclusie.
26 De verwijzende rechter heeft gepreciseerd dat het koninklijk besluit van 1992, dat van toepassing was op het moment van sluiting van de overeenkomst, inmiddels is ingetrokken en is vervangen door het koninklijk besluit van 2018, dat ook een modelovereenkomst omvat. In hun schriftelijke opmerkingen verwijzen HC en Baloise beide naar het koninklijk besluit van 2018, en meer in het bijzonder naar artikel 38 daarvan, waarin het voorwerp van de verzekering is vastgelegd. In antwoord op een vraag van het Hof betreffende de gevolgen van de inwerkingtreding van het koninklijk besluit van 2018 voor de contractuele relatie tussen de partijen in het hoofdgeding, verklaarde de Belgische regering dat verzekeraars op grond van de overgangsbepaling van dat koninklijk besluit hun overeenkomsten uiterlijk op 1 november 2019 moesten aanpassen. Zij bevestigde evenwel ook dat de gevolgen van die wijziging voor de zaak in het hoofdgeding minimaal waren, aangezien het koninklijk besluit van 2018 de omvang en het voorwerp van de verzekeringsdekking niet heeft gewijzigd.
27 Zie in die zin arrest van 12 februari 2026, PKO BP (Cruciale benchmark) (C‑471/24, EU:C:2026:85, punt 68 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
28 Arrest van 5 mei 2022, Zagrebačka banka (C‑567/20, EU:C:2022:352, punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
29 Zie in die zin arrest van 9 juli 2020, Banca Transilvania (C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 27).
30 Zie in die zin arrest van 21 december 2021, Trapeza Peiraios (C‑243/20, EU:C:2021:1045, punt 37).
31 Arrest van 9 juli 2020, Banca Transilvania (C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 35).
32 Arrest van 9 november 2023 (C‑598/21, EU:C:2023:845).
33 Arrest van 21 maart 2013 (C‑92/11, EU:C:2013:180).
34 Ibidem, punt 39.
35 Ibidem, punt 30.
36 Arrest van 23 april 2015, Van Hove (C‑96/14, EU:C:2015:262, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
37 Zie in die zin arrest van 23 april 2015, Van Hove (C‑96/14, EU:C:2015:262, punt 36).
38 Arrest van 16 maart 2023, Caixabank (Openingskosten van een lening) (C‑565/21, EU:C:2023:212, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
39 Het antwoord op deze vragen is alleen relevant indien de verwijzende rechter, op basis van de criteria die in het kader van mijn analyse van de tweede prejudiciële vraag zijn uitgewerkt, van oordeel is dat het contractuele beding betreffende de omvang van de genomen verzekeringsdekking geen dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling overneemt en derhalve niet onder de uitzondering van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 valt.
40 Zie in die zin arrest van 12 februari 2026, PKO BP (Cruciale benchmark) (C‑471/24, EU:C:2026:85, punt 85 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
41 Zie mijn conclusie in de zaak Caixabank e.a. (Transparantietoetsing in een collectieve vordering) (C‑450/22, EU:C:2024:64, punten 41‑43).
42 Arrest van 4 juli 2024, Caixabank e.a. (Transparantietoetsing in een collectieve vordering) (C‑450/22, EU:C:2024:577, punt 37).
43 Arrest van 12 februari 2026, PKO BP (Cruciale benchmark) (C‑471/24, EU:C:2026:85, punt 85 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
44 Zie in die zin arrest van 16 maart 2023, Caixabank (Openingskosten van een lening) (C‑565/21, EU:C:2023:212, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
45 Arresten van 3 maart 2020, Gómez del Moral Guasch (C‑125/18, EU:C:2020:138, punten 53 en 56), en 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index) (C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 56).
46 Zie in die zin arrest van 30 april 2026, BNP Paribas Bank Polska (C‑246/25, EU:C:2026:362, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
47 Zie punt 22 van deze conclusie.
48 Zie in die zin arrest van 23 april 2015, Van Hove (C‑96/14, EU:C:2015:262, punt 47).
49 Zie in die zin arrest van 20 april 2023, Ocidental – Companhia Portuguesa de Seguros de Vida (C‑263/22, EU:C:2023:311, punt 28).
50 Arrest van 18 december 2025, Tenergie (Verzoek tot kwijtschelding van invoerrechten) (C‑259/24, EU:C:2025:1013, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).