Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot goedkeuring namens de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM) van het "internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval"

(door de Commissie ingediend

MEMORIE VAN TOELICHTING

1. Inleiding

Het "internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval" (Gezamenlijk Verdrag) is op 29 september 1997 voor ondertekening opengesteld op de zetel van de IAEA in Wenen. Het is in werking getreden op 18 juni 2001. Alle lidstaten van de EU (behalve Portugal) hebben het Gezamenlijk Verdrag al ondertekend en het zou voor het einde van het jaar worden geratificeerd.

2. Werkingssfeer en doelstellingen van het Gezamenlijk Verdrag

Het verdrag voorziet in de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en de veiligheid van het beheer van radioactief afval.

De doelstellingen van het Gezamenlijk Verdrag zijn het bereiken en handhaven over de gehele wereld van een hoog niveau van veiligheid op het gebied van het beheer van bestraalde splijtstof en radioactief afval door middel van de verbetering van de nationale maatregelen en de internationale samenwerking, en het instellen en handhaven tijdens alle stadia van het beheer van bestraalde splijtstof en radioactief afval van doeltreffende beschermingsmaatregelen tegen mogelijke risico's teneinde individuen, de maatschappij en het milieu te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van ioniserende straling.

De verdragsluitende partijen dienen een voldoende hoog beschermingsniveau tot stand te brengen om te verzekeren dat individuen, de maatschappij en het milieu adequaat worden beschermd en dat tijdens de bedrijfsperiode van een installatie voor radioactief afval de stralingsdoses waaraan het milieu, de werknemers en het publiek worden blootgesteld zo laag worden gehouden als redelijkerwijs haalbaar is. Voorts dienen zij de veiligheid van de buitenbedrijfstelling en ontmanteling van een kerninstallatie te verzekeren, rampenbestrijdingsplannen op te stellen en de grensoverschrijdende overbrenging te reguleren.

Iedere verdragsluitende partij dient binnen het kader van haar respectieve wetgeving de wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen te treffen en andere stappen te ondernemen die nodig zijn om aan haar verplichtingen krachtens het verdrag te voldoen.

Het Gezamenlijk Verdrag moet helpen ervoor te zorgen dat ook in landen die mogelijk over weinig of geen adequate wetgeving beschikken op dit gebied in de toekomst zowel de gezondheid als de veiligheid van de mensen en het milieu op het hoogst haalbare niveau worden beschermd.

3. De huidige situatie met betrekking tot het beheer van radioactief afval in de EU en de kandidaat-lidstaten

Reeds meerdere decennia zijn het beheer van bestraalde splijtstof en het beheer van radioactief afval, net als alle activiteiten die te maken hebben met radioactiviteit, onderworpen aan uitgebreide en specifieke systemen voor machtiging en controle op internationaal, communautair en nationaal niveau.

The Europese Gemeenschap voor Atoomenergie - via haar GCO - en de meeste lidstaten produceren bestraalde splijtstof die afkomstig is van drijfkracht- en/of onderzoeksreactoren. En alle lidstaten en de Gemeenschap zelf produceren in variërende mate radioactief afval. Zulk afval kan afkomstig zijn van een verscheidenheid van menselijke activiteiten, waaronder elektriciteitsopwekking met behulp van kernenergie, landbouw, geneeskunde, industrie, onderzoek en defensieprogramma's. Het beheer van bestraalde splijtstof en het beheer en de verwijdering van radioactief afval hebben in de EU zeer hoge veiligheidsniveaus bereikt en worden continu verder verbeterd.

Er is een belangrijke noodzaak van verbetering van de veiligheidsniveaus met betrekking tot de situatie in de meeste kandidaat-lidstaten teneinde dezelfde hoge veiligheidscultuur te bereiken die binnen de EU op nucleair gebied wordt toegepast, welke tot de beste van de wereld behoort.

Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Litouwen, Roemenië, Hongarije, Slovakije en Slovenië beschikken over kerncentrales, die de belangrijkste bronnen zijn van radioactief afval in deze landen. Cyprus, Estland, Letland, Malta en Polen beschikken alleen over onderzoeksinstellingen, ziekenhuizen en industrieën die radioactief afval produceren.

Het beheer van bestraalde splijtstof is onlangs in veel LMOE belangrijker geworden omdat het terugvervoeren van deze splijtstof naar Rusland voor opwerking of opslag, wat de meeste van deze landen betreft, moeilijk zo al niet onmogelijk is geworden. De huidige opslagplaatsen voor radioactief afval in de LMOE waren grotendeels gebouwd volgens Sovjet-normen; sommige ervan zouden niet aan de huidige westerse veiligheidseisen voldoen.

4. Doelstellingen van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en de Europese Gemeenschap die weerspiegeld worden in de werkingssfeer en doelstellingen met betrekking tot het Gezamenlijk Verdrag

Het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vraagt in zijn preambule binnen het kader van de ontwikkeling van een nucleaire industrie de "veiligheidsvoorwaarden te scheppen, waardoor de gevaren voor het leven en de gezondheid van de bevolking worden afgewend" en formuleert de wens "samen te werken met de internationale organisaties die zich toeleggen op de vreedzame ontwikkeling van de atoomenergie".

"Binnen de grenzen van haar bevoegdheid kan de Gemeenschap" daartoe "verplichtingen aangaan door het sluiten van akkoorden of overeenkomsten met (...) een internationale organisatie (...)"(artikel 101 Euratom-Verdrag).

Binnen het concept van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden in de eerste plaats mensen ("de bevolking en de werknemers") beschermd tegen de gevaren die voortvloeien uit ioniserende straling en alleen ondergeschikte aspecten van het milieu die voorwaarden zijn voor menselijke gezondheid zoals bv. water, lucht, land. Het Euratom-Verdrag of, concomitant, het krachtens het verdrag vastgestelde afgeleid recht voorziet niet in het milieu als onafhankelijk concept, equivalent aan menselijke gezondheid.

Het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voorziet daarentegen, parallel aan de doelstelling "bescherming van de gezondheid van de mens", in het equivalente concept van de bescherming van het milieu. Het verdrag bepaalt: "Het beleid van de Gemeenschap op milieugebied draagt bij tot het nastreven van de doelstellingen "behoud" en "bescherming (...) van de kwaliteit van het milieu". En verder: "bevordering op internationaal vlak van maatregelen om het hoofd te bieden aan regionale of mondiale milieuproblemen" (artikel 174, lid 1 van het EG-Verdrag).

"In het kader van hun onderscheiden bevoegdheden werken de Gemeenschap en de lidstaten samen met derde landen en de bevoegde internationale organisaties" (artikel 174, lid 4 EG-Verdrag) om deze doelstellingen te bereiken.

Het beheer van radioactief afval omvat belangrijke milieubeschermingsaspecten die de werkingssfeer van het Euratom-Verdrag te buiten gaan. Er is dan ook een belangrijke milieudimensie waarvoor, aangezien het Euratom-Verdrag deze niet regelt, verwezen moet worden naar de milieubepalingen zowel in als voortvloeiend uit het EG-verdrag.

Bestraalde splijtstoffen en radioactief afval leveren potentiële gevaren op en moeten op zodanige wijze worden beheerd dat de mens en het milieu nu en in de toekomst beschermd worden tegen de gevaren die voortvloeien uit de ioniserende straling die deze emitteren.

Er bestaan technische oplossingen die aan deze doelstellingen voldoen en gebaseerd zijn op gedeelde gemeenschappelijke beginselen inzake een hoog niveau van veiligheid. De aanhoudende verbetering en tenuitvoerlegging van deze oplossingen en beginselen door de lidstaten moet ervoor zorgen dat binnen hun respectieve grondgebied een uniform hoog beschermingsniveau wordt bereikt.

Ingevolge de twee verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en de Europese Gemeenschap heeft de Gemeenschap dan ook bevoegdheid op verscheidene van de gebieden die door het verdrag worden geregeld. Deze bevoegdheid is op intern niveau uitgeoefend door de vaststelling van Gemeenschapswetgeving.

Om deze reden is het belangrijk dat de twee Gemeenschappen partij worden bij het verdrag samen met de lidstaten.

Op deze wijze kunnen de Gemeenschappen de doelstellingen van de verdragen inzake de bescherming van de gezondheid van het publiek en het milieu nastreven in het kader van het Gezamenlijk Verdrag door hun verantwoordelijkheden uit te oefenen op die bevoegdheidsgebieden waarin het Gezamenlijk Verdrag voorziet en eveneens zorgen voor verenigbaarheid van hun eigen wetgeving wat aangelegenheden betreft waarin het Gezamenlijk Verdrag voorziet.

Een ander belangrijk aspect is dat, als volwaardige partij bij het Gezamenlijk Verdrag, de Gemeenschappen, vertegenwoordigd door de Commissie, aan de rapportagevergaderingen deelnemen.

Daardoor krijgt de Commissie enerzijds directe en volledige toegang tot alle informatie die op deze vergaderingen beschikbaar is over de situatie inzake het beheer van bestraalde splijtstoffen en radioactief afval in alle landen welke partij zijn bij het Gezamenlijk Verdrag, en wordt anderzijds de Commissie in de mogelijkheid gesteld, binnen de bevoegdheden van de twee Gemeenschappen, actief deel te nemen aan het proces van beoordeling door een vakgenoot. Met het oog op de uitbreiding van de EU naar de LMOE toe zou deelname aan het proces van beoordeling door een vakgenoot de Commissie in staat stellen de overdracht naar deze landen te bevorderen van de veiligheidscultuur van de EU op het gebied van het beheer van bestraalde splijtstof en radioactief afval, zoals deze cultuur wordt weerspiegeld in de regels van het Gezamenlijk Verdrag. Tegelijkertijd zou de Commissie met de rapporten een beter overzicht krijgen van de al behaalde resultaten.

5. Aan de voorgestelde besluiten gehechte verklaringen

Artikel 39, lid 4, onder iii van het Gezamenlijk Verdrag bepaalt dat wanneer een internationale organisatie partij bij het verdrag wordt, zij de depositaris een verklaring doet toekomen waarin is vermeld

- welke staten haar lidstaten zijn;

- welke artikelen van het verdrag op haar van toepassing zijn en

- in hoeverre zij bevoegd is op het onder die artikelen vallende terrein.

De ontwerp-verklaring die aan elk ontwerp-besluit is gehecht is bedoeld om aan deze eis te voldoen. Voor zover verklaard wordt (derde alinea in elke tekst) dat de desbetreffende Gemeenschap bevoegdheid bezit, volgt hieruit dat de aangehaalde artikelen van het Gezamenlijk Verdrag automatisch opgenomen zijn in de lijst van artikelen die van toepassing verklaard worden op deze Gemeenschap; het omgekeerde in echter niet noodzakelijk het geval. Dit betekent in feite dat de artikelen in hoofdstuk 6 (vergaderingen van de verdragsluitende partijen) en 7 (slotbepalingen en andere bepalingen) van het Gezamenlijk Verdrag in deze laatstgenoemde lijst zijn opgenomen na het precedent dat werd geschapen in de verklaring die was gehecht aan het besluit van de Raad van 7 december1998 tot goedkeuring van de toetreding tot het Verdrag inzake nucleaire veiligheid.

Tenslotte wordt met betrekking tot de verklaringen betreffende de bevoegdheden van de respectieve Gemeenschappen opgemerkt dat, in overeenstemming met het arrest van het Hof van Justitie (hieronder aangehaald onder 6, "Conclusies"), "(...) het niet nodig (is) de bevoegdheidsverdeling ter zake tussen de Gemeenschap en de lidstaten tegenover de andere partijen (...) te verduidelijken en af te bakenen" (punt 35). Bijgevolg wordt geen melding gemaakt van "gedeelde bevoegdheden" of "exclusieve bevoegdheid". Deze weglating gebeurt doelbewust en is in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht.

6. Inachtneming van het Gemeenschapsrecht

De Gemeenschapswetgeving voldoet aan de beginselen en eisen van het Gezamenlijk Verdrag.

Er is één uitzondering met betrekking tot artikel 27, lid 1, onder i inzake grensoverschrijdend verkeer voor zover de relevante Richtlijn 92/3/Euratom betreffende toezicht en controle op overbrenging van radioactieve afvalstoffen tussen lidstaten en naar en vanuit de Gemeenschap [1] ten aanzien van uitvoervergunningen niet, zoals het Gezamenlijk Verdrag, in de "toestemming" van de staat van bestemming voorziet.

[1] PB L 35 van 12.2.1992, blz.24

Wanneer de Euratom-Gemeenschap zich bij het Gezamenlijk Verdrag aansluit, zal zij dan ook een voorbehoud dienen naar voren te brengen ten aanzien van het niet voldoen van het Gemeenschapsrecht aan deze specifieke eis in artikel 27, lid 1, onder i van het Gezamenlijk Verdrag.

7. Conclusies

In zijn Advies 1/78 [2] (overweging 34) heeft het Hof van Justitie de volgende uitspraak gedaan: "Wanneer immers blijkt dat een akkoord of overeenkomst betrekking heeft op een materie die deels onder de bevoegdheid van de Gemeenschap [3], deels onder die der lidstaten valt, dan is het de aangewezen weg om gebruik te maken van de procedure van artikel 102 van het Verdrag [4]; dit artikel bepaalt dat dergelijke verbintenissen door de Gemeenschap in vereniging met de lidstaten kunnen worden aangegaan. Vanwege de Gemeenschap worden zulke akkoorden of overeenkomsten gesloten volgens de gewone procedure van artikel 101, tweede alinea: de onderhandelingen worden voor de Gemeenschap gevoerd door de Commissie volgens richtlijnen van de Raad, en het akkoord of de overeenkomst wordt gesloten door de Commissie met goedkeuring van de Raad".

[2] Uitspraak nr. 1/78 van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 14/11/1978, Jurisprudentie 1978, blz. 2151.

[3] Europese Gemeenschap voor Atoomenergie.

[4] Euratom-Verdrag.

Wat de milieudoelstellingen betreft bepaalt het EG-Verdrag: "De nadere regels voor de samenwerking van de Gemeenschap kunnen voorwerp zijn van overeenkomsten tussen de Gemeenschap en de betrokken derde partijen, waarover wordt onderhandeld en die worden gesloten overeenkomstig artikel 300" (artikel 174, lid 4, 2de zin).

Bijgevolg wordt voorgesteld;

dat de Raad namens de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie krachtens artikel 101, lid 2 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie goedkeurt;

en

dat de Raad namens de Europese Gemeenschap krachtens artikel 174, lid 4 en artikel 300, lid 2, eerste alinea en lid 3, eerste alinea van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap sluit,

het Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval wat de aangelegenheden betreft die tot de bevoegdheid van een van deze twee Gemeenschappen behoren.

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot goedkeuring namens de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM) van het "internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval"

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en met name op de tweede alinea van artikel 101,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Het internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval heeft opengestaan voor ondertekening van 29 september 1997 tot de inwerkingtreding ervan op 18 juni 2001.

(2) Dit Verdrag staat nu open voor toetreding door regionale organisaties strevend naar integratie dan wel van andere aard, mits een dergelijke organisatie is opgericht door soevereine staten en bevoegd is tot het onderhandelen over, het sluiten en het uitvoeren van internationale overeenkomsten op onder dit verdrag vallende terreinen, en de Gemeenschap heeft besloten toe te treden.

(3) Met het oog op de taken die door hoofdstuk 3 "Bescherming van de gezondheid" van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie aan de Gemeenschap worden toebedeeld, moet de toetreding van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie tot het Gezamenlijk Verdrag worden goedgekeurd.

(4) Wanneer de Euratom-Gemeenschap zich bij dit Verdrag aansluit, zal zij een voorbehoud dienen naar voren te brengen ten aanzien van het niet voldoen van artikel 12, lid 1 van Richtlijn 92/3/Euratom betreffende toezicht en controle op overbrenging van radioactieve afvalstoffen tussen lidstaten en naar en vanuit de Gemeenschap [5] aan de specifieke eis in artikel 27, lid 1, onder i van het Gezamenlijk Verdrag, dat de toestemming van de staat van bestemming vereist in het kader van grensoverschrijdend verkeer.

[5] PB L 35 van 12.2.1992, blz.24.

(5) Artikel 39, lid 4, onder iii van het Gezamenlijk Verdrag bepaalt dat wanneer een internationale organisatie partij bij het verdrag wordt, zij de depositaris een verklaring doet toekomen waarin is vermeld welke staten haar lidstaten zijn, welke artikelen van het verdrag op haar van toepassing zijn en in hoeverre zij bevoegd is op het onder die artikelen vallende terrein,

BESLUIT:

Enig artikel

1. De toetreding tot het internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval wordt goedgekeurd.

2. De tekst van het Gezamenlijk Verdrag is aan dit besluit gehecht.

3. De tekst van de verklaring door de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie overeenkomstig de bepalingen van artikel 39, lid 4, onder iii van het internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval is aan dit besluit gehecht.

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad,

De Voorzitter

BIJLAGE

Ontwerp-verklaring door de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie overeenkomstig de bepalingen van artikel 39, lid 4, onder iii van het internationaal Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval

De volgende staten zijn momenteel lid van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie: het Koninkrijk België, het Koninkrijk Denemarken, de Bondsrepubliek Duitsland, de Griekse Republiek, het Koninkrijk Spanje, de Franse Republiek, Ierland, de Italiaanse Republiek, het Groothertogdom Luxemburg, het Koninkrijk der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, de Portugese Republiek, de Republiek Finland, het Koninkrijk Zweden en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland.

De Gemeenschap verklaart dat de artikelen 1 tot 16, 18, 19, 21 en 24 tot 44 van het Gezamenlijk Verdrag op haar van toepassing zijn.

De Gemeenschap is bevoegd op de gebieden waarin voorzien wordt door de artikelen 4 tot 16, 18, 19, 21 en 24 tot 28 van het Gezamenlijk Verdrag zoals bepaald door het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie in artikel 2, onder b en de desbetreffende artikelen van titel II, hoofdstuk 3 getiteld "Bescherming van de gezondheid".