Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ATHANASIOSA RANTOSA
przedstawiona w dniu 22 października 2026 r.(1)
Sprawa C‑398/25
Energie-Control Austria für die Regulierung der Elektrizitäts- und Erdgaswirtschaft
przy udziale
Magistrat der Stadt Wien,
DM,
Alpiq AG
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Wien (sąd administracyjny w Wiedniu, Austria)]
Odesłanie prejudycjalne – Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Rozporządzenie (UE) nr 1227/2011 – Integralność i przejrzystość hurtowego rynku energii – Artykuł 1 ust. 2 oraz art. 2 pkt 4, 6 – Terytorialny zakres stosowania – Handel transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską – Artykuł 2 pkt 2 – Pojęcie „manipulacji na rynku” – Artykuł 2 pkt 2 lit. a), ppkt (i) – Pojęcie „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów” – Ważność w świetle art. 49 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 2 pkt 2 lit. a) ppkt (ii) – Kształtowanie ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie – Artykuł 13 ust. 1 – Wdrożenie zakazów nadużyć na rynku – Uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów przyznane krajowemu organowi regulacyjnemu – Artykuł 18 – Sankcje – Przyznana miejskiemu organowi karno-administracyjnemu właściwość w zakresie nakładania sankcji – Dopuszczalność – Rozporządzenie (UE) 2016/1719 – Wytyczne dotyczące długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych – Możliwość generowania fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów lub kształtowania ceny na sztucznym poziomie w rozumieniu rozporządzenia nr 1227/2011, w sytuacji gdy przyjęte zachowanie jest zgodne z przepisami proceduralnymi określonymi w rozporządzeniu 2016/1719 – Strategia zwrotu i składania ofert (return and bid strategy) – Zgodność z rozporządzeniem nr 1227/2011 – Artykuł 2 akapit drugi pkt 6 rozporządzenia 2016/1719 – Zasada „use-it-or-sell-it” – Stosowanie do aukcji miesięcznych
I. Wprowadzenie
1. W sprawie w postępowaniu głównym Energie-Control Austria für die Regulierung der Elektrizitäts- und Erdgaswirtschaft (Energie-Control Austria, organ regulacyjny ds. gospodarki związanej z energią elektryczną i gazem ziemnym, Austria; zwany dalej „E-Control”) złożył na podstawie przepisów krajowych wniosek o nałożenie administracyjnej kary pieniężnej na DM, mianowicie prezeskę zarządu Alpiq AG, spółki z siedzibą w Szwajcarii, do Magistrat der Stadt Wien – Magistratisches Bezirksamt für den 3. und 11. Bezirk (urzędu miasta Wiednia, urzędu miejskiego dla 3. i 11. dzielnicy, Austria; zwanego dalej „organem administracji okręgowej”), czyli organu właściwego do nałożenia takiej kary administracyjnej. Powodem złożenia tego wniosku było podejrzenie manipulacji na rynku w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 1227/2011(2) w ramach handlu transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi energii elektrycznej między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską.
2. Ponieważ organ administracji okręgowej umorzył to postępowanie karno-administracyjne, E-Control wniósł skargę na tę decyzję do Verwaltungsgericht Wien (sądu administracyjnego w Wiedniu, Austria), będącego sądem odsyłającym.
3. Sąd ten kieruje do Trybunału dwie grupy pytań. Pierwsza dotyczy, po pierwsze, stosowania rozporządzenia nr 1227/2011 do handlu transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską w obu kierunkach; po drugie, ważności art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) tego rozporządzenia w świetle art. 49 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), a po trzecie, zgodności przepisów krajowych dotyczących kompetencji przyznanych krajowemu organowi regulacyjnemu (zwanemu dalej „KOR”) z art. 13 i 18 wspomnianego rozporządzenia. Druga grupa pytań zmierza do tego, by Trybunał sprecyzował zakres pojęcia „manipulacji na rynku” w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) tego samego rozporządzenia, w szczególności w przypadku zwracania na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych, po którym następuje składanie ofert zakupu na tej samej aukcji miesięcznej.
4. Niniejsza sprawa skłoni zatem Trybunał do wypowiedzenia się w kwestiach dotychczas nierozpatrywanych, dotyczących hurtowego rynku energii, w szczególności w kwestii wzajemnego stosunku między przepisami regulującymi aukcje transgranicznych zdolności przesyłowych a zakazem manipulacji na rynku, a dokładniej w kwestii tego, czy zachowanie zgodne z tymi pierwszymi przepisami może mimo to stanowić manipulację na rynku w rozumieniu rozporządzenia nr 1227/2011.
II. Ramy prawne
A. Prawo Unii
1. Rozporządzenie nr 1227/2011
5. Zgodnie z motywami 1, 2, 13, 14 i 31 rozporządzenia nr 1227/2011:
„(1) Należy zapewnić, aby konsumenci i inni uczestnicy rynku mogli mieć zaufanie do integralności rynków energii elektrycznej i gazu, a ceny ustalane na hurtowych rynkach energii odzwierciedlały uczciwą i konkurencyjną grę rynkową popytu i podaży, oraz aby z nadużyć na rynku nie można było czerpać korzyści.
(2) Celem większej integralności i przejrzystości hurtowych rynków energii powinno być pobudzenie otwartej i uczciwej konkurencji na hurtowych rynkach energii w interesie klientów końcowych energii.
[…]
(13) Manipulacja na hurtowych rynkach energii polega na działaniach podejmowanych przez osoby sztucznie kształtujące ceny na poziomie, którego nie uzasadniają siły rynkowe podaży i popytu, w tym faktyczna dostępność zdolności produkcyjnych, magazynowych lub transportowych, ani popyt. Manipulacje na rynku przybierają między innymi następujące formy: składanie i wycofywanie fałszywych zamówień; rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji lub plotek za pośrednictwem mediów, w tym Internetu, lub innymi metodami; celowe dostarczanie fałszywych informacji przedsiębiorstwom, które dokonują ocen ceny lub sporządzają raporty rynkowe, co prowadzi do wprowadzenia w błąd uczestników rynku działających na podstawie takich ocen ceny lub raportów rynkowych; oraz celowe stwarzanie pozorów, jakoby dostępność mocy wytwórczych energii elektrycznej lub dostępność gazu ziemnego czy też dostępna zdolność przesyłowa były inne niż są faktycznie technicznie dostępne, w przypadku gdy takie informacje mają wpływ lub mogą mieć wpływ na ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym. Manipulacja i jej skutki mogą wykraczać poza granice danego państwa, mogą występować między rynkiem energii elektrycznej i gazu oraz na rynkach finansowych i towarowych, w tym na rynkach uprawnień do emisji.
(14) Przykłady manipulacji na rynku i prób manipulacji na rynku obejmują zachowanie osoby lub osób działających w porozumieniu, mające na celu zapewnienie decydującej pozycji w odniesieniu do podaży lub popytu na produkt energetyczny sprzedawany w obrocie hurtowym, które powoduje lub może powodować ustalenie, bezpośrednio lub pośrednio, cen lub stwarza inne nieuczciwe warunki transakcji; oraz oferowanie, nabywanie lub zbywanie produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym w celu, z zamiarem lub ze skutkiem wprowadzenia w błąd uczestników rynku kierujących się cenami referencyjnymi. Przyjęte praktyki rynkowe, takie jak praktyki mające zastosowanie w dziedzinie usług finansowych, które są określone obecnie w art. 1 ust. 5 dyrektywy 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie wykorzystywania poufnych informacji i manipulacji na rynku (nadużyć na rynku)[(3)] i które mogą zostać dostosowane w przypadku zmiany tej dyrektywy, mogłyby jednak stanowić dla uczestników rynku legalny sposób zapewnienia korzystnej ceny produktu energetycznego sprzedawanego w obrocie hurtowym.
[…]
(31) Ważne jest, aby sankcje za naruszenie niniejszego rozporządzenia były proporcjonalne, skuteczne i odstraszające oraz aby odzwierciedlały wagę naruszeń, szkodę wyrządzoną konsumentom oraz potencjalne korzyści osiągnięte w wyniku obrotu prowadzonego w oparciu o informacje wewnętrzne i manipulację na rynku. Sankcje te powinny być stosowane zgodnie z prawem krajowym. Uznając wzajemne oddziaływanie obrotu instrumentami pochodnymi związanymi z energią elektryczną i gazem ziemnym oraz obrotu samą energią elektryczną i gazem ziemnym, sankcje za naruszenie niniejszego rozporządzenia powinny być zbieżne z sankcjami przyjętymi przez państwa członkowskie w ramach wdrażania dyrektywy [2003/6]. […] Niniejsze rozporządzenie nie wpływa ani na krajowe przepisy dotyczące środków dowodowych, ani na obowiązki krajowych organów regulacyjnych i sądów państw członkowskich odnoszące się do ustalenia stosownych okoliczności sprawy, pod warunkiem że przepisy te i obowiązki są zgodne z zasadami ogólnymi prawa Unii”.
6. Artykuł 1 zatytułowany „Przedmiot, zakres stosowania i związek z innymi przepisami Unii” stanowi w ust. 1 i 2:
„1. Niniejsze rozporządzenie ustanawia przepisy zakazujące praktyk stanowiących nadużycia wpływających na hurtowe rynki energii, które są spójne z przepisami mającymi zastosowanie do rynków finansowych oraz z właściwym funkcjonowaniem tych hurtowych rynków energii, przy jednoczesnym uwzględnieniu ich specyficznych cech. Niniejsze rozporządzenie przewiduje monitorowanie hurtowych rynków energii przez Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki [ACER] […] w ścisłej współpracy z krajowymi organami regulacyjnymi i z uwzględnieniem wzajemnych oddziaływań między systemem handlu uprawnieniami do emisji a hurtowymi rynkami energii.
2. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do obrotu produktami energetycznymi sprzedawanymi w obrocie hurtowym. Art[ykułów] 3 i 5 niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, które są instrumentami finansowymi i do których stosuje się art. 9 dyrektywy [2003/6]. Niniejsze rozporządzenie pozostaje bez uszczerbku dla dyrektyw [2003/6] i 2004/39/WE[(4)], a także dla stosowania europejskiego prawa konkurencji w odniesieniu do praktyk objętych zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia”.
7. Artykuł 2 owego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
2) »manipulacja na rynku« oznacza:
a) zawieranie jakiejkolwiek transakcji lub składanie jakiegokolwiek zlecenia dotyczących produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym:
(i) które generują lub mogłyby generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały dotyczące podaży produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, popytu na takie produkty lub ich ceny;
(ii) poprzez którą to transakcję lub zlecenie osoba lub osoby działające w porozumieniu kształtują lub mogą kształtować cenę jednego lub kilku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, chyba że osoba zawierająca taką transakcję lub składająca takie zlecenie wykaże, że przyczyny jej działania są zgodne z prawem, a taka transakcja lub takie zlecenie są zgodne z praktykami rynkowymi przyjętymi na danym hurtowym rynku energii; lub
iii) które stosują lub próbują stosować fikcyjne mechanizmy lub wszelkie inne formy oszustwa lub podstępu, które generują lub mogłyby generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały dotyczące podaży produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, popytu na takie produkty lub ich ceny;
[…]
[…]
4) »produkty energetyczne sprzedawane w obrocie hurtowym« oznaczają następujące umowy i instrumenty pochodne bez względu na miejsce i sposób prowadzonego nimi obrotu:
a) kontrakty na dostawę energii elektrycznej lub gazu ziemnego, w przypadku gdy dostawa ma miejsce w Unii;
b) instrumenty pochodne dotyczące energii elektrycznej lub gazu ziemnego wytwarzanych, sprzedawanych lub dostarczanych w Unii;
c) kontrakty dotyczące przesyłu energii elektrycznej lub gazu ziemnego w Unii;
d) instrumenty pochodne dotyczące przesyłu energii elektrycznej lub gazu ziemnego w Unii.
[…]
[…]
6) »hurtowy rynek energii elektrycznej« oznacza każdy rynek w obrębie Unii, na którym prowadzony jest obrót produktami energetycznymi sprzedawanymi w obrocie hurtowym;
7) »uczestnik rynku« oznacza każdą osobę, w tym operatorów systemów przesyłowych, która przeprowadza transakcje, obejmujące składanie zleceń, na co najmniej jednym hurtowym rynku energii;
8) »osoba« oznacza osobę fizyczną lub prawną;
[…]
10) »krajowy organ regulacyjny« oznacza krajowy organ regulacyjny wyznaczony zgodnie z art. 35 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej[(5)] […];
11) »operator systemu przesyłowego« ma znaczenie określone w art. 2 pkt 4 dyrektywy [2009/72] […];
[…]”.
8. Artykuł 5 tegoż rozporządzenia, zatytułowany „Zakaz manipulacji na rynku”, stanowi:
„Zabrania się dokonywania lub usiłowania manipulacji na hurtowych rynkach energii”.
9. Artykuł 13 rozporządzenia nr 1227/2011, zatytułowany „Wdrożenie zakazów nadużyć na rynku” ma następujące brzmienie:
„1. Krajowe organy regulacyjne zapewniają stosowanie zakazów określonych w art. 3 i 5 oraz przestrzeganie obowiązku określonego w art. 4.
Każde państwo członkowskie zapewni do dnia 29 czerwca 2013 r., by krajowe organy regulacyjne posiadały uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów niezbędne w celu wykonywania tej funkcji. Uprawnienia te wykonuje się w proporcjonalny sposób.
Uprawnienia te mogą być wykonywane:
a) bezpośrednio;
b) we współpracy z innymi organami; lub
c) poprzez składanie wniosków do właściwych organów sądowych.
W stosownych przypadkach krajowe organy regulacyjne mogą wykonywać uprawnienia dochodzeniowe we współpracy z rynkami regulowanymi, systemami kojarzenia zleceń lub innymi osobami zajmującymi się zawodowo pośredniczeniem w zawieraniu transakcji […].
2. Uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów, o których mowa w ust. 1, ograniczone są do celu dochodzenia. Wykonywane są zgodnie z prawem krajowym i obejmują prawo do:
a) uzyskania dostępu do wszelkich odpowiednich dokumentów, w dowolnej formie, oraz prawo do otrzymania ich kopii;
b) żądania informacji od każdej odpowiedniej osoby, w tym od osób, które biorą udział w przekazywaniu zleceń lub prowadzeniu przedmiotowych operacji, a także ich zwierzchników, oraz, jeśli jest to konieczne, prawo do wzywania i przesłuchiwania takiej osoby lub takiego zwierzchnika;
c) przeprowadzania kontroli na miejscu;
d) żądania udostępnienia istniejących rejestrów połączeń telefonicznych i przesyłu danych;
e) żądania zaprzestania działań sprzecznych z niniejszym rozporządzeniem lub aktami delegowanymi bądź aktami wykonawczymi przyjętymi na jego podstawie;
f) wnioskowania do sądu o zamrożenie lub zajęcie majątku;
g) żądania nałożenia przez sąd lub właściwy organ czasowego zakazu wykonywania zawodu”.
10. Zgodnie z art. 18 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Sankcje”:
„Państwa członkowskie przyjmują przepisy dotyczące sankcji stosowanych w przypadku naruszenia niniejszego rozporządzenia oraz podejmują wszelkie środki niezbędne do zapewnienia ich wdrożenia. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, odstraszające i proporcjonalne oraz muszą odzwierciedlać charakter, czas trwania i wagę naruszeń, szkody wyrządzone klientom oraz potencjalne korzyści osiągnięte w wyniku obrotu prowadzonego w oparciu o informacje wewnętrzne i manipulację na rynku.
[…]
Państwa członkowskie umożliwiają krajowemu organowi regulacyjnemu podanie do publicznej wiadomości środków lub sankcji nakładanych za naruszenie niniejszego rozporządzenia, chyba że takie ujawnienie wyrządziłoby nieproporcjonalną szkodę zaangażowanym stronom”.
2. Rozporządzenie (UE) 2016/1719
11. Artykuł 1 rozporządzenia (UE) 2016/1719(6), zatytułowany „Przedmiot i zakres stosowania” ma następujące brzmienie w ust. 1 i 4:
„W niniejszym rozporządzeniu określono szczegółowy regulamin alokacji międzyobszarowych zdolności przesyłowych na rynkach terminowych, ustanowienia wspólnej metody określania długoterminowych międzyobszarowych zdolności przesyłowych, ustanowienia wspólnej platformy alokacji na szczeblu europejskim służącej oferowaniu długoterminowych praw przesyłowych, a także możliwości zwrotu długoterminowych praw przesyłowych w celu ich ponownej alokacji w kolejnej rundzie długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych lub możliwości przenoszenia długoterminowych praw przesyłowych między uczestnikami rynku”.
12. Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Do celów niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają definicje […] zawarte w art. 2 dyrektywy [2009/72].
Ponadto zastosowanie mają następujące definicje:
1) »długoterminowa alokacja zdolności przesyłowych« oznacza przydzielanie długoterminowych międzyobszarowych zdolności przesyłowych w drodze aukcji odbywającej się przed przedziałem czasowym rynku dnia następnego;
2) »długoterminowe prawa przesyłowe« oznaczają fizyczne prawa przesyłowe lub FinPP typu opcja bądź FinPP typu zobowiązanie, uzyskane w ramach długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych;
3) »regulamin alokacji« oznacza zasady długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych stosowane na wspólnej platformie alokacji;
4) »wspólna platforma alokacji« oznacza platformę europejską ustanowioną przez wszystkich OSP do celów długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych;
5) »aukcja« oznacza proces, w ramach którego długoterminowe międzyobszarowe zdolności przesyłowe są oferowane i przydzielane uczestnikom rynku składającym oferty ich nabycia;
6) »zasada ‘wykorzystaj albo sprzedaj’« (ang. use it or sell it) oznacza zasadę, zgodnie z którą międzyobszarowe zdolności przesyłowe będące przedmiotem fizycznych praw przesyłowych, które zostały nabyte, ale nie zostały nominowane, są automatycznie udostępniane do alokacji zdolności przesyłowych na rynku dnia następnego, a posiadacz takich fizycznych praw przesyłowych otrzymuje zapłatę od OSP;
7) »nominacja« oznacza powiadomienie dotyczące korzystania z długoterminowych międzyobszarowych zdolności przesyłowych przez posiadacza fizycznych praw przesyłowych i jego kontrahenta lub upoważnioną osobę trzecią, skierowane do odpowiednich OSP;
[…]”
13. Artykuł 37 wskazanego rozporządzenia, zatytułowany „Warunki uczestnictwa w długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych”, stanowi:
„1. Uprawnienia do udziału w aukcjach lub do przeniesienia swoich długoterminowych praw przesyłowych uzyskują uczestnicy rynku zarejestrowani na wspólnej platformie alokacji i spełniający wszystkie wymagania dotyczące uprawnień określone w ujednoliconym regulaminie alokacji. Wymagania dotyczące uprawnień muszą być zgodne z zasadami niedyskryminacji i przejrzystości.
2. Po złożeniu przez uczestnika rynku wniosku o rejestrację otrzymuje on informację ze wspólnej platformy alokacji, czy spełnia on wszystkie wymagania i jest uprawniony do udziału w aukcjach lub przenoszenia swych długoterminowych praw przesyłowych, począwszy od określonej daty.
3. Uczestnicy rynku muszą w pełni przestrzegać ujednoliconego regulaminu alokacji. Aktualizują oni stale wszystkie informacje dotyczące ich uczestnictwa i bezzwłocznie powiadamiają wspólną platformę alokacji o wszelkich zmianach w tych informacjach.
4. Wspólna platforma alokacji jest uprawniona do zawieszenia lub cofnięcia prawa danego uczestnika rynku do udziału w aukcjach lub przeniesienia swoich długoterminowych praw przesyłowych, jeżeli uczestnik ten nie dopełni swoich zobowiązań umownych wynikających z ujednoliconego regulaminu alokacji.
5. Zawieszenie lub cofnięcie prawa uczestnika rynku do udziału w aukcjach lub przeniesienia swoich długoterminowych praw przesyłowych zgodnie z ujednoliconym regulaminem alokacji nie zwalnia tego uczestnika rynku lub wspólnej platformy alokacji z obowiązków wynikających z długoterminowych praw przesyłowych, które alokowano i za które uiszczono opłatę, zanim nastąpiło zawieszenie lub cofnięcie”.
14. Artykuł 43 tego samego rozporządzenia, zatytułowany „Zwrot długoterminowych praw przesyłowych”, stanowi:
„1. Posiadacze długoterminowych praw przesyłowych mogą za pośrednictwem wspólnej platformy alokacji zwrócić właściwym OSP swoje długoterminowe prawa przesyłowe na potrzeby kolejnej długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych.
2. Posiadacze długoterminowych praw przesyłowych pragnący zwrócić swoje długoterminowe prawa przesyłowe na potrzeby kolejnej długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych powiadamiają o tym, bezpośrednio lub pośrednio przez osobę trzecią, wspólną platformę alokacji zgodnie z ujednoliconym regulaminem alokacji.
3. Posiadacze długoterminowych praw przesyłowych, którzy zwracają swoje długoterminowe prawa przesyłowe, otrzymują zapłatę, bezpośrednio lub pośrednio przez osobę trzecią, od właściwych OSP za pośrednictwem wspólnej platformy alokacji. Zapłata ta jest równa cenie osiągniętej za te długoterminowe prawa przesyłowe na aukcji, podczas której dokonuje się na nowo ich alokacji”.
B. Prawo austriackie
1. ElWOG 2010
15. Paragraf 89 Bundesgesetz, mit dem die Organisation auf dem Gebiet der Elektrizitätswirtschaft neu geregelt wird (Elektrizitätswirtschafts- und -organisationsgesetz 2010) [ustawy federalnej, w której na nowo reguluje się organizację w obszarze gospodarki elektroenergetycznej (ustawy o gospodarce i organizacji elektroenergetycznej z 2010 r.)](7) z dnia 23 grudnia 2010 r., w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym(8) (zwanej dalej „ElWOG 2010”), zatytułowany „Właściwość organów w pozostałych sprawach, uregulowanych w prawie federalnym znajdującym bezpośrednie zastosowanie”, stanowi:
„(1) W przypadku braku szczegółowych przepisów stanowiących inaczej organem w rozumieniu przepisów federalnych znajdujących bezpośrednie zastosowanie, zawartych w niniejszej ustawie federalnej, jest organ regulacyjny.
(2) Kary administracyjne na podstawie § 99-§ 102 wymierza Bezirksverwaltungsbehörde (organ administracji okręgowej), właściwy zgodnie z § 26 Verwaltungsstrafgesetz (ustawy o karach administracyjnych). Organ regulacyjny ma w tych postępowaniach status strony. Jest on uprawniony do dochodzenia w postępowaniu jako prawa podmiotowego przestrzegania przepisów prawa, które służą ochronie poszanowania realizowanych przez niego interesów publicznych, oraz do wnoszenia skargi do Verwaltungsgericht (sądu administracyjnego) kraju związkowego.
(3) Podmiotom zobowiązanym, które naruszają obowiązki określone w niniejszej ustawie federalnej, organ regulacyjny może zwracać na to uwagę i zobowiązywać je do doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem w odpowiednim, wyznaczonym przez niego terminie, jeżeli istnieją powody, by zakładać, że zachowanie zgodne z prawem wystąpi również bez wydania decyzji w postępowaniu karno-administracyjnym. Wskazuje przy tym na skutki prawne związane z takim wezwaniem.
(4) Podmioty zobowiązane nie podlegają karze, jeżeli doprowadzają do stanu zgodnego z prawem w terminie wyznaczonym przez organ regulacyjny.
[…]”.
16. Paragraf 99 tej ustawy, zatytułowany „Ogólne przepisy karne”, przewiduje w ust. 4:
„Jeżeli czyn nie wypełnia znamion czynu zabronionego podlegającego właściwości sądów powszechnych lub wypełnia znamiona czynu podlegającego karze grzywny, lub na podstawie innych przepisów karno-administracyjnych jest zagrożony karą surowszą, popełnia wykroczenie administracyjne i podlega karze pieniężnej w wysokości do 150.000 EUR podmiot, który
1. wbrew art. 5 w związku z art. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia [nr 1227/2011] dopuszcza się manipulacji na rynku lub próby manipulacji na rynku;
[…]”
17. Paragraf 103 wspomnianej ustawy, zatytułowany „Przepisy szczególne dotyczące postępowań karno-administracyjnych”, stanowi w ust. 1:
„Termin przedawnienia (§ 31 ust. 2 ustawy o karach administracyjnych) w odniesieniu do wykroczeń administracyjnych, o których mowa w § 99-§ 102, wynosi rok”.
2. VStG
18. Paragraf 31 Verwaltungsstrafgesetz (ustawy o karach administracyjnych) z dnia 31 stycznia 1991 r.(9), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym(10) (zwanej dalej „VStG”), zatytułowany „Przedawnienie”, ma w ust. 1 i 2 następujące brzmienie:
„(1) Ściganie danej osoby jest niedopuszczalne, jeżeli w terminie jednego roku nie podjęto przeciwko niej żadnej czynności z zakresu ścigania (§ 32 ust. 2). Termin ten należy liczyć od momentu, w którym zabroniona działalność została zakończona lub zabronione zachowanie ustało; jeżeli skutek należący do znamion czynu zabronionego następuje dopiero później, termin biegnie dopiero od tego momentu.
(2) Karalność wykroczenia administracyjnego ustaje wskutek przedawnienia. Termin przedawnienia wynosi trzy lata i rozpoczyna bieg w momencie określonym w ust. 1. Do terminu przedawnienia nie wlicza się:
1. okresu, w którym zgodnie z przepisem ustawowym ściganie nie może być podjęte lub kontynuowane;
2. okresu, w którym w związku z popełnionym czynem prokuratura, sąd lub inny organ administracyjny prowadzi przeciwko sprawcy postępowanie karne;
3. okresu, w którym postępowanie jest zawieszone do czasu uzyskania prawomocnego orzeczenia w przedmiocie kwestii wstępnej;
4. okresu postępowania toczącego się przed Verwaltungsgerichtshof [trybunałem administracyjnym, Austria]; przed Verfassungsgerichtshof [trybunałem konstytucyjnym, Austria] lub przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej”.
C. Regulamin długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich
19. Joint Allocation Office SA (zwana dalej „JAO”) jest spółką działającą jako wspólna platforma alokacji ustanowiona przez wszystkich OSP do celów długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych w rozumieniu art. 2 pkt 4 rozporządzenia 2016/1719.
20. Allocation Rules for Forward Capacity – Allocation on Swiss Borders (regulamin długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, został przyjęty przez JAO w październiku 2019 r. w koordynacji z właściwymi KOR i OSP.
21. Artykuł 2 tego regulaminu, zatytułowany „Definicje i wykładnia”, stanowi w ust. 1:
„Terminy pisane wielkimi literami użyte w niniejszym regulaminie alokacji mają znaczenie przypisane im […] w rozporządzeniu [2016/1719]”.
22. Zgodnie z art. 45 tego regulaminu, zatytułowanym „Zasady ogólne”:
„1. Fizyczne prawa przesyłowe podlegają zasadzie »Use it or Sell it«”.
2. Posiadacz alokowanych Fizycznych praw przesyłowych może nominować Fizyczne prawa przesyłowe do ich fizycznego wykorzystania zgodnie z art. 46.
3. Jeżeli Zarejestrowany uczestnik nie nominuje swoich Fizycznych praw przesyłowych, Platforma alokacji udostępnia międzyobszarowe zdolności przesyłowe będące przedmiotem nienominowanych Fizycznych praw przesyłowych na potrzeby odpowiedniej alokacji zdolności przesyłowych na rynku dnia następnego. Posiadacze Fizycznych praw przesyłowych, którzy nie nominują swoich Fizycznych praw przesyłowych do fizycznego wykorzystania swoich praw lub nie zarezerwowali swoich Fizycznych praw przesyłowych na potrzeby usług bilansujących, w stosownych przypadkach, mają prawo do otrzymania zapłaty zgodnie z art. 48.
[…]”.
III. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
23. W dniu 6 lipca 2022 r. E-Control złożył przeciwko DM wniosek o nałożenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie § 99 ust. 4 pkt 1 ElWOG 2010 w związku z art. 2 i 5 rozporządzenia nr 1227/2011 do organu administracji okręgowej, a mianowicie organu właściwego do nałożenia takiej kary administracyjnej zgodnie z § 89 ust. 2 tej ustawy.
24. Powodem złożenia tego wniosku było to, że w dniu 15 października 2019 r. spółka JAO wysłała do ACER i E-Control informację w sprawie podejrzenia, w której zgłosiła ewentualne naruszenie popełnione w ramach aukcji dotyczących miesięcznych transgranicznych zdolności przesyłowych na granicy między Austrią a Szwajcarją. Następnie również sama ACER oceniła to zachowanie jako podejrzane w ramach wstępnej oceny początkowej.
25. E-Control w szczególności zarzucił Alpiq lub DM zachowanie o charakterze manipulacji, które miało przebiegać w 3 krokach. Pierwszy miał polegać na nabywaniu na aukcjach rocznych dużych ilości rocznych transgranicznych zdolności przesyłowych energii elektrycznej. Drugi miał obejmować zwracanie tych rocznych zdolności na aukcjach miesięcznych, co znacząco zwiększałoby ilość zdolności oferowanych na aukcji i stwarzałoby wobec innych uczestników rynku pozory rzeczywistego zamiaru sprzedaży. Wreszcie trzeci miał przybrać postać składanych przez spółkę Alpiq ofert zakupu dużych ilości miesięcznych zdolności, co według E-Control miałoby prowadzić do ustalenia ceny minimalnej zdolności, które posiadała. Zachowanie to miało mieć miejsce w latach 2020–2022.
26. E-Control podniósł, że po tym, jak JAO podała do wiadomości publicznej na swojej stronie internetowej, w formie zanonimizowanej, oferty zakupu po zakończeniu aukcji, okazało się, że Alpiq przekazała na rynek fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011 w odniesieniu do podaży i popytu występujących na tych aukcjach. Publikowana informacja o popycie i wysokość kwoty, na jaką składano oferty zakupu, miały bowiem sprawiać na innych uczestnikach rynku wrażenie większych, niż były w rzeczywistości, w szczególności jeżeli Alpiq odpowiadała za większość zdolności oferowanych na aukcji miesięcznej poprzez zwrot transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych i była również ich największym nabywcą. Ponadto poprzez połączenie zwrotu zdolności i składania ofert zakupu Alpiq miała doprowadzić do ustalenia ceny minimalnej zwróconych zdolności, które zatem mogły zostać nabyte przez innych uczestników rynku wyłącznie w przypadku złożenia oferty zakupu przewyższającej tę cenę. Oferty składane przez tę spółkę, które nie miały być ani konieczne, ani uzasadnione pod względem ekonomicznym, ponieważ posiadała już ona odnośne prawa do zdolności przesyłowych, miały tym samym skutkować sztucznym zawyżeniem publikowanego co miesiąc popytu łącznego. Alpiq miała bowiem działać jednocześnie po stronie podaży poprzez zwrot zdolności oraz po stronie popytu poprzez składanie ofert zakupu, przy czym to działanie po obu stronach nie było widoczne dla innych uczestników rynku ze względu na anonimizację ofert. Ponadto miała ona niekiedy składać oferty znacznie wyższe niż oferty innych uczestników rynku.
27. Organ administracji okręgowej, do którego wystąpił E-Control, wszczął postępowanie karno-administracyjne, które umorzył decyzją z dnia 14 grudnia 2023 r., uzasadniając to tym, że z jednej strony obwiniona w tym postępowaniu prezeska zarządu Alpiq sprawowała tę funkcję dopiero od marca 2021 r., a z drugiej strony ewentualne czyny zabronione uległy przedawnieniu.
28. E-Control wniósł skargę na tę decyzję do Verwaltungsgericht Wien (sądu administracyjnego w Wiedniu), który jest sądem odsyłającym. Oprócz okoliczności przedstawionych już w swoim zgłoszeniu podniósł po raz pierwszy przed tym sądem zasadniczo, że organ administracji okręgowej nie był właściwy do rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu głównym. Zdaniem E-Control właściwość ta przysługiwała bowiem jemu ze względu na bezpośrednie stosowanie art. 13 rozporządzenia nr 1227/2011 w związku z § 89 ust. 1 i 2 ElWOG 2010, ponieważ ten organ administracji nie był niezawisłym organem sądowym w rozumieniu art. 13 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia. Właściwość przyznana temu organowi administracji w § 89 ust. 2 ElWOG 2010 nie spełnia również wymogów art. 13 ust. 1 lit. b) wspomnianego rozporządzenia, ponieważ uprawnienia w zakresie nakładania kar nie są wykonywane przez krajowy organ regulacyjny we współpracy z innymi organami, a organowi temu przysługuje jedynie prawo do złożenia wniosku. Ponieważ § 89 ust. 2 ElWOG 2010 nie jest zatem zgodny z art. 13 tego rozporządzenia, należałoby odstąpić od stosowania tego przepisu krajowego, w związku z czym E-Control byłby właściwy w zakresie nakładania kar na podstawie § 89 ust. 1 ElWOG 2010. Ponadto, ponieważ miasto Wiedeń jest właścicielem dużego przedsiębiorstwa energetycznego, jednostka urzędu miasta związana jego poleceniami nie może zostać uznana za bezstronny organ. Co więcej, czyn zarzucany DM lub spółce Alpiq nie uległby jeszcze przedawnieniu, ponieważ, choć § 103 ust. 1 ElWOG 2010 rzeczywiście odsyła do § 31 ust. 2 VStG, odesłanie to opiera się na wcześniejszej wersji tej ustawy. Zaś ustawodawca austriacki miał zamiar wydłużyć termin przedawnienia ścigania z sześciu miesięcy do roku.
29. Sąd odsyłający wyjaśnia, że w toku postępowania Alpiq ani DM nie zakwestionowały zarzucanego im zachowania jako takiego i podniosły zasadniczo, że było ono zgodne z wymogami prawnymi mającymi zastosowanie do aukcji organizowanych na wspólnej platformie alokacji. Miały również twierdzić, że praktyka ta, znana wszystkim uczestnikom rynku, była zgodna z powszechną praktyką na tym rynku i nie wysyłała do innych uczestników rynku fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów, co miały potwierdzić dwie opinie biegłych. Co więcej, Alpiq miała nie mieć możliwości sprzedawania transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcji rocznej odpowiednio do comiesięcznych potrzeb. Przeciwnie, zdolności te miały móc być zwracane jedynie w całości w celu zaoferowania ich na aukcji, po cenie ustalonej po jej zakończeniu, w związku z czym Alpiq miała również nie móc sama określić ceny. Zarzucane zachowanie nie wypełnia zatem obiektywnych znamion czynu zabronionego, ponieważ miała ona poważny interes zarówno w sprzedaży, jak i w zakupie przedmiotowych zdolności przesyłowych. Ponadto jej zachowanie miało mieć sens ekonomiczny, być zrozumiałe i niezbędne, ponieważ rynek energii elektrycznej w Szwajcarii miał być mało płynny, w związku z czym Alpiq musiała zabezpieczać się na rynkach zagranicznych, do czego potrzebowała transgranicznych zdolności przesyłowych, mimo że prognozy długookresowe wiążą się z dużą niepewnością. Zwrot praw przesyłowych miał tym samym umożliwić udostępnienie na rynku większej ilości zdolności, a tym samym zwiększenie jego płynności, co byłoby korzystne dla konkurencji. Co więcej, miało już dojść do przedawnienia ścigania.
30. Alpiq i DM dodały, że art. 13 rozporządzenia nr 1227/2011 nie znajduje bezpośredniego zastosowania w sprawie w postępowaniu głównym, ponieważ ten przepis sam nie określa ani zasad właściwości, ani zasad współpracy między KOR a organem odpowiedzialnym za nakładanie kar, pozostawiając tym samym państwom członkowskim zakres uznania. Zgodnie z zasadą autonomii instytucjonalnej tych państw przepis ten nie może mieć pierwszeństwa przed § 89 ust. 2 ElWOG 2010. Przepisy określające właściwość w odniesieniu do praw wyznaczających ramy uprawnień przyznanych E-Control są również zgodne z zasadami skuteczności i równoważności, ponieważ organ ten korzysta ze skutecznej ochrony sądowej przed sądem administracyjnym, a wspomniany art. 13 wdrożono do celów stosowania procedury nakładania kar administracyjnych.
31. W tych okolicznościach Verwaltungsgericht Wien (sąd administracyjny w Wiedniu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy zakres stosowania rozporządzenia [nr 1227/2011] obejmuje handel transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską – w obu kierunkach – prowadzony przez przedsiębiorstwo szwajcarskie?
2) Czy art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia [nr 1227/2011] jest zgodny z art. 49 ust. 1 [Karty]?
3) Czy właściwość Bezirksverwaltungsbehörde (organu administracji okręgowej, Austria) w zakresie nakładania kar administracyjnych na podstawie § 89 ust. 2 [ElWOG 2010] jest zgodna z przewidzianymi w prawie Unii kryteriami dotyczącymi uprawnień w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów, o których mowa w art. 13 ust. 1 rozporządzenia [nr 1227/2011], oraz z przewidzianymi w prawie Unii kryteriami dotyczącymi skutecznych i odstraszających sankcji w rozumieniu art. 18 rozporządzenia [nr 1227/2011]?
W wypadku udzielenia na pytania od pierwszego do trzeciego odpowiedzi twierdzących:
4) Czy dana osoba (prawna) może generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia [nr 1227/2011], jeżeli przestrzega przewidzianych w rozporządzeniu [2016/1719] lub w [regulaminie długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich] przepisów proceduralnych dotyczących zachowania na aukcjach transgranicznych zdolności przesyłowych organizowanych na [wspólnej platformie alokacji JAO] utworzonej na podstawie rozporządzenia [2016/1719]?
5) W wypadku udzielenia na pytanie czwarte odpowiedzi twierdzącej: czy zwracanie transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych na aukcji miesięcznej, a następnie składanie ofert zakupu na tej samej aukcji miesięcznej („Return and Bid Strategy”) na wspólnej platformie alokacji JAO wypełnia znamiona manipulacji na rynku w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia [nr 1227/2011]?
W wypadku udzielenia na pytania pierwsze i trzecie odpowiedzi twierdzących:
6) Czy zwracanie transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych na aukcji miesięcznej, a następnie składanie ofert zakupu („Return and Bid Strategy”) na tej samej aukcji miesięcznej na wspólnej platformie alokacji JAO skutkuje naruszeniem zasady „wykorzystaj albo sprzedaj” (ang. use it or sell it) w rozumieniu art. 2 akapit drugi pkt 6 rozporządzenia [2016/1719] w związku z art. 45 ust. 1 [regulaminu długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich]?
7) Czy pomimo zgodnego z prawem zachowania podczas aukcji na wspólnej platformie alokacji JAO można kształtować cenę na sztucznym poziomie, a tym samym wypełniać znamiona manipulacji na rynku w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia [nr 1227/2011]?
8) W wypadku udzielenia na pytanie szóste odpowiedzi twierdzącej: czy zwracanie transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych na aukcji miesięcznej, a następnie składanie ofert zakupu na tej samej aukcji miesięcznej na wspólnej platformie alokacji JAO wypełnia znamiona manipulacji na rynku w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia [nr 1227/2011]?”.
32. Uwagi na piśmie przedstawiły Trybunałowi E-Control, DM i Alpiq, rządy austriacki i włoski, Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej oraz Komisja Europejska. Strony te przedstawiły również uwagi ustne na rozprawie, która odbyła się w dniu 8 lipca 2026 r.
IV. Analiza
33. Na wstępie pragnę zauważyć, że sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału o udzielenie odpowiedzi na niektóre ze swoich pytań jedynie w wypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na inne pytania. Aby w pełni naświetlić Trybunałowi sprawę i w trosce o kompletność analizy, zbadam jednak wszystkie pytania zadane przez ten sąd.
34. Ponadto w uwagach na piśmie i w uwagach ustnych rząd austriacki wskazał, że zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi sądy administracyjne dysponują pełną kompetencją do rozpoznania sprawy, która została do nich wniesiona, a mianowicie same prowadzą postępowanie dowodowe, niezależnie od elementów przekazanych im przez strony. W tych okolicznościach, z zastrzeżeniem analizy przeprowadzonej przez sąd odsyłający w następstwie odpowiedzi udzielonych przez Trybunał na pytania od pierwszego do trzeciego, odpowiedź na pytania od czwartego do ósmego, które dotyczą pojęcia „manipulacji na rynku” w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia nr 1227/2011, wydaje się użyteczna dla tego sądu, aby umożliwić mu rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu głównym.
A. W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
35. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że ma ono zastosowanie do handlu transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi energii elektrycznej prowadzonego przez przedsiębiorstwo szwajcarskie między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską w obu kierunkach.
36. Sąd ten zastanawia się zatem nad terytorialnym zakresem stosowania tego rozporządzenia, gdy handel zdolnościami przesyłowymi odbywa się wzajemnie między państwem członkowskim a państwem trzecim, podkreślając, że wspomniane rozporządzenie odwołuje się w szczególności do „dostawy w Unii” i „rynku w obrębie Unii”, zwłaszcza w art. 2 pkt 4 i 6, w których zdefiniowano odpowiednio pojęcia „produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym” i „hurtowego rynku energii elektrycznej”.
37. W tym względzie pragnę zauważyć, że art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, iż ma ono zastosowanie do „obrotu produktami energetycznymi sprzedawanymi w obrocie hurtowym”(11). W art. 2 pkt 4 rozporządzenia nr 1227/2011 zdefiniowano „produkty energetyczne sprzedawane w obrocie hurtowym” jako umowy i instrumenty pochodne wymienione w lit. a) do d) tego punktu. Wśród nich w pkt 4 lit. c) wymieniono „kontrakty dotyczące przesyłu energii elektrycznej lub gazu ziemnego w Unii”(12). Kontrakty te różnią się w szczególności od kontraktów na dostawę energii elektrycznej, w odniesieniu do których w pkt 4 lit. a) wskazano, że dostawa musi mieć miejsce „w Unii”.
38. Z brzmienia art. 2 pkt 4 lit. c) tego rozporządzenia wynika zatem, że w przypadku kontraktów dotyczących przesyłu energii elektrycznej nie jest wymagane, aby przepływała ona wyłącznie na terytorium państw członkowskich. W związku z tym, gdy energia elektryczna trafia na terytorium Unii, wspomniane rozporządzenie ma zastosowanie, również do kontraktów, w przypadku których energia elektryczna jest przesyłana z państwa trzeciego lub do państwa trzeciego. W niniejszej sprawie kontrakty będące przedmiotem postępowania głównego dotyczą przepływów transgranicznych między Republiką Austrii, czyli państwem członkowskim, a Konfederacją Szwajcarską, czyli państwem trzecim. Ponieważ w tym kontekście energia elektryczna jest siłą rzeczy przesyłana na terytorium Unii, kontrakty te są zatem objęte zakresem stosowania rozporządzenia z tytułu „przesyłu w Unii”.
39. Ponadto sąd odsyłający wskazuje w swoim pytaniu, że handel transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi jest prowadzony przez „przedsiębiorstwo szwajcarskie”. W tym względzie w art. 2 pkt 7 rozporządzenia nr 1227/2011 zdefiniowano „uczestnika rynku” jako „każdą osobę, w tym operatorów systemów przesyłowych, która przeprowadza transakcje, obejmujące składanie zleceń, na co najmniej jednym hurtowym rynku energii”. W pkt 8 tego art. 2 uściślono, że „osoba” oznacza „osobę fizyczną lub prawną”. Rozporządzenie to nie wymaga zatem, aby siedziba statutowa, siedziba prowadzenia działalności, zakład lub miejsce zamieszkania osoby prowadzącej obrót kontraktami dotyczącymi produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym w rozumieniu art. 2 pkt 4 lit. c) tego rozporządzenia znajdowały się w Unii. Podobnie definicja „produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym” zawarta w art. 2 pkt 4 tego rozporządzenia obejmuje wymienione umowy i instrumenty pochodne „bez względu na miejsce i sposób prowadzonego nimi obrotu”. Ponadto art. 2 pkt 6 rozporządzenia nr 1227/2011, w którym zdefiniowano „hurtowy rynek energii elektrycznej” jako „każdy rynek w obrębie Unii, na którym prowadzony jest obrót produktami energetycznymi sprzedawanymi w obrocie hurtowym”, nie wymaga, aby obrót był prowadzony przez uczestnika rynku mającego siedzibę w Unii. W konsekwencji fakt, że handel transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi jest prowadzony przez przedsiębiorstwo mające siedzibę w państwie trzecim, nie może wyłączyć stosowania tego rozporządzenia.
40. Żaden inny przepis wskazanego rozporządzenia nie zawiera ograniczeń w odniesieniu do terytorialnego lub podmiotowego zakresu zastosowania tego aktu.
41. Wykładnię, zgodnie z którą rozporządzenie nr 1227/2011 ma zastosowanie do kontraktów takich jak te będące przedmiotem postępowania głównego, potwierdzają cele realizowane przez to rozporządzenie. Zgodnie bowiem z jego art. 1 ust. 1 ustanawia ono w szczególności przepisy zakazujące stanowiących nadużycia praktyk wpływających na hurtowe rynki energii. Ponadto z motywu 1 tego rozporządzenia wynika, że ważne jest, aby konsumenci i inni uczestnicy rynku mogli mieć zaufanie do integralności rynków energii elektrycznej i gazu oraz aby z nadużyć na rynku nie można było czerpać korzyści. Z kolei motyw 13 rzeczonego rozporządzenia stanowi, że manipulacja i jej skutki mogą występować na całym świecie, w szczególności między rynkami energii elektrycznej. Z celów tych wynika, że należy opowiedzieć się za szeroką wykładnią terytorialnego zakresu stosowania wskazanego rozporządzenia, aby zapewnić jego skuteczność (effet utile).
42. Pragnę dodać, że ponieważ europejskie rynki energii elektrycznej są w coraz większym stopniu wzajemnie połączone również poza samym terytorium Unii(13), rozporządzenie nr 1227/2011, którego celem jest zapewnienie integralności i przejrzystości hurtowych rynków energii, zostałoby częściowo pozbawione swojej treści, gdyby nie miało zastosowania do handlu transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi w przypadku, gdy energia elektryczna przepływająca przez państwo członkowskie pochodzi z państwa trzeciego lub jest przeznaczona do państwa trzeciego.
43. Tytułem informacji pragnę zauważyć, że art. 16 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia przewiduje, iż ACER „w razie potrzeby publikuje niewiążące wytyczne dotyczące stosowania definicji zawartych w art. 2”. W tym kontekście agencja ta przyjęła wytyczne dotyczące stosowania wspomnianego rozporządzenia, których pkt 2.3.3(14) szóstej edycji, z dnia 22 lipca 2021 r.(15), wskazuje, że KOR powinny interpretować pojęcie „przesyłu energii elektrycznej w Unii” jako obejmujące w szczególności wszelki przesył energii elektrycznej z obszaru rynkowego lub punktu położonego geograficznie poza Unią do obszaru rynkowego lub punktu dostawy położonego w całości lub częściowo w Unii, a także wszelki przesył energii elektrycznej w przeciwnym kierunku(16). W pkt 2.3(17) tych wytycznych wskazano również, że osoby niemające siedziby w Unii są objęte tym rozporządzeniem, jeżeli zawierają transakcje dotyczące produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym. Chociaż wspomniane wytyczne nie mają prawnie wiążącego charakteru, pozwalają one poznać wykładnię rozporządzenia nr 1227/2011 przyjętą przez uczestników rynku, ponieważ zgodnie z jego art. 16 ust. 1 akapit pierwszy ACER dąży do zapewnienia, aby KOR wykonywały swoje zadania wynikające z tego rozporządzenia w sposób skoordynowany i spójny.
44. W świetle powyższego proponuję odpowiedzieć na pytanie pierwsze, że rozporządzenie nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że ma ono zastosowanie do handlu transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi energii elektrycznej prowadzonego przez przedsiębiorstwo szwajcarskie między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską w obu kierunkach.
B. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
45. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o zbadanie ważności art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011 w świetle art. 49 ust. 1 Karty.
1. W przedmiocie dopuszczalności
46. Rząd austriacki podnosi, że pytanie drugie jest niedopuszczalne, ponieważ nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, gdyż sąd odsyłający nie przedstawił w wystarczającym stopniu swoich wątpliwości co do precyzji art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011. Postanowienie odsyłające nie zawiera bowiem żadnej wzmianki o różnych możliwych wykładniach pojęcia „manipulacji na rynku”. Zaś sam fakt, że pojęcie nie zostało zdefiniowane, co jest częste w prawie Unii, i że wymaga ono wykładni, nie wystarcza do wykazania braku precyzji danej normy, a tym samym naruszenia art. 49 ust. 1 Karty.
47. Pragnę przypomnieć, że z idei współpracy, która powinna stanowić podstawę funkcjonowania instytucji odesłania prejudycjalnego, wynika, iż niezbędne jest, aby sąd krajowy przedstawił w swoim postanowieniu odsyłającym dokładne powody, dla których uważa, że odpowiedź na jego pytania dotyczące wykładni lub ważności niektórych przepisów prawa Unii jest konieczna dla rozstrzygnięcia sporu. Jest zatem istotne, by sąd krajowy wskazał w szczególności dokładne powody, które doprowadziły do powstania wątpliwości w przedmiocie ważności danych przepisów prawa Unii i przedstawił podstawy nieważności, które w związku z tym mogą być jego zdaniem przyjęte. Jak przypomina rząd austriacki, tego rodzaju wymóg wynika również z art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem(18).
48. W niniejszej sprawie uzasadnienie drugiego pytania prejudycjalnego, choć zwięzłe, pozwala w wystarczającym stopniu zrozumieć powody, dla których sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o ważność art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011. Sąd ten podkreśla bowiem, że dąży do ustalenia, czy przepis ten jest zgodny z zasadą legalności w sprawach karnych, przewidzianą w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty, ponieważ w ramach pojęcia „manipulacji na rynku” w rozumieniu art. 2 pkt 2 tego rozporządzenia pojęcie „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów” dotyczących podaży produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, popytu na takie produkty lub ich ceny nie jest jasno zdefiniowane. Wspomniany sąd przywołuje w szczególności orzecznictwo Trybunału dotyczące zasady precyzyjności mającej zastosowanie ustawy, wyrażonej w tym art. 49 ust. 1, odsyłając do wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., Schindler Holding i in./Komisja(19).
49. Ponadto argumentacja rządu austriackiego, zgodnie z którą brak definicji pojęcia „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów” i konieczność dokonywania wykładni aktów prawnych nie wystarczają do wykazania naruszenia art. 49 ust. 1 Karty, dotyczy istoty zadanego pytania prejudycjalnego, a nie jego dopuszczalności, wobec czego należy ją zbadać w ramach badania tego pytania co do istoty.
50. W tych okolicznościach Trybunał dysponuje informacjami dotyczącymi stanu faktycznego i prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytanie. W związku z tym uważam, że pytanie drugie jest dopuszczalne.
2. Co do istoty
51. Artykuł 49 Karty, zatytułowany „Zasady legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary”, w ustępie 1 zdanie pierwsze stanowi, że „[n]ikt nie może zostać skazany za popełnienie czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu, który według prawa krajowego lub prawa międzynarodowego nie stanowił czynu zabronionego pod groźbą kary w czasie jego popełnienia”. Pragnę przypomnieć, że z wyjaśnień dotyczących Karty praw podstawowych(20) w odniesieniu do art. 49 Karty wynika, że przepis ten ma zastosowanie w sprawach karnych(21). Ponadto bezsporne jest, że spór w postępowaniu głównym dotyczy sytuacji stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty.
52. Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że dla oceny karnego charakteru sankcji, między innymi do celów stosowania art. 49 Karty, istotne są trzy kryteria. Pierwszym z nich jest kwalifikacja prawna naruszenia w prawie krajowym, drugim – sam charakter naruszenia, a trzecim – stopień surowości grożącej zainteresowanemu sankcji(22).
53. W niniejszej sprawie § 99 ust. 4 pkt 1 ElWOG 2010 stanowi, że „[j]eżeli czyn nie wypełnia znamion czynu zabronionego podlegającego właściwości sądów powszechnych lub znamion czynu podlegającego karze grzywny, lub na podstawie innych przepisów karno-administracyjnych jest zagrożony karą surowszą, popełnia wykroczenie administracyjne i podlega karze pieniężnej w wysokości do 150.000 EUR podmiot, który wbrew art. 5 w związku z art. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia [nr 1227/2011] dopuszcza się manipulacji na rynku lub próby manipulacji na rynku”.
54. Do sądu odsyłającego należy ocena, czy sankcja przewidziana w tym przepisie ElWOG 2010 ma charakter karny w rozumieniu art. 49 ust. 1 Karty. W tym względzie pragnę stwierdzić, że w postanowieniu odsyłającym sąd ten kwalifikuje wykroczenie administracyjne przewidziane we wskazanym przepisie jako wykroczenie „o charakterze karnym”, nie podważając tej kwalifikacji, której nie kwestionują ani strony, ani zainteresowani, którzy przedstawili uwagi. W związku z tym, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający w odniesieniu do spełnienia trzech kryteriów wskazanych w pkt 52 niniejszej opinii, przyjmę na potrzeby niniejszej sprawy, że rzeczony przepis ma charakter karny w rozumieniu art. 49 Karty.
55. Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że chociaż rozporządzenie nr 1227/2011 samo nie ustanawia żadnej sankcji za naruszenie jego art. 5, jego art. 18 przewiduje, że państwa członkowskie powinny przyjąć przepisy dotyczące skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, to znaczy sankcji, które mogą mieć charakter karny. W tym zakresie ewentualny brak jasności lub precyzji pojęć określających zachowania, których dopełnienia wymaga się od zainteresowanych podmiotów prawa pod rygorem nałożenia na te podmioty takich sankcji, może naruszać zasadę legalności w prawie karnym(23).
56. W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zasada pewności prawa wymaga z jednej strony, by normy prawa były jasne i precyzyjne, zaś z drugiej strony, aby ich stosowanie było przewidywalne dla jednostek, w szczególności gdy normy te mogą mieć dla nich niekorzystne skutki. Zasada ta wymaga w szczególności, aby dane uregulowanie umożliwiało zainteresowanym dokładne zapoznanie się z zakresem obowiązków, jakie na nich nakłada, oraz aby mogli oni poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki i podjąć w związku z tym odpowiednie działania. Wymogów tych nie można jednak rozumieć jako przeszkody dla tego, by prawodawca Unii w ramach przyjmowanej przez siebie normy zastosował abstrakcyjne pojęcie prawne, ani jako elementu obligującego do tego, by taka abstrakcyjna norma wskazywała różne konkretne sytuacje, w których można ją zastosować, ponieważ prawodawca nie jest w stanie określić z wyprzedzeniem wszystkich tych sytuacji. Tym samym nie jest konieczne, aby dany akt normatywny sam w sobie zawierał doprecyzowanie kwestii technicznych, ponieważ prawodawca Unii może zastosować ogólne ramy prawne, które, w stosownym przypadku, podlegają następnie doprecyzowaniu. W konsekwencji przyznanie w akcie ustawodawczym uprawnień dyskrecjonalnych organom odpowiedzialnym za jego wdrożenie nie narusza samo w sobie wymogu przewidywalności, pod warunkiem że zakres i warunki wykonywania tych uprawnień są określone wystarczająco wyraźnie z perspektywy uzasadnionych interesów, które wchodzą w grę, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony przed arbitralnością(24).
57. Również zgodnie z orzecznictwem Trybunału warunek, aby ustawa jasno określała czyny zabronione i grożące za nie kary, jest spełniony, jeśli zainteresowany na podstawie treści przepisu i w razie potrzeby na podstawie wykładni dokonanej przez sądy jest w stanie określić, jakie działania i zaniechania grożą pociągnięciem go do odpowiedzialności karnej. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącym art. 7 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., który ustanawia prawa odpowiadające prawom zagwarantowanym przez art. 49 Karty, ze względu na to, że akty ustawodawcze w sposób nieuchronny mają charakter ogólny, brzmienie tych aktów nie może cechować się bezwzględną określonością. Wynika z tego w szczególności, że chociaż zastosowanie techniki legislacyjnej polegającej na odwołaniu się do kategorii ogólnych zamiast do wyczerpujących wyliczeń sprawia, że granice definicji często są nieostre, owe wątpliwości w przypadkach granicznych same nie wystarczą, aby uznać, że dany przepis jest niezgodny z art. 7 wskazanej konwencji, o ile tylko w przeważającej większości przypadków dana definicja jest wystarczająco jasna(25).
58. Ponadto okoliczność, iż przepisy odnoszą się do szerokich pojęć, które należy stopniowo wyjaśniać, nie stoi co do zasady na przeszkodzie temu, by uznać, że przepisy te zawierają jasne i precyzyjne zasady pozwalające podmiotowi prawa przewidzieć, w przypadku naruszenia tych przepisów, jakie sankcje o charakterze karnym mogą zostać nałożone. W tym względzie istotne jest to, czy pozorna dwuznaczność lub pozornie niejasny charakter tych pojęć mogą zostać usunięte poprzez zastosowanie zwykłych metod wykładni prawa(26).
59. W niniejszej sprawie prawdą jest, że art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011 nie definiuje pojęcia „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów”. Jednakże kontekst, w jaki wpisuje się ten przepis, dostarcza istotnych wskazówek dotyczących zachowań mogących prowadzić do nałożenia sankcji na uczestników rynku w rozumieniu tego rozporządzenia.
60. Po pierwsze bowiem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, nawet jeśli preambuła aktu Unii nie ma wiążącej mocy prawnej i nie można się na nią powoływać ani w celu odstąpienia od przepisów danego aktu, ani w celu interpretowania tych przepisów w sposób sprzeczny z ich brzmieniem, może ona uściślić treść przepisów tego aktu, ponieważ zawarte w niej motywy stanowią istotne elementy wykładni, które mogą wyjaśnić wolę autora tego aktu(27). Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że samą funkcją motywów aktu jest przedstawienie powodów przyjęcia danego środka(28).
61. Motywy 13 i 14 rozporządzenia nr 1227/2011 zawierają szereg elementów pozwalających użytecznie wyjaśnić pojęcia „manipulacji na rynku” i „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów”. I tak w motywie 13 wskazano, że manipulacja na hurtowych rynkach energii polega na działaniach podejmowanych przez osoby sztucznie kształtujące ceny na poziomie, którego nie uzasadniają siły rynkowe podaży i popytu, w tym faktyczna dostępność zdolności produkcyjnych, magazynowych lub transportowych, ani popyt. Wymienia on ponadto różne formy, jakie może przybierać manipulacja na rynku, takie jak „składanie i wycofywanie fałszywych zamówień” lub „celowe stwarzanie pozorów, jakoby dostępność mocy wytwórczych energii elektrycznej lub dostępność gazu ziemnego czy też dostępna zdolność przesyłowa były inne niż są faktycznie technicznie dostępne, w przypadku gdy takie informacje mają wpływ lub mogą mieć wpływ na ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym”. Co się tyczy motywu 14, podano w nim przykłady manipulacji na rynku, takie jak oferowanie, nabywanie lub zbywanie produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym w celu, z zamiarem lub ze skutkiem wprowadzenia w błąd uczestników rynku kierujących się cenami referencyjnymi. Wskazano w nim również, że przyjęte praktyki rynkowe, takie jak praktyki mające zastosowanie w dziedzinie usług finansowych, zdefiniowane w art. 1 ust. 5 dyrektywy 2003/6, mogłyby stanowić dla uczestników rynku legalny sposób zapewnienia korzystnej ceny produktu energetycznego sprzedawanego w obrocie hurtowym.
62. Po drugie, zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1227/2011 ustanawia ono przepisy zakazujące praktyk stanowiących nadużycia, które wpływają na hurtowe rynki energii i które są w szczególności spójne z przepisami mającymi zastosowanie na rynkach finansowych. Podobnie w motywie 27 tego rozporządzenia wskazano, że ACER powinna zapewnić stosowanie tego rozporządzenia w sposób skoordynowany w całej Unii i spójny ze stosowaniem dyrektywy 2003/6 dotyczącej wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku. W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że z uwagi na wymogi jedności i spójności porządku prawnego Unii pojęcia używane w aktach przyjętych w tej samej dziedzinie powinny mieć takie samo znaczenie, chyba że prawodawca Unii w szczególnym kontekście prawnym wyraził odmienną wolę(29).
63. Dyrektywa 2003/6 zawiera w art. 1 pkt 2 definicję pojęcia „manipulacji na rynku”, która odnosi się do „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów”. Rozporządzenie (UE) nr 596/2014(30), które zastąpiło tę dyrektywę, powtarza to odniesienie w art. 12 ust. 1 lit. a) ppkt (i) i lit. c), a także w art. 12 ust. 2 lit. c) ppkt (iii). Rozporządzenie to zawiera ponadto załącznik I, którego część A zawiera, zgodnie z art. 12 ust. 3 tego rozporządzenia, w szczególności niewyczerpujący wykaz wskaźników dotyczących przekazywania fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów. Z orzecznictwa Trybunału przytoczonego w punkcie poprzednim niniejszej opinii wynika, że wskaźniki te można również uwzględnić przy dokonywaniu wykładni art. 2 pkt 2 rozporządzenia nr 1227/2011.
64. Po trzecie, zakaz manipulacji na rynku przewidziany w art. 5 tego rozporządzenia dotyczy szczególnie złożonych hurtowych rynków energii, na których działa ograniczony krąg wyspecjalizowanych przedsiębiorstw w ramach swojej działalności zawodowej, w szczególności spółek kupujących lub sprzedających energię elektryczną. Zaś w tym względzie Trybunał podkreślił, że wymagany stopień przewidywalności zależy w znacznej mierze od treści danego tekstu, dziedziny, którą obejmuje, oraz liczby i statusu jego adresatów. Przewidywalność ustawy nie stoi na przeszkodzie temu, aby zainteresowana osoba musiała zasięgnąć fachowej porady w celu oceny, w stopniu rozsądnym w okolicznościach danej sprawy, konsekwencji mogących wynikać z określonego działania. Dotyczy to w szczególności osób prowadzących działalność zawodową, które są przyzwyczajone do konieczności zachowania dużej ostrożności przy wykonywaniu swojego zawodu. Można zatem oczekiwać, że dołożą one szczególnej staranności przy ocenie ryzyka związanego z taką działalnością(31).
65. Po czwarte, wytyczne ACER zawierają w rozdziale 6 szczegółowe wskazówki pozwalające doprecyzować pojęcie „manipulacji na rynku”, wraz z konkretnymi przykładami. Również w tym przypadku, chociaż wytyczne te nie mają wiążącego charakteru, mogą jednak dostarczyć uczestnikom rynku wskazówek dotyczących wykładni pojęcia „fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów”, którą powinny stosować KOR.
66. W świetle powyższego uważam, że badanie pytania drugiego nie ujawniło żadnego elementu mogącego podważyć ważność art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011 w świetle zasady legalności w sprawach karnych, ustanowionej w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty.
C. W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego
67. Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 13 ust. 1 i art. 18 rozporządzenia nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi uprawnienie do nakładania sankcji za naruszenie art. 5 tego rozporządzenia przysługuje nie KOR w rozumieniu jego art. 2 pkt 10, lecz miejskiemu organowi administracyjnemu związanemu poleceniami.
68. Zdaniem tego sądu pytanie to wpisuje się w kontekst uwag przedstawionych przez E-Control w toku postępowania głównego. E-Control podniósł w szczególności, że zgodnie z przepisami krajowymi organ administracji okręgowej jest związany poleceniami burmistrza miasta Wiednia, które samo posiada duże przedsiębiorstwo elektroenergetyczne, w związku z czym bezstronność tego organu mogłaby zostać zakwestionowana. Zdaniem wspomnianego sądu należy w każdym razie ustalić, czy do spełnienia wymogów rozporządzenia nr 1227/2011 wystarczy przyznanie KOR praw przysługujących stronom postępowania, a tym samym prawa do wniesienia skargi w ramach postępowania karno-administracyjnego, mimo że właściwość w zakresie nakładania sankcji nie została powierzona ani „organowi sądowemu”, ani sądowi krajowemu w rozumieniu art. 13 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia. Jego wątpliwości dotyczą tego, czy przepis ten ustanawia regułę właściwości w zakresie ścigania wykroczeń administracyjnych o charakterze karnym, zwłaszcza że odnosi się on wyłącznie do „uprawnień w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów”, a nie, w przeciwieństwie w szczególności do art. 18 wspomnianego rozporządzenia, do sankcji mających zastosowanie do jego naruszeń. Gdyby ów art. 13 ustanawiał taką regułę właściwości, należałoby wyjaśnić, czy mechanizm współpracy między KOR a organem karno-administracyjnym, określony w szczególności w § 89 ust. 2 ElWOG 2010, jest zgodny z wymogami tego art. 13.
69. Uważam, że dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie użyteczne będzie przypomnienie na wstępie ogólnych ram prawnych ustanowionych przez prawo Unii w odniesieniu do KOR.
70. Zgodnie z art. 2 pkt 10 rozporządzenia nr 1227/2011, w odniesieniu do rynku wewnętrznego energii elektrycznej KOR jest wyznaczany zgodnie z art. 35 ust. 1 dyrektywy 2009/72. W czasie zaistnienia faktów rozpatrywanych w postępowaniu głównym obowiązywała dyrektywa (UE) 2019/944(32), która zastąpiła tę dyrektywę. Zgodnie z jej art. 57 ust. 1 „[k]ażde państwo członkowskie wyznacza jeden organ regulacyjny na poziomie krajowym”. W ust. 2 tego artykułu przewidziano odstępstwa umożliwiające wyznaczenie innych organów regulacyjnych na poziomie regionalnym w państwach członkowskich, a także w ust. 3 tego artykułu, zgodnie z którym państwo członkowskie może wyznaczyć organy regulacyjne dla małych systemów w odrębnym geograficznie regionie, w którym zużycie w roku 2008 wyniosło mniej niż 3 % całości zużycia państwa członkowskiego, do którego należy ten region. Bezsporne jest, że odstępstwa te nie mają zastosowania w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym.
71. Artykuł 57 ust. 4 dyrektywy 2019/944 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zagwarantowania niezależności KOR i zapewnienia, aby wykonywał on swoje uprawnienia w sposób bezstronny i przejrzysty. W celu zagwarantowania takiej niezależności przepis ten stanowi, po pierwsze, w lit. a), że organ ten powinien być prawnie odrębny i funkcjonalnie niezależny od wszelkich innych podmiotów publicznych lub prywatnych. Po drugie, lit. b) ppkt (i) i (ii) tego przepisu przewiduje wymogi dotyczące niezależności pracowników i osób odpowiedzialnych za zarządzanie tym organem, którzy powinni działać niezależnie od wszelkich interesów rynkowych oraz przy wykonywaniu zadań regulacyjnych nie powinni zwracać się o bezpośrednie polecenia ani wykonywać bezpośrednich poleceń od jakiegokolwiek rządu lub innego podmiotu publicznego lub prywatnego. Ponadto art. 57 ust. 5 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy przewiduje, że w celu ochrony niezależności organu regulacyjnego państwa członkowskie zapewniają w szczególności, aby organ ten mógł podejmować samodzielne decyzje, niezależnie od jakichkolwiek podmiotów politycznych.
72. Co się tyczy pojęcia „niezależności”, pragnę zwrócić uwagę, że nie zostało ono zdefiniowane w dyrektywie 2019/944. Jednakże z orzecznictwa Trybunału dotyczącego wykładni dyrektywy 2009/72, której art. 35 ust. 4 i 5 jest w istocie identyczny z art. 57 ust. 4 i 5 dyrektywy 2019/944, wynika, że pojęcie to oznacza w swoim zwyczajowym znaczeniu, w odniesieniu do organów publicznych, status zapewniający danemu organowi możliwość swobodnego działania w stosunku do jednostek organizacyjnych, względem których należy zapewnić niezależność tego organu, z wyłączeniem jakichkolwiek instrukcji i wpływów z zewnątrz. Owa niezależność decyzyjna oznacza, iż w ramach uprawnień i obowiązków regulacyjnych krajowe organy regulacyjne podejmują decyzje w sposób niezależny, wyłącznie ze względu na interes publiczny, w celu zagwarantowania poszanowania celów realizowanych przez dyrektywę 2009/72, nie podlegając instrukcjom zewnętrznym ze strony innych organów publicznych lub prywatnych. W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że pełna niezależność KOR względem podmiotów gospodarczych i publicznych, bez względu na to, czy są to organy administracji, czy organy polityczne, a w tym ostatnim przypadku bez względu na to, czy chodzi o podmioty sprawujące władzę wykonawczą, czy władzę ustawodawczą, jest niezbędna do zapewnienia, by decyzje podejmowane przez te organy były bezstronne i niedyskryminacyjne, wykluczając możliwość uprzywilejowanego traktowania przedsiębiorstw i interesów gospodarczych związanych z rządem, większością lub w każdym razie władzą polityczną, oraz że pełne oddzielenie od władzy politycznej pozwala ponadto organom regulacyjnym kierować się w swoich działaniach perspektywą długoterminową, która jest niezbędna do osiągnięcia celów dyrektywy 2009/72(33).
73. W ramach rozporządzenia nr 1227/2011 jego art. 13, dotyczący wdrożenia zakazów nadużyć na rynku, stanowi w ust. 1 akapit pierwszy, że KOR zapewniają stosowanie zakazów określonych w szczególności w art. 5 tego rozporządzenia. Zgodnie z art. 13 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia każde państwo członkowskie zapewnia, aby najpóźniej do dnia 29 czerwca 2013 r. jego KOR dysponowały uprawnieniami w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów niezbędnymi w celu wykonywania tej funkcji oraz aby uprawnienia te były wykonywane w sposób proporcjonalny. Artykuł 13 ust. 1 akapit trzeci wskazanego rozporządzenia precyzuje, odpowiednio w lit. a), b) i c), że uprawnienia te mogą być wykonywane bezpośrednio, we współpracy z innymi organami lub poprzez składanie wniosków do właściwych organów sądowych. Artykuł 13 ust. 2 owego rozporządzenia przewiduje, że te uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów są ograniczone do celu dochodzenia, oraz wymienia prawa przyznane KOR, które obejmują prawo uzyskania dostępu do wszelkich odpowiednich dokumentów i otrzymywania ich kopii, przeprowadzania kontroli na miejscu, żądania zaprzestania wszelkich działań sprzecznych z tym rozporządzeniem lub z aktami delegowanymi lub wykonawczymi przyjętymi na jego podstawie, wnioskowania do sądu o zamrożenie lub zajęcie majątku oraz żądania nałożenia przez sąd lub właściwy organ czasowego zakazu wykonywania zawodu.
74. Ponadto art. 18 wskazanego rozporządzenia, poświęcony sankcjom, stanowi w akapicie pierwszym, że państwa członkowskie przyjmują przepisy dotyczące sankcji stosowanych w przypadku naruszenia rozporządzenia nr 1227/2011 oraz podejmują wszelkie środki niezbędne do zapewnienia ich wdrożenia. Precyzuje on, że przewidziane sankcje muszą być skuteczne, odstraszające i proporcjonalne oraz muszą odzwierciedlać charakter, czas trwania i wagę naruszeń, szkody wyrządzone klientom oraz potencjalne korzyści osiągnięte w wyniku obrotu prowadzonego w oparciu o informacje wewnętrzne i manipulację na rynku(34).
75. W konsekwencji ten art. 18 nie precyzuje, któremu organowi przyznano uprawnienie do nakładania sankcji za naruszenia rozporządzenia nr 1227/2011, w szczególności jego art. 5. Natomiast na gruncie tego rozporządzenia w zmienionej wersji jego art. 18 ust. 1 akapit drugi stanowi, że „[b]ez uszczerbku dla sankcji karnych i dla uprawnień nadzorczych [KOR] na podstawie art. 13 państwa członkowskie, zgodnie z prawem krajowym, zapewniają [KOR] uprawnienia do przyjmowania odpowiednich administracyjnych kar pieniężnych i innych środków administracyjnych w związku z naruszeniami niniejszego rozporządzenia, o których mowa w art. 13 ust. 1”. Tak więc wspomniane rozporządzenie w zmienionej wersji wyraźnie przyznaje KOR uprawnienie do nakładania sankcji administracyjnych. Jednakże, ponieważ nie miało ono zastosowania w czasie zaistnienia faktów rozpatrywanych w postępowaniu głównym, należy zbadać zgodność rozpatrywanych przepisów austriackich z rozporządzeniem nr 1227/2011 w jego pierwotnej wersji.
76. Zgodnie z § 89 ust. 2 ElWOG 2010 „[k]ary administracyjne na podstawie § 99- §102 wymierza organ administracji okręgowej, właściwy zgodnie z § 26 Verwaltungsstrafgesetz (ustawy o sankcjach administracyjnych). Organ regulacyjny ma w tych postępowaniach status strony. Jest on uprawniony do dochodzenia w postępowaniu jako prawa podmiotowego przestrzegania przepisów prawa, które służą ochronie poszanowania realizowanych przez niego interesów publicznych, oraz do wnoszenia skargi do Verwaltungsgericht (sądu administracyjnego) kraju związkowego”.
77. Co się tyczy zgodności tych przepisów krajowych z art. 13 rozporządzenia nr 1227/2011, stwierdzam, że E-Control, jako austriacki KOR, dysponuje uprawnieniami w zakresie prowadzenia dochodzeń, które są wykonywane w szczególności w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Jak wynika z wyjaśnień przedstawionych przez rząd austriacki na rozprawie, wspomniane przepisy krajowe przyznają E-Control bardzo szerokie uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń, a w przypadku podejrzenia manipulacji na rynku musi on zbadać to podejrzenie, a następnie, jeżeli się ono potwierdzi, wynik tego dochodzenia należy przekazać organowi administracji okręgowej, zwracając się o nałożenie sankcji. Jednakże zdaniem tego rządu, którego stanowisko podziela E-Control, ustalenia dokonane przez ten organ regulacyjny nie wywołują żadnych skutków wiążących dla właściwego organu administracji okręgowej, ani pod względem faktycznym, ani prawnym, ponieważ E-Control zachowuje swobodę przeprowadzenia własnego dochodzenia lub jego nieprzeprowadzenia oraz samodzielnie ocenia fakty i kwestie prawne. Wspomniany rząd wyjaśnił, że E-Control jest jedynie stroną postępowania, co konkretnie oznacza, że może on zgłaszać fakty, uczestniczyć w postępowaniu, przedstawiać stanowiska i podnosić zarzuty, jednak nie może podejmować czynności z zakresu ścigania ani zawieszać biegu przedawnienia, a wreszcie nie może narzucić organowi administracji okręgowej żadnej decyzji. Ten sam rząd dodał jednak, że ustalenia E-Control odgrywają decydującą rolę pod dwoma względami. Po pierwsze, stanowią punkt wyjścia postępowania w zakresie gromadzenia dowodów i dochodzeń prowadzonych przez organ administracji okręgowej, a po drugie, mają szczególne znaczenie ze względu na specjalistyczną wiedzę, którą E-Control dysponuje w danym sektorze. Jako strona występująca z wnioskiem organ ten może w szczególności wnosić o dopuszczenie dowodów lub je przedstawiać oraz zaskarżać przed niezawisłymi sądami administracyjnymi decyzję uznaną za niezgodną z prawem. Innymi słowy, prawo austriackie miałoby opierać się na mechanizmie podwójnego badania, w ramach którego pierwsze badanie przeprowadza przez sam KOR, a następujące po nim drugie badanie przeprowadza organ administracji okręgowej.
78. W świetle tych wyjaśnień okazuje się przede wszystkim, że w świetle art. 13 ust. 1 akapit trzeci lit. a) rozporządzenia nr 1227/2011 E-Control nie wykonuje bezpośrednio swoich uprawnień w zakresie prowadzenia dochodzeń i egzekwowania przepisów, ponieważ jego ustalenia nie wywołują żadnych skutków wiążących dla organu administracji okręgowej. Następnie, jak zauważył sąd odsyłający, E-Control musi złożyć wniosek do tego organu, aby rozstrzygnął on w przedmiocie nałożenia sankcji, zaś organ ten nie jest „organem sądowym” w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit trzeci lit. c) tego rozporządzenia.
79. Pragnę wreszcie zwrócić uwagę, że w świetle rozpatrywanych przepisów krajowych E-Control nie wykonuje swoich uprawnień „we współpracy z innymi organami” w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit trzeci lit. b) tego rozporządzenia. Jak bowiem przypomniała Komisja w swoich uwagach na piśmie, z prac przygotowawczych dotyczących tego rozporządzenia, a mianowicie z jej wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie integralności i przejrzystości rynku energii z dnia 8 grudnia 2010 r.(35), wynika w odniesieniu do art. 13, że „[m]onitorowaniu rynku towarzyszyć będą skuteczne działania dochodzeniowe w przypadku podejrzenia popełnienia nadużyć na rynku, które będą prowadzić, w razie konieczności, do odpowiednich sankcji. W rozporządzeniu przyznano wiodącą rolę w tym względzie [KOR], nakładając na państwa członkowskie wymóg udzielenia takim organom niezbędnych uprawnień do badania przypadków podejrzeń nadużyć na rynku oraz określenia stosownych przepisów w zakresie sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń przepisów niniejszego rozporządzenia”(36). Z wyjaśnień przedstawionych przez rząd austriacki wynika natomiast, że w systemie przewidzianym przez rozpatrywane przepisy krajowe E-Control nie odgrywa takiej wiodącej roli. Choć organ ten dysponuje szerokimi uprawnieniami w zakresie prowadzenia dochodzeń, musi przekazać wynik swoich czynności dochodzeniowych organowi administracji okręgowej, który zachowuje swobodę samodzielnej oceny faktów i kwestii prawnych oraz podejmowania decyzji o nałożeniu sankcji. Nie można zatem uznać, że E-Control wykonuje swoje uprawnienia we współpracy z tym organem w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit trzeci lit. b) rozporządzenia nr 1227/2011.
80. W konsekwencji, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, uważam, że przepisy austriackie rozpatrywane w postępowaniu głównym nie są zgodne z wymogami przewidzianymi w art. 13 tego rozporządzenia.
81. Co się tyczy art. 18 tego rozporządzenia, który nie precyzuje wyraźnie, jaki organ jest właściwy, z orzecznictwa Trybunału wynika, że o ile państwa członkowskie dysponują zakresem uznania przy wyborze organu właściwego do nakładania sankcji, zgodnie z zasadą autonomii instytucjonalnej i proceduralnej, o tyle zasadę tę należy stosować z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności, by zachować skuteczność (effet utile) mających zastosowanie przepisów prawa Unii(37). W tym względzie ów art. 18 wymaga w szczególności, aby przewidziane sankcje były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
82. Jak wskazałem w pkt 72 niniejszej opinii, poszanowanie zasady skuteczności wymaga, aby organ właściwy do nakładania sankcji w przypadku naruszenia art. 5 tego rozporządzenia był niezależny. Tymczasem, jak przyznał rząd austriacki, w przeciwieństwie do KOR, organ administracji okręgowej nie jest organem niezależnym, ponieważ jest on związany poleceniami, w tym wypadku burmistrza miasta Wiednia, będącego szefem rządu kraju związkowego, który z kolei podlega właściwemu ministrowi federalnemu. Rząd ten podniósł jednak, że po pierwsze, organy administracji okręgowej przy wykonywaniu swoich uprawnień podlegają konstytucyjnej zasadzie legalności ścigania, zgodnie z którą są one zobowiązane do przestrzegania obowiązujących ustaw przy wykonywaniu powierzonych im zadań, a po drugie, zgodnie z austriackim porządkiem konstytucyjnym należy odmówić wykonania każdego polecenia wydanego przez organ niewłaściwy lub którego wykonanie byłoby sprzeczne z przepisami karnymi. Jednakże, chociaż przeprowadzenie ostatecznej oceny tej kwestii jest rolą sądu odsyłającego, uważam, że w świetle orzecznictwa Trybunału przywołanego w pkt 72 niniejszej opinii przepisy te nie wystarczają do zapewnienia niezależności organu administracji okręgowej. Wymóg niezależności oznacza bowiem, że organ odpowiedzialny za nakładanie sankcji powinien działać z wyłączeniem wszelkich instrukcji lub wpływów z zewnątrz, które mogłyby oddziaływać na wykonywanie jego uprawnień. Zaś z definicji organ, który nie jest niezależny, nie jest w stanie sprzeciwić się otrzymywanym poleceniom, nawet jeśli formalnie ma prawo odmówić ich wykonania.
83. Dodam, że w toku postępowania krajowego E-Control podniósł także kwestie dotyczące istnienia niewłaściwych przepisów w dziedzinie przedawnienia oraz konfliktu interesów związanego z posiadaniem przez miasto Wiedeń dużego przedsiębiorstwa elektroenergetycznego. Jednakże sąd odsyłający nie wspomniał o tych elementach w swoim trzecim pytaniu prejudycjalnym. Nie jest zatem konieczne ich badanie, ponieważ zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach postępowania ustanowionego w art. 267 TFUE wyłącznie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który powinien przyjąć na siebie odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy dokonanie oceny, w świetle szczególnych okoliczności sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym, po to, aby tenże sąd krajowy był w stanie wydać swoje orzeczenie, jak i znaczenia dla sprawy pytań zadanych Trybunałowi(38).
84. W konsekwencji proponuję odpowiedzieć na pytanie trzecie, że art. 13 ust. 1 i art. 18 rozporządzenia nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi uprawnienie do nakładania sankcji za naruszenie art. 5 tego rozporządzenia przysługuje nie KOR w rozumieniu jego art. 2 pkt 10, lecz miejskiemu organowi administracyjnemu związanemu poleceniami.
D. W przedmiocie pytań prejudycjalnych czwartego i siódmego
85. Poprzez pytania czwarte i siódme, które proponuję zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że przestrzeganie przez uczestnika rynku przepisów rozporządzenia 2016/1719 ustanawiającego wytyczne dotyczące długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych, w szczególności w odniesieniu do ram prawnych dotyczących aukcji organizowanych na wspólnej platformie alokacji JAO, wyklucza możliwość generowania przez tego uczestnika, po pierwsze, fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów dotyczących podaży, popytu lub ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, a po drugie, kształtowania ceny jednego lub kilku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie.
86. Poprzez pytanie czwarte sąd ten dąży do ustalenia, czy działanie w ramach aukcji organizowanych na wspólnej platformie alokacji może wykluczać nałożenie grzywny ze względu na to, że przepisy prawa Unii lub oparte na prawie Unii ogólne przepisy dotyczące aukcji transgranicznych zdolności przesyłowych stanowią ramy prawne gwarantujące uczestnikom rynku pewność co do przekazywanych informacji, pozwalając tym samym uniknąć generowania fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011. Owe ramy prawne mają wynikać w szczególności z rozporządzenia 2016/1719 i regulaminu długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich, przy czym zwroty dokonywane i oferty zakupu składane w ramach aukcji transgranicznych zdolności przesyłowych są anonimowe. Sąd ten dodaje, że pytanie to opiera się na założeniu, że osoba uczestnicząca w aukcji nie występuje w sposób niezgodny z prawem w innym charakterze, na przykład zawierając porozumienia cenowe z innymi uczestnikami rynku. Poprzez pytanie siódme ten sam sąd zastanawia się, czy można stwierdzić manipulację na rynku w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1227/2011, gdy wskutek działania operatora cena zostaje ukształtowana na sztucznym poziomie, mimo że przestrzegane są przepisy proceduralne przewidziane w rozporządzeniu 2016/1719 i w regulaminie długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich.
87. Sąd odsyłający uważa zatem, że odpowiedzi na te dwa pytania należy udzielić w świetle zarówno rozporządzenia 2016/1719, jak i regulaminu długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich. Niemniej, co się tyczy wskazanego regulaminu, choć jego art. 2 stanowi, że niektóre użyte w nim terminy mają znaczenie nadane im w szczególności w rozporządzeniu 2016/1719, regulamin ten nie należy do prawa Unii, gdyż w dniu zaistnienia faktów rozpatrywanych w postępowaniu głównym Konfederacja Szwajcarska nie uczestniczyła w unijnym rynku wewnętrznym energii elektrycznej(39), wobec czego nie należy się do niego odwoływać w celu udzielenia odpowiedzi na pytania zadane przez sąd odsyłający.
88. Co się tyczy tego rozporządzenia, Komisja w swoich uwagach na piśmie podniosła, że nie ma ono zastosowania w niniejszej sprawie ze względu na to, iż wymiana transgranicznych zdolności przesyłowych miała miejsce na granicy szwajcarskiej(40). W każdym razie, bez konieczności rozstrzygania kwestii jego zastosowania w sporze w postępowaniu głównym, będę odwoływał się do tego rozporządzenia w zakresie, w jakim ustanawia ono przepisy proceduralne odnoszące się do aukcji dotyczących transgranicznych zdolności przesyłowych.
89. Co się tyczy rozporządzenia nr 1227/2011, przypominam, że jego motyw 1 przewiduje w szczególności, że ceny ustalane na hurtowych rynkach energii powinny odzwierciedlać uczciwą i konkurencyjną grę rynkową popytu i podaży, a z nadużyć na rynku nie można czerpać korzyści. W tym względzie art. 2 pkt 2 tego rozporządzenia definiuje pojęcie „manipulacji na rynku” i precyzuje w lit. a), że pojęcie to obejmuje zawieranie jakiejkolwiek transakcji lub składanie jakiegokolwiek zlecenia dotyczących produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, które zgodnie z przepisem zawartym w ppkt (i) generują lub mogłyby generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały dotyczące podaży produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, popytu na takie produkty lub ich ceny lub poprzez które, zgodnie z przepisem zawartym w ppkt (ii), osoba lub osoby działające w porozumieniu kształtują lub próbują kształtować cenę jednego lub kilku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, chyba że osoba zawierająca taką transakcję lub składająca takie zlecenie wykaże, że przyczyny jej działania są zgodne z prawem, a taka transakcja lub takie zlecenie są zgodne z praktykami rynkowymi przyjętymi na danym hurtowym rynku energii.
90. W świetle tego brzmienia zakwalifikowanie danego zachowania jako „manipulacji na rynku” należy oceniać niezależnie od przestrzegania przepisów proceduralnych mających zastosowanie do aukcji. W tym względzie pragnę podkreślić, że zawartego w ppkt (ii) tego przepisu odniesienia do istnienia zgodnych z prawem przyczyn i zgodności z praktykami rynkowymi przyjętymi na danym hurtowym rynku energii, które mogą uzasadniać ustalenie ceny produktu energetycznego sprzedawanego w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, nie można uznać za przepis proceduralny mający zastosowanie do aukcji. Po pierwsze bowiem, zainteresowana osoba musi wykazać zgodny z prawem charakter swojego działania, a po drugie, w ramach regulacji rynków finansowych „przyjęta praktyka rynkowa” oznacza określoną praktykę rynkową ustanowioną przez właściwy organ(41). Ponieważ zgodnie z orzecznictwem Trybunału przywołanym w pkt 62 niniejszej opinii pojęcie to powinno mieć podobny zakres w ramach rozporządzenia nr 1227/2011, „przyjęte praktyki rynkowe”, o których mowa w jego art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (ii), należy odróżnić od takich przepisów proceduralnych.
91. Ogólniej rzecz ujmując, rozporządzenie nr 1227/2011 i rozporządzenie 2016/1719 realizują uzupełniające się cele. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 tego ostatniego rozporządzenia „[w] niniejszym rozporządzeniu określono szczegółowy regulamin alokacji międzyobszarowych zdolności przesyłowych na rynkach terminowych, ustanowienia wspólnej metody określania długoterminowych międzyobszarowych zdolności przesyłowych, ustanowienia wspólnej platformy alokacji na szczeblu europejskim służącej oferowaniu długoterminowych praw przesyłowych, a także możliwości zwrotu długoterminowych praw przesyłowych w celu ich ponownej alokacji w kolejnej rundzie długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych lub możliwości przenoszenia długoterminowych praw przesyłowych między uczestnikami rynku”. Rozporządzenie to stanowi jedynie w art. 37 ust. 4, że wspólna platforma alokacji jest uprawniona do zawieszenia lub cofnięcia prawa danego uczestnika rynku do udziału w aukcjach lub przeniesienia swoich długoterminowych praw przesyłowych, jeżeli uczestnik ten nie dopełni swoich zobowiązań umownych wynikających z ujednoliconego regulaminu alokacji. Tak więc rozporządzenie to nie ma na celu nakładania sankcji za zachowania stanowiące manipulację na rynku, które są objęte rozporządzeniem nr 1227/2011. W konsekwencji uznanie, że samo przestrzeganie przepisów rozporządzenia 2016/1719 w ramach aukcji na wspólnej platformie alokacji JAO wystarcza do wykluczenia możliwości generowania przez uczestnika rynku fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów lub kształtowania ceny na sztucznym poziomie, oznaczałoby pozbawienie tego ostatniego rozporządzenia skuteczności (effet utile).
92. Ponadto nakładanie sankcji za nadużycia na rynku opiera się na tej samej logice co nadużycie prawa w ogólności. W tym względzie zgodnie z orzecznictwem Trybunału stosowania uregulowań Unii nie można rozszerzyć tak, aby objąć nim czynności dokonywane w celu uzyskania korzyści przewidzianych w prawie Unii w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia. Dowód istnienia praktyki stanowiącej nadużycie wymaga z jednej strony zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego dochowania warunków przewidzianych we właściwych uregulowaniach Unii cel, jakiemu uregulowania te służą, nie został osiągnięty, a z drugiej strony wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej ze wspomnianych uregulowań Unii poprzez sztuczne wywołanie warunków wymaganych dla jej uzyskania(42). Innymi słowy, z samego pojęcia „nadużycia” wynika, że zachowanie pozornie zgodne z prawem może prowadzić do naruszenia przepisu prawa, jeżeli osiągnięty cel lub rezultat są sprzeczne z wolą prawodawcy Unii.
93. W tych okolicznościach proponuję odpowiedzieć na pytania czwarte i siódme, że art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że przestrzeganie przez uczestnika rynku przepisów rozporządzenia 2016/1719 ustanawiającego wytyczne dotyczące długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych, w szczególności w odniesieniu do ram prawnych dotyczących aukcji organizowanych na wspólnej platformie alokacji JAO, nie wyklucza możliwości generowania przez tego uczestnika, po pierwsze, fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów dotyczących podaży, popytu lub ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, a po drugie, kształtowania ceny jednego lub kilku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie.
E. W przedmiocie pytań prejudycjalnych piątego i ósmego
94. Poprzez pytania piąte i ósme, które proponuję zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że manipulację na rynku stanowi zwracanie na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych, a następnie składanie ofert zakupu tych zdolności na tej samej aukcji miesięcznej na wspólnej platformie alokacji JAO.
95. Sąd ten wyjaśnia, że zastanawia się, czy strategia zwrotu i składania ofert („return and bid strategy”) stanowi naruszenie, o którym mowa w art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011.
1. W przedmiocie dopuszczalności
96. DM i Alpiq podnoszą, że odpowiedź na te pytania wymaga uwzględnienia perspektyw rynku. W tym względzie należałoby ustalić, jak świadomy uczestnik rynku postrzega lub mógłby postrzegać rozpatrywane zachowanie, a mianowicie strategię zwrotu i składania ofert. W tym celu sąd odsyłający miał zarządzić sporządzenie opinii biegłego sądowego, która uwzględniałaby konkretne otoczenie rynkowe i jego specyfikę i która formułowałaby wniosek, że Alpiq nie udzieliła żadnej nieprawdziwej czy wprowadzającej w błąd wskazówki i że jej zachowanie nie mogło skutkować ukształtowaniem cen na sztucznym poziomie. Wspomniane pytania miały natomiast wymagać abstrakcyjnej oceny strategii zwrotu i składania ofert, która nie pozwalałaby ustalić, czy świadomy uczestnik rynku może zostać wprowadzony w błąd.
97. Jednakże fakt, że pytania piąte i ósme dotyczą w sposób ogólny zgodności strategii zwrotu i składania ofert z rozporządzeniem nr 1227/2011, nie może prowadzić do niedopuszczalności tych pytań, ponieważ Trybunał nie jest upoważniony do stosowania przepisów prawa Unii w określonej sprawie, lecz wyłącznie do orzekania w kwestii ich wykładni. Zadanie Trybunału związane ze skierowanym do niego odesłaniem prejudycjalnym polega bowiem na wyjaśnieniu sądowi krajowemu zakresu norm Unii w celu umożliwienia mu prawidłowego zastosowania tych norm do rozpatrywanych przez niego okoliczności faktycznych, a nie na stosowaniu tych przepisów przez Trybunał, tym bardziej że Trybunałowi nie zawsze są znane wszystkie dane niezbędne w tym zakresie. W związku z tym Trybunał nie jest właściwy do dokonywania oceny okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym ani do stosowania do przepisów lub sytuacji krajowych norm Unii, których wykładni dokonał, ponieważ kwestie te należą do wyłącznej właściwości sądów krajowych(43).
98. Jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach współpracy sądowej ustanowionej w art. 267 TFUE Trybunał może, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, dostarczyć sądowi krajowemu elementów wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne przy dokonywaniu oceny skutków wywieranych przez dany przepis tego prawa(44).
99. W tych okolicznościach pytania prejudycjalne piąte i ósme są dopuszczalne.
2. Co do istoty
100. Pragnę przypomnieć, że z postanowienia odsyłającego wynika, że E-Control zarzucił spółce Alpiq lub DM w szczególności zachowanie o znamionach manipulacji, które miało przebiegać w trzech krokach. Pierwszy miał polegać na nabywaniu na aukcjach rocznych dużych ilości rocznych transgranicznych zdolności przesyłowych energii elektrycznej. Drugi miał obejmować zwracanie tych rocznych zdolności na aukcjach miesięcznych, co znacząco zwiększałoby ilość zdolności oferowanych na aukcji i stwarzałoby wobec innych uczestników rynku pozory rzeczywistego zamiaru sprzedaży. Wreszcie trzeci miał przybrać postać składanych przez spółkę Alpiq ofert zakupu dużych ilości miesięcznych zdolności, co według E-Control miałoby prowadzić do ustalenia ceny minimalnej zdolności, które posiadała.
101. W celu udzielenia odpowiedzi na te pytania uważam, że należy wyraźnie odróżnić etap drugi od etapu trzeciego. Etap drugi polega bowiem na zwrocie transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych, który jest wyraźnie przewidziany w art. 43 rozporządzenia 2016/1719. Zgodnie bowiem z ust. 1 tego artykułu posiadacze długoterminowych praw przesyłowych mogą za pośrednictwem wspólnej platformy alokacji zwrócić właściwym OSP swoje długoterminowe prawa przesyłowe na potrzeby kolejnej długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych. Ustęp 3 tego artykułu precyzuje, że posiadacze długoterminowych praw przesyłowych, którzy zwracają swoje prawa, otrzymują zapłatę, bezpośrednio lub pośrednio przez osobę trzecią, od właściwych OSP za pośrednictwem wspólnej platformy alokacji, przy czym zapłata ta jest równa cenie osiągniętej za te długoterminowe prawa przesyłowe na aukcji, podczas której dokonuje się na nowo ich alokacji.
102. Tak więc transgraniczne zdolności przesyłowe nabyte na aukcjach rocznych mogą zostać zwrócone przez danego uczestnika rynku na odpowiadających im aukcjach miesięcznych, co pozwala mu pozbyć się zdolności, których już nie potrzebuje. To ponowne udostępnienie jest również korzystne dla rynku, ponieważ umożliwia innym uczestnikom nabycie tych zdolności. Moim zdaniem z art. 43 ust. 3 rozporządzenia 2016/1719 wynika, że uczestnik rynku, który zwraca swoje zdolności, musi zaakceptować cenę osiągniętą na aukcji, podczas której dokonuje się na nowo alokacji długoterminowych praw przesyłowych, bez możliwości wpływania na jej ustalenie.
103. Co się tyczy sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym, zwrot ten jest przewidziany w regulaminie długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich, którego właściwe przepisy powinien poddać wykładni sąd odsyłający. Z postanowienia odsyłającego nie wynika, aby ten drugi etap powodował w niniejszej sprawie trudności w świetle mających zastosowanie przepisów proceduralnych.
104. Etap trzeci polega na składaniu przez uczestnika rynku, który na aukcji miesięcznej zwrócił transgraniczne zdolności przesyłowe nabyte na aukcjach rocznych, ofert zakupu tych samych zdolności podczas tej aukcji miesięcznej. Taka praktyka nie jest uregulowana w rozporządzeniu 2016/1719. Jednakże moim zdaniem w pewnych okolicznościach może ona stanowić manipulację na rynku w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011.
105. Zgodnie bowiem z motywem 13 tego rozporządzenia manipulacja na hurtowych rynkach energii polega na działaniach podejmowanych przez osoby sztucznie kształtujące ceny na poziomie, którego nie uzasadniają siły rynkowe podaży i popytu, w tym faktyczna dostępność zdolności produkcyjnych, magazynowych lub transportowych, ani popyt. Tak więc zgodnie z tym motywem manipulacja na rynku może w szczególności przybrać formę celowego stwarzania pozorów, jakoby dostępna zdolność przesyłowa była inna niż faktycznie technicznie dostępna, w przypadku gdy takie informacje mają wpływ lub mogą mieć wpływ na ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym. Ponadto motyw 14 wspomnianego rozporządzenia wskazuje, że manipulację na rynku stanowi również nabywanie produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym w celu, z zamiarem lub ze skutkiem wprowadzenia w błąd uczestników rynku kierujących się cenami referencyjnymi.
106. W niniejszej sprawie główny problem polega moim zdaniem na tym, że, jak wskazał sąd odsyłający, zwroty dokonywane i oferty zakupu składane w ramach aukcji transgranicznych zdolności przesyłowych są anonimowe. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem, że po zakończeniu aukcji JAO publikuje na swojej stronie internetowej oferty zakupu w formie zanonimizowanej. Zaś co do zasady zwrot sygnalizuje innym uczestnikom rynku, że zwrócone w ten sposób zdolności przesyłowe są dostępne na aukcjach po cenie ustalanej swobodnie. Jednakże gdy uczestnik rynku składa ofertę dotyczącą zdolności, które właśnie zwrócił, wydaje się, jak podnosi E-Control, że zdolności te mogą zostać nabyte jedynie po określonej cenie minimalnej, o czym inni uczestnicy rynku nie są w stanie się dowiedzieć. Wynika z tego, że rozpatrywane zachowanie może prowadzić do sztucznego kształtowania cen na poziomie, którego nie uzasadniają siły rynkowe podaży i popytu, w rozumieniu motywu 13 tego rozporządzenia.
107. W ramach postępowania głównego DM i Alpiq wskazały zresztą w odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał na rozprawie, że strategia zwrotu i składania ofert może doprowadzić do powstania średniej ceny na rynku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym wyższej niż cena, która wynikałaby z wolnej gry konkurencyjnej na tym samym rynku w braku tej strategii.
108. Ponadto art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1227/2011 wskazuje, że manipulację na rynku stanowi zawieranie jakiejkolwiek transakcji lub składanie jakiegokolwiek zlecenia dotyczących produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, poprzez które osoba lub osoby działające w porozumieniu kształtują lub próbują kształtować cenę jednego lub kilku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, chyba że osoba zawierająca taką transakcję lub składająca takie zlecenie wykaże, że przyczyny jej działania są zgodne z prawem.
109. W swych uwagach ustnych DM i Alpiq utrzymywały, że ich oferty zakupu wchodziły wyłącznie w zakres strategii optymalizacji ich pozycji handlowej. Oczywiście każdy uczestnik rynku z definicji dąży do optymalizacji swojej pozycji i swoich zysków. Takie dążenie do optymalizacji nie może jednak uzasadniać zachowania sprzecznego z mającymi zastosowanie przepisami.
110. W uwagach na piśmie oraz na rozprawie DM i Alpiq podniosły również, odnosząc się do ekspertyzy sądowej zarządzonej przez sąd odsyłający, że ogólny zakaz strategii zwrotu i składania ofert pociągałby za sobą zmniejszenie przychodów OSP, co przekładałoby się na wzrost cen opłat sieciowych, a tym samym ceny energii elektrycznej. Wątpię jednak, czy argument ten sam w sobie wystarcza do wykazania, że strategia zwrotu i składania ofert jest co do zasady zgodna z rozporządzeniem nr 1227/2011.
111. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, w świetle wszystkich faktów, którymi dysponuje, czy w rozpatrywanej sytuacji strategia zwrotu i składania ofert stosowana przez spółkę Alpiq z jednej strony generuje lub może generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały dotyczące podaży energii elektrycznej, popytu na nią lub jej ceny, lub z drugiej strony kształtować bądź próbować ukształtować cenę takiego produktu energetycznego sprzedawanego w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, bez zgodnych z prawem przyczyn.
112. W tym względzie, jak podniósł rząd włoski w swoich uwagach na piśmie, okoliczności badanej sprawy, niekiedy bardzo złożone, są zazwyczaj decydujące dla oceny istnienia manipulacji na rynku w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011.
113. W związku z tym proponuję odpowiedzieć na pytania piąte i ósme, że art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011 należy interpretować w ten sposób, że zwracanie przez uczestnika rynku na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych energii elektrycznej nabytych na aukcjach rocznych, a następnie składanie ofert zakupu tych samych zdolności podczas tej aukcji miesięcznej na wspólnej platformie alokacji JAO stanowi manipulację na rynku, gdy oferty te generują lub mogą generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały dotyczące podaży energii elektrycznej, popytu na nią lub jej ceny, lub z drugiej strony kształtują bądź próbują ukształtować cenę takiego produktu energetycznego sprzedawanego w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, bez zgodnych z prawem przyczyn. Ocena ta powinna zostać przeprowadzona przez sąd krajowy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych charakteryzujących badany przypadek.
F. W przedmiocie pytania szóstego
114. Poprzez pytanie szóste sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 akapit drugi pkt 6 rozporządzenia 2016/1719 należy interpretować w ten sposób, że zwracanie na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych, a następnie składanie podczas tej samej aukcji miesięcznej ofert zakupu tych zdolności na wspólnej platformie alokacji JAO stanowi naruszenie zasady „use-it-or-sell-it”, o której mowa w tym przepisie.
115. Sąd ten wskazuje, że na podstawie art. 45 ust. 1 regulaminu długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych na granicach szwajcarskich zasada „use-it-or-sell-it” ma zastosowanie do aukcji organizowanych na wspólnej platformie alokacji między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską. Zaś zgodnie z art. 2 ust. 1 tych reguł zasada ta ma znaczenie przypisane jej w rozporządzeniu 2016/1719.
W związku z tym wykładnia art. 2 akapit drugi pkt 6 tego rozporządzenia ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Zdaniem wspomnianego sądu należałoby ustalić z jednej strony, czy zasada „use-it-or-sell-it” ustanawia wymogi dotyczące zwrotu długoterminowych zdolności przesyłowych nabytych na aukcji rocznej, a z drugiej strony, czy składanie ofert zakupu takich długoterminowych zdolności przesyłowych na kolejnej aukcji miesięcznej jest zgodne z tą zasadą.
116. Artykuł 2 akapit drugi pkt 6 rozporządzenia 2016/1719 definiuje zasadę „use-it-or-sell-it” jako „zasadę, zgodnie z którą międzyobszarowe zdolności przesyłowe będące przedmiotem fizycznych praw przesyłowych, które zostały nabyte, ale nie zostały nominowane, są automatycznie udostępniane do alokacji zdolności przesyłowych na rynku dnia następnego, a posiadacz takich fizycznych praw przesyłowych otrzymuje zapłatę od OSP”. Ponadto zgodnie z art. 2 akapit drugi pkt 7 tego rozporządzenia „nominacja” oznacza powiadomienie dotyczące korzystania z długoterminowych międzyobszarowych zdolności przesyłowych przez posiadacza fizycznych praw przesyłowych i jego kontrahenta lub upoważnioną osobę trzecią, skierowane do odpowiednich OSP.
117. Tak więc zasada ta ma zastosowanie, gdy uczestnicy rynku nie korzystają z nabytych zdolności przesyłowych, to znaczy gdy ich nie nominowali. W takim przypadku nienominowane zdolności przesyłowe są automatycznie odsprzedawane przez JAO na aukcjach dobowych następujących po procesie nominacji. Zasada „use-it-or-sell-it” ma zatem na celu zapobieżenie „utracie” dostępnych zdolności przesyłowych dla rynku.
118. Natomiast, jak wskazano już w pkt 101 i 102 niniejszej opinii, zwrot zdolności przesyłowych stanowi mechanizm umożliwiający uczestnikom rynku zwracanie długoterminowych praw przesyłowych na późniejszej aukcji o krótszym czasie trwania, w tym wypadku na aukcji miesięcznej. W konsekwencji, jak podkreśliły DM, Alpiq oraz Komisja w swych uwagach na piśmie, mechanizm zwrotu zdolności przesyłowych i zasada „use-it-or-sell-it” stanowią dwa odrębne mechanizmy, które znajdują zastosowanie na różnych etapach: pierwszy ma zastosowanie w ramach aukcji długoterminowych, podczas gdy drugi znajduje zastosowanie w momencie nominacji, a mianowicie podczas aukcji krótkoterminowych.
119. Takie stwierdzenie nie może prowadzić do uznania, że strategia zwrotu i składania ofert jest de facto zgodna z rozporządzeniem 2016/1719, jak wynika z odpowiedzi, jakiej proponuję udzielić na pytania piąte i ósme.
120. W konsekwencji proponuję odpowiedzieć na pytanie szóste, że art. 2 akapit drugi pkt 6 rozporządzenia 2016/1719 należy interpretować w ten sposób, że zwracanie przez uczestnika rynku na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych, a następnie składanie podczas tej samej aukcji miesięcznej ofert zakupu tych zdolności na wspólnej platformie alokacji JAO nie stanowi naruszenia zasady „use-it-or-sell-it”, o której mowa w tym przepisie.
V. Wnioski
121. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał udzielił następujących odpowiedzi na pytania prejudycjalne przedłożone przez Verwaltungsgericht Wien (sąd administracyjny w Wiedniu, Austria):
1) Rozporządzenie nr 1227/2011 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii,
należy interpretować w ten sposób, że:
ma ono zastosowanie do handlu transgranicznymi zdolnościami przesyłowymi energii elektrycznej prowadzonego przez przedsiębiorstwo szwajcarskie między Republiką Austrii a Konfederacją Szwajcarską, w obu kierunkach.
2) Analiza pytania drugiego nie wykazała żadnego elementu mogącego wpłynąć na ważność art. 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia nr 1227/2011 w świetle zasady legalności w sprawach karnych, ustanowionej w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
3) Artykuł 13 ust. 1 i art. 18 rozporządzenia nr 1227/2011
należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi uprawnienie do nakładania sankcji za naruszenie art. 5 tego rozporządzenia przysługuje nie krajowemu organowi regulacyjnemu w rozumieniu jego art. 2 pkt 10, lecz miejskiemu organowi administracyjnemu związanemu poleceniami.
4) Artykuł 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011
należy interpretować w ten sposób, że:
przestrzeganie przez uczestnika rynku przepisów rozporządzenia Komisji (UE) 2016/1719 z dnia 26 września 2016 r. ustanawiającego wytyczne dotyczące długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych, w szczególności w odniesieniu do ram prawnych dotyczących aukcji organizowanych na wspólnej platformie alokacji Joint Allocation Office (JAO), nie wyklucza możliwości generowania przez tego uczestnika, po pierwsze, fałszywych lub wprowadzających w błąd sygnałów dotyczących podaży, popytu lub ceny produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, a po drugie, kształtowania ceny jednego lub kilku produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie.
5) Artykuł 2 pkt 2 lit. a) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1227/2011
należy interpretować w ten sposób, że:
zwracanie przez uczestnika rynku na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych energii elektrycznej nabytych na aukcjach rocznych, a następnie składanie ofert zakupu tych samych zdolności podczas tej aukcji miesięcznej na wspólnej platformie alokacji JAO stanowi manipulację na rynku, gdy oferty te generują lub mogą generować fałszywe lub wprowadzające w błąd sygnały dotyczące podaży energii elektrycznej, popytu na nią lub jej ceny, lub z drugiej strony kształtują bądź próbują ukształtować cenę takiego produktu energetycznego sprzedawanego w obrocie hurtowym na sztucznym poziomie, bez zgodnych z prawem przyczyn. Ocena ta powinna zostać przeprowadzona przez sąd krajowy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych charakteryzujących badany przypadek.
6) Artykuł 2 akapit drugi pkt 6 rozporządzenia 2016/1719
należy interpretować w ten sposób, że:
zwracanie przez uczestnika rynku na aukcji miesięcznej transgranicznych zdolności przesyłowych nabytych na aukcjach rocznych, a następnie składanie podczas tej samej aukcji miesięcznej ofert zakupu tych zdolności na wspólnej platformie alokacji JAO nie stanowi naruszenia zasady „use-it-or-sell-it”, o której mowa w tym przepisie.
1 Język oryginału: francuski.
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (Dz.U. 2011, L 326, s. 1), zwane również „REMIT” (Regulation on Wholesale Energy Market Integrity and Transparency). Rozporządzenie to zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1106 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 1227/2011 i (UE) 2019/942 w odniesieniu do poprawy ochrony Unii przed manipulacjami na hurtowym rynku energii (Dz.U. L, 2024/1106) oraz rozporządzeniem (UE) 2024/1789 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie rynków wewnętrznych gazu odnawialnego, gazu ziemnego i wodoru, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1227/2011, (UE) 2017/1938, (UE) 2019/942 i (UE) 2022/869 oraz decyzji (UE) 2017/684, a także uchylenia rozporządzenia (WE) nr 715/2009 (Dz.U. L, 2024/1789) (zwane dalej „zmienionym rozporządzeniem nr 1227/2011”). Jednakże ze względu na datę zaistnienia faktów leżących u podstaw sporu w postępowaniu głównym niniejsze odesłanie prejudycjalne należy zbadać w świetle pierwotnej wersji rozporządzenia nr 1227/2011.
3 Dz.U. 2003, L 96, s. 16.
4 Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych, zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U. 2004, L 145, s. 1).
5 Dz.U. 2009, L 211, s. 55.
6 Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/1719 z dnia 26 września 2016 r. ustanawiające wytyczne dotyczące długoterminowej alokacji zdolności przesyłowych (Dz.U. 2016, L 259, s. 42).
7 BGBl. I, 110/2010.
8 BGBl. I, 145/2023.
9 BGBl., 52/1991.
10 BGBl. I, 57/2018.
11 Przepis ten uściśla, że art. 3 i 5 rozporządzenia nr 1227/2011 „nie stosuje się do produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, które są instrumentami finansowymi i do których stosuje się art. 9 dyrektywy [2003/6]”. Nie jest zaś kwestionowane, że sprawa w postępowaniu głównym nie dotyczy takich instrumentów finansowych.
12 Zmienione rozporządzenie nr 1227/2011, bez zmiany tej definicji, uściśla, że art. 2 pkt 4 lit. c) tego rozporządzenia obejmuje również kontrakty dotyczące przesyłu wodoru w Unii.
13 Zobacz w szczególności motyw 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. 2019, L 158, s. 54), zgodnie z którym państwa członkowskie, Umawiające się Strony Wspólnoty Energetycznej (jej strona internetowa jest dostępna pod adresem: https://www.energy-community.org/) oraz inne państwa trzecie, które stosują to rozporządzenie lub należą do obszaru synchronicznego Europy kontynentalnej, powinny ściśle współpracować we wszystkich kwestiach dotyczących rozwoju zintegrowanego obszaru obrotu energią elektryczną oraz nie powinny podejmować środków zagrażających dalszej integracji rynków energii elektrycznej lub bezpieczeństwu dostaw energii państw członkowskich i Umawiających się Stron.
14 W szczególności s. 22.
15 Dokument ten, dostępny w języku angielskim, można znaleźć pod adresem: https://acer.europa.eu/sites/default/files/documents/en/remit/Documents/ACER_Guidance_on_REMIT_application_6th_Edition_Final.pdf.
16 Wykładnia ta nie została zmieniona w pkt 2.3.4 edycji 6.1 tych wytycznych, z dnia 18 grudnia 2024 r., późniejszej niż fakty będące przedmiotem postępowania głównego.
17 Zobacz w szczególności s. 19.
18 Zobacz wyrok z dnia 22 czerwca 2023 r., Vitol (C‑268/22, EU:C:2023:508, pkt 52, 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
19 C‑501/11 P, EU:C:2013:522, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo.
20 Dz.U. 2007, C 303, s. 17.
21 Zobacz wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., BAJI Trans (C‑544/23, EU:C:2025:614, pkt 62).
22 Zobacz wyrok z dnia 22 stycznia 2026 r., AK Dlhopolec i in. (C‑590/24, EU:C:2026:41, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
23 Zobacz analogicznie, wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Belgian Association of Tax Lawyers i in. (C‑623/22, EU:C:2024:639, pkt 38).
24 Zobacz wyrok z dnia 21 maja 2026 r., Across Fiduciaria i in. (C‑684/24 i C‑685/24, EU:C:2026:410, pkt 40–43 i przytoczone tam orzecznictwo).
25 Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 stycznia 2026 r., AK Dlhopolec i in., (C‑590/24, EU:C:2026:41, pkt 74, 75 i przytoczone tam orzecznictwo).
26 Wyrok z dnia 22 stycznia 2026 r., AK Dlhopolec i in. (C‑590/24, EU:C:2026:41, pkt 96 i przytoczone tam orzecznictwo).
27 Zobacz wyrok z dnia 26 stycznia 2021 r., Hessischer Rundfunk (C‑422/19 i C‑423/19, EU:C:2021:63, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
28 Zobacz wyrok z dnia 5 lutego 2026 r., VEB.RF/Rada (C‑572/24 P, EU:C:2026:74, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).
29 Zobacz podobnie wyroki: z dnia 19 listopada 2020 r., 5th AVENUE Products Trading (C‑775/19, EU:C:2020:948, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 10 lipca 2025 r., DADA Music i UPFR (C‑37/24, EU:C:2025:551, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
30 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (Dz.U. 2014, L 173, s. 1).
31 Wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Belgian Association of Tax Lawyers i in. (C‑623/22, EU:C:2024:639, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
32 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (Dz.U. 2019, L 158, s. 125).
33 Zobacz wyrok z dnia 6 marca 2025 r., Alajärven Sähkö i in. (C‑48/23, EU:C:2025:144, pkt 34, 35 i przytoczone tam orzecznictwo), sprawa w której sporządziłem opinię.
34 Zobacz także motyw 31 rozporządzenia nr 1227/2011.
35 COM(2010) 726 final.
36 Podkreślenie moje. Zobacz s. 6 tego wniosku. W projekcie rozporządzenia nr 1227/2011 nie sprecyzowano, który organ jest uprawniony do nakładania sankcji administracyjnych.
37 Zobacz analogicznie wyrok z dnia 3 czerwca 2021 r., Bankia (C‑910/19, EU:C:2021:433, pkt 45).
38 Zobacz wyrok z dnia 2 lipca 2026 r., Ścierbek i Drózdzik (C‑261/25 i C‑262/25, EU:C:2026:537, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
39 Zobacz w tym względzie nota informacyjna Conseil fédéral suisse (szwajcarskiej rady federalnej) z dnia 13 marca 2026 r. dotycząca porozumienia w sprawie energii elektrycznej, dostępna w językach niemieckim, francuskim, włoskim i angielskim. Dokument ten w wersji angielskiej jest dostępny pod następującym adresem: https://www.europa.eda.admin.ch/dam/en/sd-web/9TvhXKvZCy3B/12%20Faktenblatt%20Strom_EN%20.pdf.
40 Zgodnie z art. 1 ust. 4 rozporządzenia 2016/1719 „[d]o wspólnej platformy alokacji mogą zostać dopuszczeni operatorzy rynku i OSP prowadzący działalność w Szwajcarii, pod warunkiem że w prawie krajowym tego państwa wdrożone zostały najważniejsze unijne przepisy dotyczące rynku energii elektrycznej i zawarto międzyrządowe porozumienie w sprawie współpracy w zakresie energii elektrycznej między UE a Szwajcarią”. Tymczasem w dniu, w którym zaistniały okoliczności faktyczne rozpatrywane w postępowaniu głównym takie porozumienie międzyrządowe nie zostało zawarte. Zobacz nota informacyjna przytoczona w przypisie na stronie poprzedniej.
41 Zobacz art. 3 ust. 1 pkt 9 oraz art. 13 rozporządzenia nr 596/2014.
42 Zobacz wyrok z dnia 11 czerwca 2026 r., GSP Offshore, (C‑216/25, EU:C:2026:483, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
43 Zobacz podobnie wyrok z dnia 24 października 2024 r., Omnitel Comunicaciones i in. (C 441/23, EU:C:2024:916, pkt 46, 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
44 Zobacz wyrok z dnia 29 stycznia 2026 r., Munik (C‑562/24, EU:C:2026:55, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).