Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
A. RANTOS
van 22 oktober 2026 (1)
Zaak C‑398/25
Energie-Control Austria für die Regulierung der Elektrizitäts- und Erdgaswirtschaft
in tegenwoordigheid van:
Magistrat der Stadt Wien,
DM,
Alpiq AG
[verzoek van het Verwaltungsgericht Wien (bestuursrechter in eerste aanleg Wenen, Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Interne markt voor elektriciteit – Verordening (EU) nr. 1227/2011 – Integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie – Artikel 1, lid 2, en artikel 2, punten 4 en 6 – Territoriaal toepassingsgebied – Handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat – Artikel 2, punt 2 – Begrip ‚marktmanipulatie’ – Artikel 2, punt 2, onder a), i) – Begrip ‚onjuiste of misleidende signalen’ – Geldigheid in het licht van artikel 49 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 2, punt 2, onder a), ii) – Op een kunstmatig niveau houden van voor de groothandel bestemde energieproducten – Artikel 13, lid 1 – Tenuitvoerlegging van het verbod op marktmisbruik – Aan de nationale regulerende instantie verleende onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden – Artikel 18 – Sancties – Aan een gemeentelijk bestuursorgaan verleende bevoegdheid tot het opleggen van sancties – Toelaatbaarheid – Verordening (EU) 2016/1719 – Richtsnoer betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn – Mogelijkheid om onjuiste of misleidende signalen te geven dan wel de prijs op een kunstmatig niveau te houden, in de zin van verordening nr. 1227/2011, wanneer het gedrag in overeenstemming is met de procedureregels van verordening 2016/1719 – Return and Bid Strategy – Overeenstemming met verordening nr. 1227/2011 – Artikel 2, tweede alinea, punt 6, van verordening 2016/1719 – ‚Use-it-or-sell-it’-beginsel – Toepasselijkheid op maandelijkse veilingen ”
I. Inleiding
1. In het hoofdgeding heeft Energie-Control Austria für die Regulierung der Elektrizitäts- und Erdgaswirtschaft (instantie die belast is met de regulering van de elektriciteits- en aardgassector, Oostenrijk; hierna: „E-Control”) de Magistrat der Stadt Wien – Magistratisches Bezirksamt für den 3. und 11. Bezirk (stadsbestuur van het 3e en 11e district van Wenen, Oostenrijk; hierna: „districtsbestuur”) – de autoriteit die bevoegd is om een administratieve sanctie op te leggen – verzocht dat aan DM, voorzitter van de raad van bestuur van Alpiq AG, een in Zwitserland gevestigde vennootschap, op grond van de nationale regeling een administratieve geldboete zou worden opgelegd. Het verzoek was ingegeven door het vermoeden van marktmanipulatie, in de zin van verordening (EU) nr. 1227/2011(2), bij de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat.
2. Nadat het districtsbestuur had besloten deze bestuurlijke strafprocedure te staken, heeft E-Control tegen deze beslissing beroep ingesteld bij het Verwaltungsgericht Wien (bestuursrechter in eerste aanleg Wenen, Oostenrijk), de verwijzende rechter.
3. Deze rechter stelt het Hof twee reeksen vragen. De eerste reeks betreft in de eerste plaats de toepasselijkheid van verordening nr. 1227/2011 op de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat, in beide richtingen; in de tweede plaats de geldigheid van artikel 2, punt 2, onder a), i), van deze verordening in het licht van artikel 49 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”), en in de derde plaats de vraag of de nationale regeling in overeenstemming is met de bevoegdheden die in het licht van de artikelen 13 en 18 van die verordening aan de nationale regulerende instantie (hierna: „NRI”) worden verleend. Met de tweede reeks vragen wordt het Hof verzocht de draagwijdte van het begrip „marktmanipulatie” in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening 2011/1227 te verduidelijken, met name in het geval van de teruggave van op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling, gevolgd door aankoopbiedingen voor dezelfde maandelijkse veiling.
4. In de onderhavige zaak zal het Hof zich dus voor het eerst moeten uitspreken over vragen betreffende de groothandelsmarkt voor energie, in het bijzonder over de verhouding tussen de regels voor veilingen van grensoverschrijdende transmissiecapaciteit en het verbod op marktmanipulatie, en meer bepaald, over de vraag of een gedraging die in overeenstemming is met deze regels niettemin marktmanipulatie in de zin van verordening nr. 1227/2011 kan vormen.
II. Toepasselijke bepalingen
A. Unierecht
1. Verordening nr. 1227/2011
5. De overwegingen 1, 2, 13, 14 en 31 van verordening nr. 1227/2011 luiden:
„(1) Het is belangrijk ervoor te zorgen dat de consument en andere marktdeelnemers vertrouwen hebben in de integriteit van de elektriciteit- en gasmarkten, dat de op de groothandelsmarkten voor energie vastgestelde prijzen een eerlijke, op concurrentie gebaseerde wisselwerking tussen vraag en aanbod weerspiegelen en dat marktmisbruik geen winst oplevert.
(2) Meer integriteit en transparantie van de energiemarkten moet tot doel hebben open en eerlijke concurrentie op de groothandelsmarkten voor energie te bevorderen ten voordele van de eindverbruikers van energie.
[...]
(13) Manipulatie op de groothandelsmarkten voor energie omvat handelingen door personen waardoor de prijzen op een kunstmatig niveau worden gehouden dat niet wordt gerechtvaardigd door de marktwerking van vraag en aanbod, zoals reële beschikbaarheid van productie-, opslag- of transportcapaciteit en vraag. Vormen van marktmanipulatie omvatten: het plaatsen en intrekken van valse orders; het verspreiden van valse of misleidende informatie of geruchten via de media, waaronder internet, of langs enige andere weg; het met opzet verstrekken van valse informatie aan ondernemingen die prijsanalyses uitvoeren of marktrapporten publiceren, met als doel het misleiden van marktdeelnemers die handelen op basis van die prijsanalyses of marktrapporten; en het met opzet de indruk wekken dat de beschikbare productiecapaciteit voor elektriciteit, de beschikbaarheid van aardgas of de beschikbare transmissiecapaciteit afwijkt van de feitelijk technisch beschikbare capaciteit, indien dergelijke informatie van invloed is of waarschijnlijk van invloed is op de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten. Manipulatie en de gevolgen ervan kunnen zich voordoen over de grenzen heen, tussen de markten voor elektriciteit en aardgas en tussen financiële en grondstoffenmarkten, waaronder de markten voor emissierechten.
(14) Voorbeelden van marktmanipulatie of poging tot marktmanipulatie omvatten: gedrag van een persoon of in samenwerking handelende personen om een beslissende positie te verwerven over het aanbod van, of over de vraag naar, een voor de groothandel bestemd energieproduct, met als gevolg of mogelijk gevolg dat rechtstreeks of middellijk prijzen worden vastgehouden of andere onbillijke transactievoorwaarden worden opgelegd; en het aanbieden, aankopen of verkopen van voor de groothandel bestemde energieproducten met als doel, oogmerk of gevolg dat marktdeelnemers die op basis van referentieprijzen opereren worden misleid. Niettemin kunnen gebruikelijke marktpraktijken, zoals de praktijken op het terrein van financiële diensten, die momenteel zijn gedefinieerd in artikel 1, lid 5, van richtlijn 2003/6/EG van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2003 betreffende handel met voorwetenschap en marktmanipulatie (marktmisbruik)[(3)] en waarvan de definitie aangepast kan worden wanneer die richtlijn wordt gewijzigd, een legitieme manier zijn voor marktdeelnemers om een gunstige prijs te bewerkstelligen voor een voor de groothandel bestemd energieproduct.
[...]
(31) Het is van belang dat de sancties voor inbreuken op deze verordening evenredig, doeltreffend en afschrikkend zijn, en een afspiegeling vormen van de ernst van de overtredingen, de schade voor de consumenten en de winst die potentieel door de handel met voorwetenschap of de marktmanipulatie werd gerealiseerd. Deze sancties moeten worden uitgevoerd in overeenstemming met het nationale recht. Ter erkenning van de wisselwerking tussen de handel in elektriciteit- en aardgasderivaten enerzijds en de handel in elektriciteit en aardgas zelf anderzijds, moeten de sancties voor inbreuken op deze richtlijn in overeenstemming zijn met de sancties die de lidstaten bij de omzetting van richtlijn [2003/6] hebben vastgesteld. [...] Deze verordening doet geen afbreuk aan de nationale voorschriften inzake de bewijsstandaard of aan de plicht van de nationale regulerende instanties en de rechterlijke instanties van de lidstaten de relevante feiten van een zaak vast te stellen mits dergelijke voorschriften en plichten verenigbaar zijn met algemene beginselen van het recht van de Unie.”
6. Artikel 1 („Onderwerp, toepassingsgebied en verband met andere wetgeving van de Unie”) van deze verordening bepaalt in de leden 1 en 2:
„1. Bij deze verordening worden voorschriften vastgesteld, die misbruik met gevolgen voor de groothandelsmarkten voor energie verbieden en die coherent zijn met de voorschriften die van toepassing zijn op de financiële markten, en met de goede werking van deze groothandelsmarkten voor energie, daarbij rekening houdend met hun specifieke kenmerken. De verordening voorziet in toezicht op de groothandelsmarkt voor energie door het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators [ACER] [...] in nauwe samenwerking met de nationale regulerende instanties en rekening houdend met de interacties tussen het systeem voor de handel in emissierechten en de groothandelsmarkten voor energie.
2. Deze verordening is van toepassing op de handel in voor de groothandel bestemde energieproducten. De artikelen 3 en 5 van deze verordening zijn niet van toepassing op voor de groothandel bestemde energieproducten die financiële instrumenten zijn en waarop artikel 9 van richtlijn [2003/6] van toepassing is. Deze verordening laat richtlijnen [2003/6] en 2004/39/EG[(4)] evenals de toepassing van Europees mededingingsrecht op de onder deze verordening vallende praktijken onverlet.”
7. Artikel 2 („Definities”) van deze verordening bepaalt:
„Voor de doeleinden van deze verordening wordt verstaan onder:
[...]
2. ‚marktmanipulatie’:
a) het aangaan van een transactie of het geven van een handelsorder met betrekking tot voor de groothandel bestemde energieproducten:
i) die onjuiste of misleidende signalen geeft of waarschijnlijk zal geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten;
ii) waarbij één of meer personen samenwerken om de prijs van één of meerdere voor de groothandel bestemde energieproducten op een kunstmatig niveau te houden, of pogen dat te doen, tenzij de persoon die de transactie is aangegaan of de handelsorders heeft geplaatst, aantoont dat zijn beweegredenen om de betreffende transactie aan te gaan of de handelsorder te plaatsen, gerechtvaardigd en in overeenstemming zijn met de gebruikelijke marktpraktijken op de desbetreffende groothandelsmarkt voor energie, of
iii) waarbij gebruik wordt gemaakt van of gepoogd wordt gebruik te maken van een oneigenlijke constructie of enigerlei andere vorm van bedrog of misleiding, waarmee onjuiste of misleidende signalen met betrekking tot de levering van, de vraag naar of de prijs van een voor de groothandel bestemd energieproduct worden afgegeven of waarschijnlijk worden afgegeven,
[...]
[...]
4. ‚voor de groothandel bestemde energieproducten’: de volgende contracten en derivaten, ongeacht de plaats en wijze van verhandeling:
a) contracten voor de levering van elektriciteit of aardgas waarbij de levering plaatsvindt in de Unie;
b) derivaten met betrekking tot in de Unie geproduceerde, verhandelde of geleverde elektriciteit of aardgas;
c) contracten met betrekking tot het transport van elektriciteit of aardgas in de Unie;
d) derivaten met betrekking tot het transport van elektriciteit of aardgas in de Unie.
[...]
[...]
6. ‚groothandelsmarkt voor energie’: elke markt in de Unie waarop voor de groothandel bestemde energieproducten worden verhandeld;
7. ‚marktdeelnemer’: elke persoon, met inbegrip van transmissiesysteembeheerders, die transacties aangaat, onder meer door handelsorders te plaatsen, op één of meer groothandelsmarkten voor energie;
8. ‚persoon’: elke natuurlijke persoon of rechtspersoon;
[...]
10. ‚nationale regulerende instantie’: een nationale regulerende instantie die is aangewezen overeenkomstig artikel 35, lid 1, van richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit[(5)] [...];
11. ‚transmissiesysteembeheerder ’: als bedoeld in artikel 2, punt 4, van richtlijn [2009/72] [...];
[...]”
8. Artikel 5 („Verbod op marktmanipulatie”) van die verordening bepaalt:
„Het is verboden zich in te laten, of pogen zich in te laten, met marktmanipulatie van de groothandelsmarkten voor energie.”
9. Artikel 13 („Tenuitvoerlegging van het verbod op marktmisbruik”) van verordening nr. 1227/2011 luidt:
„1. De nationale regulerende instanties zien erop toe dat de in de artikelen 3 en 5 vastgestelde verbodsbepalingen en de in artikel 4 vastgestelde verplichting worden toegepast.
Iedere lidstaat zorgt ervoor dat de nationale regulerende instanties uiterlijk op 29 juni 2013 over de onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden beschikken, die zij nodig hebben om deze functie te kunnen uitoefenen. Deze bevoegdheden worden op evenredige wijze uitgeoefend.
Zij kunnen als volgt worden uitgeoefend:
a) rechtstreeks;
b) in samenwerking met andere instanties, of
c) middels een verzoek aan de bevoegde rechterlijke instanties.
In voorkomend geval kunnen de nationale regulerende instanties hun onderzoeksbevoegdheden uitoefenen in samenwerking met georganiseerde markten, systemen voor de matching van orders of andere personen die beroepshalve transacties tot stand brengen [...].
2. De in lid 1 bedoelde onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden blijven beperkt tot het doel van het onderzoek. Ze worden uitgeoefend in overeenstemming met de nationale wetgeving, en omvatten het recht om:
a) toegang te verkrijgen tot ieder document, in enigerlei vorm, en een afschrift hiervan te ontvangen;
b) inlichtingen te verlangen van iedere relevante persoon, met inbegrip van degenen die successievelijk betrokken zijn bij het doorgeven van handelsorders of het uitvoeren van de desbetreffende transacties, alsook hun opdrachtgevers, en in voorkomend geval het recht om een dergelijke persoon of opdrachtgever op te roepen en te horen;
c) ter plaatse inspecties te verrichten;
d) bestaande overzichten van telefoon- en dataverkeer op te vragen;
e) te verlangen dat elke praktijk die in strijd is met deze verordening of de bijbehorende gedelegeerde handelingen of de daarop gebaseerde uitvoeringshandelingen, wordt beëindigd;
f) een rechter te vragen om vermogensbestanddelen te bevriezen of in beslag te nemen;
g) een rechterlijke of bevoegde instantie te verzoeken een tijdelijk verbod op beroepsuitoefening op te leggen.”
10. Artikel 18 („Sancties”) van deze verordening bepaalt:
„De lidstaten stellen de regels inzake sancties vast die van toepassing zijn op schendingen van deze verordening en treffen alle maatregelen die nodig zijn om de daadwerkelijke toepassing van die sancties te garanderen. De aldus vastgestelde sancties moeten doeltreffend, afschrikwekkend en evenredig zijn en een afspiegeling vormen van de aard, de duur en de ernst van de overtreding, de schade voor de consumenten en de winst die potentieel door de handel met voorwetenschap of de marktmanipulatie werd gerealiseerd.
[...]
De lidstaten bepalen dat de nationale regulerende instantie de maatregelen of sancties die worden opgelegd voor schending van deze richtlijn aan het publiek openbaar mag maken, tenzij deze openbaarmaking onevenredige schade zou toebrengen aan de betrokken partijen.”
2. Verordening 2016/1719
11. Artikel 1 („Onderwerp en toepassingsgebied”) van verordening (EU) 2016/1719(6) bepaalt in lid 1:
„Bij deze verordening worden gedetailleerde richtsnoeren vastgesteld inzake zoneoverschrijdende capaciteitstoewijzing op de langetermijnmarkten, inzake de vaststelling van een gemeenschappelijke methodologie voor het bepalen van de zoneoverschrijdende capaciteit op de lange termijn, inzake de vaststelling van een centraal toewijzingsplatform op Europees niveau waarop langetermijnrechten betreffende transmissie worden aangeboden en inzake de mogelijkheid tot teruggave van langetermijnrechten betreffende transmissie, waarna capaciteitstoewijzing op de langere termijn plaatsvindt, of tot de overdracht van langetermijnrechten betreffende transmissie tussen marktdeelnemers.”
12. Artikel 2 („Definities”) van deze verordening bepaalt:
„Voor de toepassing van deze verordening gelden de definities van [...] artikel 2 van richtlijn [2009/72].
Bovendien wordt verstaan onder:
1. ‚capaciteitstoewijzing op de langere termijn’: de toekenning van zoneoverschrijdende capaciteit op de lange termijn door middel van een veiling voorafgaand aan het day-ahead-tijdsbestek;
2. ‚langetermijnrecht betreffende transmissie’: een in het kader van de capaciteitstoewijzing op de langere termijn verworven fysiek transmissierecht, FTR – optie of FTR – verplichting;
3. ‚toewijzingsregels’: de regels voor capaciteitstoewijzing op de langere termijn die door het centrale toewijzingsplatform worden toegepast;
4. ‚centraal toewijzingsplatform’: het door alle [transmissiesysteembeheerders; hierna: ‚TSB’s’] opgerichte Europese platform voor capaciteitstoewijzing op de langere termijn;
5. ‚veiling’: het proces van het aanbieden van zoneoverschrijdende capaciteit op lange termijn en het toewijzen daarvan aan marktdeelnemers die een bod doen;
6. ‚UIOSI’ (‚use-it-or-sell-it’): beginsel op basis waarvan de onderliggende zoneoveschrijdende capaciteit van aangekochte en niet-genomineerde fysieke transmissierechten automatisch ter beschikking wordt gesteld voor day-ahead-capaciteitstoewijzing en de houder van deze fysieke transmissierechten een vergoeding van de TSB’s ontvangt;
7. ‚nominatie’: kennisgeving aan de respectievelijke TSB’s betreffende het gebruik van zoneoverschrijdende capaciteit op de lange termijn door een houder van fysieke transmissierechten en de desbetreffende tegenpartij, of een gemachtigde derde;
[...]”
13. Artikel 37 („Algemene voorwaarden voor deelname aan de capaciteitstoewijzing op de langere termijn”) van die verordening bepaalt:
„1. Marktdeelnemers mogen pas deelnemen aan veilingen of hun langetermijnrechten betreffende transmissie overdragen als zij bij het centrale toewijzingsplatform zijn geregistreerd en aan alle toelatingsvoorwaarden van de geharmoniseerde toewijzingsregels voldoen. De toelatingsvoorwaarden voldoen aan de beginselen van niet-discriminatie en transparantie.
2. Nadat een marktdeelnemer een registratieverzoek heeft ingediend, geeft het centrale toewijzingsplatform aan of hij aan alle toelatingsvoorwaarden voldoet en het recht heeft vanaf een gespecificeerde datum aan veilingen deel te nemen of zijn langetermijnrechten betreffende transmissie over te dragen.
3. Marktdeelnemers voldoen volledig aan de geharmoniseerde toewijzingsregels. Zij zorgen ervoor dat alle informatie die voor hun deelname van belang is actueel is en stellen het centrale toewijzingsplatform onmiddellijk in kennis van alle wijzigingen van deze informatie.
4. Het centrale toewijzingsplatform kan het recht van een marktdeelnemer om aan veilingen deel te nemen of zijn langetermijnrechten betreffende transmissie over te dragen opschorten of intrekken, indien hij niet aan zijn contractuele verplichtingen in het kader van de geharmoniseerde toewijzingsregels voldoet.
5. De intrekking of opschorting van het recht van de marktdeelnemer om op grond van de geharmoniseerde toewijzingsregels aan veilingen deel te nemen of zijn langetermijnrechten betreffende transmissie over te dragen, ontslaat een marktdeelnemer of het centrale toewijzingsplatform niet van de verplichtingen die voortvloeien uit langetermijnrechten betreffende transmissie die voorafgaand aan de opschorting of intrekking zijn toegewezen en betaald.”
14. Artikel 43 („Teruggave van langetermijnrechten betreffende transmissie”) van verordening 2016/1719 bepaalt:
„1. Houders van langetermijnrechten betreffende transmissie kunnen deze langetermijnrechten betreffende transmissie via het centrale toewijzingsplatform teruggeven aan de relevante TSB’s, waarna capaciteitstoewijzing op de langere termijn plaatsvindt.
2. Houders van langetermijnrechten betreffende transmissie die bereid zijn hun langetermijnrechten betreffende transmissie terug te geven, waarna capaciteitstoewijzing op de langere termijn plaatsvindt, geven hiervan, direct of indirect via een derde partij, overeenkomstig de geharmoniseerde toewijzingsregels kennis aan het centrale toewijzingsplatform.
3. Houders van langetermijnrechten betreffende transmissie die deze langetermijnrechten betreffende transmissie teruggeven, worden daarvoor via het centrale toewijzingsplatform door de relevante TSB’s, direct of indirect via een derde partij, vergoed. Deze vergoeding is gelijk aan de prijs die wordt bereikt op de veiling waarop de langetermijnrechten betreffende transmissie opnieuw worden toegewezen.”
B. Oostenrijks recht
1. ElWOG 2010
15. § 89 van het Bundesgesetz, mit dem die Organisation auf dem Gebiet der Elektrizitätswirtschaft neu geregelt wird (Elektrizitätswirtschafts- und -organisationsgesetz 2010)(7) van 23 december 2010 (Oostenrijkse elektriciteitswet 2010), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie(8) (hierna: “ElWOG 2010”), heeft als opschrift „Bevoegdheid van de instanties in andere aangelegenheden die door rechtstreeks toepasselijke federale wetgeving worden geregeld” en bepaalt:
„(1) Tenzij in concrete gevallen anders bepaald, is de regulerende instantie de instantie in de zin van de rechtstreeks toepasselijke federale bepalingen van deze wet.
(2) Administratieve sancties als bedoeld in § 99 tot en met § 102 worden opgelegd door de overeenkomstig § 26 van het Verwaltungsstrafgesetz [wet bestuursstrafrecht] bevoegde Bezirksverwaltungsbehörde (districtsbestuur). De regulerende instantie is partij in deze procedure. Zij heeft het recht om in deze procedure als subjectief recht de naleving van wettelijke bepalingen ter bescherming van de door haar na te streven algemene belangen te vorderen en een beroep in te dienen bij de bestuursrechter van het Land (deelstaat).
(3) De regulerende instantie kan degenen die verplichtingen uit hoofde van deze wet niet naleven, op hun verplichtingen wijzen en hen gelasten de rechtmatige situatie binnen een door haar vastgestelde redelijke termijn te herstellen als er redenen zijn om aan te nemen dat de betrokkene ook zonder een sanctie rechtmatig zal handelen. De regulerende instantie dient de betrokkene in dit verband te wijzen op de juridische gevolgen van een dergelijk verzoek.
(4) Indien de betrokkenen de rechtmatige situatie binnen de door de regulerende instantie vastgestelde termijn herstellen, wordt geen sanctie opgelegd.
[...]”
16. § 99 van deze wet, met als opschrift „Algemene bepalingen inzake sancties”, bepaalt in lid 4:
„Tenzij de feiten een strafbaar feit of een met een geldboete te bestraffen overtreding vormen die binnen de bevoegdheid van de gewone rechterlijke instanties vallen of krachtens andere bestuursrechtelijke strafbepalingen aan een strengere sanctie zijn onderworpen, begaat een bestuursrechtelijke overtreding en wordt een boete van maximaal 150 000 EUR opgelegd:
1. eenieder die zich schuldig maakt aan marktmanipulatie of pogingen daartoe in strijd met artikel 5 juncto artikel 2, punten 2 en 3, van verordening [nr. 1227/2011];
[...]”
17. § 103 van die wet, met als opschrift „Specifieke bepalingen betreffende bestuurlijke strafprocedures”, bepaalt in lid 1:
„De verjaringstermijn (§ 31, lid 2, van het Verwaltungsstrafgesetz) voor bestuursrechtelijke overtredingen als bedoeld in § 99 tot en met § 102 bedraagt een jaar.”
2. VStG
18. § 31 van het Verwaltungsstrafgesetz (wet inzake administratieve sancties) van 31 januari 1991(9), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie(10) (hierna: „VStG”), heeft als opschrift „Verjaring” en bepaalt in de leden 1 en 2:
„(1) De vervolging van een persoon is niet-ontvankelijk als er binnen een periode van een jaar geen vervolging tegen hem is ingesteld (§ 32, lid 2). Deze termijn gaat in op de datum waarop de strafbare activiteit is beëindigd of het strafbare gedrag is opgehouden; indien het resultaat van de overtreding zich pas later voordoet, gaat de termijn pas in op die datum.
(2) Bestuursrechtelijke overtredingen zijn niet langer strafbaar na verjaring. De verjaringstermijn bedraagt drie jaar en gaat in op het in lid 1 genoemde tijdstip. Bij de berekening van de verjaringstermijn wordt niet meegeteld:
1. de periode waarin op grond van een wettelijke bepaling geen vervolging kan worden ingesteld of de vervolging niet kan worden voortgezet;
2. de periode waarin tegen de overtreder een strafprocedure loopt bij het openbaar ministerie, de rechter of een andere administratieve autoriteit;
3. de periode waarin de procedure is opgeschort totdat definitief uitspraak is gedaan over een prealabele vraag;
4. de periode waarin een procedure loopt voor het Verwaltungsgerichtshof (hoogste bestuursrechter, Oostenrijk), het Verfassungsgerichtshof (grondwettelijk hof, Oostenrijk) of het Hof van Justitie van de Europese Unie.”
C. Toewijzingsregels aan de Zwitserse grenzen (Allocation Rules on Swiss Borders)
19. Joint Allocation Office SA (hierna: „JAO”) is een vennootschap die opereert als centraal toewijzingsplatform dat door alle TSB’s is opgericht voor capaciteitstoewijzing op de langere termijn, in de zin van artikel 2, punt 4, van verordening 2016/1719.
20. De Allocation Rules for Forward Capacity – Allocation on Swiss Borders (regels voor capaciteitstoewijzing op de langere termijn aan de Zwitserse grenzen), in de versie die van toepassing is op het hoofdgeding, zijn in oktober 2019 door het JAO vastgesteld (hierna: „Allocation Rules on Swiss Borders”), in overleg met de betrokken NRI’s en TSB’s.
21. Artikel 2 van deze regels, met als opschrift „Definities en interpretatie”, bepaalt in lid 1:
„De in deze toewijzingsregels gebruikte termen met hoofdletters hebben de betekenis die eraan wordt toegekend [...] in verordening [2016/1719].”
22. Artikel 45 van die regels, met als opschrift „Algemene beginselen”, bepaalt:
„1. Voor fysieke transmissierechten geldt het „Use-it-or-sell-it”-beginsel.
2. De houder van toegekende fysieke transmissierechten kan fysieke transmissierechten nomineren voor het fysieke gebruik ervan, overeenkomstig artikel 46.
3. Indien een ingeschreven deelnemer zijn fysieke transmissierechten niet nomineert, stelt het toewijzingsplatform de zoneoverschrijdende capaciteit voor niet-genomineerde fysieke transmissierechten beschikbaar voor de overeenkomstige dagtoewijzing. Houders van fysieke transmissierechten die hun fysieke transmissierechten niet nomineren voor het fysieke gebruik ervan of die, indien van toepassing, hun fysieke transmissierechten voor balanceringsdiensten niet hebben gereserveerd, hebben recht op een vergoeding overeenkomstig artikel 48.
[...]”
III. Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
23. Op 6 juli 2022 heeft E-Control krachtens § 99, lid 4, punt 1, ElWOG 2010, junctis de artikelen 2 en 5 van verordening nr. 1227/2011, het districtsbestuur – de autoriteit die bevoegd is om een administratieve sanctie op te leggen – verzocht om overeenkomstig § 89, lid 2, van deze wet een administratieve geldboete aan DM op te leggen.
24. Dit verzoek was gebaseerd op het feit dat het JAO op 15 oktober 2019 bij ACER en E-Control een melding van verdachte activiteiten had ingediend, waarin een mogelijke inbreuk in het kader van veilingen van de maandelijkse grensoverschrijdende transportcapaciteit aan de grens tussen Oostenrijk en Zwitserland werd gemeld. Het gedrag in kwestie werd vervolgens ook door ACER in een voorlopige eerste beoordeling als verdacht aangemerkt.
25. E‑Control heeft met name Alpiq en DM beschuldigd van manipulatief gedrag dat uit drie stappen bestaat. Ten eerste de aankoop van grote hoeveelheden jaarlijkse grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit. Ten tweede de teruggave van deze jaarlijkse capaciteit op de maandelijkse veilingen, waardoor het geveilde volume aanzienlijk toeneemt en bij de andere marktdeelnemers de indruk wordt gewekt dat Alpiq en DM daadwerkelijk voornemens waren te verkopen. Ten derde en ten slotte diende Alpiq grote aankoopbiedingen in voor de maandelijkse capaciteit, waardoor volgens E-Control een minimumprijs voor de eigen capaciteit van Alpiq wordt vastgesteld. Dit gedrag vond plaats tussen 2020 en 2022.
26. E-Control heeft aangevoerd dat, nadat het JAO de biedingen na de veiling in geanonimiseerde vorm op zijn website had gepubliceerd, is gebleken dat Alpiq onjuiste of misleidende signalen aan de markt had gegeven in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 met betrekking tot vraag en aanbod tijdens die veilingen. De gepubliceerde vraag en het bedrag van de aankoopbiedingen gaven de andere marktdeelnemers namelijk de indruk dat de vraag en het aanbod groter waren dan in werkelijkheid het geval was, met name wanneer Alpiq wegens de teruggave van tijdens jaarlijkse veilingen aangekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit het grootste deel van de op een maandelijkse veiling aangeboden capaciteit vertegenwoordigde en ook de grootste koper van die capaciteit was. Bovendien heeft Alpiq AG door de combinatie van teruggave van capaciteit en indiening van aankoopbiedingen ervoor gezorgd dat de teruggegeven capaciteit een minimumprijs heeft, en derhalve door andere marktdeelnemers enkel boven die prijs kan worden gekocht. De biedingen van Alpiq AG, die economisch niet noodzakelijk noch te rechtvaardigen waren omdat zij de betrokken capaciteitsrechten reeds eerder bezat, hadden dus tot gevolg dat de gepubliceerde totale vraag in elke maand kunstmatig werd opgedreven. Alpiq heeft immers tegelijkertijd zowel aan de aanbodzijde gehandeld, door middel van de teruggave van capaciteit, als aan de vraagzijde met haar aankoopbiedingen, zonder dat deze dubbele interventie voor de andere marktdeelnemers zichtbaar was, vanwege de anonimisering van de biedingen. Bovendien heeft zij in sommige gevallen aanzienlijk hogere biedingen uitgebracht dan de andere marktdeelnemers.
27. Het districtsbestuur, waarbij E-Control een verzoek had ingediend, heeft een administratieve strafprocedure gevoerd en deze bij beslissing van 14 december 2023 gestaakt op grond dat de voorzitter van de raad van bestuur van Alpiq deze functie pas vanaf maart 2021 had uitgeoefend en omdat mogelijke strafbare feiten reeds waren verjaard.
28. E-Control heeft tegen dit besluit beroep ingesteld bij het Verwaltungsgericht Wien, de verwijzende rechter. Naast de reeds in haar klacht uiteengezette omstandigheden heeft zij voor het eerst voor deze rechter in wezen aangevoerd dat het districtsbestuur niet bevoegd was om uitspraak te doen in het hoofdgeding. Volgens E-Control komt deze bevoegdheid krachtens de rechtstreekse toepasselijkheid van artikel 13 van verordening nr. 1227/2011, gelezen in samenhang met § 89, leden 1 en 2, ElWOG 2010, namelijk aan haar toe, aangezien het districtsbestuur geen onafhankelijke rechterlijke instantie in de zin van artikel 13, lid 1, onder c), van deze verordening is. De bevoegdheid die § 89, lid 2, ElWOG 2010 aan dat districtsbestuur toekent, voldoet evenmin aan de vereisten van artikel 13, lid 1, onder b), van die verordening, aangezien de NRI de sanctiebevoegdheden niet in samenwerking met andere instanties uitoefent, en zij slechts het recht heeft om een verzoek in te dienen. Aangezien § 89, lid 2, ElWOG 2010 niet voldoet aan de vereisten van artikel 13 van verordening nr. 1227/2011, mag deze nationale bepaling niet worden toegepast, zodat E-Control bevoegd is voor het opleggen van sancties op grond van § 89, lid 1, ElWOG 2010. Bovendien is de stad Wenen eigenaar van een groot energiebedrijf, zodat een gemeentelijke dienst die gebonden is aan instructies niet als een onpartijdige autoriteit kan worden beschouwd. Bovendien is de aan DM en Alpiq verweten inbreuk nog niet verjaard omdat, hoewel § 103, lid 1, ElWOG 2010 verwijst naar artikel 31, lid 2, VStG, deze verwijzing gebaseerd is op een oudere versie van deze wet. De Oostenrijkse wetgever wilde met die versie de verjaringstermijn voor vervolging verlengen van zes maanden tot een jaar.
29. De verwijzende rechter zet uiteen dat Alpiq en DM in de loop van de procedure het hun verweten gedrag als zodanig niet hebben betwist en in wezen hebben aangevoerd dat dit gedrag in overeenstemming was met de wettelijke vereisten inzake de veilingen van het centrale toewijzingsplatform. Zij hebben ook betoogd dat deze praktijk bij alle marktdeelnemers bekend was alsook marktconform en dat daarmee geen onjuiste of misleidende signalen aan de andere marktdeelnemers werden gegeven, hetgeen ook door twee deskundigenrapporten wordt bevestigd. Bovendien had Alpiq niet de mogelijkheid om de op de jaarlijkse veiling gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit te verkopen volgens de behoeften van elke maand. In de plaats daarvan kon deze capaciteit alleen in haar geheel ter veiling worden teruggegeven tegen de prijs die tijdens de veiling werd bepaald, zodat Alpiq evenmin in staat was zelf de prijs vast te stellen. De verweten gedraging voldoet dus niet aan de objectieve elementen van een strafbaar feit, omdat de onderneming een serieus belang had bij zowel de verkoop als de aankoop van de betrokken transportcapaciteit. Bovendien was het gedrag van Alpiq economisch redelijk, begrijpelijk en noodzakelijk, omdat de Zwitserse elektriciteitsmarkt een illiquide markt is en Alpiq zich daarom op de buitenlandse markten had moeten indekken, waarvoor zij grensoverschrijdende transmissiecapaciteit nodig had. Hierbij moet worden bedacht dat de langetermijnvoorspellingen een hoge mate van onzekerheid vertonen. Als gevolg van de teruggave van transmissierechten zou er ook meer capaciteit op de markt ter beschikking zijn gekomen en aldus de liquiditeit zijn verhoogd, wat de mededinging ten goede komt. Bovendien stellen Alpiq en DM dat de vervolging reeds is verjaard.
30. Zij hebben daaraan toegevoegd dat artikel 13 van verordening nr. 1227/2011 niet rechtstreeks van toepassing is op het hoofdgeding, aangezien deze bepaling noch zelf de bevoegdheidsregels noch de wijze van samenwerking tussen de NRI en de met het opleggen van sancties belaste instantie vastlegt, waardoor de lidstaten een beoordelingsmarge wordt gelaten. Op grond van het beginsel van institutionele autonomie van de lidstaten kan deze bepaling geen voorrang hebben boven § 89, lid 2, ElWOG 2010. De bevoegdheidsregels inzake de aan E-Control toegekende bevoegdheden zijn ook in overeenstemming met de beginselen van doeltreffendheid en gelijkwaardigheid, omdat E-Control beschikt over effectieve rechtsbescherming voor een administratieve rechter en artikel 13 van verordening nr. 1227/2011 zodanig is omgezet dat de administratieve sanctieprocedure van toepassing is.
31. In die omstandigheden heeft het Verwaltungsgericht Wien de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1) Valt de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat en andersom door een Zwitserse vennootschap binnen het toepassingsgebied van verordening [nr. 1227/2011]?
2) Is artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 in overeenstemming met artikel 49, lid 1, van het [Handvest]?
3) Is de bevoegdheid van het districtsbestuur tot het opleggen van bestuurlijke boetes op grond van § 89, lid 2, [ElWOG 2010] verenigbaar met de Unierechtelijke criteria voor onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden in de zin van artikel 13, lid 1, van verordening nr. 1227/2011 en met de Unierechtelijke criteria voor doeltreffende en afschrikwekkende sancties in de zin van artikel 18 van verordening nr. 1227/2011?
Indien de eerste tot en met de derde vraag bevestigend worden beantwoord:
4) Kan een (rechts)persoon onjuiste of misleidende signalen in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 geven als hij zich houdt aan de in verordening [2016/1719] en de [Allocation Rules on Swiss Borders] vastgestelde procedureregels voor het gedrag bij veilingen van grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op het overeenkomstig laatstgenoemde verordening ingestelde [centrale toewijzingsplatform van het JAO])?
5) Indien de vierde vraag bevestigend wordt beantwoord: Vormt de teruggave van op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling en de daaropvolgende indiening van aankoopbiedingen voor dezelfde maandelijkse veiling (‚Return and Bid Strategy’) op het centrale toewijzingsplatform van het JAO marktmanipulatie in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011?
Indien de eerste en de derde vraag bevestigend worden beantwoord:
6) Leidt de teruggave van op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling en de daaropvolgende indiening van aankoopbiedingen voor dezelfde maandelijkse veiling (‚Return and Bid Strategy’) op het centrale toewijzingsplatform van het JAO tot schending van het ‚use-it-or-sell-it’-beginsel in de zin van artikel 2, tweede alinea, punt 6, van verordening [2016/1719] juncto artikel 45, lid 1, van de Allocation Rules on Swiss Borders?
7) Kan de prijs ondanks rechtmatig gedrag bij een veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO zodanig worden beïnvloed dat een kunstmatig prijsniveau wordt bereikt en er dus sprake is van marktmanipulatie in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), ii), van verordening nr. 1227/2011?
8) Indien de zesde vraag bevestigend wordt beantwoord: Vormt de teruggave van op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling en de daaropvolgende indiening van aankoopbiedingen voor dezelfde maandelijkse veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO marktmanipulatie in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), ii), van verordening nr. 1227/2011?”
32. E-Control, DM en Alpiq, de Oostenrijkse en de Italiaanse regering, het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend bij het Hof. Deze partijen hebben tevens mondelinge opmerkingen gemaakt tijdens de pleitzitting van 8 juli 2026.
IV. Analyse
33. Om te beginnen merk ik op dat de verwijzende rechter het Hof enkel heeft verzocht een aantal van zijn vragen te beantwoorden indien andere vragen bevestigend worden beantwoord. Teneinde het Hof alle duidelijkheid te verschaffen en omwille van de volledigheid zal ik niettemin alle door deze rechter gestelde vragen behandelen.
34. Bovendien heeft de Oostenrijkse regering in haar schriftelijke en mondelinge opmerkingen aangegeven dat de administratieve gerechten volgens de toepasselijke nationale regeling volledig bevoegd zijn om uitspraak te doen in de bij hen aanhangige zaak, dat wil zeggen dat zij zelf het onderzoek verrichten, ongeacht de gegevens die hun door partijen zijn meegedeeld. Gelet op deze omstandigheden, en onder voorbehoud van de analyse die de verwijzende rechter zal maken naar aanleiding van de antwoorden van het Hof op de eerste tot en met de derde vraag, lijkt een antwoord op de vierde tot en met de achtste vraag, die betrekking hebben op het begrip „marktmanipulatie” in de zin van artikel 2, punt 2, van verordening nr. 1227/2011, nuttig voor die rechter om hem in staat te stellen uitspraak te doen in de hoofdzaak.
A. Eerste prejudiciële vraag
35. Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of verordening nr. 1227/2011 aldus moet worden uitgelegd dat zij van toepassing is op de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit door een Zwitserse onderneming tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat, in beide richtingen.
36. Deze rechter vraagt zich dus af wat het territoriale toepassingsgebied van deze verordening is wanneer transmissiecapaciteit wordt verhandeld tussen een lidstaat en een derde land, waarbij hij benadrukt dat deze verordening met name verwijst naar „levering [...] in de Unie” en naar de „markt in de Unie”, met name in artikel 2, punten 4 en 6, ervan, waarin respectievelijk de begrippen „voor de groothandel bestemde energieproducten” en „groothandelsmarkt voor energie” worden gedefinieerd.
37. Dienaangaande wijs ik erop dat in artikel 1, lid 2, van die verordening wordt vermeld dat de verordening van toepassing is op de „handel in de voor de groothandel bestemde energieproducten”.(11) Artikel 2, punt 4, van verordening nr. 1227/2011 definieert „voor de groothandel bestemde energieproducten” als contracten en derivaten die worden vermeld onder a) tot en met d) van dit punt. Daartoe behoren in punt 4, onder c), „contracten met betrekking tot het transport van elektriciteit of aardgas in de Unie”.(12) Deze contracten onderscheiden zich met name van contracten voor de levering van elektriciteit, waarvoor in hetzelfde punt 4, onder a), wordt vermeld dat de levering plaatsvindt „in de Unie”.
38. Uit de bewoordingen van artikel 2, punt 4, onder c), van deze verordening blijkt dus dat voor contracten met betrekking tot het transport van elektriciteit niet is vereist dat de elektriciteit uitsluitend binnen de lidstaten wordt doorgevoerd. Bijgevolg is die verordening van toepassing zodra de elektriciteit het grondgebied van de Unie binnenkomt, en dit ook op contracten waarbij elektriciteit vanuit of naar een derde land wordt getransporteerd. In casu hebben de in het hoofdgeding aan de orde zijnde contracten betrekking op grensoverschrijdende stromen tussen de Republiek Oostenrijk, een lidstaat, en de Zwitserse Bondsstaat, een derde land. Aangezien elektriciteit in dat kader noodzakelijkerwijs op het grondgebied van de Unie wordt getransporteerd, vallen deze contracten dus binnen het toepassingsgebied van dezelfde verordening als „transport in de Unie”.
39. Voorts vermeldt de verwijzende rechter in zijn vraag dat de handel in grensoverschrijdende transportcapaciteit plaatsvindt door een „Zwitserse onderneming”. In dit verband definieert artikel 2, punt 7, van verordening nr. 1227/2011 een „marktdeelnemer” als „elke persoon, met inbegrip van transmissiesysteembeheerders, die transacties aangaat, onder meer door handelsorders te plaatsen, op één of meer groothandelsmarkten voor energie”. Punt 8 van dit artikel 2 preciseert dat onder „persoon” wordt verstaan „elke natuurlijke persoon of rechtspersoon”. Deze verordening vereist dus niet dat de zetel, het domicilie, een vestiging of de verblijfplaats van de persoon die onderhandelt over contracten met betrekking tot voor de groothandel bestemde energieproducten in de zin van artikel 2, punt 4, onder c), van die verordening, in de Unie is gevestigd. Evenzo heeft de definitie van „voor de groothandel bestemde energieproducten” in artikel 2, punt 4, van dezelfde verordening betrekking op de genoemde contracten en derivaten „ongeacht de plaats en wijze van verhandeling”. Bovendien vereist artikel 2, punt 6, van verordening nr. 1227/2011, dat een „groothandelsmarkt voor energie” definieert als „elke markt in de Unie waarop voor de groothandel bestemde energieproducten worden verhandeld”, niet dat de handel plaatsvindt door een in de Unie gevestigde marktdeelnemer. Bijgevolg sluit de omstandigheid dat grensoverschrijdende transmissiecapaciteit wordt verhandeld door een in een derde land gevestigde onderneming, de toepassing van deze verordening niet uit.
40. Geen enkele andere bepaling van die verordening bevat beperkingen ten aanzien van het territoriale of personele toepassingsgebied ervan.
41. De uitlegging volgens welke verordening nr. 1227/2011 van toepassing is op contracten als die in het hoofdgeding, vindt steun in de doelstellingen van de verordening. Volgens artikel 1, lid 1, ervan worden immers met name voorschriften vastgesteld die misbruik met gevolgen voor de groothandelsmarkten voor energie verbieden. Bovendien blijkt uit overweging 1 van die verordening dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat de consument en andere marktdeelnemers vertrouwen hebben in de integriteit van de elektriciteits- en gasmarkten en dat marktmisbruik geen winst oplevert. Voorts staat in overweging 13 van voormelde verordening te lezen dat manipulatie en de gevolgen ervan zich kunnen voordoen over de grenzen heen, met name tussen de markten voor elektriciteit. Uit deze doelstellingen volgt dat de voorkeur moet worden gegeven aan een ruime uitlegging van het territoriale toepassingsgebied van die verordening, teneinde de nuttige werking ervan te waarborgen.
42. Ik voeg hieraan toe dat, aangezien de Europese elektriciteitsmarkten steeds meer onderling verbonden zijn buiten het grondgebied van de Unie(13), verordening nr. 1227/2011, welke beoogt de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie te waarborgen, gedeeltelijk zou worden uitgehold indien zij niet van toepassing zou zijn op de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit wanneer elektriciteit die in een lidstaat wordt doorgevoerd, afkomstig is uit of bestemd is voor een derde land.
43. Ter informatie merk ik op dat artikel 16, lid 1, tweede alinea, van dezelfde verordening bepaalt dat ACER „waar passend niet-bindende richtsnoeren [publiceert] over de toepassing van de definities van artikel 2”. In dat kader heeft dit agentschap richtsnoeren vastgesteld voor de toepassing van verordening nr. 1227/2011, waarvan punt 2.3.3(14) van de zesde editie van 22 juli 2021(15) aangeeft dat het begrip „transport van elektriciteit binnen de Unie” aldus door de NRI’s moet worden uitgelegd dat het met name ziet op elk transport van elektriciteit vanuit een veilinggebied of een punt dat geografisch buiten de Unie is gelegen naar een veilinggebied of een leveringspunt dat geheel of gedeeltelijk binnen de Unie is gelegen, alsook op elk transport van elektriciteit in de omgekeerde richting.(16) In punt 2.3(17) van deze richtsnoeren wordt ook vermeld dat niet in de Unie gevestigde personen onder deze verordening vallen wanneer zij transacties aangaan met betrekking tot voor de groothandel bestemde energieproducten. Hoewel die richtsnoeren niet juridisch bindend zijn, maken zij het mogelijk kennis te nemen van de uitlegging die de marktdeelnemers aan die verordening hebben gegeven, aangezien ACER volgens artikel 16, lid 1, eerste alinea, ervan ervoor tracht te zorgen dat de NRI’s hun taken in het kader van de verordening op gecoördineerde en consistente wijze vervullen.
44. Gelet op het voorgaande geef ik in overweging op de eerste vraag te antwoorden dat verordening nr. 1227/2011 aldus moet worden uitgelegd dat zij van toepassing is op de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit door een Zwitserse onderneming tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat, in beide richtingen.
B. Tweede prejudiciële vraag
45. Met zijn tweede vraag verzoekt de verwijzende rechter het Hof om de geldigheid van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 te toetsen in het licht van artikel 49, lid 1, van het Handvest.
1. Ontvankelijkheid
46. De Oostenrijkse regering betoogt dat de tweede vraag niet-ontvankelijk is omdat zij niet voldoet aan de vereisten van artikel 94 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, aangezien de verwijzende rechter zijn twijfels over de nauwkeurigheid van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 onvoldoende heeft uiteengezet. In de verwijzingsbeslissing wordt immers geen melding gemaakt van de verschillende uitleggingen die aan het begrip „marktmanipulatie” kunnen worden gegeven. De enkele omstandigheid dat een begrip niet wordt gedefinieerd – hetgeen in het Unierecht regelmatig voorkomt – en dat het moet worden uitgelegd, volstaat op zich niet om aan te tonen dat de betrokken norm onnauwkeurig is en dus evenmin dat er sprake is van schending van artikel 49, lid 1, van het Handvest.
47. Er zij aan herinnerd dat uit de geest van samenwerking waarin prejudiciële verzoeken moeten worden gedaan, voortvloeit dat de nationale rechter in zijn verwijzingsbeslissing de precieze redenen uiteenzet waarom hij een antwoord met betrekking tot de uitlegging of de geldigheid van sommige bepalingen van het Unierecht noodzakelijk acht voor de beslechting van het geschil. Het is dan ook van belang dat de nationale rechter met name nauwkeurig aangeeft waarom hij bedenkingen heeft over de geldigheid van sommige bepalingen van het recht van de Unie onder opgave van de redenen van ongeldigheid die zijns inziens derhalve in aanmerking moeten worden genomen. Zoals de Oostenrijkse regering opmerkt, komt een dergelijk vereiste eveneens naar voren uit artikel 94, onder c), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof.(18)
48. In casu biedt de motivering van de tweede prejudiciële vraag, hoewel beknopt, voldoende inzicht in de redenen waarom de verwijzende rechter het Hof vragen stelt over de geldigheid van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011. Deze rechter benadrukt namelijk dat hij tracht vast te stellen of deze bepaling het in artikel 49, lid 1, eerste volzin, van het Handvest neergelegde legaliteitsbeginsel inzake straffen eerbiedigt, aangezien in het kader van het begrip „marktmanipulatie” in de zin van artikel 2, punt 2, van deze verordening het begrip „onjuiste of misleidende signalen” met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten niet duidelijk is gedefinieerd. Onder verwijzing naar het arrest van 18 juli 2013, Schindler Holding e.a./Commissie(19), haalt deze rechter met name de rechtspraak van het Hof aan over het in dat artikel 49, lid 1, neergelegde beginsel dat het toepasselijke recht nauwkeurig moet zijn.
49. Het betoog van de Oostenrijkse regering dat het ontbreken van een definitie van het begrip „onjuiste of misleidende signalen” en de noodzaak om rechtshandelingen uit te leggen niet volstaan om vast te stellen dat er sprake is van schending van artikel 49, lid 1, van het Handvest, betreft overigens de grond van de prejudiciële vraag en niet de ontvankelijkheid ervan, zodat een en ander moet worden onderzocht in het kader van het onderzoek ten gronde van die vraag.
50. In die omstandigheden beschikt het Hof over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord op de gestelde vraag te geven. Ik ben derhalve van mening dat de tweede prejudiciële vraag ontvankelijk is.
2. Ten gronde
51. Artikel 49 van het Handvest, met als opschrift „Legaliteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen”, bepaalt in lid 1, eerste volzin, dat „[n]iemand mag worden veroordeeld wegens een handelen of nalaten dat geen strafbaar feit naar nationaal of internationaal recht uitmaakte ten tijde dat het handelen of nalaten geschiedde”. Uit de toelichtingen bij artikel 49 van het Handvest van de grondrechten(20) blijkt dat deze bepaling van toepassing is op het gebied van het strafrecht(21). Overigens staat vast dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling het Unierecht ten uitvoer brengt in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest.
52. Uit vaste rechtspraak van het Hof volgt dat drie criteria relevant zijn om te bepalen of een sanctie van strafrechtelijke aard is, met name met het oog op de toepassing van artikel 49 van het Handvest. Het eerste criterium is de juridische kwalificatie van de inbreuk in het nationale recht, het tweede de aard van de inbreuk en het derde de zwaarte van de sanctie die aan de betrokkene kan worden opgelegd.(22)
53. In casu bepaalt § 99, lid 4, punt 1, ElWOG 2010 dat „[t]enzij de feiten een strafbaar feit of een met een geldboete te bestraffen overtreding vormen die binnen de bevoegdheid van de gewone rechterlijke instanties vallen of krachtens andere bestuursrechtelijke strafbepalingen aan een strengere sanctie zijn onderworpen, begaat een bestuursrechtelijke overtreding en wordt een boete van maximaal 150 000 EUR opgelegd: [...] eenieder die zich schuldig maakt aan marktmanipulatie of pogingen daartoe in strijd met artikel 5 juncto artikel 2, punten 2 en 3, van verordening [nr. 1227/2011]”.
54. Het staat aan de verwijzende rechter om te beoordelen of de sanctie waarin deze bepaling van het ElWOG 2010 voorziet, van strafrechtelijke aard is in de zin van artikel 49, lid 1, van het Handvest. In dit verband stel ik vast dat deze rechter in zijn verwijzingsbeslissing de in die bepaling bedoelde bestuursrechtelijke overtreding kwalificeert als een feit dat voorwerp is van „strafprocedures”, zonder vraagtekens te zetten bij deze kwalificatie, die noch door de partijen noch door de belanghebbenden die opmerkingen hebben ingediend, wordt betwist. Onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties met betrekking tot de vervulling van de drie in punt 52 van deze conclusie genoemde criteria zal ik er derhalve ten behoeve van de onderhavige zaak van uitgaan dat dezelfde bepaling strafrechtelijk van aard is in de zin van artikel 49 van het Handvest.
55. Voorts volgt uit de rechtspraak van het Hof dat verordening nr. 1227/2011 weliswaar niet zelf voorziet in een sanctie voor schending van artikel 5 ervan, maar dat artikel 18 van deze richtlijn bepaalt dat de lidstaten doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties moeten vaststellen, namelijk sancties die van strafrechtelijke aard kunnen zijn. In zoverre kan een eventuele onduidelijkheid of onnauwkeurigheid van de begrippen die bepalen aan welke gedragingen de betrokken justitiabelen zich op straffe van dergelijke sancties moeten houden, afbreuk doen aan het legaliteitsbeginsel inzake straffen.(23)
56. Volgens vaste rechtspraak van het Hof vereist het rechtszekerheidsbeginsel dienaangaande dat rechtsregels duidelijk en nauwkeurig zijn en dat hun toepassing voorzienbaar is voor de justitiabelen, in het bijzonder wanneer die regels nadelige gevolgen kunnen hebben. Dit beginsel vereist met name dat een regeling de belanghebbenden in staat stelt de omvang van de verplichtingen die zij hun oplegt, nauwkeurig te kennen, en dat deze laatsten ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen en dienovereenkomstig hun voorzieningen kunnen treffen. Deze vereisten kunnen evenwel niet aldus worden opgevat dat zij zich ertegen verzetten dat de Uniewetgever een abstract juridisch begrip gebruikt bij de vaststelling van een norm, of verlangen dat een dergelijke abstracte norm de verschillende concrete gevallen noemt waarop die norm kan worden toegepast, aangezien het niet mogelijk is al die gevallen vooraf te bepalen. Voorts is het niet noodzakelijk dat een wetgevingshandeling zelf verduidelijkingen van technische aard verschaft en mag de Uniewetgever gebruikmaken van een algemeen rechtskader dat in voorkomend geval later moet worden gespecificeerd. Bijgevolg is het feit dat een wetgevingshandeling een beoordelingsbevoegdheid toekent aan de autoriteiten die zijn belast met de uitvoering ervan op zich niet in strijd met het vereiste van voorzienbaarheid, mits de strekking en de wijze van uitoefening van die bevoegdheid, gelet op het betrokken rechtmatige doel, voldoende duidelijk zijn omschreven om voldoende bescherming te bieden tegen willekeur.(24)
57. Aan de voorwaarde dat de wet een duidelijke omschrijving geeft van de strafbare feiten en de daarop gestelde straffen is – nog steeds volgens de rechtspraak van het Hof – voldaan wanneer de justitiabele uit de bewoordingen van de relevante bepaling, zo nodig met behulp van de door de rechterlijke instanties daaraan gegeven uitlegging, kan opmaken voor welk handelen of nalaten hij strafrechtelijk verantwoordelijk kan worden gesteld. Volgens de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens betreffende artikel 7 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950, waarin rechten zijn vastgelegd die overeenkomen met de door artikel 49 van het Handvest gewaarborgde rechten, kunnen wetgevingshandelingen vanwege de noodzakelijke algemeenheid ervan niet met absolute nauwkeurigheid worden geredigeerd. Dat betekent onder meer dat het gebruik van de wetgevingstechniek om algemene categorieën in plaats van uitputtende opsommingen te benutten er weliswaar vaak toe leidt dat er grijze gebieden zijn aan de grenzen van de definitie, maar dat deze twijfels bij grensgevallen op zichzelf onvoldoende zijn om een bepaling onverenigbaar te maken met artikel 7 van dat verdrag, zolang die bepaling in de overgrote meerderheid van de gevallen voldoende duidelijk is.(25)
58. Bovendien staat de omstandigheid dat een regeling verwijst naar ruime begrippen die geleidelijk moeten worden verduidelijkt, er in beginsel niet aan in de weg dat die regeling wordt geacht duidelijke en nauwkeurige regels vast te stellen aan de hand waarvan justitiabelen in geval van schending van die regeling kunnen voorspellen welke sancties van strafrechtelijke aard kunnen worden opgelegd. In dat verband is het van belang of eventuele dubbelzinnigheid of vaagheid in die begrippen kan worden weggenomen middels de gebruikelijke methoden van uitlegging van het recht.(26)
59. In casu is het juist dat artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 het begrip „onjuiste of misleidende signalen” niet definieert. De context van deze bepaling geeft echter belangrijke verduidelijkingen met betrekking tot de gedragingen die kunnen leiden tot het opleggen van sancties aan marktdeelnemers, in de zin van die verordening.
60. Ten eerste is volgens vaste rechtspraak van het Hof de considerans van een handeling van de Unie weliswaar niet juridisch verbindend en kan deze niet worden aangevoerd om af te wijken van de bepalingen zelf van de betreffende handeling of om die bepalingen uit te leggen in een zin die in strijd is met hun bewoordingen, maar kan hij de inhoud van de bepalingen van de handeling in kwestie preciseren, aangezien de in de considerans vervatte overwegingen een belangrijk interpretatief element zijn, dat licht kan werpen op de wil van degene door wie die handeling is vastgesteld.(27) Voorts volgt uit de rechtspraak van het Hof dat de overwegingen van een handeling juist tot doel hebben de redenen uiteen te zetten waarom een maatregel wordt vastgesteld.(28)
61. De overwegingen 13 en 14 van verordening nr. 1227/2011 bevatten in dit verband verschillende elementen die een nuttige verduidelijking van de begrippen „marktmanipulatie” en „onjuiste of misleidende signalen” mogelijk maken. Zo wordt in overweging 13 aangegeven dat manipulatie op de groothandelsmarkten voor energie handelingen door personen omvat waardoor de prijzen op een kunstmatig niveau worden gehouden dat niet wordt gerechtvaardigd door de marktwerking van vraag en aanbod, zoals reële beschikbaarheid van productie-, opslag- of transportcapaciteit. Voorts worden daarin verschillende vormen opgesomd die marktmanipulatie kan aannemen, zoals het „het plaatsen en intrekken van valse orders” of „het met opzet de indruk wekken dat de beschikbare productiecapaciteit voor elektriciteit, de beschikbaarheid van aardgas of de beschikbare transmissiecapaciteit afwijkt van de feitelijk technisch beschikbare capaciteit, indien dergelijke informatie van invloed is of waarschijnlijk van invloed is op de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten”. In overweging 14 worden voorbeelden gegeven van marktmanipulatie, zoals het aanbieden, aankopen of verkopen van voor de groothandel bestemde energieproducten met als doel, oogmerk of gevolg dat marktdeelnemers die op basis van referentieprijzen opereren worden misleid. Deze overweging vermeldt tevens dat gebruikelijke marktpraktijken, zoals de praktijken op het gebied van financiële diensten, die zijn gedefinieerd in artikel 1, lid 5, van richtlijn 2003/6, een legitieme manier zijn voor marktdeelnemers om een gunstige prijs te bewerkstelligen voor een voor de groothandel bestemd energieproduct.
62. Ten tweede stelt verordening nr. 1227/2011 volgens artikel 1, lid 1, ervan voorschriften vast die misbruik met gevolgen voor de groothandelsmarkten voor energie verbieden en die met name coherent zijn met de voorschriften die van toepassing zijn op de financiële markten. In dezelfde zin preciseert overweging 27 van deze verordening dat ACER erop toeziet dat de verordening wordt toegepast op een gecoördineerde wijze in de hele Unie en op een manier die coherent is met de tenuitvoerlegging van richtlijn 2003/6 betreffende handel met voorwetenschap en marktmanipulatie. In dit verband blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat, gelet op de eisen inzake eenheid en samenhang van de rechtsorde van de Unie, de begrippen die worden gebruikt in handelingen ter zake van eenzelfde materie dezelfde betekenis moeten hebben, tenzij de Uniewetgever in een specifieke wetgevende context een andere wil kenbaar heeft gemaakt.(29)
63. Richtlijn 2003/6 bevat in artikel 1, punt 2, een definitie van het begrip „marktmanipulatie” die verwijst naar „onjuiste of misleidende signalen”. Verordening (EU) nr. 596/2014(30), die deze richtlijn heeft vervangen, neemt deze verwijzing over in artikel 12, lid 1, onder a), i) en onder c), en artikel 12, lid 2, onder c), iii). Deze verordening bevat bovendien een bijlage I, waarvan punt A overeenkomstig artikel 12, lid 3, van die verordening met name een niet-uitputtende lijst bevat van indicatoren met betrekking tot het geven van onjuiste of misleidende signalen. Uit de in het vorige punt van deze conclusie aangehaalde rechtspraak van het Hof volgt dat deze indicatoren ook in aanmerking kunnen worden genomen bij de uitlegging van artikel 2, punt 2, van verordening nr. 1227/2011.
64. Ten derde heeft het in artikel 5 van deze verordening neergelegde verbod op marktmanipulatie betrekking op bijzonder complexe groothandelsmarkten voor energie, waarop een beperkte kring van gespecialiseerde ondernemingen actief is die in het kader van hun beroepsactiviteit handelen, met name ondernemingen die elektriciteit kopen of verkopen. Dienaangaande heeft het Hof benadrukt dat de vereiste mate van voorzienbaarheid grotendeels afhankelijk is van de inhoud van de betrokken bepaling, van de door die bepaling bestreken materie en van het aantal en de hoedanigheid van haar adressaten. De voorzienbaarheid van de wet betekent niet dat de betrokkene niet genoopt mag zijn deskundig advies in te winnen om in een mate die in de gegeven omstandigheden redelijk is, de mogelijke gevolgen van een bepaalde handeling te kunnen beoordelen. Dit is vooral het geval voor beroepsbeoefenaren, die gewoon zijn bij de uitoefening van hun beroep grote voorzichtigheid aan de dag te leggen. Van hen mag dus worden verwacht dat zij grote zorg besteden aan de beoordeling van het aan die activiteit verbonden risico.(31)
65. Ten vierde bevat hoofdstuk 6 van de richtsnoeren van ACER gedetailleerde aanwijzingen om het begrip „marktmanipulatie” te verduidelijken, met concrete voorbeelden. Ook hier geldt dat deze richtsnoeren weliswaar niet bindend zijn, maar niettemin de marktdeelnemers duidelijkheid kunnen verschaffen over de uitlegging van het begrip „onjuiste of misleidende signalen” waaraan de NRI’s invulling moeten geven.
66. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat bij het onderzoek van de tweede vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 kunnen aantasten in het licht van het in artikel 49, lid 1, eerste volzin, van het Handvest neergelegde legaliteitsbeginsel inzake straffen.
C. Derde prejudiciële vraag
67. Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 13, lid 1, en artikel 18 van verordening nr. 1227/2011 aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan de bevoegdheid om sancties op te leggen in geval van schending van artikel 5 van deze verordening niet toekomt aan de NRI in de zin van artikel 2, punt 10, ervan, maar aan een gemeentelijk bestuursorgaan dat gebonden is aan instructies.
68. Deze vraag wordt volgens deze rechter gesteld naar aanleiding van opmerkingen die E-Control in de loop van het hoofdgeding heeft gemaakt. E-Control heeft met name aangevoerd dat het districtsbestuur op grond van de nationale bepalingen gebonden is aan de instructies van de burgemeester van de stad Wenen, welke stad zelf een groot elektriciteitsbedrijf bezit, zodat de onpartijdigheid van dit bestuur in twijfel kan worden getrokken. Volgens deze rechter moet hoe dan ook worden nagegaan of het, om aan de vereisten van verordening nr. 1227/2011 te voldoen, volstaat dat aan de NRI de aan de partijen bij de procedure toegekende rechten worden verleend, zodat zij in het kader van de administratieve sanctieprocedure beroep kan instellen, ook al is de bevoegdheid om de sanctie op te leggen noch aan een „rechterlijke autoriteit”, noch aan een nationale rechterlijke instantie in de zin van artikel 13, lid 1, onder c), van deze verordening toegekend. Zijn vragen hebben betrekking op de kwestie of deze bepaling een bevoegdheidsregel bevat voor de vervolging van administratieve overtredingen van strafrechtelijke aard, temeer daar die bepaling enkel ziet op de „onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden” en niet, in tegenstelling tot met name artikel 18 van die verordening, op de sancties die van toepassing zijn op inbreuken op deze verordening. Voor het geval dat artikel 13 een dergelijke bevoegdheidsregel zou vaststellen, moet worden verduidelijkt of het mechanisme van samenwerking tussen de NRI en de bestuurlijke strafrechtelijke autoriteit, zoals met name omschreven in § 89, lid 2, ElWOG 2010, in overeenstemming is met de vereisten van dat artikel 13.
69. Voor de beantwoording van deze vraag lijkt het mij nuttig om vooraf het algemene Unierechtelijke kader voor NRI’s uiteen te zetten.
70. Volgens artikel 2, punt 10, van verordening nr. 1227/2011 wordt de NRI voor de interne markt voor elektriciteit aangewezen overeenkomstig artikel 35, lid 1, van richtlijn 2009/72. Ten tijde van de feiten van het hoofdgeding was de geldende richtlijn, die eerstgenoemde richtlijn heeft vervangen, richtlijn (EU) 2019/944(32). Artikel 57, lid 1, van deze richtlijn bepaalt dat „[i]edere lidstaat [...] één enkele regulerende instantie op nationaal niveau [aanwijst]”. Lid 2 van dit artikel voorziet in afwijkingen op grond waarvan in de lidstaten op regionaal niveau andere regulerende instanties kunnen worden aangewezen. Dit is ook het geval voor lid 3 ervan, dat bepaalt dat een lidstaat regulerende instanties voor kleine netten kan aanwijzen in een geografisch afgescheiden landgedeelte dat in het jaar 2008 een verbruik had van minder dan 3 % van het totale verbruik van de lidstaat waarvan het deel uitmaakt. Het staat buiten kijf dat deze afwijkingen in het hoofdgeding niet van toepassing zijn.
71. Artikel 57, lid 4, van richtlijn 2019/944 verplicht de lidstaten om de onafhankelijkheid van de NRI te waarborgen en ervoor te zorgen dat zij haar bevoegdheid op onpartijdige en transparante wijze uitoefent. Om een dergelijke onafhankelijkheid te waarborgen, bepaalt dit lid in punt a) ervan dat deze instantie juridisch gescheiden en functioneel onafhankelijk moet zijn van andere publieke of particuliere entiteiten. Punt b), i) en ii), van dat artikel stelt eisen met betrekking tot de onafhankelijkheid van het personeel en de personen die belast zijn met het beheer van die autoriteit, die onafhankelijk moeten zijn van marktbelangen en bij het verrichten van de reguleringstaken geen rechtstreekse instructies mogen verlangen of ontvangen van regeringen of andere publieke of particuliere entiteiten. Voorts bepaalt artikel 57 van deze richtlijn in lid 5, eerste alinea, onder a), dat de lidstaten er, om de onafhankelijkheid van de regulerende instantie te beschermen, met name over waken deze instantie zelfstandig besluiten kan nemen, onafhankelijk van enig politiek orgaan.
72. Wat het begrip „onafhankelijkheid” betreft, merk ik op dat dit begrip niet wordt gedefinieerd in richtlijn 2019/944. Uit de rechtspraak van het Hof met betrekking tot de uitlegging van richtlijn 2009/72, waarvan artikel 35, leden 4 en 5, in wezen identiek is aan artikel 57, leden 4 en 5, van richtlijn 2019/944, volgt echter dat dit begrip in zijn gebruikelijke betekenis, met betrekking tot publieke instanties, verwijst naar een status die waarborgt dat de betrokken instantie volledig vrij, zonder enige instructie of externe invloed, kan handelen ten opzichte van de instanties ten aanzien waarvan haar onafhankelijkheid moet worden gewaarborgd. Deze onafhankelijke besluitvorming impliceert dat de nationale regulerende autoriteiten in het kader van hun taken en bevoegdheden hun besluiten zelfstandig en louter op grond van het algemeen belang nemen om de naleving van de door die richtlijn nagestreefde doelen te eerbiedigen, zonder daarbij onderworpen te zijn aan externe instructies van andere publieke of particuliere instanties. In dit verband heeft het Hof opgemerkt dat de volledige onafhankelijkheid van de NRI’s ten opzichte van economische en publieke entiteiten – ongeacht of het bestuursrechtelijke dan wel politieke organen zijn, en in dat laatste geval, organen van de uitvoerende dan wel van de wetgevende macht – noodzakelijk is om te waarborgen dat de door die instanties genomen besluiten onpartijdig en niet-discriminerend zijn, doordat een mogelijke voorkeursbehandeling van ondernemingen of economische belangen verbonden aan de regering, de meerderheid of in ieder geval aan de politieke macht wordt uitgesloten, en om het die instanties mogelijk te maken om in hun optreden een langetermijnvisie te volgen die noodzakelijk is om de doelstellingen van richtlijn 2009/72 te verwezenlijken.(33)
73. In het kader van verordening nr. 1227/2011 bepaalt artikel 13, betreffende de tenuitvoerlegging van het verbod op marktmisbruik, in lid 1, eerste alinea, dat de NRI’s erop toezien dat de verbodsbepalingen van met name artikel 5 van deze verordening worden toegepast. Volgens artikel 13, lid 1, tweede alinea, zorgt iedere lidstaat ervoor dat zijn NRI’s uiterlijk op 29 juni 2013 over de onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden beschikken die zij nodig hebben om deze functie te kunnen uitoefenen, en dat deze bevoegdheden op evenredige wijze worden uitgeoefend. Artikel 13, lid 1, derde alinea, preciseert respectievelijk onder a), b) en c), dat die bevoegdheden rechtstreeks, in samenwerking met andere instanties of middels een verzoek aan de bevoegde rechterlijke instanties kunnen worden uitgeoefend. Artikel 13, lid 2, bepaalt dat deze onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden beperkt blijven tot het doel van het onderzoek en geeft een opsomming van de aan de NRI’s verleende rechten, waaronder het recht om toegang te krijgen tot ieder document en een afschrift hiervan te ontvangen, om inspecties ter plaatse te verrichten, om te verlangen dat elke praktijk die in strijd is met deze verordening of de bijbehorende gedelegeerde handeling of de daarop gebaseerde uitvoeringshandelingen, wordt beëindigd, om een rechter te vragen om vermogensbestanddelen te bevriezen of in beslag te nemen, en om een rechterlijke of bevoegde instantie te verzoeken een tijdelijk verbod op beroepsuitoefening op te leggen.
74. Voorts bepaalt artikel 18 van die verordening, dat betrekking heeft op sancties, in de eerste alinea dat de lidstaten de regels vaststellen inzake de sancties die van toepassing zijn op schendingen van de verordening en alle maatregelen treffen die nodig zijn om de daadwerkelijke toepassing van die sancties te garanderen. Dit artikel bepaalt nader dat de aldus vastgestelde sancties doeltreffend, afschrikwekkend en evenredig moeten zijn en een afspiegeling moeten vormen van de aard, de duur en de ernst van de overtreding, de schade voor de consumenten en de winst die potentieel door de handel met voorwetenschap of de marktmanipulatie werd gerealiseerd.(34)
75. Bijgevolg preciseert artikel 18 niet aan welke autoriteit de bevoegdheid wordt toegekend om schendingen van verordening nr. 1227/2011, en met name van artikel 5 ervan, te bestraffen. Onder vigeur van de herziene verordening nr. 1227/2011 bepaalt artikel 18, lid 1, tweede alinea, ervan daarentegen dat „[o]nverminderd strafrechtelijke sancties en onverminderd de toezichtbevoegdheden van de [NRI’s] uit hoofde van artikel 13, [...] de lidstaten er overeenkomstig het nationale recht voor [zorgen] dat de [NRI’s] de bevoegdheid krijgen om passende bestuursrechtelijke geldboetes en andere bestuursrechtelijke maatregelen vast te stellen met betrekking tot de in artikel 13, lid 1, bedoelde inbreuken op deze verordening”. De herziene verordening verleent de NRI’s dus uitdrukkelijk de bevoegdheid om administratieve sancties op te leggen. Aangezien laatstgenoemde verordening ten tijde van de feiten van het hoofdgeding echter niet van toepassing was, moet worden onderzocht of de betrokken Oostenrijkse regeling in overeenstemming is met verordening nr. 1227/2011 in haar oorspronkelijke versie.
76. § 89, lid 2, ElWOG 2010 bepaalt het volgende: „Administratieve sancties als bedoeld in § 99 tot en met § 102 worden opgelegd door de overeenkomstig § 26 van het Verwaltungsstrafgesetz (wet bestuursstrafrecht) bevoegde Bezirksverwaltungsbehörde (districtsbestuur). De regulerende instantie is partij in deze procedure. Zij heeft het recht om in deze procedure als subjectief recht de naleving van wettelijke bepalingen ter bescherming van de door haar na te streven algemene belangen te vorderen en een beroep in te dienen bij de bestuursrechter van het Land (deelstaat).”
77. Wat de verenigbaarheid van deze nationale regeling met artikel 13 van verordening nr. 1227/2011 betreft, stel ik vast dat E-Control in haar hoedanigheid van Oostenrijkse NRI over onderzoeksbevoegdheden beschikt, die met name in het hoofdgeding worden uitgeoefend. Zoals blijkt uit de toelichting die de Oostenrijkse regering ter terechtzitting heeft gegeven, wordt E-Control door deze nationale regeling een zeer ruime onderzoeksbevoegdheid verleend en moet zij, in geval van een vermoeden van marktmanipulatie, hiernaar onderzoek doen en vervolgens, indien dit vermoeden wordt bevestigd, het resultaat van dat onderzoek aan het districtsbestuur ter hand stellen en daarbij om oplegging van een sanctie verzoeken. Volgens deze regering, die hierin wordt ondersteund door E-Control, hebben de vaststellingen van E-Control echter geen bindende werking voor het bevoegde districtsbestuur, noch feitelijk noch rechtens, aangezien dit bestuur zelf een onderzoek kan instellen of daarvan kan afzien, en het zelfstandig de feiten en rechtsvragen beoordeelt. De Oostenrijkse regering heeft toegelicht dat E-Control slechts partij is in de procedure, hetgeen concreet betekent dat zij de feiten kan melden, aanwezig kan zijn bij de procedure, standpunten kan formuleren en middelen kan aanvoeren, maar dat zij evenwel geen vervolging kan instellen, noch de verjaring kan schorsen, en ten slotte, het districtsbestuur geen enkele beslissing kan opleggen. Deze regering heeft daaraan evenwel toegevoegd dat de vaststellingen van E-Control in twee opzichten een doorslaggevende rol spelen. Zij vormen in de eerste plaats het beginpunt van de procedure voor de bewijsgaring en de onderzoeken van het districtsbestuur, en in de tweede plaats zijn zij van bijzonder belang wegens de specifieke kennis waarover E-Control in de betrokken sector beschikt. Als verzoekende partij kan zij met name bewijzen vragen of overleggen en bij onafhankelijke bestuursrechters opkomen tegen een onrechtmatig bevonden besluit. Met andere woorden, het Oostenrijkse recht berust op een tweeledig mechanisme, dat bestaat in een eerste behandeling door de NRI zelf, gevolgd door een tweede behandeling door het districtsbestuur.
78. In het licht van deze toelichtingen blijkt om te beginnen dat E-Control, gelet op artikel 13, lid 1, derde alinea, onder a), van verordening nr. 1227/2011, haar onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden niet rechtstreeks uitoefent, aangezien haar vaststellingen geen bindende werking hebben voor het districtsbestuur. Vervolgens moet E-Control, zoals de verwijzende rechter heeft opgemerkt, zich tot dit districtsbestuur wenden opdat het een beslissing neemt over de oplegging van een sanctie, terwijl dit bestuur geen „rechterlijke instantie” in de zin van artikel 13, lid 1, derde alinea, onder c), van deze verordening is.
79. Ten slotte merk ik op dat E-Control in het kader van de nationale regeling in kwestie haar bevoegdheden niet uitoefent „in samenwerking met andere instanties” in de zin van artikel 13, lid 1, derde alinea, onder b), van die verordening. Zoals de Commissie in haar schriftelijke opmerkingen heeft aangegeven, blijkt immers uit de voorbereidende werkzaamheden van verordening nr. 1227/2011, te weten het voorstel van de Commissie voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de integriteit en transparantie van de energiemarkt van 8 december 2010(35), dat wat artikel 13 betreft, „[i]n het kader van het markttoezicht [...] gevallen van vermoedelijk marktmisbruik doeltreffend [worden] onderzocht en [...] waar nodig passende sancties [worden] opgelegd. In dat verband voorziet de verordening in een leidende rol voor de [NRI’s] en moeten de lidstaten hen de nodige bevoegdheden verlenen om vermoedelijke gevallen van marktmisbruik te kunnen onderzoeken en passende regels vast te stellen voor de sancties die moeten worden toegepast bij inbreuken op de verordening.”(36) Uit de toelichting van de Oostenrijkse regering blijkt echter dat E-Control in het stelsel waarin de betrokken nationale regeling voorziet, niet een dergelijke leidende rol vervult. Ondanks het feit dat deze instantie over ruime onderzoeksbevoegdheden beschikt, moet zij het resultaat van haar onderzoek meedelen aan het districtsbestuur, dat zelfstandig de feiten en rechtsvragen kan beoordelen en kan beslissen of een sanctie wordt opgelegd. Derhalve kan niet worden gesteld dat E-Control haar bevoegdheden in samenwerking met deze instantie uitoefent in de zin van artikel 13, lid 1, derde alinea, onder b), van verordening nr. 1227/2011.
80. Bijgevolg ben ik, onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties, van mening dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde Oostenrijkse regeling niet voldoet aan de vereisten van artikel 13 van deze verordening.
81. Wat artikel 18 van die verordening betreft, dat niet uitdrukkelijk preciseert welke instantie of autoriteit bevoegd is, blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat de lidstaten op grond van het beginsel van institutionele en procedurele autonomie weliswaar over een beoordelingsmarge beschikken bij de keuze van de autoriteit die bevoegd is om sancties op te leggen, maar dat dit beginsel moet worden toegepast met inachtneming van het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel, teneinde het nuttig effect van de toepasselijke Unierechtelijke bepalingen te waarborgen.(37) Dienaangaande vereist artikel 18 met name dat de vastgestelde sancties doeltreffend, afschrikwekkend en evenredig zijn.
82. Zoals ik in punt 72 van deze conclusie heb aangegeven, vereist de eerbiediging van het doeltreffendheidsbeginsel dat de autoriteit die bevoegd is om in geval van schending van artikel 5 van verordening nr.1227/201 sancties op te leggen, onafhankelijk is. Zoals de Oostenrijkse regering erkent, is een districtsbestuur, anders dan de NRI, geen onafhankelijke instantie aangezien het gebonden is aan instructies, in casu die van de burgemeester van Wenen, in zijn hoedanigheid van hoofd van de deelstaat, die zelf gebonden is aan de instructies van de bevoegde bondsminister. Deze regering voert evenwel aan dat de districtsbesturen bij de uitoefening van hun bevoegdheden onderworpen zijn aan het grondwettelijke legaliteitsbeginsel inzake vervolging, op grond waarvan zij bij de uitoefening van hun taken verplicht zijn de geldende wetten na te leven, en dat volgens de Oostenrijkse constitutionele orde instructies van een onbevoegd orgaan of waarvan de tenuitvoerlegging in strijd is met het strafrecht, moeten worden afgewezen. Ik ben echter van mening dat, ook al staat het aan de verwijzende rechter om dienaangaande de uiteindelijke beoordeling te verrichten, deze bepalingen, in het licht van de in punt 72 van deze conclusie aangehaalde rechtspraak van het Hof, niet volstaan om de onafhankelijkheid van het districtsbestuur te waarborgen. Het vereiste van onafhankelijkheid impliceert namelijk dat de met het opleggen van sancties belaste autoriteit gevrijwaard blijft van instructies of externe invloeden die de uitoefening van haar bevoegdheden zouden kunnen beïnvloeden. Een niet-onafhankelijk orgaan is echter per definitie niet in staat om zich te verzetten tegen de instructies die het ontvangt, ook al heeft het formeel het recht deze te weigeren.
83. Ik voeg hieraan toe dat E-Control in het kader van de nationale procedure eveneens vragen heeft gesteld over het bestaan van ongeschikte verjaringsregels en van een belangenconflict in verband met het feit dat de stad Wenen een groot elektriciteitsbedrijf bezit. De verwijzende rechter heeft deze elementen in zijn derde prejudiciële vraag echter niet vermeld. Zij hoeven derhalve niet te worden onderzocht, aangezien het volgens vaste rechtspraak van het Hof in het kader van de procedure van artikel 267 VWEU uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om – rekening houdend met de bijzonderheden van de zaak – zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof stelt, te beoordelen.(38)
84. Derhalve geef ik in overweging om op de derde vraag te antwoorden dat artikel 13, lid 1, en artikel 18 van verordening nr. 1227/2011 aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan de bevoegdheid om sancties op te leggen in geval van schending van artikel 5 van deze verordening niet toekomt aan de NRI in de zin van artikel 2, punt 10, ervan, maar aan een gemeentelijk bestuursorgaan dat gebonden is aan instructies.
D. Vierde en zevende prejudiciële vraag
85. Met zijn vierde en zevende vraag, die ik samen zal onderzoeken, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011 aldus moet worden uitgelegd dat de naleving door een marktdeelnemer van de bepalingen van verordening 2016/1719 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn, met name wat betreft het rechtskader voor veilingen op het centrale toewijzingsplatform van het JAO, uitsluit dat deze marktdeelnemer, ten eerste, onjuiste of misleidende signalen kan geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten en, ten tweede, de prijs van één of meerdere voor de groothandel bestemde energieproducten op een kunstmatig niveau kan houden.
86. Met zijn vierde vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of de omstandigheid dat er wordt gehandeld op veilingen op het centrale toewijzingsplatform uitsluit dat er een sanctie wordt opgelegd, omdat de Unierechtelijke bepalingen of de algemene bepalingen inzake veilingen voor grensoverschrijdende transmissiecapaciteit een rechtskader vormen dat de marktdeelnemers zekerheid biedt over de informatie die wordt doorgegeven, waardoor kan worden voorkomen dat onjuiste of misleidende signalen worden gegeven in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011. Dit rechtskader vloeit met name voort uit verordening 2016/1719 en de Allocation Rules on Swiss Borders, en bepaalt dat de teruggaven en aankoopaanbiedingen in het kader van een veiling van grensoverschrijdende transportcapaciteit anoniem zijn. Deze rechter voegt daaraan toe dat deze vraag uitgaat van de vooronderstelling dat de persoon die aan een veiling deelneemt, zich niet anderszins onrechtmatig gedraagt, zoals, bijvoorbeeld, door het maken van prijsafspraken met andere marktdeelnemers. Met zijn zevende vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of er sprake kan zijn van marktmanipulatie in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), ii), van verordening nr. 1227/2011 wanneer de prijs door het optreden van een marktdeelnemer op een kunstmatig niveau wordt gehouden, ook al worden de procedureregels van verordening 2016/1719 en de Allocation Rules on Swiss Borders in acht genomen.
87. Zo stelt de verwijzende rechter zich op het standpunt dat het antwoord op die twee vragen moet worden gegeven in het licht van zowel verordening 2016/1719 als de Allocation Rules on Swiss Borders. Hoewel artikel 2 van deze Allocation Rules bepaalt dat sommige van de daarin gebruikte termen de betekenis hebben die zij met name in verordening 2016/1719 hebben, vallen die Allocation Rules evenwel niet onder het Unierecht, aangezien, op de datum van de feiten in het hoofdgeding, de Zwitserse Bondsstaat niet deelnam aan de interne markt voor elektriciteit binnen de Unie(39), zodat er voor de beantwoording van de vragen van de verwijzende rechter niet naar hoeft te worden verwezen.
88. Wat deze verordening betreft heeft de Commissie in haar schriftelijke opmerkingen aangevoerd dat die verordening in casu niet van toepassing is op grond dat de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit aan de Zwitserse grens heeft plaatsgevonden.(40) Hoe dan zal ik, zonder dat het nodig is mij uit te spreken over de vraag of verordening 2016/1719 van toepassing is op het hoofdgeding, naar deze verordening verwijzen voor zover daarin procedureregels wordt vastgesteld met betrekking tot veilingen voor grensoverschrijdende transmissiecapaciteit.
89. Wat verordening nr. 1227/2011 betreft, herinner ik eraan dat volgens overweging 1 ervan de op de groothandelsmarkten voor energie vastgestelde prijzen een eerlijke, op concurrentie gebaseerde wisselwerking tussen vraag en aanbod moeten weerspiegelen en marktmisbruik geen winst mag opleveren. Dienaangaande definieert artikel 2, punt 2, van deze verordening het begrip „marktmanipulatie” en preciseert het onder a) dat dit begrip betrekking heeft op het aangaan van een transactie of het geven van een handelsorder met betrekking tot voor de groothandel bestemde energieproducten die, volgens punt i) ervan, onjuiste of misleidende signalen geeft of waarschijnlijk zal geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten, of waarbij, volgens punt ii), één of meer personen samenwerken om de prijs van één of meerdere voor de groothandel bestemde energieproducten op een kunstmatig niveau te houden, of pogen dat te doen, tenzij de persoon die de transactie is aangegaan of de handelsorders heeft geplaatst, aantoont dat zijn beweegredenen om de betreffende transactie aan te gaan of de handelsorder te plaatsen, gerechtvaardigd en in overeenstemming zijn met de gebruikelijke marktpraktijken op de desbetreffende groothandelsmarkt voor energie.
90. Gelet op deze bewoordingen moet de kwalificatie „marktmanipulatie” worden beoordeeld los van de vraag of de op veilingen van toepassing zijnde regels worden nageleefd. In dit verband benadruk ik dat de verwijzing in dezelfde bepaling, onder ii), naar het bestaan van gerechtvaardigde beweegredenen en van overeenstemming met de gebruikelijke marktpraktijken op de desbetreffende groothandelsmarkt voor energie, die kunnen rechtvaardigen dat de prijs van een voor de groothandel bestemd energieproduct op een kunstmatig niveau wordt gehouden, niet kunnen worden aangemerkt als op veilingen toepasselijke procedureregels. De betrokken persoon moet namelijk aantonen dat hij op rechtmatige wijze handelt en, in het kader van de regulering van de financiële markten, verwijst een „gebruikelijke marktpraktijk” naar een specifieke, door een bevoegde autoriteit geaccepteerde marktpraktijk.(41) Aangezien dit begrip in het kader van verordening nr. 1227/2011 een soortgelijke strekking moet hebben, onderscheiden de in artikel 2, punt 2, onder a), ii), van deze verordening bedoelde „gebruikelijke marktpraktijken”, overeenkomstig de in punt 61 van deze conclusie aangehaalde rechtspraak van het Hof, zich van dergelijke procedureregels.
91. Meer in het algemeen streven de verordeningen nr. 1227/2011 en nr. 2016/1719 complementaire doelstellingen na. Volgens artikel 1, lid 1, van verordening 2016/1719 „[...] worden [bij deze verordening] gedetailleerde richtsnoeren vastgesteld inzake zoneoverschrijdende capaciteitstoewijzing op de langetermijnmarkten, inzake de vaststelling van een gemeenschappelijke methodologie voor het bepalen van de zoneoverschrijdende capaciteit op de lange termijn, inzake de vaststelling van een centraal toewijzingsplatform op Europees niveau waarop langetermijnrechten betreffende transmissie worden aangeboden en inzake de mogelijkheid tot teruggave van langetermijnrechten betreffende transmissie, waarna capaciteitstoewijzing op de langere termijn plaatsvindt, of tot de overdracht van langetermijnrechten betreffende transmissie tussen marktdeelnemers”. Artikel 37, lid 4, van die verordening bepaalt enkel dat het centrale toewijzingsplatform het recht van een marktdeelnemer om aan veilingen deel te nemen of zijn langetermijnrechten betreffende transmissie over te dragen, kan opschorten of intrekken, indien hij niet aan zijn contractuele verplichtingen in het kader van de geharmoniseerde toewijzingsregels voldoet. Verordening 2016/1719 beoogt dus niet gedragingen te bestraffen die marktmanipulatie vormen; deze vallen onder verordening nr. 1227/2011. Indien ervan zou worden uitgegaan dat de enkele naleving van de bepalingen van verordening 2016/1719 in het kader van de veilingen via het centrale toewijzingsplatform van het JAO volstaat om uit te sluiten dat een marktdeelnemer onjuiste of misleidende signalen kan geven of de prijs op een kunstmatig niveau kan houden, zou dat erop neerkomen dat verordening 1227/2011 haar nuttig effect wordt ontnomen.
92. Bovendien volgt de bestraffing van marktmisbruik dezelfde logica als rechtsmisbruik in het algemeen. In dit verband mag, volgens de rechtspraak van het Hof, de Unieregelgeving niet zo ruim worden toegepast dat zij handelingen zou dekken die zijn verricht met het doel om door fraude of misbruik voordeel te halen uit de door dat recht toegekende voordelen. Voor het bewijs dat er sprake is van misbruik is, enerzijds, een geheel van objectieve omstandigheden vereist waaruit blijkt dat in weerwil van de formele naleving van de door de Unieregeling opgelegde voorwaarden het door deze regeling beoogde doel niet is bereikt, en anderzijds, een subjectief element noodzakelijk, namelijk de bedoeling om een door de Unieregeling toegekend voordeel te verkrijgen door kunstmatig de voorwaarden te creëren waaronder het recht op dat voordeel ontstaat.(42) Met andere woorden, uit het begrip „misbruik” zelf blijkt dat een schijnbaar rechtmatig gedrag tot schending van een rechtsregel kan leiden indien het bereikte doel of resultaat in strijd is met de wil van de Uniewetgever.
93. Gelet op een en ander geef ik in overweging op de vierde en de zevende vraag te antwoorden dat artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011 aldus moet worden uitgelegd dat de naleving door een marktdeelnemer van de bepalingen van verordening 2016/1719 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn, met name wat betreft het rechtskader voor veilingen op het centrale toewijzingsplatform van het JAO, niet uitsluit dat die marktdeelnemer onjuiste of misleidende signalen kan geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten, en de prijs van een of meerdere voor de groothandel bestemde energieproducten op een kunstmatig niveau kan houden.
E. Vijfde en achtste prejudiciële vraag
94. Met zijn vijfde en achtste vraag, die ik samen wil onderzoeken, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011 aldus moet worden uitgelegd dat er sprake is van marktmanipulatie wanneer op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling wordt teruggegeven en vervolgens voor diezelfde capaciteit op deze maandelijkse veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO aankoopaanbiedingen worden ingediend.
95. Deze rechter preciseert dat hij zich afvraagt of de Return and Bid Strategy een strafbaar feit vormt als bedoeld in artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011.
1. Ontvankelijkheid
96. DM en Alpiq betogen dat voor het antwoord op deze vragen rekening moet worden gehouden met de marktperspectieven. In dit verband moet worden vastgesteld hoe een bedachtzame marktdeelnemer het betrokken gedrag, te weten de Return and Bid Strategy, opvat of zou kunnen opvatten. Daartoe heeft de verwijzende rechter een gerechtelijk deskundigenonderzoek gelast, waarbij rekening is gehouden met de concrete context van de markt en de specifieke kenmerken ervan. De slotsom van dit onderzoek was dat Alpiq geen onjuiste of misleidende signalen heeft gegeven en dat haar gedrag niet tot een kunstmatig prijsniveau heeft geleid. Die vragen nopen evenwel tot een abstracte beoordeling van de Return and Bid Strategy, aan de hand waarvan niet kan worden bepaald of een bedachtzame marktdeelnemer kan worden misleid.
97. Het feit dat de vijfde en de achtste vraag in het algemeen betrekking hebben op de overeenstemming van de Return and Bid Strategy met verordening nr. 1227/2011, kan echter niet tot de niet-ontvankelijkheid van deze vragen leiden, aangezien het Hof niet bevoegd is om de bepalingen van Unierecht op een concreet geval toe te passen, maar enkel om uitspraak te doen over de uitlegging daarvan. Wanneer het Hof een prejudiciële vraag voorgelegd krijgt, heeft het immers tot taak om de nationale rechter duidelijkheid te verschaffen over de strekking van de regels van de Unie, opdat die rechter deze regels op de juiste wijze kan toepassen op de aan hem voorgelegde feiten, en niet om zelf deze regels toe te passen, temeer daar het Hof niet altijd over de daartoe noodzakelijke gegevens beschikt. Bijgevolg is het Hof niet bevoegd om de feiten van het hoofdgeding te beoordelen of om de regels van de Unie waarvan om uitlegging wordt verzocht, op nationale maatregelen of situaties toe te passen, aangezien dit tot de uitsluitende bevoegdheid van de nationale rechter behoort.(43)
98. Volgens vaste rechtspraak kan het Hof echter in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde gerechtelijke samenwerking op grond van de gegevens van het dossier de nationale rechter de uitleggingselementen van het Unierecht verschaffen die voor deze rechter van waarde kunnen zijn bij de beoordeling van de gevolgen van deze of gene Unierechtelijke bepaling.(44)
99. Gelet op het voorgaande zijn de vijfde en de achtste prejudiciële vraag ontvankelijk.
2. Ten gronde
100. Ik herinner eraan dat uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat E-Control met name Alpiq en DM heeft beschuldigd van gedrag dat marktmanipulatie inhoudt en dat uit drie stappen bestaat. Ten eerste de aankoop van grote hoeveelheden jaarlijkse grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit. Ten tweede de teruggave van deze jaarlijkse capaciteit op de maandelijkse veilingen, waardoor het geveilde volume aanzienlijk toeneemt en bij de andere marktdeelnemers de indruk wordt gewekt dat zij daadwerkelijk voornemens waren te verkopen. Ten derde en ten slotte diende Alpiq grote aankoopbiedingen in voor de maandelijkse capaciteit, waardoor volgens E-Control een minimumprijs voor de eigen capaciteit van Alpiq werd vastgesteld.
101. Ik ben van mening dat voor de beantwoording van deze vragen een duidelijk onderscheid moet worden gemaakt tussen de tweede en de derde stap. De tweede stap bestaat namelijk in de teruggave van de op een jaarlijkse veiling aangekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit, waarin artikel 43 van verordening 2016/1719 uitdrukkelijk voorziet. Volgens lid 1 van dit artikel kunnen houders van langetermijnrechten betreffende transmissie deze langetermijnrechten betreffende transmissie immers via het centrale toewijzingsplatform teruggeven aan de relevante TSB’s, waarna capaciteitstoewijzing op de langere termijn plaatsvindt. Lid 3 van dat artikel preciseert dat houders van langetermijnrechten betreffende transmissie die deze langetermijnrechten betreffende transmissie teruggeven, daarvoor via het centrale toewijzingsplatform door de relevante TSB’s, direct of indirect via een derde partij, worden vergoed, waarbij deze vergoeding gelijk is aan de prijs die wordt bereikt op de veiling waarop de langetermijnrechten betreffende transmissie opnieuw worden toegewezen.
102. Zo kan de betrokken marktdeelnemer de via jaarlijkse veilingen aangekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit teruggeven op de overeenkomstige maandelijkse veilingen, waardoor hij afstand kan doen van capaciteit die hij niet langer nodig heeft. Deze terbeschikkingstelling is ook gunstig voor de markt, doordat andere actoren deze capaciteit kunnen aankopen. Mijns inziens volgt uit artikel 43, lid 3, van verordening 2016/1719 dat de marktdeelnemer die zijn capaciteit teruggeeft, de prijs moet aanvaarden die wordt bereikt op de veiling waarop de langetermijnrechten betreffende transmissie opnieuw worden toegewezen, zonder dat hij invloed kan uitoefenen op de vaststelling daarvan.
103. Wat het hoofdgeding betreft, is deze teruggave geregeld in de Allocation Rules on Swiss Borders; het staat aan de verwijzende rechter om de relevante bepalingen daarvan uit te leggen. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt niet dat deze tweede stap in casu moeilijkheden oplevert wat betreft de toepasselijke procedureregels.
104. De derde stap bestaat erin dat een marktdeelnemer die zijn op jaarlijkse veilingen aangekochte grensoverschrijdende capaciteit op een maandelijkse veiling heeft teruggegeven, op die maandelijkse veiling aankoopbiedingen voor diezelfde capaciteit doet. Een dergelijke praktijk valt niet onder verordening 2016/1719. Niettemin ben ik van mening dat die praktijk onder bepaalde omstandigheden marktmanipulatie in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 kan vormen.
105. Volgens overweging 13 van deze verordening omvat manipulatie op de groothandelsmarkten voor energie immers handelingen door personen waardoor de prijzen op een kunstmatig niveau worden gehouden dat niet wordt gerechtvaardigd door de marktwerking van vraag en aanbod, zoals reële beschikbaarheid van productie-, opslag- of transportcapaciteit en vraag. Zo kan volgens die overweging marktmanipulatie onder meer de vorm aannemen van het met opzet de indruk wekken dat de beschikbare productiecapaciteit afwijkt van de feitelijk technisch beschikbare capaciteit, indien dergelijke informatie van invloed is of waarschijnlijk van invloed is op de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten. Voorts staat in overweging 14 van die verordening te lezen dat het aankopen van voor de groothandel bestemde energieproducten met als doel, oogmerk of gevolg dat marktdeelnemers die op basis van referentieprijzen opereren worden misleid, eveneens marktmanipulatie vormt.
106. In casu is het belangrijkste probleem mijns inziens gelegen in het feit dat, zoals de verwijzende rechter heeft opgemerkt, de teruggaven en aankoopaanbiedingen die in het kader van een veiling van grensoverschrijdende transportcapaciteit plaatsvinden, anoniem zijn. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt immers dat het JAO na afloop van de veilingen de aankoopbiedingen in geanonimiseerde vorm op zijn website publiceert. In beginsel is de teruggave voor de andere marktdeelnemers een teken dat de aldus teruggegeven transmissiecapaciteit op de veilingen tegen vrije prijs beschikbaar is. Wanneer de marktdeelnemer echter een bieding doet op de capaciteit die hij zojuist heeft ingeleverd, lijkt het erop dat deze capaciteit, zoals E-Control betoogt, slechts tegen een bepaalde minimumprijs kan worden aangekocht, zonder dat de andere marktdeelnemers daarvan op de hoogte kunnen zijn. Hieruit volgt dat het betrokken gedrag kunstmatig kan leiden tot een prijsstijging op een niveau dat niet wordt gerechtvaardigd door de marktwerking van vraag en aanbod in de zin van overweging 13 van die verordening.
107. In het kader van het hoofdgeding hebben DM en Alpiq, in antwoord op een door het Hof tijdens de terechtzitting gestelde vraag, overigens aangegeven dat de Return and Bid Strategy kan leiden tot een gemiddelde marktprijs van voor de groothandel bestemde energieproducten die hoger is dan de prijs die zou zijn verkregen op basis van vrije mededinging op dezelfde markt zonder toepassing van die strategie.
108. Voorts bepaalt artikel 2, punt 2, onder a), ii), van verordening 1227/2011 dat er sprake is van marktmanipulatie wanneer een transactie wordt aangegaan of een handelsorder wordt gegeven met betrekking tot voor de groothandel bestemde energieproducten waarbij één of meer personen samenwerken om de prijs van één of meerdere voor de groothandel bestemde energieproducten op een kunstmatig niveau te houden, of pogen dat te doen, tenzij de persoon die de transactie is aangegaan of de handelsorders heeft geplaatst, aantoont dat zijn beweegredenen om de betreffende transactie aan te gaan of de handelsorder te plaatsen, gerechtvaardigd zijn.
109. In hun schriftelijke opmerkingen hebben DM en Alpiq betoogd dat hun aankoopbiedingen uitsluitend onderdeel vormden van een strategie om hun commerciële positie te optimaliseren. Het is juist dat elke marktdeelnemer per definitie ernaar streeft zijn positie en winst te optimaliseren. Een dergelijk streven naar optimalisering kan echter geen met de toepasselijke regels strijdig gedrag rechtvaardigen.
110. In hun schriftelijke opmerkingen en ter terechtzitting hebben DM en Alpiq eveneens – onder verwijzing naar het door de verwijzende rechter bevolen deskundigenonderzoek – aangevoerd dat een algemeen verbod op de Return and Bid Strategy zou leiden tot dalende inkomsten voor de TSB’s, hetgeen zou leiden tot een stijging van de prijzen van de netwerkbijdragen en daarmee van de elektriciteitsprijzen. Ik betwijfel evenwel of dit argument op zich volstaat om aan te tonen dat de Return and Bid Strategy, in het algemeen, in overeenstemming is met verordening nr. 1227/2011.
111. Het staat aan de verwijzende rechter om in het licht van alle feitelijke gegevens waarover hij beschikt, na te gaan of in de omstandigheden van het concrete geval de door Alpiq gevolgde strategie van teruggave en biedingen onjuiste of misleidende signalen geeft of kan geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van elektriciteit, dan wel de prijs van dit voor de groothandel bestemde energieproduct zonder gegronde redenen op een kunstmatig niveau houdt of poogt dat te doen.
112. Dienaangaande zijn, zoals de Italiaanse regering in haar schriftelijke opmerkingen heeft betoogd, de soms zeer complexe omstandigheden van het specifieke geval in het algemeen doorslaggevend bij de beoordeling of er sprake is van marktmanipulatie in de zin van artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011.
113. Derhalve geef ik in overweging op de vijfde en de achtste vraag te antwoorden dat artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011 aldus moet worden uitgelegd dat wanneer een marktdeelnemer op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit op een maandelijkse veiling teruggeeft en vervolgens voor diezelfde capaciteit op deze maandelijkse veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO aankoopaanbiedingen indient, er sprake is van marktmanipulatie indien deze biedingen onjuiste of misleidende signalen geven of kunnen geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van elektriciteit, dan wel de prijs van dit voor de groothandel bestemde energieproduct zonder gegronde redenen op een kunstmatig niveau houden of pogen dat te doen. Het staat aan de nationale rechter om deze beoordeling te verrichten, daarbij rekening houdend met alle feitelijke omstandigheden van het onderzochte geval.
F. Zesde vraag
114. Met zijn zesde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 2, tweede alinea, punt 6, van verordening 2016/1719 aldus moet worden uitgelegd dat er sprake is van schending van het in deze bepaling bedoelde „use-it-or-sell-it”-beginsel wanneer op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende capaciteit op een maandelijkse veiling wordt teruggegeven en vervolgens voor deze capaciteit op dezelfde maandelijkse veiling via het centrale toewijzingsplatform van het JAO aankoopbiedingen worden ingediend.
115. Deze rechter merkt op dat op grond van artikel 45, lid 1, van de Allocation Rules on Swiss Borders het „use-it-or-sell-it”-beginsel van toepassing is op de veilingen via het centrale toewijzingsplatform tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat. Overeenkomstig artikel 2, lid 1, van deze Allocation Rules heeft dit beginsel de betekenis die eraan wordt gegeven in verordening 2016/1719. Bijgevolg is de uitlegging van artikel 2, tweede alinea, punt 6, van deze verordening bepalend voor de beslechting van het hoofdgeding. Volgens de verwijzende rechter moet ten eerste worden nagegaan of het „use-it-or-sell-it” -beginsel voorschriften oplegt voor de teruggave van capaciteit op lange termijn die tijdens een jaarlijkse veiling is aangekocht, en ten tweede of de indiening van aankoopbiedingen voor die capaciteit op de volgende maandelijkse veiling verenigbaar is met dat beginsel.
116. In artikel 2, tweede alinea, punt 6, van verordening 2016/1719 wordt het „use-it-or-sell-it”-beginsel gedefinieerd als „beginsel op basis waarvan de onderliggende zoneoverschrijdende capaciteit van aangekochte en niet-genomineerde fysieke transmissierechten automatisch ter beschikking wordt gesteld voor day-ahead-capaciteitstoewijzing en de houder van deze fysieke transmissierechten een vergoeding van de TSB’s ontvangt”. Bovendien bestaat volgens artikel 2, tweede alinea, punt 7, „nominatie” in kennisgeving aan de respectievelijke TSB’s betreffende het gebruik van zoneoverschrijdende capaciteit op de lange termijn door een houder van fysieke transmissierechten en de desbetreffende tegenpartij, of een gemachtigde derde.
117. Het „use-it-or-sell-it”-beginsel is dus van toepassing wanneer marktdeelnemers de door hen aangekochte capaciteit niet gebruiken, dat wil zeggen wanneer zij deze niet hebben genomineerd. In dat geval wordt de niet-genomineerde capaciteit automatisch door het JAO doorverkocht op de dagelijkse veilingen die volgen op de nominatieprocedure. Dat beginsel heeft dus tot doel te voorkomen dat beschikbare capaciteit voor de markt „verloren” gaat.
118. Zoals reeds is opgemerkt in de punten 101 en 102 van deze conclusie, vormt de teruggave van capaciteit daarentegen een mechanisme waarmee marktdeelnemers bij een latere veiling die van kortere duur is, in casu een maandelijkse veiling, langetermijnrechten betreffende transmissie teruggeven. Zoals DM en Alpiq alsmede de Commissie in hun schriftelijke opmerkingen hebben benadrukt, zijn het mechanisme voor de teruggave van capaciteit en het „use-it-or-sell-it”-beginsel dus twee afzonderlijke mechanismen, die in verschillende stadia worden toegepast, het eerste in het kader van langetermijnveilingen, het tweede op het moment van de nominatie, namelijk bij kortetermijnveilingen.
119. Die vaststelling kan echter niet tot de conclusie leiden dat de Return and Bid Strategy de facto in overeenstemming is met verordening 2016/1719, zoals blijkt uit mijn voorstel voor het antwoord op de vijfde en achtste vraag.
120. Bijgevolg geef ik in overweging op de zesde vraag te antwoorden dat artikel 2, tweede alinea, punt 6, van verordening 2016/1719 aldus moet worden uitgelegd dat er geen sprake is van schending van het in deze bepaling bedoelde „use-it-or-sell-it”-beginsel wanneer een marktdeelnemer op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling teruggeeft en vervolgens voor deze capaciteit op diezelfde maandelijkse veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO aankoopaanbiedingen indient..
V. Conclusie
121. Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van het Verwaltungsgericht Wien (bestuursrechter in eerste aanleg Wenen, Oostenrijk) te beantwoorden als volgt:
„1) Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie
moet aldus moet worden uitgelegd dat
zij van toepassing is op de handel in grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit door een Zwitserse onderneming tussen de Republiek Oostenrijk en de Zwitserse Bondsstaat, in beide richtingen.
2) Bij het onderzoek van de tweede vraag is niet gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van artikel 2, punt 2, onder a), i), van verordening nr. 1227/2011 kunnen aantasten in het licht van het in artikel 49, lid 1, eerste volzin, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde legaliteitsbeginsel inzake straffen.
3) Artikel 13, lid 1, en artikel 18 van verordening nr. 1227/2011
moeten aldus worden uitgelegd dat
zij zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan de bevoegdheid om sancties op te leggen in geval van schending van artikel 5 van deze verordening niet toekomt aan de nationale regulerende instantie in de zin van artikel 2, punt 10, ervan, maar aan een gemeentelijk bestuursorgaan dat gebonden is aan instructies.
4) Artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011
moet aldus moet worden uitgelegd dat
de naleving door een marktdeelnemer van de bepalingen van verordening (EU) 2016/1719 van de Commissie van 26 september 2016 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn, met name wat betreft het rechtskader voor veilingen op het centrale toewijzingsplatform van het Joint Allocation Office (JAO), niet uitsluit dat die marktdeelnemer onjuiste of misleidende signalen kan geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van voor de groothandel bestemde energieproducten, en de prijs van een of meerdere voor de groothandel bestemde energieproducten op een kunstmatig niveau kan houden.
5) Artikel 2, punt 2, onder a), i) en ii), van verordening nr. 1227/2011
moet aldus moet worden uitgelegd dat
wanneer een marktdeelnemer op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor elektriciteit op een maandelijkse veiling teruggeeft en vervolgens voor diezelfde capaciteit op deze maandelijkse veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO aankoopaanbiedingen indient, er sprake is van marktmanipulatie indien deze biedingen onjuiste of misleidende signalen geven of kunnen geven met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de prijs van elektriciteit, dan wel de prijs van dit voor de groothandel bestemde energieproduct zonder gegronde redenen op een kunstmatig niveau houden of pogen dat te doen. Het staat aan de nationale rechter om deze beoordeling te verrichten, daarbij rekening houdend met alle feitelijke omstandigheden van het onderzochte geval.
6) Artikel 2, tweede alinea, punt 6, van verordening nr. 2016/1719
moet aldus moet worden uitgelegd dat
er geen sprake is van schending van het in deze bepaling bedoelde ‚use-it-or-sell-it’-beginsel wanneer een marktdeelnemer op jaarlijkse veilingen gekochte grensoverschrijdende transmissiecapaciteit op een maandelijkse veiling teruggeeft en vervolgens voor deze capaciteit op diezelfde maandelijkse veiling op het centrale toewijzingsplatform van het JAO aankoopaanbiedingen indient.”
1 Oorspronkelijke taal: Frans.
2 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (PB 2011, L 326, blz. 1), die ook wel „REMIT” (Regulation on Wholesale Energy Market Integrity and Transparency) wordt genoemd. Deze verordening is gewijzigd bij verordening (EU) 2024/1106 van 11 april 2024 tot wijziging van de verordeningen (EU) nr. 1227/2011 en (EU) 2019/942 wat de verbetering van de bescherming van de Unie tegen marktmanipulatie op de groothandelsmarkt voor energie betreft (PB L, 2024/1106) en verordening (EU) 2024/1789 van 13 juni 2024 inzake de interne markten voor hernieuwbaar gas, aardgas en waterstof, tot wijziging van de verordeningen (EU) nr. 1227/2011, (EU) 2017/1938, (EU) 2019/942 en (EU) 2022/869 en besluit (EU) 2017/684, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 715/2009 (PB L, 2024/1789, met rectificatie in PB L, 2024/90523) (hierna: „herziene verordening nr. 1227/2011”). Gelet op de datum van de aan het hoofdgeding ten grondslag liggende feiten, moet de onderhavige prejudiciële verwijzing evenwel worden onderzocht in het licht van de oorspronkelijke versie van verordening nr. 1227/2011.
3 PB 2003, L 96, blz. 16.
4 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende markten voor financiële instrumenten, tot wijziging van de richtlijnen 85/611/EEG en 93/6/EEG van de Raad en van richtlijn 2000/12/EG van het Europees Parlement en de Raad en houdende intrekking van richtlijn 93/22/EEG van de Raad (PB 2004, L 145, blz. 1).
5 PB 2009, L 211, blz. 55.
6 Verordening van de Commissie van 26 september 2016 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn (PB 2016, L 259, blz. 42).
7 BGBl. I 110/2010.
8 BGBl. I 145/2023.
9 BGBl. 52/1991.
10 BGBl. I 57/2018.
11 Deze bepaling preciseert dat de artikelen 3 en 5 van verordening nr. 1227/2011 „niet van toepassing [zijn] op voor de groothandel bestemde energieproducten die financiële instrumenten zijn en waarop artikel 9 van richtlijn [2003/6] van toepassing is”. Het staat buiten kijf dat het hoofdgeding geen betrekking heeft op dergelijke financiële instrumenten.
12 In de herziene verordening nr. 1227/2011 wordt, zonder deze definitie te wijzigen, aangegeven dat artikel 2, punt 4, onder c), van de verordening ook van toepassing is op contracten met betrekking tot het transport van waterstof in de Unie.
13 Zie met name overweging 70 van verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende de interne markt voor elektriciteit (PB 2019, L 158, blz. 54), volgens welke de lidstaten, de partijen bij de Energiegemeenschap (de website van de Energiegemeenschap is te vinden op: https://www.energy-community.org/) en andere derde landen die deze verordening toepassen of deel uitmaken van de synchrone zone Continentaal Europa nauw moeten samenwerken wat betreft alle aangelegenheden in verband met de ontwikkeling van een geïntegreerde elektriciteitshandelsregio en zij geen maatregelen mogen treffen die verdere integratie van de elektriciteitsmarkten of de voorzieningszekerheid van de lidstaten en de verdragsluitende partijen in het gedrang brengen.
14 Zie met name blz. 22.
15 Dit document, dat beschikbaar is in het Engels, is te vinden op: https://acer.europa.eu/sites/default/files/documents/en/remit/Documents/ACER_Guidance_on_REMIT_application_6th_Edition_Final.pdf.
16 Deze uitlegging is niet gewijzigd in punt 2.3.4 van editie 6.1 van deze richtsnoeren, van 18 december 2024, die dateert van na de datum van de feiten in het hoofdgeding.
17 Zie met name blz. 19.
18 Zie arrest van 22 juni 2023, Vitol (C‑268/22, EU:C:2023:508, punten 52 en 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19 C‑501/11 P, EU:C:2013:522, punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak.
20 PB 2007, C 303, blz. 17.
21 Zie arrest van 1 augustus 2025, BAJI Trans (C‑544/23, EU:C:2025:614, punt 62).
22 Zie arrest van 22 januari 2026, AK Dlhopolec e.a. (C‑590/24, EU:C:2026:41, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
23 Zie naar analogie arrest van 29 juli 2024, Belgian Association of Tax Lawyers e.a. (C‑623/22, EU:C:2024:639, punt 38).
24 Zie arrest van 21 mei 2026, Across Fiduciaria e.a. (C‑684/24 en C‑685/24, EU:C:2026:410, punten 40‑43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
25 Zie in die zin arrest van 22 januari 2026, AK Dlhopolec e.a. (C‑590/24, EU:C:2026:41, punten 74 en 75 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
26 Zie arrest van 22 januari 2026, AK Dlhopolec e.a. (C‑590/24, EU:C:2026:41, punt 96 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
27 Zie arrest van 26 januari 2021, Hessischer Rundfunk (C‑422/19 en C‑423/19, EU:C:2021:63, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
28 Zie arrest van 5 februari 2026, VEB.RF/Raad (C‑572/24 P, EU:C:2026:74, punt 70 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
29 Zie in die zin arrest van 19 november 2020, 5th AVENUE Products Trading (C‑775/19, EU:C:2020:948, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 10 juli 2025, DADA Music en UPFR (C‑37/24, EU:C:2025:551, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
30 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 betreffende marktmisbruik (verordening marktmisbruik) en houdende intrekking van richtlijn 2003/6/EG van het Europees Parlement en de Raad en [de] richtlijnen [2003/124/EG], 2003/125/EG en 2004/72/EG van de Commissie (PB 2014, L 173, blz. 1).
31 Arrest van 29 juli 2024, Belgian Association of Tax Lawyers e.a. (C‑623/22, EU:C:2024:639, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
32 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van richtlijn 2012/27/EU (PB 2019, L 158, blz. 125).
33 Zie arrest van 6 maart 2025, Alajärven Sähkö e.a. (C‑48/23, EU:C:2025:144, punten 34 en 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak), zaak waarin ik de conclusie heb geredigeerd.
34 Zie ook overweging 31 van verordening nr. 1227/2011.
35 COM(2010) 726 definitief.
36 Cursivering van mij. Zie blz. 6 van dit voorstel. In het ontwerp van verordening nr. 1227/2011 wordt niet gepreciseerd welke instantie of autoriteit bevoegd is om administratieve sancties op te leggen.
37 Zie naar analogie arrest van 3 juni 2021, Bankia (C‑910/19, EU:C:2021:433, punt 45).
38 Zie arrest van 2 juli 2026, Ścierbek en Drózdzik (C‑261/25 en C‑262/25, EU:C:2026:537, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
39 Zie dienaangaande Factsheet van de Zwitserse Bondsraad van 13 maart 2026, betreffende de elektriciteitsovereenkomst, beschikbaar in het Duits, Frans, Italiaans en Engels. De Engelse versie van dit document is beschikbaar op: https://www.europa.eda.admin.ch/dam/en/sd-web/9TvhXKvZCy3B/12 %20Faktenblatt%20Strom_EN%20.pdf
40 Volgens artikel 1, lid 4, van verordening 2016/1719 „[kan] [h]et centrale toewijzingsplatform [...] worden opengesteld voor marktbeheerders en TSB’s die actief zijn in Zwitserland op voorwaarde dat de nationale wetgeving van Zwitserland de voornaamste bepalingen van de Uniewetgeving inzake elektriciteitsmarkten ten uitvoer legt en dat de Unie en Zwitserland een intergouvernementele overeenkomst inzake samenwerking op elektriciteitsgebied hebben gesloten”. Op de datum van de feiten in het hoofdgeding was een dergelijke intergouvernementele overeenkomst echter niet gesloten. Zie het in de vorige voetnoot vermelde Factsheet.
41 Zie artikel 3, lid 1, punt 9, en artikel 13 van verordening nr. 596/2014.
42 Zie arrest van 11 juni 2026, GSP Offshore (C‑216/25, EU:C:2026:483, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
43 Zie in die zin arrest van 24 oktober 2024, Omnitel Comunicaciones e.a. (C441/23, EU:C:2024:916, punten 46 en 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
44 Zie arrest van 29 januari 2026, Munik (C‑562/24, EU:C:2026:55, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).