Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 22ας Οκτωβρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑398/25
EnergiE‑Control Austria für die Regulierung der Elektrizitäts- und Erdgaswirtschaft
παρισταμένων των
Magistrat der Stadt Wien,
DM,
Alpiq AG
[αίτηση του Verwaltungsgericht Wien
(διοικητικού πρωτοδικείου Βιέννης, Αυστρία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Κανονισμός (ΕΕ) 1227/2011 – Ακεραιότητα και διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας – Άρθρο 1, παράγραφος 2, και άρθρο 2, σημεία 4 και 6 – Εδαφικό πεδίο εφαρμογής – Διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς από τη Δημοκρατία της Αυστρίας προς την Ελβετική Συνομοσπονδία και αντιστρόφως – Άρθρο 2, σημείο 2 – Έννοια της “χειραγώγησης της αγοράς” – Άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i – Έννοια των “ψευδών και παραπλανητικών ενδείξεων” – Κύρος υπό το πρίσμα του άρθρου 49 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii – Διαμόρφωση της τιμής ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο – Άρθρο 13, παράγραφος 1 – Εφαρμογή των απαγορεύσεων καταχρηστικών πρακτικών στην αγορά – Εξουσίες έρευνας και επιβολής της εφαρμογής που απονέμονται στην εθνική ρυθμιστική αρχή – Άρθρο 18 – Κυρώσεις – Απονομή αρμοδιότητας επιβολής κυρώσεων σε δημοτική διοικητική αρχή – Επιτρεπτό – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1719 – Καθορισμός κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας – Ζήτημα αν μπορούν να δίδονται ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις και να καθορίζεται η τιμή σε τεχνητό επίπεδο, κατά την έννοια του κανονισμού 1227/2011, στην περίπτωση που η εκδηλωθείσα συμπεριφορά είναι σύμφωνη προς τους διαδικαστικούς κανόνες του κανονισμού 2016/1719 – Στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς (return and bid strategy) – Συμβατότητα προς τον κανονισμό 1227/2011 – Άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719 – Αρχή “χρήση ή πώληση – UIOSI” – Εφαρμογή στις μηνιαίες δημοπρασίες »
I. Εισαγωγή
1. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η EnergiE‑Control Austria für die Regulierung der Elektrizitäts- und Erdgaswirtschaft (EnergiE‑Control Austria, ρυθμιστική αρχή του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου, Αυστρία, στο εξής: E‑Control) υπέβαλε, δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, αίτηση επιβολής διοικητικού προστίμου εις βάρος της DM, δηλαδή της προέδρου του διοικητικού συμβουλίου της ελβετικής εταιρίας Alpiq AG, ενώπιον της Magistrat der Stadt Wien – Magistratisches Bezirksamt für den 3. Und 11. Bezirk (δημοτική αρχή Βιέννης, Αυστρία, δημοτική υπηρεσία 3ου και 11ου διαμερίσματος, στο εξής: περιφερειακή διοικητική αρχή), ήτοι της αρμόδιας αρχής για την επιβολή μιας τέτοιας διοικητικής κύρωσης. Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε λόγω υπονοιών χειραγώγησης της αγοράς, κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΕ) 1227/2011 (2), στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τη Δημοκρατία της Αυστρίας προς την Ελβετική Συνομοσπονδία και αντιστρόφως.
2. Κατόπιν της αποφάσεως της περιφερειακής διοικητικής αρχής να θέσει στο αρχείο την υπόθεση σχετικά με την επιβολή διοικητικών κυρώσεων ποινικού χαρακτήρα, η E‑Control προσέφυγε ενώπιον του Verwaltungsgericht Wien (διοικητικού πρωτοδικείου Βιέννης, Αυστρία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
3. Το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο δύο σειρές προδικαστικών ερωτημάτων. Η πρώτη σειρά ερωτημάτων αφορά, πρώτον, την εφαρμογή του κανονισμού 1227/2011 στη διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τη Δημοκρατία της Αυστρίας προς την Ελβετική Συνομοσπονδία και αντιστρόφως· δεύτερον, το κύρος του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011 υπό το πρίσμα του άρθρου 49 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), και, τρίτον, τη συμβατότητα προς το δίκαιο της Ένωσης της εθνικής νομοθεσίας σχετικά με τις αρμοδιότητες που έχουν απονεμηθεί στην εθνική ρυθμιστική αρχή (στο εξής: ΕΡΑ), λαμβανομένων υπόψη των άρθρων 13 και 18 του κανονισμού 1227/2011. Με τη δεύτερη σειρά ερωτημάτων το Δικαστήριο καλείται να διευκρινίσει το περιεχόμενο της έννοιας της «χειραγώγησης της αγοράς», κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011, ιδίως στην περίπτωση επιστροφής, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενης από προσφορές αγοράς στην ίδια μηνιαία δημοπρασία.
4. Συνεπώς, η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να αποφανθεί επί ζητημάτων που αφορούν τη χονδρική αγορά ενέργειας και ιδίως επί της σχέσης μεταξύ των κανόνων που διέπουν τις δημοπρασίες διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς και της απαγόρευσης της χειραγώγησης της αγοράς και ειδικότερα επί του ζητήματος αν μια συμπεριφορά σύμφωνη προς τους κανόνες αυτούς μπορεί παρά ταύτα να αποτελεί χειραγώγηση της αγοράς κατά την έννοια του κανονισμού 1227/2011.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Ο κανονισμός 1227/2011
5. Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 2, 13, 14 και 31 του κανονισμού 1227/2011 έχουν ως εξής:
«(1) Είναι σημαντικό να διασφαλισθεί ότι οι καταναλωτές και άλλοι συμμετέχοντες στην αγορά μπορούν να έχουν εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, ότι οι τιμές που καθορίζονται στις χονδρικές αγορές ενέργειας αντικατοπτρίζουν δίκαιη και ανταγωνιστική αλληλεπίδραση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και ότι δεν προκύπτουν τυχόν αδικαιολόγητα κέρδη από κατάχρηση της αγοράς.
(2) Η ακεραιότητα και η διαφάνεια στις χονδρικές αγορές ενέργειας θα πρέπει να αποσκοπεί στην ενθάρρυνση ανοικτού και δίκαιου ανταγωνισμού στις χονδρικές αγορές ενέργειας προς το συμφέρον του τελικού καταναλωτή ενέργειας.
[...]
(13) Η χειραγώγηση των χονδρικών αγορών ενέργειας συνεπάγεται ότι ορισμένα πρόσωπα αναλαμβάνουν δράσεις οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να διαμορφώνονται τεχνητά επίπεδα τιμών, που δεν δικαιολογούνται από τις δυνάμεις προσφοράς και ζήτησης της αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της πραγματικής διαθεσιμότητας, της παραγωγής, της χωρητικότητας αποθήκευσης, της δυναμικότητας μεταφοράς και της ζήτησης. Χειραγώγηση της αγοράς συνιστά: η ανάθεση και απόσυρση ψευδών εντολών, η διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών ή φημών μέσω των μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένου του διαδικτύου, ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο, η σκόπιμη παροχή ψευδών πληροφοριών σε επιχειρήσεις που εκπονούν αξιολογήσεις τιμών ή εκθέσεις για τις αγορές, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την παραπλάνηση των συμμετεχόντων στην αγορά που ενεργούν βάσει των εν λόγω αξιολογήσεων τιμών ή εκθέσεων για τις αγορές, και η σκόπιμη δημιουργία της εντύπωσης ότι η διαθέσιμη δυναμικότητα ηλεκτροπαραγωγής ή φυσικού αερίου ή η διαθέσιμη δυναμικότητα μεταφοράς διαφέρει από την αντίστοιχη δυναμικότητα που είναι διαθέσιμη από τεχνικής άποψης, στις περιπτώσεις που οι πληροφορίες αυτές επηρεάζουν ή ενδέχεται να επηρεάσουν την τιμή των ενεργειακών προϊόντων χονδρικής. Η χειραγώγηση και οι συνέπειές της μπορεί να εμφανίζονται και πέραν των συνόρων, ανάμεσα στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και στις χρηματοπιστωτικές αγορές και στις αγορές βασικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των αγορών δικαιωμάτων εκπομπών.
(14) Παραδείγματα χειραγώγησης της αγοράς ή απόπειρας χειραγώγησης της αγοράς συνιστούν η συμπεριφορά, από ένα πρόσωπο ή περισσότερα πρόσωπα που δρουν συντονισμένα, η οποία οδηγεί στην εξασφάλιση καθοριστικής θέσης επί της προσφοράς ή της ζήτησης ενός ενεργειακού προϊόντος χονδρικής, το οποίο έχει ή θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τον άμεσο ή έμμεσο τεχνητό προσδιορισμό των τιμών ή άλλων μη κανονικών όρων συναλλαγής, και η προσφορά, αγορά ή πώληση ενεργειακών προϊόντων χονδρικής με στόχο, πρόθεση ή αποτέλεσμα να παραπλανώνται οι συμμετέχοντες στην αγορά που ενεργούν βάσει των τιμών αναφοράς. Ωστόσο, αποδεκτές πρακτικές της αγοράς όπως εκείνες που ισχύουν στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, οι οποίες ορίζονται στο άρθρο 1 παράγραφος 5 της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για τις πράξεις προσώπων που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) [(3)] και οι οποίες μπορούν να προσαρμοσθούν αν η οδηγία αυτή τροποποιηθεί, θα μπορούσαν να αποτελέσουν έννομο τρόπο για να εξασφαλίζουν οι συμμετέχοντες στην αγορά ευνοϊκή τιμή για κάποιο ενεργειακό προϊόν χονδρικής.
[...]
(31) Έχει μεγάλη σημασία οι κυρώσεις για παραβιάσεις του παρόντος κανονισμού να είναι αναλογικές, αποτελεσματικές και αποτρεπτικές και να αντικατοπτρίζουν τη σοβαρότητα των παραβάσεων, τη βλάβη που προκλήθηκε στους καταναλωτές και τα πιθανά κέρδη από διαπραγμάτευση βασιζόμενη σε εμπιστευτικές πληροφορίες και χειραγώγηση της αγοράς. Η εφαρμογή αυτών των κυρώσεων θα πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Λόγω των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των συναλλαγών επί χρηματοοικονομικών παραγώγων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και των συναλλαγών επί φυσικών ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, οι κυρώσεις για παραβιάσεις του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να συνάδουν με τις κυρώσεις που θεσπίζονται από τα κράτη μέλη κατ’ εφαρμογή της οδηγίας [2003/6]. [...] Ο παρών κανονισμός δεν θίγει ούτε τους εθνικούς κανόνες περί των απαιτούμενων αποδεικτικών προτύπων ούτε την υποχρέωση των εθνικών ρυθμιστικών αρχών και των δικαστηρίων των κρατών μελών να εξακριβώνουν τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά μιας υπόθεσης, υπό τον όρο ότι οι εν λόγω κανόνες και υποχρεώσεις συνάδουν προς τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου.»
6. Το άρθρο 1 του κανονισμού 1227/2011 φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο, πεδίο εφαρμογής και συσχέτιση με τη λοιπή νομοθεσία της Ένωσης» και ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1. Ο παρών κανονισμός θεσπίζει κανόνες σχετικά με την απαγόρευση των καταχρηστικών πρακτικών που επηρεάζουν τις χονδρικές αγορές ενέργειας, οι οποίοι είναι σύμφωνοι με τους κανόνες που εφαρμόζονται στις χρηματοοικονομικές αγορές και με την ορθή λειτουργία αυτών των χονδρικών αγορών ενέργειας, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά τους. Προβλέπει την παρακολούθηση των χονδρικών αγορών ενέργειας από τον Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας [(ACER)] [...] σε στενή συνεργασία με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές και λαμβάνοντας υπόψη τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στο σύστημα εμπορίας εκπομπών και τις χονδρικές αγορές ενέργειας.
2. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στη διαπραγμάτευση ενεργειακών προϊόντων χονδρικής. Τα άρθρα 3 και 5 του παρόντος κανονισμού δεν εφαρμόζονται στα ενεργειακά προϊόντα χονδρικής τα οποία είναι χρηματοπιστωτικά μέσα και στα οποία εφαρμόζεται το άρθρο 9 της οδηγίας [2003/6]. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται, υπό την επιφύλαξη των οδηγιών [2003/6] και 2004/39/ΕΚ [(4)], καθώς και της εφαρμογής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού στις πρακτικές που καλύπτονται από τον παρόντα κανονισμό.»
7. Το άρθρο 2 του κανονισμού 1227/2011 επιγράφεται «Ορισμοί» και προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
2) “χειραγώγηση της αγοράς”:
α) η πραγματοποίηση συναλλαγών ή η έκδοση εντολών διαπραγμάτευσης επί ενεργειακών προϊόντων χονδρικής:
i) με τις οποίες δίδονται ή είναι πιθανό να δοθούν ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή ενεργειακών προϊόντων χονδρικής·
ii) με τις οποίες πρόσωπο ή περισσότερα πρόσωπα που ενεργούν από κοινού διαμορφώνουν ή επιδιώκουν να διαμορφώσουν την τιμή ενός ή περισσοτέρων ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, εκτός εάν το πρόσωπο που πραγματοποίησε τις συναλλαγές ή ήταν ο εντολοδότης της διαπραγμάτευσης, αποδεικνύει ότι η ενέργειά του αυτή υπαγορεύθηκε από έννομους λόγους και ότι οι εν λόγω συναλλαγές ή εντολές διαπραγμάτευσης συνάδουν με τις αποδεκτές πρακτικές στην οικεία χονδρική αγορά ενέργειας· ή
iii) κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται ή επιχειρείται να χρησιμοποιηθούν εικονικές μεθοδεύσεις ή κάθε άλλη μορφή παραπλάνησης ή τέχνασμα που δίνει ή ενδέχεται να δίνει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή ενός ενεργειακού προϊόντος χονδρικής·
[...]
[...]
4) “ενεργειακά προϊόντα χονδρικής”: τα ακόλουθα συμβόλαια και χρηματοοικονομικά παράγωγα, ανεξαρτήτως του τόπου και του τρόπου πραγματοποίησης της διαπραγμάτευσης:
α) συμβόλαια προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου όταν η παράδοση διενεργείται εντός της Ένωσης·
β) χρηματοοικονομικά παράγωγα που αφορούν ηλεκτρική ενέργεια ή φυσικό αέριο που παράγεται, αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή παραδίδεται εντός της Ένωσης·
γ) συμβόλαια που αφορούν τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου εντός της Ένωσης·
δ) χρηματοοικονομικά παράγωγα που αφορούν τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου εντός της Ένωσης.
[...]
[...]
6) “χονδρικές αγορές ενέργειας”: κάθε αγορά εντός της Ένωσης στην οποία πραγματοποιείται η διαπραγμάτευση επί ενεργειακών προϊόντων χονδρικής·
7) “συμμετέχων στην αγορά”: κάθε πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, που πραγματοποιεί συναλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της εντολής πραγματοποίησης διαπραγματεύσεων σε μία ή περισσότερες χονδρικές αγορές ενέργειας·
8) “πρόσωπο”: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο·
[...]
10) “εθνική ρυθμιστική αρχή”: εθνική ρυθμιστική αρχή που ορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 35 παράγραφος 1 της οδηγίας 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας [(5)] [...]·
11) “Διαχειριστής συστήματος μεταφοράς”: όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 4 της οδηγίας [2009/72] [...]·
[...]».
8. Το άρθρο 5 του κανονισμού 1227/2011 επιγράφεται «Απαγόρευση χειραγώγησης της αγοράς» και ορίζει τα εξής:
«Απαγορεύεται οιαδήποτε χειραγώγηση ή απόπειρα χειραγώγησης της χονδρικής αγοράς ενέργειας.»
9. Το άρθρο 13 του κανονισμού 1227/2011 επιγράφεται «Εφαρμογή των απαγορεύσεων καταχρηστικών πρακτικών στην αγορά» και έχει ως εξής:
«1. Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές μεριμνούν για την εφαρμογή των απαγορεύσεων που ορίζονται στα άρθρα 3 και 5 και της υποχρέωσης που ορίζεται στο άρθρο 4.
Κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές του να διαθέτουν τις εξουσίες έρευνας και επιβολής της εφαρμογής που είναι αναγκαίες για την άσκηση των εν λόγω καθηκόντων έως τις 29 Ιουνίου 2013. Οι εν λόγω εξουσίες ασκούνται αναλογικά.
Οι εν λόγω εξουσίες ασκούνται:
α) απευθείας·
β) σε συνεργασία με άλλες αρχές· ή
γ) με αίτηση προς τις αρμόδιες δικαστικές αρχές.
Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές μπορούν, κατά περίπτωση, να ασκούν τις εξουσίες τους έρευνας, σε συνεργασία με τις οργανωμένες αγορές, τα συστήματα αντιστοίχησης των εντολών ή άλλα πρόσωπα που κατ’ επάγγελμα διεκπεραιώνουν συναλλαγές [...].
2. Οι εξουσίες έρευνας και επιβολής της εφαρμογής που αναφέρονται στην παράγραφο 1 περιορίζονται στον στόχο της έρευνας. Ασκούνται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και περιλαμβάνουν το δικαίωμα:
α) να έχει πρόσβαση σε οποιοδήποτε σχετικό έγγραφο οποιασδήποτε μορφής και να λαμβάνει αντίγραφό του·
β) να ζητά πληροφορίες από οποιοδήποτε εμπλεκόμενο πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που παρεμβαίνουν διαδοχικά στη διαβίβαση των εντολών ή στην εκτέλεση των σχετικών πράξεων, καθώς επίσης των εντολέων τους, και, εάν είναι αναγκαίο, να καλεί οποιοδήποτε από αυτά τα πρόσωπα ή εντολείς σε ακρόαση·
γ) να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους·
δ) να απαιτεί υπάρχοντα στοιχεία για τηλεφωνικές συνδιαλέξεις και υπάρχοντα αρχεία διακίνησης δεδομένων·
ε) να απαιτεί τη διακοπή κάθε πρακτικής αντίθετης προς τον παρόντα κανονισμό ή των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων ή εκτελεστικών πράξεων που θεσπίζονται βάσει αυτού·
στ) να ζητά δικαστικά τη δέσμευση ή την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων·
ζ) να ζητά από δικαστήριο ή οποιαδήποτε αρμόδια αρχή να επιβάλει προσωρινή απαγόρευση άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας.»
10. Το άρθρο 18 του κανονισμού 1277/2011 φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις» και έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τους κανόνες σχετικά με τις εφαρμοστέες κυρώσεις που επιβάλλονται για τις παραβιάσεις του παρόντος κανονισμού και λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλίζουν την εφαρμογή τους. Οι προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές και να αντικατοπτρίζουν τη φύση, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των παραβάσεων, τη βλάβη που προκλήθηκε στους καταναλωτές καθώς και τα πιθανά κέρδη από διαπραγμάτευση βασιζόμενα σε εμπιστευτικές πληροφορίες και χειραγώγηση της αγοράς.
[...]
Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η εθνική ρυθμιστική αρχή να μπορεί να δημοσιοποιήσει μέτρα ή κυρώσεις που επιβάλλονται για την παραβίαση του παρόντος κανονισμού, εκτός εάν η εν λόγω δημοσιοποίηση θα μπορούσε να προκαλέσει δυσανάλογη ζημία στα εμπλεκόμενα μέρη.»
2. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2016/1719
11. Το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1719 (6) επιγράφεται «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός καθορίζει αναλυτικούς κανόνες για τη διαζωνική κατανομή δυναμικότητας στις μελλοντικές αγορές, την καθιέρωση μιας κοινής μεθοδολογίας για τον προσδιορισμό της μακροπρόθεσμης διαζωνικής δυναμικότητας, τη θέσπιση ενός ενιαίου μηχανισμού κατανομής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οποίος παρέχει μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς, και τη δυνατότητα επιστροφής μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς για μεταγενέστερη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας ή μεταβίβασης μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά.»
12. Το άρθρο 2 του κανονισμού 2016/1719 επιγράφεται «Ορισμοί» και προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ορισμοί [...] του άρθρου 2 της οδηγίας [2009/72].
Επιπλέον, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1) “μελλοντική κατανομή δυναμικότητας”: η εκχώρηση μακροπρόθεσμης διαζωνικής δυναμικότητας μέσω δημοπρασίας πριν την προθεσμία επόμενης ημέρας·
2) “μακροπρόθεσμο δικαίωμα μεταφοράς”: φυσικό δικαίωμα μεταφοράς ή [οικονομικό δικαίωμα μεταφοράς (ΟΔΜ)] - δικαίωμα προαίρεσης ή ΟΔΜ - υποχρέωση που αποκτάται στο πλαίσιο μελλοντικής κατανομής δυναμικότητας·
3) “κανόνες κατανομής”: οι κανόνες για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας που εφαρμόζονται από τον ενιαίο μηχανισμό κατανομής·
4) “ενιαίος μηχανισμός κατανομής”: ο ευρωπαϊκός μηχανισμός που θεσπίζεται από όλους τους ΔΣΜ για την κατανομή μελλοντικής δυναμικότητας·
5) “δημοπρασία”: η διαδικασία με την οποία παρέχεται και κατανέμεται μακροπρόθεσμη διαζωνική δυναμικότητα στους συμμετέχοντες στην αγορά οι οποίοι υποβάλλουν προσφορές·
6) “χρήση ή πώληση - UIOSI”: η αρχή σύμφωνα με την οποία η υποκείμενη διαζωνική δυναμικότητα των φυσικών δικαιωμάτων μεταφοράς που αγοράστηκαν και δεν κατακυρώθηκαν καθίσταται αυτόματα διαθέσιμη για κατανομή δυναμικότητας επόμενης ημέρας και σύμφωνα με την οποία ο κάτοχος των εν λόγω φυσικών δικαιωμάτων μεταφοράς λαμβάνει ανταμοιβή από τους ΔΣΜ·
7) “ορισμός”: η γνωστοποίηση της χρήσης μακροπρόθεσμης διαζωνικής δυναμικότητας από κάτοχο φυσικών δικαιωμάτων μεταφοράς και τον οικείο αντισυμβαλλόμενο, ή εξουσιοδοτημένο τρίτο μέρος, στους αντίστοιχους ΔΣΜ·
[...]».
13. Το άρθρο 37 του κανονισμού 2016/1719 επιγράφεται «Όροι και προϋποθέσεις συμμετοχής στη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας» και προβλέπει τα εξής:
«1. Οι συμμετέχοντες στην αγορά εγγράφονται στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής και πληρούν όλες τις απαιτήσεις επιλεξιμότητας σύμφωνα με τους εναρμονισμένους κανόνες κατανομής, ώστε να δικαιούνται να συμμετέχουν σε δημοπρασίες ή να μεταβιβάζουν τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά τους μεταφοράς. Οι απαιτήσεις επιλεξιμότητας συμμορφώνονται με τις αρχές της απαγόρευσης των διακρίσεων και της διαφάνειας.
2. Όταν κάποιος συμμετέχων στην αγορά υποβάλλει αίτημα εγγραφής, ο ενιαίος μηχανισμός κατανομής ενημερώνει τον συμμετέχοντα στην αγορά κατά πόσον πληροί το σύνολο των απαιτήσεων επιλεξιμότητας και δικαιούται να συμμετέχει στις δημοπρασίες ή να μεταβιβάσει τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά του μεταφοράς από μια καθορισμένη ημερομηνία.
3. Οι συμμετέχοντες στην αγορά συμμορφώνονται πλήρως με τους εναρμονισμένους κανόνες κατανομής. Διατηρούν επικαιροποιημένες όλες τις πληροφορίες που αφορούν τη συμμετοχή τους και ενημερώνουν αμελλητί τον ενιαίο μηχανισμό κατανομής για τυχόν μεταβολές στις εν λόγω πληροφορίες.
4. Ο ενιαίος μηχανισμός κατανομής δικαιούται να αναστείλει ή να ανακαλέσει το δικαίωμα ενός συμμετέχοντα στην αγορά να συμμετέχει στις δημοπρασίες ή να μεταβιβάζει τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά του μεταφοράς κατόπιν παραβίασης των συμβατικών του υποχρεώσεων σύμφωνα με τους εναρμονισμένους κανόνες κατανομής.
5. Η αναστολή ή ανάκληση του δικαιώματος του συμμετέχοντα στην αγορά να συμμετέχει στις δημοπρασίες ή να μεταβιβάζει το μακροπρόθεσμο δικαίωμα μεταφοράς του σύμφωνα με τους εναρμονισμένους κανόνες κατανομής δεν απαλλάσσει τον συμμετέχοντα στην αγορά ή τον ενιαίο μηχανισμό κατανομής από τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς που έχουν κατανεμηθεί και καταβληθεί πριν από την αναστολή ή ανάκληση.»
14. Το άρθρο 43 του κανονισμού 2016/1719 επιγράφεται «Επιστροφή μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς» και ορίζει τα εξής:
«1. Οι κάτοχοι μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς δύνανται να επιστρέψουν τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά τους μεταφοράς στους σχετικούς ΔΣΜ μέσω του ενιαίου μηχανισμού κατανομής για μεταγενέστερη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας.
2. Οι κάτοχοι μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς που θέλουν να επιστρέψουν τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά τους μεταφοράς για μεταγενέστερη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας ενημερώνουν σχετικά τον ενιαίο μηχανισμό κατανομής, άμεσα ή έμμεσα μέσω ενός τρίτου μέρους, όπως ορίζεται στους εναρμονισμένους κανόνες κατανομής.
3. Οι κάτοχοι μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς που επιστρέφουν τα μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς τους ανταμείβονται, άμεσα ή έμμεσα μέσω ενός τρίτου μέρους, από τους σχετικούς ΔΣΜ μέσω του ενιαίου μηχανισμού κατανομής. Η ανταμοιβή αυτή ισούται με την τιμή που προκύπτει από τη δημοπρασία στην οποία ανακατανέμονται τα μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς.»
Β. Το αυστριακό δίκαιο
1. Ο ElWOG 2010
15. Το άρθρο 89 του Bundesgesetz, mit dem die Organisation auf dem Gebiet der Elektrizitätswirtschaft neu geregelt wird (Elektrizitätswirtschafts- und ‑organisationsgesetz 2010) [ομοσπονδιακός νόμος για την αναδιοργάνωση του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (νόμος του 2010 για τη διαχείριση και την οργάνωση του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας)] (7), της 23ης Δεκεμβρίου 2010, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (8) (στο εξής: ElWOG 2010), επιγράφεται «Αρμοδιότητα των αρχών σε άλλους τομείς οι οποίοι διέπονται από άμεσα εφαρμοστέες διατάξεις του ομοσπονδιακού δικαίου» και ορίζει τα εξής:
«(1) Εκτός αντίθετης ειδικής ρύθμισης, ως αρχή, κατά την έννοια των άμεσα εφαρμοστέων διατάξεων του παρόντος ομοσπονδιακού νόμου, νοείται η ρυθμιστική αρχή.
(2) Οι διοικητικές κυρώσεις των άρθρων 99 έως 102 επιβάλλονται από την αρμόδια κατά το άρθρο 26 του Verwaltungsstrafgesetz [(νόμου περί διοικητικών κυρώσεων)] περιφερειακή διοικητική αρχή (Bezirksverwaltungsbehörde). Η ρυθμιστική αρχή έχει την ιδιότητα του μετέχοντος στη διαδικασία. Έχει το δικαίωμα να ζητεί, στο πλαίσιο της διαδικασίας, την τήρηση των κανόνων δικαίου που αποσκοπούν στην προστασία των δημοσίων συμφερόντων των οποίων η προάσπιση της έχει ανατεθεί και να ασκεί προσφυγή ενώπιον του διοικητικού πρωτοδικείου του οικείου ομόσπονδου κράτους.
(3) Η ρυθμιστική αρχή μπορεί να απευθύνει προειδοποίηση προς τους υποχρέους που παραβιάζουν υποχρεώσεις που απορρέουν από τον παρόντα ομοσπονδιακό νόμο και να τους τάσσει εύλογη προθεσμία για να συμμορφωθούν προς αυτές, εφόσον υπάρχουν λόγοι να υποτεθεί ότι η συμμόρφωση θα επιτευχθεί ακόμη και χωρίς την επιβολή κυρώσεων. Οφείλει να τους ενημερώνει σχετικά με τις έννομες συνέπειες της προειδοποίησης.
(4) Δεν επιβάλλονται κυρώσεις αν οι υπόχρεοι συμμορφωθούν προς τις υποχρεώσεις τους εντός της ταχθείσας από την ρυθμιστική αρχή προθεσμίας.
[...]»
16. Το άρθρο 99 του ElWOG 2010 επιγράφεται «Γενικές διατάξεις περί κυρώσεων» και προβλέπει στην παράγραφο 4 τα εξής:
«Εφόσον η παράβαση δεν συνιστά αξιόποινη πράξη η οποία υπάγεται στην αρμοδιότητα των τακτικών δικαστηρίων ούτε επισύρει πρόστιμο ή τιμωρείται με αυστηρότερη κύρωση βάσει άλλων διατάξεων περί επιβολής διοικητικών κυρώσεων, διοικητική παράβαση διαπράττει και τιμωρείται με χρηματική ποινή μέχρι 150 000 ευρώ όποιος
1. κατά παράβαση του άρθρου 5, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 2 και 3, του κανονισμού 1227/2011, διαπράττει χειραγώγηση της αγοράς ή απόπειρα χειραγώγησης της αγοράς·
[...]».
17. Το άρθρο 103 του ElWOG 2010 επιγράφεται «Ειδικές διατάξεις σχετικά με τη δίωξη των διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Οι διοικητικές παραβάσεις των άρθρων 99 έως 102 υπόκεινται σε ετήσια παραγραφή (άρθρο 31, παράγραφος 2, του νόμου περί διοικητικών κυρώσεων).»
2. Ο VStG
18. Το άρθρο 31 του Verwaltungsstrafgesetz (νόμου περί διοικητικών κυρώσεων), της 31ης Ιανουαρίου 1991 (9), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (10) (στο εξής: VStG), φέρει τον τίτλο «Παραγραφή» και ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«(1) Δίωξη κατά προσώπου δεν χωρεί εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί εναντίον του διωκτική πράξη (άρθρο 32, παράγραφος 2) εντός προθεσμίας ενός έτους. Η προθεσμία αυτή υπολογίζεται από την ημερομηνία κατά την οποία ολοκληρώθηκε η παράβαση ή έπαυσε η επιλήψιμη συμπεριφορά· εάν το αποτέλεσμα που αποτελεί προϋπόθεση για την τέλεση της πράξης επήλθε σε μεταγενέστερο χρονικό σημείο, η παραγραφή αρχίζει από το χρονικό σημείο αυτό.
(2) Η εξουσία επιβολής κυρώσεων για διοικητικές παραβάσεις υπόκειται σε παραγραφή. Η παραγραφή είναι τριετής και αρχίζει από την ημερομηνία που μνημονεύεται στην παράγραφο 1. Δεν προσμετρώνται στον χρόνο της παραγραφής:
1. το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν μπορεί να κινηθεί ή να συνεχιστεί η δίωξη βάσει νομοθετικής διάταξης·
2. το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εκκρεμεί, όσον αφορά την παράβαση, διαδικασία ποινικού χαρακτήρα εις βάρος του δράστη ενώπιον της εισαγγελικής αρχής, δικαστηρίου ή άλλης διοικητικής αρχής·
3. το χρονικό διάστημα κατά το οποίο η διαδικασία αναστέλλεται έως ότου εκδοθεί απόφαση με ισχύ δεδικασμένου επί προκαταρκτικού ζητήματος·
4. το χρονικό διάστημα της δίκης ενώπιον του Verwaltungsgerichtshof [(Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία)], του Verfassungsgerichtshof [(Συνταγματικού Δικαστηρίου, Αυστρία)] ή του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»
Γ. Οι κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα
19. Η Joint Allocation Office SA (στο εξής: JAO) είναι εταιρία η οποία ενεργεί ως ενιαίος μηχανισμός κατανομής που δημιουργήθηκε από όλους τους ΔΣΜ για την κατανομή μελλοντικής δυναμικότητας, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 4, του κανονισμού 2016/1719.
20. Οι Allocation Rules for Forward Capacity – Allocation on Swiss Borders (κανόνες κατανομής μελλοντικής δυναμικότητας στα ελβετικά σύνορα), όπως είχαν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, είχαν εγκριθεί από την JAO τον Οκτώβριο του 2019 (στο εξής: κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα), σε συντονισμό με τις αρμόδιες ΕΡΑ και τους οικείους ΔΣΜ.
21. Το άρθρο 2 των εν λόγω κανόνων κατανομής φέρει τον τίτλο «Ορισμοί και ερμηνεία» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Οι όροι που χρησιμοποιούνται με κεφαλαία στους παρόντες Κανόνες Κατανομής έχουν την έννοια που τους αποδίδεται [...] στον [κ]ανονισμό [2016/1719]».
22. Το άρθρο 45 των εν λόγω κανόνων κατανομής φέρει τον τίτλο «Γενικές αρχές» και έχει ως εξής:
«1. Τα Φυσικά Δικαιώματα Μεταφοράς υπόκεινται στην αρχή “Χρήση ή πώληση – UIOSI”.
2. Ο κάτοχος κατανεμημένων Φυσικών Δικαιωμάτων Μεταφοράς μπορεί, σύμφωνα με το άρθρο 46, να ορίσει Φυσικά Δικαιώματα Μεταφοράς προς χρήση.
3. Εάν ένας Συμμετέχων δεν ορίσει τα Φυσικά Δικαιώματα Μεταφοράς του, ο Μηχανισμός Κατανομής καθιστά διαθέσιμη την υποκείμενη Διαζωνική Δυναμικότητα των μη ορισθέντων Φυσικών Δικαιωμάτων Μεταφοράς για την αντίστοιχη κατανομή δυναμικότητας επόμενης ημέρας. Οι κάτοχοι Φυσικών Δικαιωμάτων Μεταφοράς οι οποίοι δεν έχουν ορίσει προς χρήση τα Φυσικά Δικαιώματα Μεταφοράς που κατέχουν ή οι οποίοι δεν έχουν δεσμεύσει τα Φυσικά Δικαιώματα Μεταφοράς για τις υπηρεσίες εξισορρόπησης, εφόσον αυτό επιτρέπεται, έχουν δικαίωμα σε ανταμοιβή σύμφωνα με το άρθρο 48.
[...]»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
23. Στις 6 Ιουλίου 2022 η E‑Control ζήτησε να επιβληθεί εις βάρος της DM διοικητικό πρόστιμο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 99, παράγραφος 4, σημείο 1, του ElWOG 2010, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 5 του κανονισμού 1227/2011, με αίτησή της ενώπιον της περιφερειακής διοικητικής αρχής, ήτοι της αρχής που είναι αρμόδια για την επιβολή μιας τέτοιας κύρωσης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 89, παράγραφος 2, του ElWOG 2010.
24. Ο λόγος υποβολής της αίτησης αυτής ήταν η αποστολή στις 15 Οκτωβρίου 2019, εκ μέρους της JAO, στον ACER και στην E‑Control αναφοράς για ύποπτη συμπεριφορά στην οποία γινόταν λόγος για πιθανή παράβαση στο πλαίσιο των δημοπρασιών που αφορούσαν μηνιαία διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς στα σύνορα Αυστρίας και Ελβετίας. Στη συνέχεια, ο ίδιος ο ACER έκρινε την εν λόγω συμπεριφορά ύποπτη στο πλαίσιο προκαταρκτικής αρχικής αξιολόγησης.
25. Η E‑Control προσήψε, μεταξύ άλλων, στην Alpiq ή στην DM ότι επέδειξαν συμπεριφορά με σκοπό τη χειραγώγηση, η οποία εκδηλωνόταν σε τρία στάδια. Το πρώτο στάδιο ήταν η απόκτηση, στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, σημαντικών ποσοτήτων ετήσιας δυναμικότητας διασυνοριακής μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το δεύτερο στάδιο περιελάμβανε την επιστροφή ποσοτήτων της ετήσιας αυτής δυναμικότητας στο πλαίσιο μηνιαίων δημοπρασιών, πράγμα που αύξανε αισθητά την υπό δημοπράτηση δυναμικότητα και δημιουργούσε στους λοιπούς συμμετέχοντες στην αγορά την εντύπωση πραγματικής πρόθεσης πώλησης. Τέλος, στο τρίτο στάδιο η Alpiq υπέβαλλε προσφορές αγοράς οι οποίες αφορούσαν σημαντικές ποσότητες μηνιαίας δυναμικότητας, πράγμα το οποίο, κατά την E‑Control, είχε ως αποτέλεσμα τον καθορισμό μιας ελάχιστης τιμής για τη δυναμικότητα την οποία κατείχε η εν λόγω εταιρία. Η συμπεριφορά αυτή ελάμβανε χώρα μεταξύ του 2020 και του 2022.
26. Η E‑Control υποστήριξε ότι, αφού η JAO δημοσίευσε στον ιστότοπό της, μετά το πέρας των δημοπρασιών, τις προσφορές αγοράς σε ανωνυμοποιημένη μορφή, έγινε αντιληπτό ότι η Alpiq είχε γνωστοποιήσει στην αγορά ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011, σχετικά με την υφιστάμενη προσφορά και ζήτηση κατά τις δημοπρασίες αυτές. Ειδικότερα, η δημοσιευμένη ζήτηση και το ύψος των προσφορών αγοράς έδωσαν, κατά την E‑Control, στους λοιπούς συμμετέχοντες στην αγορά την εντύπωση ότι η ζήτηση και οι προσφορές αγοράς ήταν μεγαλύτερες από ό,τι στην πραγματικότητα, ιδίως δεδομένου ότι, λόγω της επιστροφής διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς που είχε αποκτήσει κατά τη διάρκεια ετήσιων δημοπρασιών, η Alpiq αντιπροσώπευε το μεγαλύτερο μέρος της υπό δημοπράτηση δυναμικότητας στις μηνιαίες δημοπρασίες και ήταν επίσης και ο μεγαλύτερος αγοραστής δυναμικότητας. Επιπλέον, χάρη στον συνδυασμό επιστροφής και προσφορών αγοράς, η Alpiq διασφάλιζε ότι η επιστρεφόμενη δυναμικότητα θα είχε μια ελάχιστη τιμή, ήτοι ότι θα μπορούσε να αποκτηθεί από άλλους συμμετέχοντες στην αγορά μόνον εφόσον η δική τους προσφορά αγοράς υπερέβαινε την τιμή αυτή. Οι προσφορές που υπέβαλλε η Alpiq, οι οποίες δεν ήταν ούτε αναγκαίες ούτε δικαιολογημένες από οικονομικής απόψεως, δεδομένου ότι αυτή κατείχε ήδη τα σχετικά δικαιώματα δυναμικότητας, είχαν ως αποτέλεσμα την τεχνητή διόγκωση της δημοσιευόμενης κάθε μήνα συνολικής ζήτησης. Ειδικότερα, η Alpiq ενεργούσε ταυτόχρονα τόσο από την πλευρά της προσφοράς, μέσω της επιστροφής δυναμικότητας, όσο και από την πλευρά της ζήτησης, μέσω των προσφορών αγοράς που υπέβαλλε, χωρίς η διπλή αυτή παρέμβασή της στην αγορά να γίνεται αντιληπτή από τους λοιπούς συμμετέχοντες στην αγορά λόγω της ανωνυμοποίησης των προσφορών. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις υπέβαλε σημαντικά υψηλότερες προσφορές σε σύγκριση με εκείνες των λοιπών συμμετεχόντων στην αγορά.
27. Η περιφερειακή διοικητική αρχή, η οποία επελήφθη κατόπιν της αιτήσεως της E‑Control, κίνησε διοικητική διαδικασία ποινικού χαρακτήρα και, με απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, έθεσε την υπόθεση στο αρχείο με την αιτιολογία ότι η πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Alpiq εις βάρος της οποίας είχε κινηθεί η διαδικασία αυτή ασκούσε τα καθήκοντά της μόλις από τον Μάρτιο του 2021 και ότι οι επίμαχες παραβάσεις είχαν παραγραφεί.
28. Η E‑Control άσκησε προσφυγή κατά της ανωτέρω απόφασης ενώπιον του Verwaltungsgericht Wien (διοικητικού πρωτοδικείου Βιέννης, Αυστρία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Πέραν των περιστάσεων που είχε ήδη εκθέσει με την αναφορά της, η E‑Control υποστήριξε για πρώτη φορά ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, κατ’ ουσίαν, ότι η περιφερειακή διοικητική αρχή δεν ήταν αρμόδια να αποφανθεί επί της υποθέσεως της κύριας δίκης. Ειδικότερα, κατά την E‑Control, δεδομένης της άμεσης εφαρμογής του άρθρου 13 του κανονισμού 1227/2011, ερμηνευόμενου σε συνδυασμό με το άρθρο 89, παράγραφοι 1 και 2, του ElWOG 2010, η αρμοδιότητα αυτή ανήκε στην ίδια, διότι η περιφερειακή διοικητική αρχή δεν αποτελούσε ανεξάρτητη δικαστική αρχή κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1227/2011. Κατά την άποψη της E‑Control, η αρμοδιότητα την οποία απονέμει στην περιφερειακή διοικητική αρχή το άρθρο 89, παράγραφος 2, του ElWOG 2010 δεν πληροί άλλωστε ούτε τις απαιτήσεις του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1227/2011, κατά το μέτρο που δεν προβλέπεται η άσκηση εξουσιών επιβολής κυρώσεων από την ΕΡΑ σε συνεργασία με άλλες αρχές, αλλά απλώς δικαίωμα της ΕΡΑ να υποβάλει αίτηση. Συνεπώς, δεδομένου ότι το άρθρο 89, παράγραφος 2, του ElWOG 2010 δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 13 του κανονισμού 1227/2011, η εν λόγω εθνική διάταξη πρέπει να μείνει ανεφάρμοστη και, ως εκ τούτου, η E‑Control είναι αρμόδια για την επιβολή κυρώσεων δυνάμει του άρθρου 89, παράγραφος 1, του ElWOG 2010. Επίσης, ο Δήμος Βιέννης είναι ιδιοκτήτης μιας μεγάλης ενεργειακής επιχείρησης και, ως εκ τούτου, μια δημοτική υπηρεσία που υπόκειται στις οδηγίες του εν λόγω δήμου δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αμερόληπτη αρχή. Επιπλέον, η παράβαση που προσάπτεται στη DM ή στην Alpiq δεν έχει ακόμη παραγραφεί, διότι, μολονότι το άρθρο 103, παράγραφος 1, του ElWOG 2010 παραπέμπει όντως στο άρθρο 31, παράγραφος 2, του VStG, η παραπομπή αυτή βασίζεται σε παλαιότερο κείμενο του VStG. Ο Αυστριακός νομοθέτης όμως επεδίωξε να παρατείνει τη διάρκεια της παραγραφής της δίωξης από έξι μήνες σε ένα έτος.
29. Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι, στο πλαίσιο της δίκης, ούτε η Alpiq ούτε η DM αμφισβήτησαν τη συμπεριφορά που τους προσάπτεται, αυτή καθεαυτήν, και ότι υποστήριξαν, κατ’ ουσίαν, ότι η συμπεριφορά τους ήταν σύμφωνη προς τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις για τις δημοπρασίες που διεξάγει ο ενιαίος μηχανισμός κατανομής. Προέβαλαν επίσης ότι η πρακτική τους, η οποία ήταν γνωστή σε όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά, ήταν σύμφωνη προς τα συναλλακτικά ήθη της συγκεκριμένης αγοράς και δεν έδινε ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις στους λοιπούς συμμετέχοντες, πράγμα που, όπως υποστηρίζουν, επιβεβαιώθηκε από δύο εκθέσεις εμπειρογνωμόνων. Επιπλέον, η Alpiq δεν είχε τη δυνατότητα πώλησης, ανάλογα με τις εκάστοτε μηνιαίες ανάγκες, της διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς την οποία είχε αποκτήσει στο πλαίσιο της ετήσιας δημοπρασίας. Αντιθέτως, η δυναμικότητα μπορούσε να επιστραφεί μόνο στο σύνολό της για να δημοπρατηθεί στην τιμή που καθοριζόταν στο πλαίσιο της δημοπρασίας και, επομένως, η Alpiq δεν ήταν ούτε σε θέση να καθορίσει η ίδια την τιμή. Συνεπώς, η προσαπτόμενη συμπεριφορά δεν πληροί τις αντικειμενικές προϋποθέσεις της παράβασης, δεδομένου ότι η Alpiq είχε σοβαρό συμφέρον τόσο για την πώληση όσο και για την αγορά των επίμαχων ποσοτήτων δυναμικότητας μεταφοράς. Επιπλέον, η συμπεριφορά της Alpiq ήταν εύλογη από οικονομικής απόψεως, κατανοητή και αναγκαία, δεδομένου ότι η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελβετία έχει μικρή ρευστότητα, και, επομένως, η εν λόγω εταιρία έπρεπε να καλύπτεται στις ξένες αγορές, πράγμα που απαιτούσε την κατοχή διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς, ενώ ταυτόχρονα οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις χαρακτηρίζονταν από μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας. Ως εκ τούτου, η επιστροφή των δικαιωμάτων μεταφοράς παρείχε δυνατότητα διάθεσης μεγαλύτερης δυναμικότητας στην αγορά και, ως εκ τούτου, αύξανε τη ρευστότητά της, πράγμα που ευνοεί τον ανταγωνισμό. Επιπροσθέτως, οι Alpiq και DM υποστηρίζουν ότι η εξουσία επιβολής κυρώσεων έχει ήδη παραγραφεί.
30. Η Alpiq και η DM προσέθεσαν ότι το άρθρο 13 του κανονισμού 1227/2011 δεν έχει άμεση εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης, διότι η διάταξη αυτή δεν ορίζει η ίδια τους κανόνες αρμοδιότητας ούτε τον τρόπο συνεργασίας μεταξύ της ΕΡΑ και της αρχής που είναι επιφορτισμένη με την επιβολή των κυρώσεων, αφήνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο περιθώριο εκτιμήσεως στα κράτη μέλη. Δυνάμει της αρχής της θεσμικής αυτονομίας των κρατών μελών, η διάταξη αυτή δεν μπορεί να υπερισχύει του άρθρου 89, παράγραφος 2, του ElWOG 2010. Οι κανόνες αρμοδιότητας και τα προβλεπόμενα δικαιώματα που οριοθετούν τις εξουσίες που αναγνωρίζονται στην E‑Control συνάδουν επίσης προς τις αρχές της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας, δεδομένου ότι η E‑Control απολαύει αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας ενώπιον διοικητικού δικαστηρίου και το άρθρο 13 τέθηκε σε εφαρμογή προκειμένου να εφαρμοστεί η διαδικασία επιβολής διοικητικής κύρωσης.
31. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Verwaltungsgericht Wien (διοικητικό πρωτοδικείο Βιέννης) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού [1227/2011] η εκ μέρους ελβετικής επιχείρησης διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς μεταξύ της Δημοκρατίας της Αυστρίας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας καθώς και μεταξύ της Ελβετικής Συνομοσπονδίας και της Δημοκρατίας της Αυστρίας;
2) Συνάδει το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, περίπτωση i, του κανονισμού 1227/2011 με το άρθρο 49, παράγραφος 1, του [Χάρτη];
3) Συνάδει η αρμοδιότητα της περιφερειακής διοικητικής αρχής να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 89, παράγραφος 2, του [EIWOG 2010], με τα κριτήρια του δικαίου της Ένωσης για τις εξουσίες έρευνας και επιβολής κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 1227/2011, καθώς και με τα κριτήρια του δικαίου της Ένωσης για αποτελεσματικές και αποτρεπτικές κυρώσεις κατά την έννοια του άρθρου 18 του κανονισμού 1227/2011;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο, το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα:
4) Μπορεί ένα (νομικό) πρόσωπο να δίδει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, περίπτωση i, του κανονισμού 1227/2011 όταν συμμορφώνεται με τους περιλαμβανόμενους στον κανονισμό [2016/1719] και/ή με τους [κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα] διαδικαστικούς κανόνες για τη συμπεριφορά στις δημοπρασίες διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς στον [ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO] που έχει δημιουργηθεί βάσει του κανονισμού 2016/1719;
5) Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα: πληροί η επιστροφή διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς, που έχει αγοραστεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, σε μια μηνιαία δημοπρασία και η επακόλουθη υποβολή προσφορών αγοράς για την ίδια μηνιαία δημοπρασία (“return and bid strategy” – “στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς”), στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO, τις προϋποθέσεις της χειραγώγησης της αγοράς κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, περίπτωση i, του κανονισμού 1227/2011;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα:
6) Συνεπάγεται η επιστροφή διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς, που έχει αγοραστεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, σε μια μηνιαία δημοπρασία και η επακόλουθη υποβολή προσφορών αγοράς για την ίδια μηνιαία δημοπρασία (“return and bid strategy” – “στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς”), στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO, παραβίαση της αρχής “χρήση ή πώληση – UIOSI” κατά το άρθρο 2, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719 σε συνδυασμό με το άρθρο 45, παράγραφος 1, των κανόνων κατανομής στα ελβετικά σύνορα;
7) Μπορεί, παρά τη σύμφωνη με τον νόμο συμπεριφορά σε δημοπρασία στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO, η τιμή να επηρεαστεί κατά τρόπον ώστε να διαμορφωθεί σε τεχνητό επίπεδο, με αποτέλεσμα να πληρούνται οι προϋποθέσεις της χειραγώγησης της αγοράς κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, περίπτωση ii, του κανονισμού 1227/2011;
8) Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο έκτο προδικαστικό ερώτημα: πληροί η επιστροφή διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς, που έχει αγοραστεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, σε μια μηνιαία δημοπρασία και η επακόλουθη υποβολή προσφορών αγοράς για την ίδια μηνιαία δημοπρασία, στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO, τις προϋποθέσεις της χειραγώγησης της αγοράς κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, περίπτωση ii, του κανονισμού 1227/2011;»
32. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν στο Δικαστήριο η E‑Control, η DM και η Alpiq, η Αυστριακή και η Ιταλική Κυβέρνηση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ως άνω μετέχοντες στη διαδικασία ανέπτυξαν επίσης προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 8 Ιουλίου 2026.
IV. Ανάλυση
33. Επισημαίνω ευθύς εξαρχής ότι το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο να απαντήσει σε ορισμένα από τα προδικαστικά ερωτήματα μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η απάντηση σε άλλα προδικαστικά ερωτήματα είναι καταφατική. Ωστόσο, προκειμένου να διαφωτιστεί πλήρως το Δικαστήριο και χάριν πληρότητας, θα εξετάσω το σύνολο των προδικαστικών ερωτημάτων που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
34. Επιπλέον, με τις γραπτές και τις προφορικές παρατηρήσεις της, η Αυστριακή Κυβέρνηση επισήμανε ότι, κατά την εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία, τα διοικητικά δικαστήρια έχουν πλήρη δικαιοδοσία για την εκδίκαση των ενώπιόν τους υποθέσεων και ενεργούν βάσει του ανακριτικού συστήματος, ανεξαρτήτως των στοιχείων που εισφέρουν οι διάδικοι. Υπό τις συνθήκες αυτές και υπό την επιφύλαξη του ελέγχου στον οποίο θα προβεί το αιτούν δικαστήριο κατόπιν των απαντήσεων του Δικαστηρίου στα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, η απάντηση στο τέταρτο, το πέμπτο και το όγδοο ερώτημα, τα οποία αφορούν την έννοια της «χειραγώγησης της αγοράς» κατά το άρθρο 2, σημείο 2, του κανονισμού 1227/2011, φαίνεται χρήσιμη για το αιτούν δικαστήριο προκειμένου να μπορέσει να αποφανθεί επί της υποθέσεως της κύριας δίκης.
Α. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
35. Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν ο κανονισμός 1227/2011 έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στην πραγματοποιούμενη από ελβετική επιχείρηση διαπραγμάτευση που αφορά διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τη Δημοκρατία της Αυστρίας προς την Ελβετική Συνομοσπονδία και αντιστρόφως.
36. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς το εδαφικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1227/2011 όταν η μεταφορά δυναμικότητας πραγματοποιείται μεταξύ ενός κράτους μέλους και ενός τρίτου κράτους, υπογραμμίζοντας ότι ο κανονισμός αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην «παράδοση [...] στην Ένωση» και στην «αγορά εντός της Ένωσης», ιδίως στο άρθρο 2, σημεία 4 και 6, όπου ορίζονται, αντιστοίχως, οι έννοιες των «ενεργειακών προϊόντων χονδρικής» και της «χονδρικής αγοράς ενέργειας».
37. Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνω ότι ο κανονισμός 1227/2011 εφαρμόζεται, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 2, αυτού, στη «διαπραγμάτευση ενεργειακών προϊόντων χονδρικής» (11). Στο άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού 1227/2011 τα «ενεργειακά προϊόντα χονδρικής» ορίζονται ως τα μνημονευόμενα στα σημεία αʹ έως δʹ του σημείου αυτού συμβόλαια και χρηματοοικονομικά παράγωγα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, κατά το σημείο 4, στοιχείο γʹ, τα «συμβόλαια που αφορούν τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου εντός της Ένωσης» (12). Τα συμβόλαια αυτά διακρίνονται από τα συμβόλαια για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, για τα οποία, όπως ορίζεται στο σημείο 4, στοιχείο αʹ, η παράδοση πρέπει να γίνεται «στην Ένωση».
38. Επομένως, από το γράμμα του άρθρου 2, σημείο 4, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1227/2011 προκύπτει ότι, όσον αφορά τα συμβόλαια μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, δεν απαιτείται η διαμετακόμιση της ηλεκτρικής ενέργειας να πραγματοποιείται αποκλειστικά εντός των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, εφόσον η ηλεκτρική ενέργεια εισέρχεται στο έδαφος της Ένωσης, ο κανονισμός έχει εφαρμογή, τούτο δε και στην περίπτωση των συμβολαίων που αφορούν μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από ή προς τρίτη χώρα. Εν προκειμένω, τα επίμαχα συμβόλαια στην κύρια δίκη αφορούν διασυνοριακές ροές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Δημοκρατίας της Αυστρίας, ήτοι ενός κράτους μέλους, και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, ήτοι ενός τρίτου κράτους. Δεδομένου ότι, στο πλαίσιο αυτό, η ηλεκτρική ενέργεια μεταφέρεται κατ’ ανάγκην επί του εδάφους της Ένωσης, τα συμβόλαια αυτά εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού επειδή αφορούν «μεταφορά [...] εντός της Ένωσης».
39. Εξάλλου, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει, στο προδικαστικό ερώτημα, ότι η διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς πραγματοποιείται από «ελβετική επιχείρηση». Επ’ αυτού, το άρθρο 2, σημείο 7, του κανονισμού 1227/2011 ορίζει ότι ως «συμμετέχων στην αγορά» νοείται «κάθε πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς, που πραγματοποιεί συναλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της εντολής πραγματοποίησης διαπραγματεύσεων σε μία ή περισσότερες χονδρικές αγορές ενέργειας». Στο σημείο 8 του άρθρου 2 διευκρινίζεται ότι ως «πρόσωπο» νοείται «κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο». Συνεπώς, ο κανονισμός δεν απαιτεί να βρίσκεται εντός της Ένωσης η έδρα, ο τόπος άσκησης των δραστηριοτήτων, μια εγκατάσταση ή η κατοικία του προσώπου που διαπραγματεύεται συμβόλαια που αφορούν ενεργειακά προϊόντα χονδρικής, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 4, στοιχείο γʹ. Ομοίως, ο ορισμός των «ενεργειακών προϊόντων χονδρικής» στο άρθρο 2, σημείο 4, του κανονισμού αφορά τα εκεί μνημονευόμενα συμβόλαια και χρηματοοικονομικά παράγωγα «ανεξαρτήτως του τόπου και του τρόπου πραγματοποίησης της διαπραγμάτευσης». Επιπλέον, το άρθρο 2, σημείο 6, του κανονισμού 1227/2011, το οποίο ορίζει τις «χονδρικές αγορές ενέργειας» ως «κάθε αγορά εντός της Ένωσης στην οποία πραγματοποιείται η διαπραγμάτευση επί ενεργειακών προϊόντων χονδρικής», δεν απαιτεί η διαπραγμάτευση να γίνεται από συμμετέχοντα στην αγορά ο οποίος να είναι εγκατεστημένος στην Ένωση. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι η διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς πραγματοποιείται από επιχείρηση εγκατεστημένη σε τρίτο κράτος δεν είναι ικανό να αποκλείσει την εφαρμογή του κανονισμού 1227/2011.
40. Καμία άλλη διάταξη του κανονισμού 1227/2011 δεν περιλαμβάνει περιορισμούς όσον αφορά το εδαφικό πεδίο εφαρμογής του.
41. Η ερμηνεία κατά την οποία ο κανονισμός 1227/2011 έχει εφαρμογή σε συμβόλαια όπως αυτά της κύριας δίκης επιρρωννύεται από τους επιδιωκόμενους από αυτόν σκοπούς. Πράγματι, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 1, αυτού, ο εν λόγω κανονισμός θεσπίζει κανόνες σχετικά με την απαγόρευση των καταχρηστικών πρακτικών που επηρεάζουν τις χονδρικές αγορές ενέργειας. Επιπλέον, από την αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού προκύπτει ότι είναι σημαντικό να διασφαλισθεί ότι οι καταναλωτές και άλλοι συμμετέχοντες στην αγορά μπορούν να έχουν εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και ότι δεν προκύπτουν κέρδη από κατάχρηση της αγοράς. Εξάλλου, κατά την αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 1227/2011, η χειραγώγηση και οι συνέπειές της μπορεί να εμφανίζονται και πέραν των συνόρων, ανάμεσα στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Από τους ανωτέρω σκοπούς προκύπτει ότι πρέπει να προκριθεί η ευρεία ερμηνεία του εδαφικού πεδίου του κανονισμού, προκειμένου να διασφαλίζεται η πρακτική αποτελεσματικότητά του.
42. Προσθέτω ότι, δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας είναι όλο και περισσότερο διασυνδεδεμένες και πέραν του εδάφους της Ένωσης (13), ο κανονισμός 1227/2011, ο οποίος αποσκοπεί στην ακεραιότητα και τη διαφάνεια των χονδρικών αγορών ενέργειας, θα καθίστατο εν μέρει κενός περιεχομένου, αν δεν εφαρμοζόταν στη διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς στην περίπτωση που η ηλεκτρική ενέργεια που διέρχεται από κράτος μέλος έχει ως προέλευση ή προορισμό ένα τρίτο κράτος.
43. Χάριν πληρότητας, επισημαίνω ότι το άρθρο 16, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1227/2011 προβλέπει ότι ο ACER «δημοσιεύει μη δεσμευτική κατευθυντήρια γραμμή σχετικά με την εφαρμογή των ορισμών που ορίζονται στο άρθρο 2, ανάλογα με την περίπτωση». Στο πλαίσιο αυτό, ο ACER εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του κανονισμού 1227/2011 και επισήμανε, στο σημείο 2.3.3 (14) της έκτης έκδοσής τους, με ημερομηνία 22 Ιουλίου 2021 (15), ότι η «μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας εντός της Ένωσης» πρέπει να ερμηνεύεται από τις ΕΡΑ υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κάθε μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας από ζώνη δημοπρασιών ή από σημείο που βρίσκεται γεωγραφικά εκτός της Ένωσης προς ζώνη δημοπρασιών ή σημείο παράδοσης που βρίσκεται, εν όλω ή εν μέρει, στο εσωτερικό της Ένωσης, καθώς και κάθε άλλη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας προς την αντίστροφη κατεύθυνση (16). Στο σημείο 2.3 των κατευθυντήριων γραμμών (17) επισημαίνεται επίσης ότι τα πρόσωπα που δεν είναι εγκατεστημένα στην Ένωση καλύπτονται από τον κανονισμό όταν πραγματοποιούν συναλλαγές με αντικείμενο ενεργειακά προϊόντα χονδρικής. Μολονότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, από αυτές προκύπτει η ερμηνεία του κανονισμού που γίνεται δεκτή από τους συμμετέχοντες στην αγορά στο μέτρο που, κατά το άρθρο 16, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού, ο ACER έχει ως σκοπό οι ΕΡΑ να ασκούν με συντονισμένο και συνεπή τρόπο τα καθήκοντά τους δυνάμει του κανονισμού.
44. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι ο κανονισμός 1227/2011 έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται στην πραγματοποιούμενη από ελβετική επιχείρηση διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τη Δημοκρατία της Αυστρίας προς την Ελβετική Συνομοσπονδία και αντιστρόφως.
Β. Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
45. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να εξετάσει το κύρος του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011 υπό το πρίσμα του άρθρου 49, παράγραφος 1, του Χάρτη.
1. Επί του παραδεκτού
46. Η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο επειδή δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εξέθεσε επαρκώς τις αμφιβολίες του ως προς την σαφήνεια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011. Ειδικότερα, στην απόφαση περί παραπομπής δεν γίνεται καμία αναφορά στις διάφορες ερμηνείες που μπορούν να δοθούν στην έννοια της «χειραγώγησης της αγοράς». Πάντως, το γεγονός και μόνον ότι μια έννοια δεν ορίζεται, πράγμα που είναι σύνηθες στο δίκαιο της Ένωσης, και ότι χρήζει ερμηνείας δεν αρκεί για να καταδειχθεί η ασάφεια του επίμαχου κανόνα δικαίου και η, ως εκ τούτου, παράβαση του άρθρου 49, παράγραφος 1, του Χάρτη.
47. Υπενθυμίζω ότι, όπως προκύπτει από το πνεύμα συνεργασίας το οποίο πρέπει να πρυτανεύει στη λειτουργία της προδικαστικής παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο οφείλει να εκθέτει, με την απόφαση περί παραπομπής, τους συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους κρίνει ότι είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς η απάντηση στα ερωτήματά του ως προς την ερμηνεία ή το κύρος ορισμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης. Συνεπώς, είναι σημαντικό το αιτούν δικαστήριο να παραθέτει ειδικότερα τους ακριβείς λόγους για τους οποίους διερωτάται ως προς το κύρος ορισμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης και να εκθέτει τους λόγους ανισχύρου οι οποίοι, συνακόλουθα, θεωρεί ότι μπορούν να γίνουν δεκτοί. Όπως επισημαίνει η Αυστριακή Κυβέρνηση, η απαίτηση αυτή προκύπτει επίσης από το άρθρο 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου (18).
48. Εν προκειμένω, παρά τον συνοπτικό της χαρακτήρα, η αιτιολογία του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος παρέχει τη δυνατότητα επαρκούς κατανόησης των λόγων για τους οποίους το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει ερώτημα στο Δικαστήριο σχετικά με το κύρος του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011. Πράγματι, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ζητεί να διευκρινιστεί αν η διάταξη αυτή συνάδει με την αρχή nullum crimen, nulla poena sine lege, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του Χάρτη, στο μέτρο που κατά τη γνώμη του, στο πλαίσιο της έννοιας της «χειραγώγησης της αγοράς», κατά το άρθρο 2, σημείο 2, του κανονισμού, δεν ορίζεται με σαφήνεια η έννοια των «ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων» σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή των ενεργειακών προϊόντων χονδρικής. Το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την αρχή της σαφούς νομοθετικής πρόβλεψης των ποινών κατά το άρθρο 49, παράγραφος 1, του Χάρτη, παραπέμποντας στην απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Schindler Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (19).
49. Εξάλλου, η επιχειρηματολογία της Αυστριακής Κυβέρνησης κατά την οποία η έλλειψη ορισμού της έννοιας των «ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων» και η ανάγκη ερμηνείας των νομικών πράξεων δεν αρκούν για να στοιχειοθετηθεί παράβαση του άρθρου 49, παράγραφος 1, του Χάρτη αφορά την ουσία του υποβληθέντος προδικαστικού ερωτήματος και όχι το παραδεκτό του, οπότε πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της ανάλυσης του ερωτήματος αυτού επί της ουσίας.
50. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα. Ως εκ τούτου, είμαι της γνώμης ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.
2. Επί της ουσίας
51. Το άρθρο 49 του Χάρτη φέρει τον τίτλο «Αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιοποίνων πράξεων και ποινών» και ορίζει στην παράγραφο 1, πρώτη περίοδος, ότι «[κ]ανείς δεν μπορεί να καταδικασθεί για πράξη ή παράλειψη, η οποία δεν αποτελούσε, κατά τη στιγμή της τέλεσής της, αδίκημα κατά το εθνικό ή το διεθνές δίκαιο». Υπενθυμίζω ότι από τις επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (20) που αφορούν το άρθρο 49 προκύπτει ότι η διάταξη αυτή εφαρμόζεται στον ποινικό τομέα (21). Εξάλλου, δεν εμφισβητείται ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά περίπτωση εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη.
52. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τρία κριτήρια είναι κρίσιμα για την εκτίμηση του ποινικού χαρακτήρα μιας κυρώσεως, ιδίως για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 49 του Χάρτη. Το πρώτο κριτήριο είναι ο νομικός χαρακτηρισμός της παράβασης κατά το εσωτερικό δίκαιο, το δεύτερο είναι η ίδια η φύση της παράβασης και το τρίτο είναι ο βαθμός αυστηρότητας της κύρωσης την οποία επισύρει η παράβαση (22).
53. Εν προκειμένω, το άρθρο 99, παράγραφος 4, σημείο 1, του ElWOG 2010 προβλέπει ότι, «[ε]φόσον η παράβαση δεν συνιστά αξιόποινη πράξη η οποία υπάγεται στην αρμοδιότητα των τακτικών δικαστηρίων ούτε επισύρει πρόστιμο ή τιμωρείται με αυστηρότερη κύρωση βάσει άλλων διατάξεων περί επιβολής διοικητικών κυρώσεων, διοικητική παράβαση διαπράττει και τιμωρείται με χρηματική ποινή μέχρι 150 000 ευρώ όποιος, κατά παράβαση του άρθρου 5, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, σημεία 2 και 3, του κανονισμού 1227/2011, διαπράττει χειραγώγηση της αγοράς ή απόπειρα χειραγώγησης της αγοράς».
54. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει αν η κύρωση την οποία προβλέπει η ανωτέρω διάταξη του ElWOG 2010 έχει ποινικό χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 49, παράγραφος 1, του Χάρτη. Επ’ αυτού, διαπιστώνω ότι, στην απόφαση περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο χαρακτηρίζει τη διοικητική παράβαση που προβλέπει η διάταξη αυτή ως παράβαση «ποινικού χαρακτήρα», χωρίς να θέτει υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό αυτόν, ο οποίος δεν αμφισβητείται ούτε από τους διαδίκους ούτε από τους ενδιαφερομένους που υπέβαλαν παρατηρήσεις. Ως εκ τούτου, με την επιφύλαξη του ελέγχου όσον αφορά τη συνδρομή των τριών κριτηρίων που εκτίθενται στο σημείο 52 των παρουσών προτάσεων, ο οποίος εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο, θα θεωρήσω, για τις ανάγκες της υπό κρίση υπόθεσης, ότι η εν λόγω διάταξη έχει ποινικό χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 49 του Χάρτη.
55. Εξάλλου, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, μολονότι ο κανονισμός 1227/2011 δεν καθορίζει καμία κύρωση για την παράβαση του άρθρου 5 αυτού, το άρθρο 18 του ίδιου κανονισμού προβλέπει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές κυρώσεις, δηλαδή κυρώσεις που μπορούν να έχουν ποινικό χαρακτήρα. Στο μέτρο αυτό, τυχόν έλλειψη σαφήνειας ή ακρίβειας ως προς τις έννοιες που καθορίζουν τις συμπεριφορές τις οποίες οι ενδιαφερόμενοι πολίτες οφείλουν να τηρούν επί ποινή επιβολής των ανωτέρω κυρώσεων, ενδέχεται να θίξει την αρχή nullum crimen, nulla poena sine lege (23).
56. Ως προς το ζήτημα αυτό, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η αρχή της ασφάλειας δικαίου επιτάσσει, αφενός, οι κανόνες δικαίου να είναι σαφείς και ακριβείς και, αφετέρου, η εφαρμογή τους να μπορεί να προβλεφθεί από τους πολίτες, ιδίως όταν οι κανόνες αυτοί ενδέχεται να έχουν δυσμενείς συνέπειες. Ειδικότερα, η αρχή της ασφάλειας δικαίου απαιτεί, μεταξύ άλλων, να παρέχει η επίμαχη ρύθμιση στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να γνωρίζουν με ακρίβεια την έκταση των υποχρεώσεων που τους επιβάλλει, καθώς και να είναι οι ενδιαφερόμενοι σε θέση να γνωρίζουν με βεβαιότητα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και να λαμβάνουν, συνακόλουθα, τα μέτρα τους. Πλην όμως, οι ως άνω απαιτήσεις δεν πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι απαγορεύεται στον νομοθέτη της Ένωσης να χρησιμοποιεί, στο πλαίσιο κανόνα τον οποίο θεσπίζει, αφηρημένες νομικές έννοιες, ούτε ότι επιβάλλεται να αναφέρει ένας τέτοιος αφηρημένος κανόνας τις διάφορες συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες ενδέχεται να έχει εφαρμογή, εφόσον όλες αυτές οι περιπτώσεις είναι αδύνατον να καθοριστούν εκ των προτέρων από τον νομοθέτη. Επομένως, δεν είναι απαραίτητο η νομοθετική πράξη να διευκρινίζει η ίδια τεχνικά ζητήματα, δεδομένου ότι ο ενωσιακός νομοθέτης μπορεί κάλλιστα να θέσει ένα γενικό νομικό πλαίσιο, το οποίο θα πρέπει, εφόσον παρίσταται ανάγκη, να εξειδικευθεί εν συνεχεία. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι μια νομοθετική πράξη παρέχει περιθώριο εκτιμήσεως στις αρχές που είναι επιφορτισμένες με την εφαρμογή της δεν σημαίνει, αυτό και μόνον, ότι δεν τηρείται η απαίτηση προβλεψιμότητας, υπό την προϋπόθεση ότι η έκταση και ο τρόπος άσκησης της εξουσίας αυτής καθορίζονται με επαρκή σαφήνεια, λαμβανομένου υπόψη του επιδιωκόμενου θεμιτού σκοπού, ώστε να εξασφαλίζεται προσήκουσα προστασία κατά της αυθαιρεσίας (24).
57. Πάντα κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η προϋπόθεση να ορίζει ο νόμος σαφώς τις παραβάσεις και τις ποινές που αυτές επισύρουν πληρούται όταν ο πολίτης έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει, με βάση το γράμμα των οικείων διατάξεων και, εν ανάγκη, με τη βοήθεια της ερμηνείας που δίδεται στις διατάξεις αυτές από τα δικαστήρια, ποιες πράξεις και παραλείψεις συνεπάγονται την ποινική ευθύνη του. Σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με το άρθρο 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, το οποίο κατοχυρώνει δικαιώματα που αντιστοιχούν στα δικαιώματα που προβλέπει το άρθρο 49 του Χάρτη, λόγω του κατ’ ανάγκην γενικού χαρακτήρα των νομοθετικών πράξεων, το γράμμα τους δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται από απόλυτη ακρίβεια. Εξ αυτού προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι, καίτοι η επιλογή του νομοτεχνικού μέσου της παραπομπής σε γενικές κατηγορίες αντί εξαντλητικών καταλόγων αφήνει, συχνά, κενά όσον αφορά τα όρια του ορισμού, εντούτοις οι αμφιβολίες αυτές σε σχέση με οριακές περιπτώσεις δεν αρκούν, αυτές καθεαυτές, προκειμένου μια διάταξη να θεωρηθεί αντίθετη προς το άρθρο 7 της εν λόγω Συμβάσεως, υπό την προϋπόθεση ότι η διάταξη αποδεικνύεται αρκούντως σαφής στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων (25).
58. Επιπλέον, το γεγονός ότι μια ρύθμιση χρησιμοποιεί ευρείες έννοιες οι οποίες πρέπει σταδιακά να αποσαφηνισθούν δεν εμποδίζει, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί ότι η εν λόγω ρύθμιση προβλέπει σαφείς και ακριβείς κανόνες οι οποίοι παρέχουν στον πολίτη τη δυνατότητα να προβλέψει, σε περίπτωση παραβάσεως της εν λόγω ρυθμίσεως, ποιες κυρώσεις ποινικού χαρακτήρα μπορούν να επιβληθούν. Αυτό που έχει σημασία στην περίπτωση αυτή είναι αν η τυχόν αμφισημία ή αοριστία των εν λόγω εννοιών μπορεί να αρθεί με προσφυγή στις συνήθεις μεθόδους ερμηνείας του δικαίου (26).
59. Εν προκειμένω, είναι όντως αληθές ότι το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011 δεν ορίζει την έννοια των «ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων». Ωστόσο, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή παρέχει σημαντικές διευκρινίσεις ως προς τα είδη συμπεριφοράς που μπορούν να επισύρουν την επιβολή κυρώσεων στους συμμετέχοντες στην αγορά, κατά την έννοια του κανονισμού 1227/2011.
60. Πράγματι, πρώτον, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, μολονότι το προοίμιο πράξης της Ένωσης δεν έχει δεσμευτική νομική ισχύ και δεν μπορεί να αποτελέσει βάση ούτε για παρέκκλιση από αυτές καθεαυτές τις διατάξεις της οικείας πράξης ούτε για ερμηνεία των διατάξεων αυτών κατά τρόπο αντίθετο προς το γράμμα τους, εντούτοις δύναται να διευκρινίζει το περιεχόμενο των εν λόγω διατάξεων, δεδομένου ότι οι περιλαμβανόμενες στο προοίμιο αιτιολογικές σκέψεις συνιστούν σημαντικά ερμηνευτικά στοιχεία ικανά να αποσαφηνίσουν τη βούληση του οργάνου που εξέδωσε την πράξη (27). Εξάλλου, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η καθεαυτό λειτουργία των αιτιολογικών σκέψεων μιας πράξης είναι να εκθέτουν τους λόγους για τους οποίους λαμβάνεται ένα μέτρο (28).
61. Οι αιτιολογικές σκέψεις 13 και 14 του κανονισμού 1227/2011 περιέχουν πολλά χρήσιμα στοιχεία για την αποσαφήνιση των εννοιών της «χειραγώγησης της αγοράς» και των «ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων». Ειδικότερα, η αιτιολογική σκέψη 13 αναφέρει ότι η χειραγώγηση των χονδρικών αγορών ενέργειας προϋποθέτει ότι πράξεις στις οποίες προβαίνουν ορισμένα πρόσωπα έχουν ως αποτέλεσμα να διαμορφώνονται τεχνητά επίπεδα τιμών, που δεν δικαιολογούνται από τις δυνάμεις προσφοράς και ζήτησης της αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της πραγματικής διαθεσιμότητας, της παραγωγής, της χωρητικότητας αποθήκευσης, της δυναμικότητας μεταφοράς και της ζήτησης. Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 13 απαριθμούνται διάφορες μορφές χειραγώγησης της αγοράς, όπως «η ανάθεση και απόσυρση ψευδών εντολών» ή «η σκόπιμη δημιουργία της εντύπωσης ότι η διαθέσιμη δυναμικότητα ηλεκτροπαραγωγής ή φυσικού αερίου ή η διαθέσιμη δυναμικότητα μεταφοράς διαφέρει από την αντίστοιχη δυναμικότητα που είναι διαθέσιμη από τεχνικής άποψης, στις περιπτώσεις που οι πληροφορίες αυτές επηρεάζουν ή ενδέχεται να επηρεάσουν την τιμή των ενεργειακών προϊόντων χονδρικής». Στην αιτιολογική σκέψη 14 παρατίθενται παραδείγματα χειραγώγησης της αγοράς, όπως η προσφορά, αγορά ή πώληση ενεργειακών προϊόντων χονδρικής με στόχο, πρόθεση ή αποτέλεσμα να παραπλανώνται οι συμμετέχοντες στην αγορά που ενεργούν βάσει των τιμών αναφοράς. Στην ίδια αιτιολογική σκέψη διευκρινίζεται επίσης ότι αποδεκτές πρακτικές της αγοράς, όπως εκείνες που ισχύουν στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, οι οποίες ορίζονται στο άρθρο 1, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/6, θα μπορούσαν να αποτελέσουν θεμιτό τρόπο για την εξασφάλιση ευνοϊκής τιμής για κάποιο ενεργειακό προϊόν χονδρικής.
62. Δεύτερον, ο κανονισμός 1227/2011 θεσπίζει, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 1, αυτού, κανόνες σχετικά με την απαγόρευση των καταχρηστικών πρακτικών που επηρεάζουν τις χονδρικές αγορές ενέργειας οι οποίοι είναι σύμφωνοι, μεταξύ άλλων, με τους κανόνες που εφαρμόζονται στις χρηματοοικονομικές αγορές. Στο ίδιο πνεύμα, η αιτιολογική σκέψη 27 του κανονισμού διευκρινίζει ότι ο ACER θα πρέπει να διασφαλίζει ότι ο κανονισμός εφαρμόζεται συντονισμένα σε ολόκληρη την Ένωση και κατά τρόπο που συνάδει με την εφαρμογή της οδηγίας 2003/6, που αφορά την κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών και τη χειραγώγηση της αγοράς. Ως προς το ζήτημα αυτό, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων για ενότητα και συνοχή της έννομης τάξεως της Ένωσης, στις έννοιες που χρησιμοποιούνται σε πράξεις εκδοθείσες στον ίδιο τομέα πρέπει να αποδίδεται η ίδια σημασία, εκτός αν ο νομοθέτης της Ένωσης έχει εκφράσει, εντός συγκεκριμένου νομοθετικού πλαισίου, διαφορετική βούληση (29).
63. Το άρθρο 1, σημείο 2, της οδηγίας 2003/6 περιέχει ορισμό της έννοιας «χειραγώγηση της αγοράς» στον οποίο γίνεται αναφορά σε «ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις». Ο κανονισμός (ΕΕ) 596/2014 (30), ο οποίος αντικατέστησε την εν λόγω οδηγία, αναφέρεται και αυτός σε «ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις» στο άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σημείο i, και στοιχείο γʹ, και στο άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, σημείο iii. Επιπλέον, το παράρτημα I, σημείο A, του κανονισμού 596/2014 περιλαμβάνει, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 12, παράγραφος 3 του ίδιου κανονισμού, μεταξύ άλλων, κατάλογο ενδεικτικών συμπεριφορών που συνιστούν διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου που εκτίθεται στο σημείο 61 των παρουσών προτάσεων προκύπτει ότι οι ενδεικτικές αυτές συμπεριφορές μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη για την ερμηνεία του άρθρου 2, σημείο 2, του κανονισμού 1227/2011.
64. Τρίτον, η προβλεπόμενη στο άρθρο 5 του κανονισμού 1227/2011 απαγόρευση χειραγώγησης της αγοράς αφορά τις ιδιαίτερα περίπλοκες χονδρικές αγορές ενέργειας στις οποίες δραστηριοποιείται περιορισμένος αριθμός εξειδικευμένων επιχειρήσεων που ενεργούν στο πλαίσιο της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας και ιδίως επιχειρήσεις που αγοράζουν ή πωλούν ηλεκτρική ενέργεια. Το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει συναφώς ότι ο απαιτούμενος βαθμός προβλεψιμότητας εξαρτάται εν πολλοίς από το περιεχόμενο του νομοθετήματος για το οποίο πρόκειται, από τον τομέα τον οποίο καλύπτει, καθώς και από τον αριθμό και την ιδιότητα των αποδεκτών του. Η προβλεψιμότητα του νόμου δεν αίρεται εκ του ότι το ενδιαφερόμενο πρόσωπο ενδεχομένως να πρέπει να προσφύγει σε συμβουλές ειδικών προκειμένου να αξιολογήσει, όσο τούτο είναι ευλόγως δυνατό με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τις συνέπειες που μπορούν να προκύψουν από μια συγκεκριμένη πράξη. Τούτο δε ισχύει ιδίως όσον αφορά τους επαγγελματίες, οι οποίοι είναι συνηθισμένοι να πρέπει να επιδεικνύουν μεγάλη σύνεση κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Για τον λόγο αυτόν, μπορεί να αναμένεται από αυτούς να επιδεικνύουν ιδιαίτερη μέριμνα για την αξιολόγηση των κινδύνων τους οποίους ενέχει μια τέτοια δραστηριότητα (31).
65. Τέταρτον, οι κατευθυντήριες γραμμές του ACER περιλαμβάνουν, στο κεφάλαιο 6, λεπτομερείς ενδείξεις που καθιστούν δυνατή την αποσαφήνιση της έννοιας της «χειραγώγησης της αγοράς», συνοδευόμενες από συγκεκριμένα παραδείγματα. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές, μολονότι δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, είναι επίσης ικανές να διαφωτίσουν τους συμμετέχοντες στην αγορά σχετικά με την ερμηνεία της έννοιας των «ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων» την οποία πρέπει να εφαρμόζουν οι ΕΡΑ.
66. Λαμβάνοντας υπόψη τα προεκτεθέντα, είμαι της γνώμης ότι από την εξέταση του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να θίξει το κύρος του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011 υπό το πρίσμα της αρχής nullum crimen nulla poena sine lege, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του Χάρτη.
Γ. Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
67. Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 13, παράγραφος 1, και το άρθρο 18 του κανονισμού 1227/2011 έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν εθνική ρύθμιση κατά την οποία η εξουσία επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 5 του κανονισμού δεν ανήκει στην ΕΡΑ, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 10, του κανονισμού, αλλά σε υποκείμενη σε οδηγίες δημοτική διοικητική αρχή.
68. Το ερώτημα αυτό εντάσσεται, κατά το αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που διατύπωσε η E‑Control κατά την κύρια δίκη. Η E‑Control υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι, δυνάμει των εθνικών διατάξεων, η περιφερειακή διοικητική αρχή δεσμεύεται από τις οδηγίες του δημάρχου του Δήμου Βιέννης καθώς και ότι ο δήμος αυτός είναι ιδιοκτήτης μιας μεγάλης επιχείρησης ηλεκτρικής ενέργειας και ότι μπορεί, επομένως, να τεθεί εν αμφιβόλω η αμεροληψία της περιφερειακής διοικητικής αρχής. Κατά τη γνώμη του αιτούντος δικαστηρίου, πρέπει σε κάθε περίπτωση να κριθεί αν αρκεί, για να πληρούνται οι απαιτήσεις του κανονισμού 1227/2011, η παροχή στην εθνική ρυθμιστική αρχή δικαιωμάτων διαδίκου και, ως εκ τούτου, δικαιώματος προσφυγής στο πλαίσιο της διαδικασίας επιβολής διοικητικής κύρωσης, μολονότι η αρμοδιότητα επιβολής της κύρωσης δεν απονέμεται ούτε σε «δικαστική αρχή» ούτε σε εθνικό δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1227/2011. Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν το ζήτημα αν η εν λόγω διάταξη προβλέπει κανόνα αρμοδιότητας σχετικά με τη δίωξη των διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα, ιδίως κατά το μέτρο που αναφέρεται μόνο σε «εξουσίες έρευνας και επιβολής» και όχι, όπως για παράδειγμα το άρθρο 18 του κανονισμού 1227/2011, επίσης και στις εφαρμοστέες κυρώσεις που επιβάλλονται για τις παραβιάσεις του κανονισμού αυτού. Αν κριθεί ότι το άρθρο 13 περιλαμβάνει έναν τέτοιο κανόνα αρμοδιότητας, θα πρέπει, κατά το αιτούν δικαστήριο, να διευκρινιστεί αν συνάδει με τις απαιτήσεις του άρθρου 13 ο μηχανισμός συνεργασίας μεταξύ της ΕΡΑ και της αρχής επιβολής διοικητικών κυρώσεων ποινικού χαρακτήρα, όπως αυτή ορίζεται ιδίως στο άρθρο 89, παράγραφος 2, του ElWOG 2010.
69. Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, φρονώ ότι είναι χρήσιμο κατ’ αρχάς να υπενθυμίσω το γενικό νομικό πλαίσιο που θεσπίζει το δίκαιο της Ένωσης όσον αφορά τις ΕΡΑ.
70. Κατά το άρθρο 2, σημείο 10, του κανονισμού 1227/2011, όσον αφορά την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας η ΕΡΑ ορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 35, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/72. Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, ισχύουσα ήταν η οδηγία (ΕΕ) 2019/944 (32), η οποία αντικατέστησε την οδηγία 2009/72. Κατά το άρθρο 57, παράγραφος 1, της οδηγίας 2019/944, «[κ]άθε κράτος μέλος ορίζει μία ρυθμιστική αρχή σε εθνικό επίπεδο». Παρεκκλίσεις προβλέπονται στην παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, βάσει των οποίων επιτρέπεται ο ορισμός άλλων ρυθμιστικών αρχών σε περιφερειακό επίπεδο, εντός ορισμένων κρατών μελών, καθώς και στην παράγραφο 3, κατά την οποία ένα κράτος μέλος μπορεί να ορίσει ρυθμιστικές αρχές για μικρά συστήματα σε γεωγραφικά χωριστή περιοχή η οποία κατά το έτος 2008 είχε κατανάλωση μικρότερη του 3 % της συνολικής κατανάλωσης του κράτους μέλους του οποίου αποτελεί τμήμα. Δεν αμφισβητείται ότι οι παρεκκλίσεις αυτές δεν έχουν εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης.
71. Το άρθρο 57, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 επιβάλλει στα κράτη μέλη να εγγυώνται την ανεξαρτησία της ΕΡΑ και να μεριμνούν ώστε να ασκεί τις αρμοδιότητές της με αμεροληψία και διαφάνεια. Προς διασφάλιση της ανεξαρτησίας, η διάταξη αυτή προβλέπει, αφενός, στο στοιχείο αʹ, ότι η ΕΡΑ είναι νομικά διακριτή και λειτουργικά ανεξάρτητη από κάθε άλλη δημόσια ή ιδιωτική οντότητα. Αφετέρου, το στοιχείο βʹ, σημεία i και ii, θεσπίζει απαιτήσεις σχετικές με την ανεξαρτησία του προσωπικού και των επιφορτισμένων με τη διοίκηση της ΕΡΑ προσώπων, που πρέπει να ενεργούν ανεξάρτητα από οποιοδήποτε εμπορικό συμφέρον και δεν πρέπει ούτε να ζητούν ούτε να λαμβάνουν απευθείας οδηγίες από οποιαδήποτε κυβέρνηση ή άλλη δημόσια ή ιδιωτική οντότητα κατά την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων. Επιπλέον, το άρθρο 57, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, προβλέπει ότι, για να προστατεύσουν την ανεξαρτησία της ρυθμιστικής αρχής, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ιδίως ότι αυτή μπορεί να λαμβάνει αυτόνομες αποφάσεις, ανεξάρτητα από κάθε πολιτικό όργανο.
72. Παρατηρώ ότι η οδηγία 2019/944 δεν ορίζει την έννοια της «ανεξαρτησίας». Εντούτοις, από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας 2009/72, της οποίας το άρθρο 35, παράγραφοι 4 και 5, είναι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπο με το άρθρο 57, παράγραφοι 4 και 5, της οδηγίας 2019/944, προκύπτει ότι η ως άνω έννοια υποδηλώνει, κατά το σύνηθες νόημά της, όσον αφορά τους δημόσιους φορείς, ένα καθεστώς το οποίο εξασφαλίζει στον οικείο φορέα τη δυνατότητα να ενεργεί με πλήρη ελευθερία σε σχέση με τους οργανισμούς έναντι των οποίων πρέπει να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία του φορέα αυτού, χωρίς να υπόκειται σε εξωτερικές οδηγίες και επιρροές. Η ως άνω ανεξαρτησία κατά τη λήψη αποφάσεων συνεπάγεται ότι, στο πλαίσιο των καθηκόντων και αρμοδιοτήτων των ΕΡΑ, οι εν λόγω αρχές λαμβάνουν τις αποφάσεις τους αυτόνομα, μόνο με βάση το δημόσιο συμφέρον, προκειμένου να διασφαλίζουν την τήρηση των σκοπών που επιδιώκονται με την οδηγία 2009/72, χωρίς να υπόκεινται σε εξωτερικές οδηγίες προερχόμενες από άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς. Το Δικαστήριο επισήμανε επ’ αυτού ότι η πλήρης ανεξαρτησία των ΕΡΑ έναντι των οικονομικών και των δημόσιων οντοτήτων, είτε πρόκειται για διοικητικά είτε για πολιτικά όργανα και, στην τελευταία περίπτωση, για φορείς της εκτελεστικής ή της νομοθετικής εξουσίας, είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τις αρχές αυτές είναι αμερόληπτες και δεν εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις και να αποκλειστεί το ενδεχόμενο προνομιακής μεταχείρισης των επιχειρήσεων και των οικονομικών συμφερόντων που συνδέονται με την κυβέρνηση, με την πλειοψηφία ή, εν πάση περιπτώσει, με την πολιτική εξουσία, καθώς και προκειμένου να παρασχεθεί στις εν λόγω αρχές η δυνατότητα να εντάξουν τη δράση τους σε μακροπρόθεσμη προοπτική, η οποία είναι αναγκαία για την επίτευξη των σκοπών της οδηγίας 2009/72 (33).
73. Στο πλαίσιο του κανονισμού 1227/2011, το άρθρο 13, το οποίο αφορά την εφαρμογή των απαγορεύσεων καταχρηστικών πρακτικών στην αγορά, ορίζει στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, ότι οι ΕΡΑ μεριμνούν για την εφαρμογή των απαγορεύσεων που ορίζονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 5 του ίδιου κανονισμού. Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 13, παράγραφος 1, προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε οι ΕΡΑ να διαθέτουν τις εξουσίες έρευνας και επιβολής της εφαρμογής που είναι αναγκαίες για την άσκηση του καθήκοντος αυτού κατ’ απώτατο όριο στις 29 Ιουνίου 2013 και ότι οι εν λόγω εξουσίες ασκούνται αναλογικά. Στα στοιχεία αʹ, βʹ και γʹ του τρίτου εδαφίου του άρθρου 13, παράγραφος 1, διευκρινίζεται, αντιστοίχως, ότι οι εξουσίες αυτές ασκούνται απευθείας, σε συνεργασία με άλλες αρχές ή με αίτηση προς τις αρμόδιες δικαστικές αρχές. Η παράγραφος 2 του άρθρου 13 προβλέπει ότι οι ανωτέρω εξουσίες έρευνας και επιβολής της εφαρμογής περιορίζονται στον στόχο της έρευνας και ασκούνται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και απαριθμεί τα δικαιώματα των ΕΡΑ, στα οποία περιλαμβάνονται το δικαίωμα πρόσβασης σε οποιοδήποτε σχετικό έγγραφο και λήψης αντιγράφου του, το δικαίωμα διενέργειας επιτόπιων ελέγχων, το δικαίωμα να απαιτούν τη διακοπή κάθε πρακτικής αντίθετης προς τον κανονισμό ή των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων ή εκτελεστικών πράξεων που θεσπίζονται βάσει αυτού, το δικαίωμα να ζητούν δικαστικά τη δέσμευση ή την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων και το δικαίωμα να ζητούν από δικαστήριο ή οποιαδήποτε αρμόδια αρχή να επιβάλει προσωρινή απαγόρευση άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας.
74. Εξάλλου, το άρθρο 18 του κανονισμού 1227/2011, το οποίο αφορά τις κυρώσεις, προβλέπει, στο πρώτο εδάφιο, ότι τα κράτη μέλη θεσπίζουν τους κανόνες σχετικά με τις εφαρμοστέες κυρώσεις που επιβάλλονται για τις παραβάσεις του κανονισμού και λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλίζουν την εφαρμογή τους. Ορίζει επίσης ότι οι προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές και να αντικατοπτρίζουν τη φύση, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των παραβάσεων, τη βλάβη που προκλήθηκε στους καταναλωτές καθώς και τα πιθανά κέρδη από διαπραγμάτευση βάσει εμπιστευτικών πληροφοριών και χειραγώγησης της αγοράς (34).
75. Κατά συνέπεια, το άρθρο 18 δεν διευκρινίζει σε ποια αρχή απονέμεται η αρμοδιότητα επιβολής κυρώσεων για τις παραβάσεις του κανονισμού 1227/2011, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι παραβάσεις του άρθρου 5. Αντιθέτως, στον αναθεωρημένο κανονισμό 1227/2011, το άρθρο 18, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, προβλέπει ότι, «[μ]ε την επιφύλαξη τυχόν ποινικών κυρώσεων και με την επιφύλαξη των εποπτικών εξουσιών των [ΕΡΑ] κατά το άρθρο 13, τα κράτη μέλη, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, προβλέπουν ότι οι [ΕΡΑ] έχουν την εξουσία να εκδίδουν κατάλληλα διοικητικά πρόστιμα και άλλα διοικητικά μέτρα για τις παραβιάσεις του παρόντος κανονισμού που αναφέρονται στο άρθρο 13 παράγραφος 1». Συνεπώς, ο αναθεωρημένος κανονισμός απονέμει ρητώς στις ΕΡΑ την αρμοδιότητα επιβολής διοικητικών κυρώσεων. Δεδομένου όμως ότι δεν ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, η συμβατότητα της επίμαχης αυστριακής ρύθμισης πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του κανονισμού 1227/2011 στην αρχική του μορφή.
76. Κατά το άρθρο 89, παράγραφος 2, του ElWOG 2010, «[ο]ι διοικητικές κυρώσεις των άρθρων 99 έως 102 επιβάλλονται από την αρμόδια κατά το άρθρο 26 του Verwaltungsstrafgesetz (νόμου περί διοικητικών κυρώσεων) περιφερειακή διοικητική αρχή. Η ρυθμιστική αρχή έχει την ιδιότητα του μετέχοντος στη διαδικασία. Έχει το δικαίωμα να ζητεί, στο πλαίσιο της διαδικασίας, την τήρηση των κανόνων δικαίου που αποσκοπούν στην προστασία των δημοσίων συμφερόντων των οποίων η προάσπιση της έχει ανατεθεί και να ασκεί προσφυγή ενώπιον του διοικητικού πρωτοδικείου του οικείου ομόσπονδου κράτους».
77. Όσον αφορά το ζήτημα αν η εθνική αυτή ρύθμιση είναι σύμφωνη με το άρθρο 13 του κανονισμού 1227/2011, διαπιστώνω ότι η E‑Control, υπό την ιδιότητα της αυστριακής ΕΡΑ, έχει εξουσίες έρευνας, οι οποίες μεταξύ άλλων ασκήθηκαν στην υπόθεση της κύριας δίκης. Όπως προκύπτει από τις διευκρινίσεις που παρέσχε η Αυστριακή Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η εν λόγω εθνική ρύθμιση παρέχει στην E‑Control ευρύτατη εξουσία έρευνας και η αρχή αυτή, σε περίπτωση υπονοιών χειραγώγησης της αγοράς, οφείλει να τις εξετάσει και, σε περίπτωση που αυτές επιβεβαιωθούν, οφείλει να υποβάλει τα πορίσματα της έρευνάς της στην περιφερειακή διοικητική αρχή, ζητώντας την επιβολή κύρωσης. Ωστόσο, κατά την Αυστριακή Κυβέρνηση, προς την οποία συντάσσεται και η E‑Control, οι διαπιστώσεις στις οποίες προβαίνει η εν λόγω αρχή ουδόλως δεσμεύουν, από πραγματικής ή νομικής απόψεως, την περιφερειακή διοικητική αρχή, δεδομένου ότι αυτή είναι ελεύθερη να διεξαγάγει τη δική της έρευνα ή να μη διενεργήσει καμία έρευνα και εκτιμά αυτόνομα τα πραγματικά περιστατικά και τα νομικά ζητήματα. Η Αυστριακή Κυβέρνηση διευκρίνισε ότι η E‑Control έχει απλώς την ιδιότητα του μετέχοντος στη διαδικασία, πράγμα που σημαίνει συγκεκριμένα ότι μπορεί να υποβάλει αναφορά σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά, να παραστεί στη διαδικασία, να υποβάλει παρατηρήσεις και να προβάλει ισχυρισμούς, αλλά ότι δεν μπορεί, ωστόσο, να διενεργήσει πράξεις δίωξης, να αναστείλει την παραγραφή, ούτε, τέλος, να επιβάλει ορισμένη απόφαση στην περιφερειακή διοικητική αρχή. Η Αυστριακή Κυβέρνηση προσέθεσε, ωστόσο, ότι οι διαπιστώσεις της E‑Control διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο από δύο απόψεις. Κατά πρώτον, αποτελούν την αφετηρία της διαδικασίας για τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και την έρευνα εκ μέρους της περιφερειακής διοικητικής αρχής και, κατά δεύτερον, έχουν ιδιαίτερη σημασία λόγω των ειδικών γνώσεων που διαθέτει η E‑Control στον επίμαχο τομέα. Ως αιτούσα, η εν λόγω αρχή μπορεί, μεταξύ άλλων, να ζητήσει την προσαγωγή αποδεικτικών στοιχείων ή να τα προσκομίσει η ίδια και να προσβάλει ενώπιον ανεξάρτητων διοικητικών δικαστηρίων μια απόφαση η οποία είναι κατά την άποψή της παράνομη. Με άλλα λόγια, το αυστριακό δίκαιο στηρίζεται σε μηχανισμό διττού ελέγχου, ο οποίος περιλαμβάνει μια πρώτη εξέταση της υπόθεσης διενεργούμενη από την ίδια την ΕΡΑ, ακολουθούμενη από δεύτερη εξέταση στην οποία προβαίνει η περιφερειακή διοικητική αρχή.
78. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω διευκρινίσεων, φαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι, ως προς το άρθρο 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1227/2011, η E‑Control δεν ασκεί απευθείας τις εξουσίες έρευνας και επιβολής της εφαρμογής, κατά το μέτρο που οι διαπιστώσεις της δεν έχουν κανένα δεσμευτικό αποτέλεσμα έναντι της περιφερειακής διοικητικής αρχής. Εν συνεχεία, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, η E‑Control πρέπει να υποβάλει αίτηση στην περιφερειακή διοικητική αρχή προκειμένου αυτή να αποφανθεί επί της επιβολής κύρωσης, μολονότι εν λόγω διοικητική αρχή δεν αποτελεί «δικαστική αρχή» κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 1227/2011.
79. Τέλος, παρατηρώ ότι, υπό το πρίσμα της επίμαχης εθνικής ρύθμισης, η E‑Control δεν ασκεί τις αρμοδιότητές της «σε συνεργασία με άλλες αρχές», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1227/2011. Πράγματι, όπως υπενθύμισε η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού, ήτοι την πρόταση του θεσμικού αυτού οργάνου για κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στην ενεργειακή αγορά, της 8ης Δεκεμβρίου 2010 (35), προκύπτει ότι, όσον αφορά το άρθρο 13, «[η] παρακολούθηση της αγοράς θα συνοδεύεται από αποτελεσματική έρευνα όπου υπάρχουν υπόνοιες καταχρηστικών πρακτικών στην αγορά, με ενδεχόμενη επιβολή κατάλληλων κυρώσεων. Ο κανονισμός παρέχει στις [ΕΡΑ] τον πρωταγωνιστικό ρόλο εν προκειμένω, καθώς απαιτεί από τα κράτη μέλη να τους χορηγούν τις αναγκαίες εξουσίες για τη διερεύνηση εικαζόμενης κατάχρησης της αγοράς και να θεσπίζουν τους κατάλληλους κανόνες για τις εφαρμοστέες κυρώσεις σε περίπτωση παραβιάσεων του κανονισμού» (36). Από τις εξηγήσεις της Αυστριακής Κυβέρνησης προκύπτει, όμως, ότι, στο σύστημα που καθιερώνεται με την επίμαχη εθνική ρύθμιση, η E‑Control δεν διαδραματίζει τέτοιο πρωταγωνιστικό ρόλο. Αν και η αρχή αυτή διαθέτει ευρείες εξουσίες έρευνας, οφείλει να διαβιβάσει τα πορίσματα των ερευνών της στην περιφερειακή διοικητική αρχή, η οποία είναι ελεύθερη να εκτιμά αυτόνομα τα πραγματικά περιστατικά και τα νομικά ζητήματα και να αποφασίζει για την επιβολή κύρωσης. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η E‑Control ασκεί τις εξουσίες της σε συνεργασία με την περιφερειακή διοικητική αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1227/2011.
80. Κατά συνέπεια, με την επιφύλαξη του ελέγχου που οφείλει να διενεργήσει το αιτούν δικαστήριο, εκτιμώ ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη αυστριακή ρύθμιση δεν είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του άρθρου 13 του κανονισμού 1227/2011.
81. Όσον αφορά το άρθρο 18 του κανονισμού 1227/2011, το οποίο δεν ορίζει ρητώς ποια είναι η αρμόδια αρχή, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, μολονότι τα κράτη μέλη διαθέτουν, κατ’ εφαρμογήν της αρχής της θεσμικής και διαδικαστικής αυτονομίας, περιθώριο εκτιμήσεως όταν επιλέγουν την αρμόδια αρχή για την επιβολή κυρώσεων, η αρχή της θεσμικής και διαδικαστικής αυτονομίας πρέπει εντούτοις να εφαρμόζεται τηρουμένων των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, προκειμένου να διαφυλάσσεται η πρακτική αποτελεσματικότητα των εφαρμοστέων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης (37). Επ’ αυτού, το άρθρο 18 επιτάσσει, μεταξύ άλλων, οι προβλεπόμενες κυρώσεις να είναι αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές.
82. Όπως επισήμανα στο σημείο 72 των παρουσών προτάσεων, η τήρηση της αρχής της αποτελεσματικότητας επιτάσσει να είναι ανεξάρτητη η αρχή που είναι αρμόδια για την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 5 του κανονισμού 1227/2011. Όπως αναγνωρίζει η Αυστριακή Κυβέρνηση, αντιθέτως προς την ΕΡΑ, η περιφερειακή διοικητική αρχή δεν είναι ανεξάρτητη αρχή, δεδομένου ότι υπόκειται σε οδηγίες, εν προκειμένω του δημάρχου του Δήμου Βιέννης, υπό την ιδιότητά του ως επικεφαλής της κυβέρνησης του ομόσπονδου κράτους, ο οποίος με τη σειρά του υπόκειται στον αρμόδιο υπουργό του ομοσπονδιακού κράτους. Η Αυστριακή Κυβέρνηση υποστηρίζει εντούτοις ότι οι περιφερειακές διοικητικές αρχές υπόκεινται, κατά την άσκηση των εξουσιών τους, στη συνταγματική αρχή της νομιμότητας της δίωξης, δυνάμει της οποίας οφείλουν, κατά την άσκηση των ανατεθειμένων σε αυτές καθηκόντων, να τηρούν τους ισχύοντες νόμους και ότι, στην αυστριακή συνταγματική τάξη, κάθε οδηγία η οποία προέρχεται από αναρμόδιο όργανο ή της οποίας η εκτέλεση θα αντέβαινε στον ποινικό νόμο πρέπει να μη λαμβάνεται υπόψη. Πάντως, μολονότι στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται η τελική εκτίμηση του ζητήματος αυτού, είμαι της γνώμης ότι, υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου που εκτίθεται στη σκέψη 72 των παρουσών προτάσεων, οι διατάξεις αυτές δεν αρκούν προς διασφάλιση της ανεξαρτησίας της περιφερειακής διοικητικής αρχής. Πράγματι, η απαίτηση ανεξαρτησίας συνεπάγεται ότι η αρχή που είναι επιφορτισμένη με την επιβολή των κυρώσεων δεν υπόκειται σε εξωτερικές οδηγίες ή επιρροές ικανές να επηρεάσουν την άσκηση των αρμοδιοτήτων της. Εξ ορισμού, ένα μη ανεξάρτητο όργανο δεν είναι σε θέση να αντιταχθεί στις οδηγίες που λαμβάνει ακόμη και αν, τυπικώς, έχει το δικαίωμα να τις αρνηθεί.
83. Προσθέτω ότι, στο πλαίσιο της εθνικής διαδικασίας, η E‑Control έθεσε επίσης τα ζητήματα της ύπαρξης μη προσηκόντων κανόνων παραγραφής και της σύγκρουσης συμφερόντων λόγω του ότι ο Δήμος Βιέννης είναι ιδιοκτήτης μεγάλης επιχείρησης ηλεκτρικής ενέργειας. Το αιτούν δικαστήριο δεν μνημόνευσε, όμως, τα στοιχεία αυτά στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα. Ως εκ τούτου, δεν είναι αναγκαίο να εξεταστούν στο μέτρο που, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της διαδικασίας που καθιερώνεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της δικαστικής απόφασης που πρόκειται να εκδοθεί, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής απόφασης για την έκδοση της δικής του απόφασης όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο (38).
84. Κατά συνέπεια, προτείνω να δοθεί στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 13, παράγραφος 1, και το άρθρο 18 του κανονισμού 1227/2011 έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν εθνική ρύθμιση κατά την οποία η εξουσία επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 5 του κανονισμού δεν ανήκει στην ΕΡΑ, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 10, του κανονισμού, αλλά σε υποκείμενη σε οδηγίες δημοτική διοικητική αρχή.
Δ. Επί του τετάρτου και του εβδόμου προδικαστικού ερωτήματος
85. Με το τέταρτο και το έβδομο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία προτείνω να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011 έχει την έννοια ότι η εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά τήρηση των διατάξεων του κανονισμού 2016/1719 σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας, ιδίως όσον αφορά το νομικό πλαίσιο για τις δημοπρασίες που διεξάγονται στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO, αποκλείει το ενδεχόμενο ο εν λόγω συμμετέχων στην αγορά να δίνει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή ενεργειακών προϊόντων χονδρικής και να διαμορφώνει την τιμή ενός ή περισσοτέρων ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο.
86. Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η συμμετοχή σε δημοπρασίες που διεξάγονται στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής μπορεί να αποκλείσει την επιβολή προστίμου, για τον λόγο ότι οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης ή οι βασιζόμενοι στο δίκαιο της Ένωσης γενικοί κανόνες για τις δημοπρασίες διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς συνιστούν ένα νομικό πλαίσιο το οποίο παρέχει στους συμμετέχοντες στην αγορά βεβαιότητα όσον αφορά τις πληροφορίες που διαβιβάζονται και αποκλείει κατ’ αυτόν τον τρόπο το ενδεχόμενο παροχής ψευδών ή παραπλανητικών ενδείξεων, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011. Το νομικό αυτό πλαίσιο απορρέει, μεταξύ άλλων, από τον κανονισμό 2016/1719 και τους κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα και προβλέπει ότι οι επιστροφές και οι προσφορές αγοράς που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο δημοπρασίας διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς είναι ανώνυμες. Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα βασίζεται στην παραδοχή ότι το πρόσωπο που συμμετέχει στη δημοπρασία δεν συμπεριφέρεται παράνομα για άλλον λόγο, όπως για παράδειγμα επειδή συνήψε συμφωνίες ως προς τις τιμές με άλλους συμμετέχοντες στην αγορά. Με το έβδομο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν στοιχειοθετείται η έννοια της χειραγώγησης της αγοράς, κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1227/2011, όταν, μέσω των ενεργειών ενός επιχειρηματία, η τιμή καθορίζεται σε τεχνητό επίπεδο, ακόμη και αν τηρούνται οι διαδικαστικοί κανόνες του κανονισμού 2016/1719 και οι κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα.
87. Συνεπώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η απάντηση στα δύο αυτά προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί υπό το πρίσμα τόσο του κανονισμού 2016/1719 όσο και των κανόνων κατανομής στα ελβετικά σύνορα. Ωστόσο, οι κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα, μολονότι στο άρθρο 2 προβλέπουν ότι ορισμένοι από τους χρησιμοποιούμενους σε αυτούς όρους έχουν την έννοια που τους αποδίδεται στον κανονισμό 2016/1719, δεν εμπίπτουν στο δίκαιο της Ένωσης στο μέτρο που, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, η Ελβετική Συνομοσπονδία δεν συμμετείχε στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης (39) και, ως εκ τούτου, παρέλκει η αναφορά σε αυτούς για την απάντηση στα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
88. Η Επιτροπή υποστήριξε, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, ότι ο κανονισμός 2016/1719 δεν έχει εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης για τον λόγο ότι η διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς λαμβάνει χώρα στα ελβετικά σύνορα (40). Εν πάση περιπτώσει και χωρίς να είναι αναγκαίο να επιλυθεί το ζήτημα της εφαρμογής του κανονισμού στην υπόθεση της κύριας δίκης, θα αναφερθώ σε αυτόν κατά το μέτρο που θεσπίζει διαδικαστικούς κανόνες σχετικά με τις δημοπρασίες διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς.
89. Όσον αφορά τον κανονισμό 1227/2011, υπενθυμίζω ότι η αιτιολογική του σκέψη 1 αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι οι τιμές που καθορίζονται στις χονδρικές αγορές ενέργειας αντικατοπτρίζουν δίκαιη και ανταγωνιστική αλληλεπίδραση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και ότι δεν προκύπτουν κέρδη από κατάχρηση της αγοράς. Το άρθρο 2, σημείο 2, του κανονισμού ορίζει την έννοια της «χειραγώγησης της αγοράς» και διευκρινίζει, στο στοιχείο αʹ, ότι αυτή καταλαμβάνει την πραγματοποίηση οποιασδήποτε συναλλαγής ή την έκδοση οποιασδήποτε εντολής διαπραγμάτευσης που αφορά ενεργειακά προϊόντα χονδρικής με την οποία, κατά το σημείο i του στοιχείου αυτού, δίνονται ή είναι πιθανό να δοθούν ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή ενεργειακών προϊόντων χονδρικής ή, κατά το σημείο ii του ίδιου στοιχείου, ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ενεργούν από κοινού διαμορφώνουν ή ενδέχεται να διαμορφώσουν την τιμή ενός ή περισσοτέρων ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, εκτός εάν το πρόσωπο που πραγματοποίησε τη συναλλαγή ή έδωσε την εντολή διαπραγμάτευσης αποδεικνύει ότι η ενέργειά του αυτή υπαγορεύθηκε από θεμιτούς λόγους και ότι η εν λόγω συναλλαγή ή εντολή διαπραγμάτευσης συνάδει με τις αποδεκτές πρακτικές στην οικεία χονδρική αγορά ενέργειας.
90. Λαμβανομένου υπόψη του γράμματος της ανωτέρω διάταξης, ο χαρακτηρισμός μιας συμπεριφοράς ως «χειραγώγησης της αγοράς» είναι ανεξάρτητος από την τήρηση των διαδικαστικών κανόνων που εφαρμόζονται στις δημοπρασίες. Ως προς το ζήτημα αυτό, υπογραμμίζω ότι η ύπαρξη θεμιτών λόγων και η συμφωνία προς τις αποδεκτές πρακτικές στην οικεία χονδρική αγορά ενέργειας, που, όπως αναφέρεται στο στοιχείο αʹ, σημείο ii, μπορούν να δικαιολογήσουν τη διαμόρφωση της τιμής ενός ενεργειακού προϊόντος χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως διαδικαστικοί κανόνες που εφαρμόζονται στις δημοπρασίες. Πράγματι, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να αποδείξει τη συνδρομή θεμιτών λόγων για την πράξη του και, στο πλαίσιο της νομοθεσίας των χρηματοπιστωτικών αγορών, ως «αποδεκτή πρακτική αγοράς» νοείται μια συγκεκριμένη πρακτική αγοράς η οποία γίνεται αποδεκτή από την αρμόδια αρχή (41). Δεδομένου ότι στην έννοια αυτή πρέπει να αποδοθεί η ίδια σημασία στο πλαίσιο του κανονισμού 1227/2011, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου που εκτέθηκε στο σημείο 62 των παρουσών προτάσεων, οι «αποδεκτές πρακτικές στην αγορά» κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού διαφοροποιούνται από τέτοιους διαδικαστικούς κανόνες.
91. Γενικότερα, ο κανονισμός 1227/2011 και ο κανονισμός 2016/1719 επιδιώκουν αλληλοσυμπληρούμενους σκοπούς. Πράγματι, ο κανονισμός 2016/1719 καθορίζει, όπως προκύπτει από το άρθρο 1, παράγραφος 1, αυτού, «αναλυτικούς κανόνες για τη διαζωνική κατανομή δυναμικότητας στις μελλοντικές αγορές, την καθιέρωση μιας κοινής μεθοδολογίας για τον προσδιορισμό της μακροπρόθεσμης διαζωνικής δυναμικότητας, τη θέσπιση ενός ενιαίου μηχανισμού κατανομής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο οποίος παρέχει μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς, και τη δυνατότητα επιστροφής μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς για μεταγενέστερη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας ή μεταβίβασης μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά». Στο άρθρο 37, παράγραφος 4, του κανονισμού αυτού ορίζεται μόνον ότι ο ενιαίος μηχανισμός κατανομής δικαιούται να αναστείλει ή να ανακαλέσει το δικαίωμα ενός συμμετέχοντος στην αγορά να συμμετέχει στις δημοπρασίες ή να μεταβιβάζει τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά του μεταφοράς, αν αυτός έχει παραβιάσει τις συμβατικές του υποχρεώσεις σύμφωνα με τους εναρμονισμένους κανόνες κατανομής. Επομένως, ο εν λόγω κανονισμός δεν αποσκοπεί στην επιβολή κυρώσεων για συμπεριφορά που συνιστά χειραγώγηση της αγοράς, η οποία εμπίπτει στον κανονισμό 1227/2011. Ως εκ τούτου, αν γινόταν δεκτό ότι απλώς και μόνον η τήρηση των διατάξεων του κανονισμού 2016/1719 κατά τις δημοπρασίες που διεξάγονται στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO αρκεί για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ένας συμμετέχων στην αγορά να δίνει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις ή να διαμορφώνει την τιμή σε τεχνητό επίπεδο, ο κανονισμός 2016/1719 θα στερούνταν την πρακτική αποτελεσματικότητά του.
92. Επιπλέον, η επιβολή κυρώσεων για τις περιπτώσεις κατάχρησης αγοράς ακολουθεί την ίδια λογική με την κατάχρηση δικαιώματος εν γένει. Ως προς το ζήτημα αυτό, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η εφαρμογή της νομοθεσίας της Ένωσης δεν μπορεί να επεκτείνεται μέχρι του σημείου να καλύπτει τις πράξεις που διενεργούνται με σκοπό τη δόλια ή καταχρηστική εκμετάλλευση των πλεονεκτημάτων τα οποία προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης. Προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη καταχρηστικής πρακτικής, απαιτείται αφενός μεν η συνδρομή ενός συνόλου αντικειμενικών περιστάσεων από τις οποίες να προκύπτει ότι, παρά την τυπική τήρηση των προϋποθέσεων που προβλέπει η νομοθεσία της Ένωσης, δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος με τη νομοθεσία αυτή σκοπός, αφετέρου δε η ύπαρξη ενός υποκειμενικού στοιχείου, το οποίο συνίσταται στη βούληση του ενδιαφερομένου να αποκομίσει όφελος από τη νομοθεσία της Ένωσης δημιουργώντας τεχνητά τις προϋποθέσεις που είναι αναγκαίες προκειμένου να αντλήσει το όφελος αυτό (42). Με άλλα λόγια, από την ίδια την έννοια της «κατάχρησης» προκύπτει ότι μια φαινομενικά νόμιμη συμπεριφορά μπορεί να καταλήξει σε παράβαση κανόνα δικαίου, αν ο επιδιωκόμενος σκοπός ή το αποτέλεσμα έρχονται σε αντίθεση με τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης.
93. Υπό τις συνθήκες αυτές, προτείνω να δοθεί στο τέταρτο και στο έβδομο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011 έχει την έννοια ότι η εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά τήρηση των διατάξεων του κανονισμού 2016/1719 σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας, ιδίως όσον αφορά το νομικό πλαίσιο για τις δημοπρασίες που διεξάγονται στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της JAO, δεν αποκλείει το ενδεχόμενο ο εν λόγω συμμετέχων στην αγορά να δίνει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή ενεργειακών προϊόντων χονδρικής και να διαμορφώνει την τιμή ενός ή περισσοτέρων ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο.
Ε. Επί του πέμπτου και του ογδόου προδικαστικού ερωτήματος
94. Με το πέμπτο και το όγδοο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία προτείνω να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011 έχει την έννοια ότι συνιστά χειραγώγηση της αγοράς η επιστροφή, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενη από την υποβολή προσφορών αγοράς της εν λόγω διασυνοριακής δυναμικότητας στην ίδια μηνιαία δημοπρασία στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO.
95. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι διερωτάται αν η στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς (return and bid strategy) στοιχειοθετεί την παράβαση που προβλέπεται στο άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011.
1. Επί του παραδεκτού
96. Η DM και η Alpiq υποστηρίζουν ότι η απάντηση στα ανωτέρω προδικαστικά ερωτήματα προϋποθέτει τη συνεκτίμηση των αντιλήψεων της αγοράς. Ειδικότερα, προβάλλουν ότι πρέπει να διαπιστωθεί ο τρόπος με τον οποίο ένας συνετός συμμετέχων στην αγορά αντιλαμβάνεται ή θα μπορούσε να αντιληφθεί την επίμαχη συμπεριφορά, ήτοι τη στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς. Εκθέτουν ότι το αιτούν δικαστήριο διέταξε προς τον σκοπό αυτόν δικαστική πραγματογνωμοσύνη, η οποία έλαβε υπόψη το συγκεκριμένο περιβάλλον της αγοράς και τις ιδιαιτερότητές της και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Alpiq δεν έδωσε καμία ψευδή ή παραπλανητική ένδειξη και ότι η συμπεριφορά της δεν ήταν ικανή να έχει ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση της τιμής σε τεχνητό επίπεδο. Με τα εν λόγω ερωτήματα ζητείται, όμως, η αφηρημένη εκτίμηση της στρατηγικής επιστροφής και υποβολής προσφορών, από την οποία δεν μπορεί να διαπιστωθεί αν ένας συνετός συμμετέχων στην αγορά μπορεί να παραπλανηθεί.
97. Το γεγονός, όμως, ότι το πέμπτο και το όγδοο προδικαστικό ερώτημα αφορούν, γενικώς, τη συμβατότητα με τον κανονισμό 1227/2011 της στρατηγικής επιστροφής και υποβολής προσφοράς δεν μπορεί να επισύρει το απαράδεκτό τους, δεδομένου ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εφαρμόζει τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης σε συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά μόνο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας τους. Πράγματι, όταν υποβάλλεται αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, έργο του Δικαστηρίου είναι να διαφωτίσει το εθνικό δικαστήριο ως προς το περιεχόμενο των κανόνων δικαίου της Ένωσης, προκειμένου αυτό να μπορέσει να εφαρμόσει ορθώς τους εν λόγω κανόνες επί των πραγματικών περιστατικών της ενώπιόν του διαφοράς, και όχι να προβεί το ίδιο στην εφαρμογή τους, δεδομένου ότι το Δικαστήριο δεν διαθέτει κατ’ ανάγκην όλα τα στοιχεία που είναι απολύτως απαραίτητα προς τούτο. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης ή να εφαρμόζει επί εθνικών μέτρων ή καταστάσεων τους κανόνες της Ένωσης των οποίων έχει δώσει την ερμηνεία, δοθέντος ότι τα ζητήματα αυτά εμπίπτουν στην αποκλειστική δικαιοδοσία του εθνικού δικαστηρίου (43).
98. Πάντως, κατά πάγια νομολογία, το Δικαστήριο δύναται, στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας την οποία καθιερώνει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ και βάσει των στοιχείων της δικογραφίας, να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που θα του ήταν χρήσιμα κατά την εκτίμηση των αποτελεσμάτων των διαφόρων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης (44).
99. Υπό τις συνθήκες αυτές, το πέμπτο και το όγδοο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτά.
2. Επί της ουσίας
100. Υπενθυμίζω ότι από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η E‑Control προσήψε, μεταξύ άλλων, στην Alpiq ή στην DM ότι επέδειξαν συμπεριφορά με σκοπό τη χειραγώγηση της αγοράς, η οποία εκδηλωνόταν σε τρία στάδια. Το πρώτο στάδιο ήταν η απόκτηση, στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, σημαντικών ποσοτήτων ετήσιας δυναμικότητας διασυνοριακής μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το δεύτερο στάδιο περιλάμβανε την επιστροφή ποσοτήτων της ετήσιας αυτής δυναμικότητας στο πλαίσιο μηνιαίων δημοπρασιών, πράγμα που αύξανε αισθητά τη υπό δημοπράτηση δυναμικότητα και δημιουργούσε στους λοιπούς συμμετέχοντες στην αγορά την εντύπωση πραγματικής πρόθεσης πώλησης. Τέλος, στο τρίτο στάδιο, η Alpiq υπέβαλλε προσφορές αγοράς οι οποίες αφορούσαν σημαντικές ποσότητες μηνιαίας δυναμικότητας, πράγμα το οποίο, κατά την E‑Control, είχε ως αποτέλεσμα τον καθορισμό μιας ελάχιστης τιμής για τη δυναμικότητα την οποία κατείχε η εν λόγω εταιρία.
101. Προκειμένου να δοθεί απάντηση στα ως άνω προδικαστικά ερωτήματα, φρονώ ότι πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ του δευτέρου και του τρίτου σταδίου. Πράγματι, το δεύτερο στάδιο συνίσταται στην επιστροφή ποσοτήτων διασυνοριακής δυναμικότητας που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, η οποία προβλέπεται ρητώς στο άρθρο 43 του κανονισμού 2016/1719. Ειδικότερα, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 43, οι κάτοχοι μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς δύνανται να επιστρέψουν τα μακροπρόθεσμα δικαιώματά τους μεταφοράς στους σχετικούς ΔΣΜ μέσω του ενιαίου μηχανισμού κατανομής για μεταγενέστερη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας. Στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου ορίζεται ότι οι κάτοχοι μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς που επιστρέφουν τα μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς τους ανταμείβονται, άμεσα ή έμμεσα μέσω ενός τρίτου μέρους, από τους σχετικούς ΔΣΜ μέσω του ενιαίου μηχανισμού κατανομής και ότι η ανταμοιβή αυτή ισούται με την τιμή που προκύπτει από τη δημοπρασία στην οποία ανακατανέμονται τα μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς.
102. Επομένως, η διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς που αποκτάται στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών μπορεί να επιστρέφεται από τον συμμετέχοντα στην αγορά στο πλαίσιο των αντίστοιχων μηνιαίων δημοπρασιών, πράγμα που του παρέχει τη δυνατότητα να διαθέσει τη δυναμικότητα την οποία δεν έχει πλέον ανάγκη. Η διάθεση της δυναμικότητας κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι επίσης επωφελής και για την αγορά, δεδομένου ότι παρέχεται σε άλλους φορείς η δυνατότητα να αποκτήσουν τη διατεθείσα δυναμικότητα. Κατά τη γνώμη μου, από το άρθρο 43, παράγραφος 3, του κανονισμού 2016/1719 προκύπτει όμως ότι ο συμμετέχων στην αγορά που επιστρέφει δυναμικότητα που είχε αποκτήσει πρέπει να αποδεχθεί την τιμή που προκύπτει από τη δημοπρασία στην οποία ανακατανέμονται τα μακροπρόθεσμα δικαιώματα μεταφοράς, χωρίς να μπορεί να επηρεάσει τη διαμόρφωσή της.
103. Όσον αφορά την υπόθεση της κύριας δίκης, η επιστροφή της δυναμικότητας προβλέπεται από τους κανόνες κατανομής στα ελβετικά σύνορα, η ερμηνεία των κρίσιμων διατάξεων των οποίων απόκειται στο αιτούν δικαστήριο. Από την απόφαση περί παραπομπής δεν προκύπτει ότι το δεύτερο αυτό στάδιο εγείρει, εν προκειμένω, δυσχέρειες υπό το πρίσμα των εφαρμοστέων διαδικαστικών κανόνων.
104. Το τρίτο στάδιο συνίσταται στην υποβολή, από συμμετέχοντα στην αγορά ο οποίος επέστρεψε κατά τη διάρκεια μηνιαίας δημοπρασίας διασυνοριακή δυναμικότητα μεταφοράς που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, προσφορών αγοράς για τη συγκεκριμένη δυναμικότητα κατά τη διάρκεια της ίδιας μηνιαίας δημοπρασίας. Η πρακτική αυτή δεν ρυθμίζεται από τον κανονισμό 2016/1719. Πάντως, υπό ορισμένες περιστάσεις, είμαι της γνώμης ότι μπορεί να συνιστά χειραγώγηση της αγοράς, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011.
105. Πράγματι, κατά την αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 1227/2011, η χειραγώγηση των χονδρικών αγορών ενέργειας συνεπάγεται ότι ορισμένα πρόσωπα αναλαμβάνουν δράσεις οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να διαμορφώνονται τεχνητά επίπεδα τιμών, που δεν δικαιολογούνται από τις δυνάμεις προσφοράς και ζήτησης της αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της πραγματικής διαθεσιμότητας, της παραγωγής, της χωρητικότητας αποθήκευσης, της δυναμικότητας μεταφοράς και της ζήτησης. Συνεπώς, κατά την αιτιολογική σκέψη 13, η χειραγώγηση της αγοράς μπορεί, μεταξύ άλλων, να λάβει τη μορφή της σκόπιμης δημιουργίας της εντύπωσης ότι η διαθέσιμη δυναμικότητα μεταφοράς διαφέρει από την αντίστοιχη δυναμικότητα που είναι διαθέσιμη από τεχνικής άποψης, στις περιπτώσεις που οι πληροφορίες αυτές επηρεάζουν ή ενδέχεται να επηρεάσουν την τιμή των ενεργειακών προϊόντων χονδρικής. Εξάλλου, η αιτιολογική σκέψη 14 αναφέρει ότι αποτελεί χειραγώγηση της αγοράς η αγορά ενεργειακών προϊόντων χονδρικής με στόχο, πρόθεση ή αποτέλεσμα να παραπλανώνται οι συμμετέχοντες στην αγορά που ενεργούν βάσει των τιμών αναφοράς.
106. Εν προκειμένω, το κύριο πρόβλημα έγκειται, κατά τη γνώμη μου, στο γεγονός ότι, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, τόσο οι επιστροφές όσο και οι προσφορές αγοράς στο πλαίσιο δημοπρασίας διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς είναι ανώνυμες. Ειδικότερα, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η JAO δημοσιεύει στον ιστότοπό της, μετά το πέρας των δημοπρασιών, τις προσφορές αγοράς σε ανωνυμοποιημένη μορφή. Κατ’ αρχήν, η επιστροφή υποδεικνύει στους λοιπούς συμμετέχοντες στην αγορά ότι η επιστρεφόμενη κατ’ αυτόν τον τρόπο δυναμικότητα μεταφοράς είναι διαθέσιμη σε τιμή που διαμορφώνεται ελεύθερα κατά τις δημοπρασίες. Ωστόσο, όταν ο συμμετέχων στην αγορά υποβάλλει προσφορά αγοράς για τη δυναμικότητα που μόλις επέστρεψε, φαίνεται, όπως υποστηρίζει η E‑Control, ότι η δυναμικότητα αυτή μπορεί να αγοραστεί μόνο σε καθορισμένη ελάχιστη τιμή, χωρίς οι λοιποί συμμετέχοντες στην αγορά να είναι σε θέση να το γνωρίζουν. Κατά συνέπεια, η επίμαχη συμπεριφορά είναι ικανή να προκαλέσει τεχνητά αύξηση των τιμών σε επίπεδο που δεν δικαιολογείται από τις δυνάμεις προσφοράς και ζήτησης της αγοράς, κατά την έννοια της αιτιολογικής σκέψης 13 του κανονισμού 1227/2011.
107. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η DM και η Alpiq δήλωσαν εξάλλου, απαντώντας σε ερώτηση που τους έθεσε το Δικαστήριο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι η στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερη μέση τιμή στη χονδρική αγορά ενεργειακών προϊόντων σε σχέση με τη μέση τιμή που θα προέκυπτε στην περίπτωση ελεύθερου ανταγωνισμού στην ίδια αγορά χωρίς εφαρμογή της στρατηγικής αυτής.
108. Εξάλλου, το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο ii, του κανονισμού 1227/2011 ορίζει ότι χειραγώγηση της αγοράς αποτελεί η πραγματοποίηση οποιασδήποτε συναλλαγής ή η έκδοση οποιασδήποτε εντολής διαπραγμάτευσης που αφορά ενεργειακά προϊόντα χονδρικής με την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ενεργούν από κοινού διαμορφώνουν ή ενδέχεται να διαμορφώσουν την τιμή ενός ή περισσοτέρων ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, εκτός εάν το πρόσωπο που πραγματοποίησε τη συναλλαγή ή έδωσε την εντολή διαπραγμάτευσης αποδεικνύει ότι η ενέργειά του αυτή υπαγορεύθηκε από θεμιτούς λόγους.
109. Με τις προφορικές παρατηρήσεις τους, η DM και η Alpiq υποστήριξαν ότι οι προσφορές αγοράς που υπέβαλλαν υπηρετούσαν αποκλειστικά στρατηγική βελτιστοποίησης της εμπορικής τους θέσης. Βεβαίως, κάθε συμμετέχων στην αγορά επιδιώκει, εξ ορισμού, να βελτιστοποιήσει τη θέση και τα κέρδη του. Η επιδίωξη αυτή δεν μπορεί όμως να δικαιολογήσει συμπεριφορά αντίθετη προς τους εφαρμοστέους κανόνες.
110. Τόσο με τις γραπτές παρατηρήσεις τους όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η DM και η Alpiq υποστήριξαν επίσης, επικαλούμενες δικαστική πραγματογνωμοσύνη την οποία διέταξε το αιτούν δικαστήριο, ότι μια γενική απαγόρευση της στρατηγικής επιστροφής και υποβολής προσφοράς θα συνεπαγόταν μείωση των εσόδων των ΔΣΜ, η οποία θα είχε ως επακόλουθο αύξηση των ποσών των τελών δικτύου και, κατά συνέπεια, της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας. Αμφιβάλλω εντούτοις ως προς το κατά πόσον το επιχείρημα αυτό και μόνον αρκεί για να καταδειχθεί ότι η στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς είναι, γενικώς, σύμφωνη προς τον κανονισμό 1227/2011.
111. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει, υπό το πρίσμα του συνόλου των πραγματικών στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς που εφάρμοσε η Alpiq, αφενός, έδινε ή μπορούσε να δώσει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις όσον αφορά την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας ή, αφετέρου, να διαμορφώσει την τιμή του ενεργειακού προϊόντος χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, χωρίς να συντρέχουν θεμιτοί λόγοι.
112. Ως προς το ζήτημα αυτό, όπως υποστήριξε η Ιταλική Κυβέρνηση με τις γραπτές παρατηρήσεις της, οι ενίοτε πολύ περίπλοκες περιστάσεις της υπό εξέταση περίπτωσης είναι κατά κανόνα καθοριστικές για να εκτιμηθεί αν υπήρξε χειραγώγηση της αγοράς κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011.
113. Ως εκ τούτου, προτείνω να δοθεί στο πέμπτο και στο όγδοο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011 έχει την έννοια ότι συνιστά χειραγώγηση της αγοράς, εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά, η επιστροφή, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενη από την υποβολή προσφορών αγοράς της εν λόγω διασυνοριακής δυναμικότητας στην ίδια μηνιαία δημοπρασία στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO, όταν οι προσφορές αυτές δίνουν ή μπορούν να δώσουν ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις όσον αφορά την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας ή διαμορφώνουν ή επιδιώκουν να διαμορφώσουν την τιμή του εν λόγω ενεργειακού προϊόντος χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, χωρίς να συντρέχουν θεμιτοί λόγοι. Η εκτίμηση αυτή πρέπει να διενεργηθεί από το εθνικό δικαστήριο λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των πραγματικών περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την υπό εξέταση περίπτωση.
ΣΤ. Επί του έκτου προδικαστικού ερωτήματος
114. Με το έκτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719 έχει την έννοια ότι συνιστά παραβίαση της προβλεπόμενης στη διάταξη αυτή αρχής «χρήση ή πώληση – UIOSI» η επιστροφή, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενη από την υποβολή προσφορών αγοράς της εν λόγω διασυνοριακής δυναμικότητας στην ίδια μηνιαία δημοπρασία στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO.
115. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 45, παράγραφος 1, των κανόνων κατανομής στα ελβετικά σύνορα, η αρχή «χρήση ή πώληση – UIOSI» εφαρμόζεται στις δημοπρασίες που διεξάγονται στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής μεταξύ της Δημοκρατίας της Αυστρίας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, των εν λόγω κανόνων, η αρχή αυτή έχει την έννοια που της αποδίδει ο κανονισμός 2016/1719. Ως εκ τούτου, η ερμηνεία του άρθρου 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719 είναι καθοριστική για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Κατά το αιτούν δικαστήριο, πρέπει, αφενός, να εξεταστεί αν η αρχή «χρήση ή πώληση - UIOSI» επιβάλλει απαιτήσεις όσον αφορά την επιστροφή της μακροπρόθεσμης δυναμικότητας που αποκτήθηκε στο πλαίσιο ετήσιας δημοπρασίας και, αφετέρου, αν η υποβολή προσφορών αγοράς για την επιστραφείσα μακροπρόθεσμη δυναμικότητα κατά την επόμενη μηνιαία δημοπρασία συνάδει με την αρχή αυτή.
116. Το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719 ορίζει την αρχή «χρήση ή πώληση – UIOSI» ως την αρχή σύμφωνα με την οποία η υποκείμενη διαζωνική δυναμικότητα των φυσικών δικαιωμάτων μεταφοράς που αγοράστηκαν και δεν ορίστηκαν καθίσταται αυτόματα διαθέσιμη για κατανομή δυναμικότητας επόμενης ημέρας και σύμφωνα με την οποία ο κάτοχος των εν λόγω φυσικών δικαιωμάτων μεταφοράς λαμβάνει ανταμοιβή από τους ΔΣΜ. Εξάλλου, κατά το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 7, ως «ορισμός» νοείται η γνωστοποίηση της χρήσης μακροπρόθεσμης διαζωνικής δυναμικότητας από κάτοχο φυσικών δικαιωμάτων μεταφοράς και τον οικείο αντισυμβαλλόμενο, ή εξουσιοδοτημένο τρίτο μέρος, στους αντίστοιχους ΔΣΜ.
117. Ως εκ τούτου, η αρχή «χρήση ή πώληση – UIOSI» εφαρμόζεται όταν οι συμμετέχοντες στην αγορά δεν χρησιμοποιούν τη δυναμικότητα που έχουν αποκτήσει, δηλαδή όταν δεν την έχουν ορίσει. Στην περίπτωση αυτή, η μη ορισθείσα δυναμικότητα μεταπωλείται αυτομάτως από την JAO στις ημερήσιες δημοπρασίες που ακολουθούν τη διαδικασία ορισμού. Επομένως, η αρχή «χρήση ή πώληση – UIOSI» έχει σκοπό να αποτρέπει την «απώλεια» διαθέσιμης δυναμικότητας για την αγορά.
118. Αντιθέτως, όπως επισημάνθηκε στα σημεία 101 και 102 των παρουσών προτάσεων, η επιστροφή δυναμικότητας αποτελεί μηχανισμό που παρέχει στους συμμετέχοντες στην αγορά τη δυνατότητα επιστροφής μακροπρόθεσμων δικαιωμάτων μεταφοράς στο πλαίσιο μεταγενέστερης δημοπρασίας βραχύτερου χρονικού πλαισίου, εν προκειμένω στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας. Κατά συνέπεια, όπως υπογράμμισαν η DM και η Alpiq, καθώς και η Επιτροπή, με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, ο μηχανισμός επιστροφής δυναμικότητας και η αρχή «χρήση ή πώληση – UIOSI» αποτελούν δύο διαφορετικούς μηχανισμούς, οι οποίοι εφαρμόζονται σε διαφορετικά στάδια, ο πρώτος στο πλαίσιο των δημοπρασιών μεγαλύτερου χρονικού πλαισίου και ο δεύτερος κατά τον χρόνο του ορισμού, ήτοι στο πλαίσιο δημοπρασιών βραχύτερου χρονικού πλαισίου.
119. Όπως προκύπτει από την απάντηση την οποία προτείνω να δοθεί στο πέμπτο και στο όγδοο προδικαστικό ερώτημα, η ανωτέρω αυτή διαπίστωση δεν πρέπει να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η στρατηγική επιστροφής και υποβολής προσφοράς είναι, de facto, σύμφωνη προς τον κανονισμό 2016/1719.
120. Κατά συνέπεια, προτείνω να δοθεί στο έκτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719 έχει την έννοια ότι δεν συνιστά παραβίαση της προβλεπόμενης στη διάταξη αυτή αρχής «χρήση ή πώληση – UIOSI» η επιστροφή, εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενη από την υποβολή προσφορών αγοράς της εν λόγω διασυνοριακής δυναμικότητας στην ίδια μηνιαία δημοπρασία στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO.
V. Πρόταση
121. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Verwaltungsgericht Wien (διοικητικό πρωτοδικείο Βιέννης, Αυστρία) ως εξής:
1) Ο κανονισμός (ΕΕ) 1227/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας,
έχει την έννοια ότι:
εφαρμόζεται στην πραγματοποιούμενη από ελβετική επιχείρηση διαπραγμάτευση διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τη Δημοκρατία της Αυστρίας προς την Ελβετική Συνομοσπονδία και αντιστρόφως.
2) Από την εξέταση του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να θίξει το κύρος του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημείο i, του κανονισμού 1227/2011 υπό το πρίσμα της αρχής nullum crimen nulla poena sine lege, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3) Το άρθρο 13, παράγραφος 1, και το άρθρο 18 του κανονισμού 1227/2011
έχουν την έννοια ότι:
δεν επιτρέπουν εθνική ρύθμιση κατά την οποία η εξουσία επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 5 του κανονισμού 1227/2011 δεν ανήκει στην ΕΡΑ, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 10, του κανονισμού 1227/2011, αλλά σε υποκείμενη σε οδηγίες δημοτική διοικητική αρχή.
4) Το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011
έχει την έννοια ότι:
η εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά τήρηση των διατάξεων του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1719 της Επιτροπής, της 26ης Σεπτεμβρίου 2016, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας, ιδίως όσον αφορά το νομικό πλαίσιο για τις δημοπρασίες που διεξάγονται στον ενιαίο μηχανισμό κατανομής της Joint Allocation Office (JAO), δεν αποκλείει το ενδεχόμενο ο εν λόγω συμμετέχων στην αγορά να δίνει ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή ενεργειακών προϊόντων χονδρικής και να διαμορφώνει την τιμή ενός ή περισσοτέρων ενεργειακών προϊόντων χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο.
5) Το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, σημεία i και ii, του κανονισμού 1227/2011
έχει την έννοια ότι:
συνιστά χειραγώγηση της αγοράς, εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά, η επιστροφή, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενη από την υποβολή προσφορών αγοράς της εν λόγω διασυνοριακής δυναμικότητας στην ίδια μηνιαία δημοπρασία στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO, όταν οι προσφορές αυτές δίνουν ή μπορούν να δώσουν ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις όσον αφορά την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας ή διαμορφώνουν ή επιδιώκουν να διαμορφώσουν την τιμή του εν λόγω ενεργειακού προϊόντος χονδρικής σε τεχνητό επίπεδο, χωρίς να συντρέχουν θεμιτοί λόγοι. Η εκτίμηση αυτή πρέπει να διενεργηθεί από το εθνικό δικαστήριο λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των πραγματικών περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την υπό εξέταση περίπτωση.
6) Το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, σημείο 6, του κανονισμού 2016/1719
έχει την έννοια ότι:
δεν συνιστά παραβίαση της προβλεπόμενης στη διάταξη αυτή αρχής «χρήση ή πώληση – UIOSI» η επιστροφή, εκ μέρους συμμετέχοντος στην αγορά, στο πλαίσιο μηνιαίας δημοπρασίας, διασυνοριακής δυναμικότητας μεταφοράς που είχε αποκτηθεί στο πλαίσιο ετήσιων δημοπρασιών, ακολουθούμενη από την υποβολή προσφορών αγοράς της εν λόγω διασυνοριακής δυναμικότητας στην ίδια μηνιαία δημοπρασία στο πλαίσιο του ενιαίου μηχανισμού κατανομής της JAO.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (ΕΕ 2011, L 326, σ. 1), ο οποίος είναι επίσης γνωστός ως «REMIT» (Regulation on Wholesale Energy Market Integrity and Transparency). Ο κανονισμός αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1106 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Απριλίου 2024, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1227/2011 και (ΕΕ) 2019/942 με σκοπό τη βελτίωση της προστασίας της Ένωσης από τη χειραγώγηση της χονδρικής αγοράς ενέργειας (ΕΕ L, 2024/1106), και τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1789 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2024, σχετικά με τις εσωτερικές αγορές ανανεώσιμου αερίου, φυσικού αερίου και υδρογόνου, για την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 1227/2011, (ΕΕ) 2017/1938, (ΕΕ) 2019/942 και (ΕΕ) 2022/869 και της απόφασης (ΕΕ) 2017/684 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 715/2009 (ΕΕ L, 2024/1789) (στο εξής: αναθεωρημένος κανονισμός 1227/2011). Εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη του χρόνου των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του κανονισμού 1227/2011 στην αρχική του μορφή.
3 ΕΕ 2003, L 96. σ. 16.
4 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, για την τροποποίηση των οδηγιών 85/611/ΕΟΚ και 93/6/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 2000/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση της οδηγίας 93/22/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2004, L 145, σ. 1).
5 ΕΕ 2009, L 211. σ. 55.
6 Κανονισμός της Επιτροπής, της 26ης Σεπτεμβρίου 2016, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για τη μελλοντική κατανομή δυναμικότητας (ΕΕ 2016, L 259, σ. 42).
7 BGBl. I, 110/2010.
8 BGBl. I, 145/2023.
9 BGBl., 52/1991.
10 BGBl. I, 57/2018.
11 Στη διάταξη αυτή διευκρινίζεται ότι τα άρθρα 3 και 5 του κανονισμού 1227/2011 «δεν εφαρμόζονται στα ενεργειακά προϊόντα χονδρικής τα οποία είναι χρηματοπιστωτικά μέσα και στα οποία εφαρμόζεται το άρθρο 9 της οδηγίας [2003/6]». Δεν αμφισβητείται ότι η υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά χρηματοπιστωτικά μέσα.
12 Στον αναθεωρημένο κανονισμό 1227/2011 ο ορισμός αυτός δεν τροποποιείται, αλλά διευκρινίζεται ότι το άρθρο 2, σημείο 4, στοιχείο γʹ, του κανονισμού καλύπτει επίσης και τα συμβόλαια που αφορούν τη μεταφορά υδρογόνου εντός της Ένωσης.
13 Βλ., ιδίως, αιτιολογική σκέψη 70 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ 2019, L 158, σ. 54), κατά την οποία τα κράτη μέλη, τα συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας (της οποίας ο ιστότοπος είναι προσβάσιμος στη διεύθυνση: https://www.energy-community.org/) και άλλες τρίτες χώρες που εφαρμόζουν τον κανονισμό 2019/943 ή ανήκουν στη συγχρονισμένη περιοχή της ηπειρωτικής Ευρώπης θα πρέπει να συνεργάζονται στενά σε όλα τα θέματα σχετικά με την ανάπτυξη μιας ενοποιημένης περιφέρειας εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας και δεν θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα που θέτουν σε κίνδυνο την περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας ή την ασφάλεια του εφοδιασμού των κρατών μελών και των συμβαλλόμενων μερών.
14 Βλ. ιδίως σ. 22.
15 Το έγγραφο αυτό είναι διαθέσιμο, στην αγγλική γλώσσα, στη διεύθυνση: https://acer.europa.eu/sites/default/files/documents/en/remit/Documents/ACER_Guidance_on_REMIT_application_6th_Edition_Final.pdf.
16 Η ερμηνεία αυτή δεν τροποποιήθηκε στο σημείο 2.3.4 της έκδοσης 6.1 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, με ημερομηνία 18 Δεκεμβρίου 2024, η οποία είναι μεταγενέστερη του χρόνου των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης.
17 Βλ. ιδίως σ. 19.
18 Βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2023, Vitol (C‑268/22, EU:C:2023:508, σκέψεις 52 και 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19 Απόφαση C‑501/11 P (EU:C:2013:522, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20 ΕΕ 2007, L 303, σ. 17.
21 Βλ. απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025, BAJI Trans (C‑544/23, EU:C:2025:614, σκέψη 62).
22 Βλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, AK Dlhopolec κ.λπ. (C‑590/24, EU:C:2026:41, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Belgian Association of Tax Lawyers κ.λπ. (C‑623/22, EU:C:2024:639, σκέψη 38).
24 Βλ. απόφαση της 21ης Μαΐου 2026, Across Fiduciaria κ.λπ. (C‑684/24 και C‑685/24, EU:C:2026:410, σκέψεις 40 έως 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25 Πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, AK Dlhopolec κ.λπ. (C‑590/24, EU:C:2026:41, σκέψεις 74 και 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26 Βλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, AK Dlhopolec κ.λπ. (C‑590/24, EU:C:2026:41, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27 Βλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2021, Hessischer Rundfunk (C‑422/19 και C‑423/19, EU:C:2021:63, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28 Βλ. απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 2026, VEB.RF κατά Συμβουλίου (C‑572/24 P, EU:C:2026:74, σκέψη 70 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29 Πρβλ. αποφάσεις της 19ης Νοεμβρίου 2020, 5th AVENUE Products Trading (C‑775/19, EU:C:2020:948, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 10ης Ιουλίου 2025, DADA Music και UPFR (C‑37/24, EU:C:2025:551, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 1).
31 Απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Belgian Association of Tax Lawyers κ.λπ. (C‑623/22, EU:C:2024:639, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125).
33 Βλ. απόφαση της 6ης Μαρτίου 2025, Alajärven Sähkö κ.λπ. (C‑48/23, EU:C:2025:144, σκέψεις 34 και 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), η οποία εκδόθηκε επί υποθέσεως στην οποία ανέπτυξα τις προτάσεις.
34 Βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 31 του κανονισμού 1227/2011.
35 COM(2010) 726 τελικό.
36 Η υπογράμμιση δική μου. Βλ. σ. 7 της πρότασης της Επιτροπής. Στο πλαίσιο του σχεδίου κανονισμού 1227/2011 δεν διευκρινίζεται ποια αρχή έχει την αρμοδιότητα για την επιβολή διοικητικών κυρώσεων.
37 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 3ης Ιουνίου 2021, Bankia (C‑910/19, EU:C:2021:433, σκέψη 45).
38 Βλ. απόφαση της 2ας Ιουλίου 2026, Ścierbek και Drózdzik (C‑261/25 και C‑262/25, EU:C:2026:537, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39 Βλ., επ’ αυτού, ενημερωτικό δελτίο του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2026, σχετικά με τη συμφωνία για την ηλεκτρική ενέργεια, το οποίο είναι διαθέσιμο στη γερμανική, τη γαλλική, την ιταλική και την αγγλική γλώσσα. Το έγγραφο αυτό είναι διαθέσιμο, στην αγγλική γλώσσα, στη διεύθυνση: https://www.europa.eda.admin.ch/dam/en/sd-web/9TvhXKvZCy3B/12 %20Faktenblatt%20Strom_EN%20.pdf.
40 Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 4, του κανονισμού 2016/1719, «[ο] ενιαίος μηχανισμός κατανομής δύναται να είναι ανοικτός σε επιχειρήσεις και ΔΣΜ που δραστηριοποιούνται στην Ελβετία, υπό την προϋπόθεση ότι το εθνικό της δίκαιο εφαρμόζει τις βασικές διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και υφίσταται διακυβερνητική συμφωνία συνεργασίας στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Ένωσης και της Ελβετίας». Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, δεν είχε συναφθεί τέτοια διακυβερνητική συμφωνία. Βλ. ενημερωτικό δελτίο που μνημονεύεται στην προηγούμενη υποσημείωση.
41 Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 1, σημείο 9, και άρθρο 13 του κανονισμού 596/2014.
42 Βλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2026, GSP Offshore (C‑216/25, EU:C:2026:483, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43 Πρβλ. απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2024, Omnitel Comunicaciones κ.λπ. (C‑441/23, EU:C:2024:916, σκέψεις 46 και 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44 Βλ. απόφαση της 29ης Ιανουαρίου 2026, Munik (C‑562/24, EU:C:2026:55, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).