Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Grote kamer)
26 maart 2026 (*)
Inhoud
I. Toepasselijke bepalingen en voorgeschiedenis van de gedingen
A. Besluit 2022/329
B. Besluit 2014/145, zoals met name gewijzigd bij besluit 2022/329
C. Verordening nr. 269/2014
D. Litigieus besluit en litigieuze verordening (zaken C696/23 P en C35/24 P)
E. Litigieuze handelingen (zaken C704/23 P, C711/23 P en C111/24 P)
1. Oorspronkelijke litigieuze handelingen (zaken C704/23/P, C711/23 P en C111/24 P)
2. Eerste litigieuze handhavingshandelingen (zaken C704/23/P, C711/23 P en C111/24 P)
3. Tweede litigieuze handhavingshandelingen (zaken C704/23 P en C711/23 P)
II. Beroepen bij het Gerecht en bestreden arresten
A. Beroep bij het Gerecht en het eerste bestreden arrest (zaak C696/23 P)
B. Beroep bij het Gerecht en tweede bestreden arrest (zaak C704/23 P)
C. Beroep bij het Gerecht en derde bestreden arrest (zaak C711/23 P)
D. Beroep bij het Gerecht en vierde bestreden arrest (zaak C35/24 P)
E. Beroep bij het Gerecht en vijfde bestreden arrest (zaak C111/24 P)
III. Procedure bij het Hof en conclusies van partijen in hogere voorziening
A. Voeging
B. Verzoeken om toelating tot interventie
C. Conclusies van partijen in hogere voorziening
1. Conclusies van partijen in zaak C696/23 P
2. Conclusies van partijen in zaak C704/23 P
3. Conclusies van partijen in zaak C711/23 P
4. Conclusies van partijen in zaak C35/24 P
5. Conclusies van partijen in zaak C111/24 P
D. Verzoeken om heropening van de mondelinge behandeling
1. Verzoek om heropening van de mondelinge behandeling in zaak C696/23 P
2. Verzoek om heropening van de mondelinge behandeling in zaak C711/23 P
IV. Hogere voorzieningen
A. Middelen ontleend aan schending van criterium g) door het Gerecht
1. Argumenten waarmee wordt aangevoerd dat het Gerecht de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” als bedoeld in criterium g) onjuist heeft uitgelegd
a) Tweede middel en eerste onderdeel van het derde middel in zaak C711/23 P, alsook tweede middel en eerste onderdeel van het derde middel in zaak C35/24 P
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
b) Tweede grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C704/23 P, eerste tot en met derde onderdeel van het vierde middel in zaak C711/23 P, eerste grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C35/24 P en zevende middel in zaak C111/24 P
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
2. Middelen ontleend aan een onjuiste uitlegging door het Gerecht van het begrip „invloed” in de zin van criterium g)
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
1) Ontvankelijkheid van het eerste middel in zaak C696/23 P
2) Ten gronde
i) Eerste middel in zaak C696/23 P, derde onderdeel van het eerste middel in zaak C704/23 P en vierde onderdeel van het eerste middel in zaak C35/24 P
ii) Eerste en tweede grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C704/23 P en tweede middel en eerste onderdeel van het vierde middel in zaak C111/24 P
B. Middelen ontleend aan schending door het Gerecht van het evenredigheidsbeginsel en artikel 52, lid 1, van het Handvest en het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C111/24 P
1. Derde middel in zaak C696/23 P, ontleend aan schending van artikel 52, lid 1, eerste volzin, van het Handvest
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
2. Vierde middel in zaak C696/23 P en derde middel in zaak C704/23 P, ontleend aan schending van artikel 52, lid 1, tweede volzin, van het Handvest, en tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C704/23 P, ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
1) Ontvankelijkheid van het eerste, het tweede en het vierde onderdeel van het vierde middel in zaak C696/23 P
2) Ten gronde
i) Opmerkingen vooraf
ii) Analyse
3. Tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C111/24 P
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
C. Middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven bij zijn analyse van de excepties van onwettigheid van criterium g)
1. Derde middel in zaak C111/24 P
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
2. Tweede onderdeel van de derde middelen in de zaken C711/23 P en C35/24 P
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
D. Middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven bij zijn analyse van het beginsel van gelijke behandeling
1. Argumenten van partijen
2. Beoordeling door het Hof
E. Middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven met betrekking tot de vraag of de vijf rekwiranten voldeden aan de voorwaarden van criterium g)
1. Onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal waarvan het Gerecht blijk zou hebben gegeven bij zijn analyse van de vraag of de economische sectoren waarin tweede tot en met vijfde rekwirant actief zijn of waren, een aanzienlijke bron van inkomsten vormen
a) Tweede middel in zaak C704/23 P en eerste onderdeel van het respectieve eerste middel in de zaken C711/23 P en C35/24 P
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
i) Ontvankelijkheid van het tweede middel in zaak C704/23 P en van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C35/24 P
ii) Ten gronde
b) Eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C704/23 P, tweede onderdeel van het eerste middel en vierde tot en met zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C711/23 P, tweede en derde onderdeel van het eerste middel, eerste onderdeel en tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C35/24 P en vijfde en zesde middel in zaak C111/24 P
1) Eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C704/23 P
i) Argumenten van partijen
ii) Beoordeling door het Hof
2) Tweede onderdeel van het eerste middel en vierde tot en met zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C711/23 P
i) Argumenten van partijen
ii) Beoordeling door het Hof
3) Tweede en derde onderdeel van het eerste middel en eerste onderdeel en tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C35/24 P
i) Argumenten van partijen
ii) Beoordeling door het Hof
4) Vijfde en zesde middel in zaak C111/24 P
i) Argumenten van partijen
ii) Beoordeling door het Hof
2. Onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal waarvan het Gerecht blijk zou hebben gegeven met betrekking tot de „invloed” van tweede rekwirant en de „betrokkenheid” van eerste en vijfde rekwirant in de zin van criterium g)
a) Eerste onderdeel van het tweede middel in zaak C696/23 P
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
b) Derde grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C704/23 P
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
c) Zaak C111/24 P
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
i) Ontvankelijkheid
ii) Ten gronde
F. Tweede onderdeel van het eerste middel en vijfde middel in zaak C696/23 P, derde vordering in zaak C704/23 P, vijfde onderdeel van het eerste middel in zaak C35/24 P en eerste middel in zaak C111/24 P
1. Tweede onderdeel van het eerste middel en vijfde middel in zaak C696/23 P
a) Tweede onderdeel van het eerste middel
1) Argumenten van partijen
2) Beoordeling door het Hof
b) Vijfde middel
2. Derde vordering in zaak C704/23 P
3. Vijfde onderdeel van het eerste middel in zaak C35/24 P
4. Eerste middel in zaak C111/24 P
a) Argumenten van partijen
b) Beoordeling door het Hof
V. Conclusie
VI. Kosten
„ Hogere voorziening – Beperkende maatregelen met betrekking tot de militaire agressie tegen Oekraïne – Besluit 2014/145/GBVB – Artikel 1, lid 1, onder e), en artikel 2, lid 1, onder g) – Verordening (EU) nr. 269/2014 – Artikel 3, lid 1, onder g) – Bevriezing van tegoeden en economische middelen – Begrip ‚vooraanstaande zakenlieden die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie’ – Exceptie van onwettigheid – Artikelen 7, 16, 17 en 47 alsook artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven, vrijheid van ondernemerschap, recht op eigendom en recht op een doeltreffende voorziening in rechte – Beperkingen – Legaliteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel – Beginsel van gelijke behandeling ”
In de gevoegde zaken C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P,
betreffende vijf hogere voorzieningen krachtens artikel 56 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, ingesteld op 16 november 2023, wat de zaken C‑696/23 P en C‑704/23 P betreft, op 22 november 2023, wat zaak C‑711/23 P betreft, op 18 januari 2024, wat zaak C‑35/24 P betreft, en op 8 februari 2024, wat zaak C‑111/24 P betreft,
Dmitry Alexandrovich Pumpyanskiy, wonende te Jekaterinenburg (Rusland), vertegenwoordigd door A. Egger, P. Goeth, G. Lansky en E. Steiner, Rechtsanwälte (C‑696/23 P),
Tigran Khudaverdyan, wonende te Moskou (Rusland), aanvankelijk vertegenwoordigd door F. Bélot, T. Bontinck, M. Brésart en J. Goffin, vervolgens door F. Bélot, T. Bontinck, en J. Goffin, avocats (C‑704/23 P),
Viktor Filippovich Rashnikov, wonende te Magnitogorsk (Rusland), vertegenwoordigd door M. Campa, avvocato, M. Moretto, avocat, M. Pirovano, avvocata, D. Rovetta, avocat, en V. Villante, avvocato (C‑711/23 P),
Dmitry Arkadievich Mazepin, wonende te Moskou, vertegenwoordigd door A. Bass, avocat, M. Campa, avvocato, M. Moretto, D. Rovetta, avocats, en V. Villante, avvocato (C‑35/24 P),
German Khan, wonende te Londen (Verenigd Koninkrijk), vertegenwoordigd door A. Bass en T. Marembert, avocats (C‑111/24 P),
rekwiranten,
andere partijen in de procedure:
Raad van de Europese Unie, aanvankelijk vertegenwoordigd door B. Driessen, P. Mahnič, P. Pecheux, V. Piessevaux, J. Rurarz, L. Vétillard en S. Van Overmeire, vervolgens door B. Driessen, P. Pecheux, V. Piessevaux, J. Rurarz, L. Vétillard en S. Van Overmeire als gemachtigden,
verweerder in eerste aanleg,
ondersteund door:
Tsjechische Republiek, vertegenwoordigd door K. Najmanová, M. Smolek, en J. Vláčil als gemachtigden,
Europese Commissie, vertegenwoordigd door M. Carpus Carcea en L. Puccio als gemachtigden,
interveniëntes in hogere voorziening (C‑35/24 P),
Republiek Letland, vertegenwoordigd door J. Davidoviča, K. Pommere en S. Zābele als gemachtigden,
interveniënte in eerste aanleg (C‑35/24 P),
wijst
Het HOF (Grote kamer),
samengesteld als volgt: K. Lenaerts, president, C. Lycourgos, I. Jarukaitis, M. L. Arastey Sahún (rapporteur), I. Ziemele, J. Passer, O. Spineanu-Matei, M. Condinanzi en F. Schalin, kamerpresidenten, E. Regan, N. Piçarra, A. Kumin, B. Smulders, S. Gervasoni en N. Fenger, rechters,
advocaat-generaal: L. Medina,
griffier: A. Lamote, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 11 februari 2025,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 5 juni 2025,
het navolgende
Arrest
1 Dmitry Alexandrovich Pumpyanskiy (hierna: „eerste rekwirant”) vordert met zijn hogere voorziening in zaak C‑696/23 P vernietiging van het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 6 september 2023, Pumpyanskiy/Raad (T‑270/22, EU:T:2023:490; hierna: „eerste bestreden arrest”), waarbij zijn beroep is verworpen dat strekte tot nietigverklaring van besluit (GBVB) 2022/397 van de Raad van 9 maart 2022 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 80, blz. 31) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/396 van de Raad van 9 maart 2022 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 80, blz. 1) (hierna gezamenlijk: „litigieus besluit en litigieuze verordening”), voor zover bij het litigieuze besluit en de litigieuze verordening zijn naam is geplaatst op de daaraan als bijlage gehechte lijsten.
2 Tigran Khudaverdyan (hierna: „tweede rekwirant”) vordert met zijn hogere voorziening in zaak C‑704/23 P vernietiging van het arrest van het Gerecht van 6 september 2023, Khudaverdyan/Raad (T‑335/22, EU:T:2023:500; hierna: „tweede bestreden arrest”), waarbij zijn beroep is verworpen dat strekte tot nietigverklaring van, ten eerste, besluit (GBVB) 2022/429 van de Raad van 15 maart 2022 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 87 I, blz. 44) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/427 van de Raad van 15 maart 2022 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 87 I, blz. 1) (hierna gezamenlijk: „oorspronkelijke litigieuze handelingen”), ten tweede, besluit (GBVB) 2022/1530 van de Raad van 14 september 2022 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 239, blz. 149) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/1529 van de Raad van 14 september 2022 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 239, blz. 1) (hierna gezamenlijk: „eerste litigieuze handhavingshandelingen”) en, ten derde, besluit (GBVB) 2023/572 van de Raad van 13 maart 2023 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2023, L 75 I, blz. 134) en uitvoeringsverordening (EU) 2023/571 van de Raad van 13 maart 2023 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2023, L 75 I, blz. 1) (hierna gezamenlijk: „tweede litigieuze handhavingshandelingen” en gezamenlijk met de oorspronkelijke litigieuze handelingen en de eerste litigieuze handhavingshandelingen: „litigieuze handelingen”), voor zover bij de litigieuze handelingen zijn naam is geplaatst en gehandhaafd op de daaraan als bijlage gehechte lijsten.
3 Viktor Filippovich Rashnikov (hierna: „derde rekwirant”) vordert met zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P vernietiging van het arrest van het Gerecht van 13 september 2023, Rashnikov/Raad (T‑305/22, EU:T:2023:530; hierna: „derde bestreden arrest”), waarbij zijn beroep is verworpen dat strekte tot nietigverklaring van de litigieuze handelingen, voor zover bij die handelingen zijn naam is geplaatst en gehandhaafd op de daaraan als bijlage gehechte lijsten.
4 Dmitry Arkadievich Mazepin (hierna: „vierde rekwirant”) vordert met zijn hogere voorziening in zaak C‑35/24 P vernietiging van arrest van het Gerecht van 8 november 2023, Mazepin/Raad (T‑282/22, EU:T:2023:701; hierna: „vierde bestreden arrest”), waarbij zijn beroep is verworpen dat strekte tot nietigverklaring van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening, voor zover bij die handelingen zijn naam is geplaatst op de daaraan als bijlage gehechte lijsten.
5 German Khan (hierna: „vijfde rekwirant”) vordert met zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P vernietiging van het arrest van het Gerecht van 29 november 2023, Khan/Raad (T‑333/22, EU:T:2023:758; hierna: „vijfde bestreden arrest”), waarbij zijn beroep is verworpen dat strekte tot nietigverklaring van de oorspronkelijke litigieuze handelingen en de eerste litigieuze handhavingshandelingen, voor zover bij die handelingen zijn naam is geplaatst en gehandhaafd op de daaraan als bijlage gehechte lijsten.
I. Toepasselijke bepalingen en voorgeschiedenis van de gedingen
6 De feitelijke en juridische achtergrond van de gedingen is uiteengezet in de punten 2 tot en met 17 van het eerste bestreden arrest, in de punten 2 tot en met 18 van het tweede bestreden arrest, in de punten 2 tot en met 25 van het derde bestreden arrest, in de punten 2 tot en met 15 van het vierde bestreden arrest en in de punten 2 tot en met 18 van het vijfde bestreden arrest. Ten behoeve van de onderhavige zaken kan die achtergrond als volgt worden samengevat en aangevuld.
7 De onderhavige zaken moeten worden geplaatst in het kader van de beperkende maatregelen die de Europese Unie sinds 2014 heeft vastgesteld naar aanleiding van acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen.
8 Eerste, derde en vierde rekwirant zijn zakenlieden met de Russische nationaliteit, tweede rekwirant is een zakenman met de Armeense nationaliteit en vijfde rekwirant is een zakenman die de Russische en de Israëlische nationaliteit bezit.
9 Op 17 maart 2014 heeft de Raad van de Europese Unie, krachtens artikel 29 VEU, besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2014, L 78, blz. 16), vastgesteld.
10 Op diezelfde datum heeft de Raad, krachtens artikel 215, lid 2, VWEU, verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2014, L 78, blz. 6), vastgesteld.
11 Na de invasie van Oekraïne door de strijdkrachten van de Russische Federatie op 24 februari 2022 heeft de Raad op 25 februari 2022 besluit (GBVB) 2022/329 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 50, blz. 1, met rectificatie in PB L 94, blz. 12), vastgesteld. Op dezelfde dag heeft die instelling verordening (EU) 2022/330 tot wijziging van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 51, blz. 1), vastgesteld.
A. Besluit 2022/329
12 De overwegingen 5 en 8 tot en met 11 van besluit 2022/329 luiden:
„(5) Op 24 januari 2022 [...] herhaalde de Raad dat elke verdere militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne enorme gevolgen en hoge kosten met zich mee zou brengen, waaronder een breed scala aan sectorale en individuele beperkende maatregelen die in overleg met partners zouden worden uitgevaardigd.
[...]
(8) Op 22 februari 2022 heeft de hoge vertegenwoordiger [van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (hierna: „hoge vertegenwoordiger”)] namens de Unie een verklaring afgelegd waarin een veroordeling wordt uitgesproken over die illegale handeling, die de soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne verder ondermijnt en een ernstige inbreuk vormt op het internationale recht en een reeks internationale overeenkomsten, waaronder het Handvest van de VN, de Slotakte van Helsinki, het Handvest van Parijs en het Memorandum van Boedapest, alsook op de Minsk-akkoorden en resolutie 2202 (2015) van de VN-Veiligheidsraad. De hoge vertegenwoordiger drong er bij Rusland, als partij bij het conflict, op aan die erkenning terug te draaien, zijn verbintenissen na te komen, het internationale recht na te leven en de besprekingen in het Normandiëkwartet en de Tripartiete Contactgroep Oekraïne te hervatten. Hij kondigde aan dat de Unie op die meest recente schendingen door Rusland zou reageren door met spoed aanvullende beperkende maatregelen vast te stellen.
(9) Op 24 februari 2022 heeft de president van de Russische Federatie een militaire operatie aangekondigd in Oekraïne en zijn Russische strijdkrachten begonnen met een aanval op Oekraïne. Die aanval is een flagrante schending van de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne.
(10) Op 24 februari 2022 heeft de hoge vertegenwoordiger namens de Unie een verklaring afgelegd waarin hij de niet-uitgelokte invasie van Oekraïne door de strijdkrachten van de Russische Federatie en de betrokkenheid van Belarus in deze agressie tegen Oekraïne in niet mis te verstane bewoordingen veroordeelde. De hoge vertegenwoordiger gaf aan dat de respons van de Unie uit zowel sectorale als individuele beperkende maatregelen zou bestaan.
(11) Gezien de ernst van de situatie is de Raad van oordeel dat de criteria voor aanwijzing moeten worden gewijzigd zodat er ook personen en entiteiten kunnen worden opgenomen die steun verlenen aan of profijt trekken van de regering van de Russische Federatie alsmede personen en entiteiten die een belangrijke inkomstenbron voor de regering van de Russische Federatie zijn, en natuurlijke personen of rechtspersonen die verbonden zijn met op de lijst geplaatste personen of entiteiten.”
B. Besluit 2014/145, zoals met name gewijzigd bij besluit 2022/329
13 Artikel 1, lid 1, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329 (hierna: „besluit 2014/145”), verlangt van de lidstaten dat zij, onder voorbehoud van de in de leden 2, 3 en 6 van dat artikel uiteengezette afwijkingen, de nodige maatregelen nemen om binnenkomst op of doorreis via hun grondgebied te beletten van onder meer natuurlijke personen die met name beantwoorden aan de criteria onder a), b), d) en e), ervan.
14 Artikel 2, lid 1, onder a), d), f) en g), van besluit 2014/145 voorziet in de bevriezing van tegoeden en economische middelen die met name toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van natuurlijke personen die beantwoorden aan de daaronder vastgestelde criteria, waarbij het in essentie gaat om dezelfde criteria als uiteengezet in artikel 1, lid 1, onder a), b), d) en e), van dat besluit. Die bepaling luidt als volgt:
„Alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van:
a) natuurlijke personen die verantwoordelijk zijn voor, steun verlenen aan of uitvoering geven aan, acties of beleidsmaatregelen die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne, of de stabiliteit of veiligheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen, of die de werkzaamheden van internationale organisaties in Oekraïne belemmeren;
[...]
d) natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die materiële of financiële steun verlenen aan of profijt trekken van Russische besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne;
[...]
f) natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen die materiële of financiële steun verlenen aan of profijt trekken van de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne, of
g) vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne,
[...]
en natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die met hen verbonden zijn, als opgesomd in de bijlage, worden bevroren.”
15 De oorspronkelijke versie van artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145 luidde als volgt:
„Alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van natuurlijke personen die verantwoordelijk zijn voor acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen, alsmede van natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die daarbij betrokken zijn, als vermeld in de bijlage, worden bevroren.”
16 In artikel 2, leden 3 tot en met 5, 7 en 8, van besluit 2014/145 wordt in essentie bepaald dat de bevoegde autoriteiten van de lidstaten in bepaalde omstandigheden en onder bepaalde voorwaarden toestemming kunnen geven voor de vrijgave van bepaalde bevroren tegoeden of economische middelen, betalingen kunnen toestaan aan bepaalde entiteiten en kunnen toestaan dat de op de lijst in de bijlage bij dat besluit geplaatste natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen betalingen doen die verschuldigd zijn uit hoofde van een contract dat is gesloten vóór de datum waarop die natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen op die lijst werden geplaatst.
17 Artikel 6, derde alinea, van dat besluit bepaalt dat het voortdurend wordt geëvalueerd en dat het zo nodig wordt verlengd of gewijzigd, indien de Raad van oordeel is dat de doelstellingen ervan niet zijn bereikt.
C. Verordening nr. 269/2014
18 Artikel 3, lid 1, onder a), d), f) en g), van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330 (hierna: „verordening nr. 269/2014”) bevat een opsomming van de criteria die onder meer worden gehanteerd voor de plaatsing op de als bijlage I bij die verordening opgenomen lijst van de natuurlijke personen wier tegoeden en economische middelen zijn bevroren overeenkomstig artikel 2, lid 1, van die verordening. Die criteria komen in essentie overeen met de in punt 14 van het onderhavige arrest vermelde criteria.
19 De artikelen 4 tot en met 6 ter van die verordening bevatten in essentie dezelfde bepalingen als opgenomen in respectievelijk de leden 3 tot en met 5, 7 en 8 van artikel 2 van besluit 2014/145.
20 Artikel 14, lid 4, van verordening nr. 269/2014 bepaalt dat de als bijlage I bij die verordening gevoegde lijst op gezette tijden, en ten minste om de twaalf maanden, wordt geëvalueerd.
D. Litigieus besluit en litigieuze verordening (zaken C‑696/23 P en C‑35/24 P)
21 Op 9 maart 2022 heeft de Raad, gelet op de ernst van de situatie in Oekraïne, het litigieuze besluit en de litigieuze verordening vastgesteld. Bij die handelingen zijn de namen van eerste en vierde rekwirant om de volgende redenen toegevoegd aan respectievelijk de lijst in de bijlage bij besluit 2014/145 en de lijst in bijlage I bij verordening nr. 269/2014:
„[Eerste rekwirant] is de voorzitter van de raad van bestuur van PJSC Pipe Metallurgic Company [(hierna: ‚TMK’)] en directeur en een bestuurslid van Group Sinara. Hij verleent dus steun aan en trekt profijt van samenwerking met de autoriteiten van de Russische Federatie en staatsbedrijven, waaronder de Russische spoorwegen, Gazprom en Rosneft. Hij is derhalve betrokken bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.
In de beginfase van de Russische agressie tegen Oekraïne had [eerste rekwirant] op 24 februari 2022 samen met 36 andere zakenlieden een ontmoeting met president Vladimir Poetin en andere leden van de Russische regering om de gevolgen van het optreden te bespreken in het licht van de westerse sancties. Het feit dat hij voor deze ontmoeting werd uitgenodigd, toont aan dat hij lid is van de naaste cirkel van Vladimir Poetin en dat hij acties of beleidsmaatregelen steunt of uitvoert die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne alsook de stabiliteit en veiligheid in Oekraïne ondermijnen of bedreigen. Het toont ook aan dat hij één van de vooraanstaande zakenlieden is die betrokken is bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de Russische regering, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.
[...]
[Vierde rekwirant] is de eigenaar en CEO van het meststoffenbedrijf Uralchem. Uralchem Group is een Russische fabrikant van een breed assortiment chemische producten, waaronder minerale meststoffen en ammoniak salpeter. Volgens het bedrijf is het de grootste producent van ammoniumnitraat en de tweede grootste producent van ammoniumhoudende en nitraathoudende meststoffen in Rusland. [Vierde rekwirant] is derhalve betrokken bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.
In de beginfase van de Russische agressie tegen Oekraïne had [vierde rekwirant] op 24 februari 2022 samen met 36 andere zakenlieden een ontmoeting met president Vladimir Poetin en andere leden van de Russische regering om de gevolgen van het optreden te bespreken in het licht van de westerse sancties. Het feit dat hij voor deze ontmoeting werd uitgenodigd, toont aan dat hij lid is van de naaste cirkel van Vladimir Poetin en dat hij acties of beleidsmaatregelen steunt of uitvoert die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne alsook de stabiliteit en veiligheid in Oekraïne ondermijnen of bedreigen. Het toont ook aan dat hij één van de vooraanstaande zakenlieden is die betrokken is bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de Russische regering, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.
In december 2021 schreef [vierde rekwirant] zijn in Cyprus gevestigde bedrijven Uralchem Holding en CI-Chemical Invest, die de controle hebben over ‚Uralchem’, opnieuw in zodat zij onder Russische jurisdictie zouden vallen in het speciale administratieve district Oktyabrsky Island in Kaliningrad Oblast (oblast Kaliningrad).”
E. Litigieuze handelingen (zaken C‑704/23 P, C‑711/23 P en C‑111/24 P)
1. Oorspronkelijke litigieuze handelingen (zaken C‑704/23/P, C‑711/23 P en C‑111/24 P)
22 Op 15 maart 2022 heeft de Raad, gelet op de ernst van de situatie in Oekraïne, de oorspronkelijke litigieuze handelingen vastgesteld. Bij die handelingen zijn de namen van tweede, derde en vijfde rekwirant toegevoegd aan de lijst in de bijlage bij besluit 2014/145 en aan de lijst in bijlage I bij verordening nr. 269/2014. De motivering in die twee lijsten is dezelfde en luidt als volgt:
„[Vijfde rekwirant] is een belangrijke aandeelhouder van het Alfa Group-consortium, dat Alfa Bank omvat, één van de grootste belastingbetalers van Rusland. Hij wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke personen in Rusland. Net zoals andere eigenaren van de Alfa Bank (Mikhail Fridman en Petr Aven) onderhoudt hij nauwe banden met Vladimir Poetin en blijft hij aanzienlijke gunsten uitwisselen met hem. De eigenaren van de Alfa Group krijgen zakelijke en juridische voordelen uit deze relatie. De oudste dochter van Vladimir Poetin, Maria, runde een liefdadigheidsproject, Alfa-Endo, dat werd gefinancierd door Alfa Bank. Vladimir Poetin beloonde de loyaliteit van de Alfa Group aan de Russische autoriteiten door politieke hulp te verschaffen aan de buitenlandse investeringsplannen van de Alfa Group.
[Vijfde rekwirant] heeft derhalve de Russische besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne actief materieel of financieel gesteund en heeft daar voordeel bij gehad. Hij is ook een van de vooraanstaande zakenmensen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.
[...]
[Derde rekwirant] is een vooraanstaande Russische oligarch en eigenaar en voorzitter van de raad van bestuur van Magnitogorsk Iron & Steel Works (MMK). MMK is een van de grootste belastingbetalers van Rusland. De fiscale last voor het bedrijf is recent gestegen, wat heeft geleid tot aanzienlijk hogere inkomsten voor de Russische staatsbegroting.
[Derde rekwirant] is derhalve een vooraanstaand Russisch zakenman die actief is in economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.
[...]
[Tweede rekwirant] is uitvoerend directeur van Yandex [NV], een van de belangrijkste technologiebedrijven in Rusland, dat gespecialiseerd is in intelligente producten en diensten die worden gevoed door machinaal leren. Het voormalige hoofd Nieuws van Yandex beschuldigde het bedrijf ervan een ‚sleutelelement te zijn in het verbergen van informatie’ voor de Russen over de oorlog in Oekraïne. Bovendien heeft het bedrijf Russische gebruikers die op zijn zoekmachine naar nieuws over Oekraïne zoeken, gewaarschuwd voor onbetrouwbare informatie op het internet, nadat de Russische regering Russische media had bedreigd over wat zij publiceren.
Op 24 februari 2022 woonde [tweede rekwirant] een ontmoeting van oligarchen met Vladimir Poetin in het Kremlin bij om de gevolgen van het optreden te bespreken in het licht van de westerse sancties. Het feit dat hij voor die ontmoeting werd uitgenodigd, toont aan dat hij behoort tot de kleine kring van oligarchen dichtbij Vladimir Poetin en dat hij acties of beleidsmaatregelen steunt of uitvoert die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne alsook de stabiliteit en veiligheid in Oekraïne ondermijnen of bedreigen. Bovendien is hij een van de vooraanstaande zakenmensen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.”
23 Overweging 5 van uitvoeringsverordening 2022/427, een van de twee oorspronkelijke litigieuze handelingen, luidt:
„Op 25 februari 2022 heeft de Raad [verordening 2022/330] vastgesteld, waarin de criteria voor aanwijzing worden gewijzigd zodat er ook personen en entiteiten kunnen worden opgenomen die steun verlenen aan of profijt trekken van de regering van de Russische Federatie alsmede personen en entiteiten die een belangrijke inkomstenbron voor de regering van de Russische Federatie zijn, en natuurlijke personen of rechtspersonen die verbonden zijn met op de lijst geplaatste personen of entiteiten.”
2. Eerste litigieuze handhavingshandelingen (zaken C‑704/23/P, C‑711/23 P en C‑111/24 P)
24 Op 14 september 2022 heeft de Raad de eerste litigieuze handhavingshandelingen vastgesteld, waarbij hij de plaatsing van de namen van tweede, derde en vijfde rekwirant op de lijst in de bijlage bij besluit 2014/145 en op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 269/2014 heeft gehandhaafd op basis van dezelfde motivering als opgenomen in punt 22 van het onderhavige arrest, met dien verstande dat, wat tweede rekwirant betreft, in de motivering vanaf toen werd gepreciseerd dat deze „voormalig” uitvoerend directeur van Yandex was.
3. Tweede litigieuze handhavingshandelingen (zaken C‑704/23 P en C‑711/23 P)
25 Op 13 maart 2023 heeft de Raad de tweede litigieuze handhavingshandelingen vastgesteld, waarbij hij de plaatsing van de namen van tweede en derde rekwirant op de lijsten in de bijlage bij besluit 2014/145 en bij verordening nr. 269/2014 heeft gehandhaafd. De motivering voor de plaatsing van derde rekwirant op de lijst bleef ongewijzigd, maar die voor de plaatsing van tweede rekwirant op de lijst luidde vanaf toen als volgt:
„[Tweede rekwirant] is voormalig uitvoerend directeur en [plaatsvervangend] CEO van Yandex [NV]. Nadat de Europese Unie hem op de sanctielijst plaatste, legde hij zijn functies neer. Hij blijft behoren tot de topmanagers van Yandex, die de activiteiten van het bedrijf vormgeven.
Yandex is het grootste technologiebedrijf in Rusland. Het brengt aanzienlijke belastinginkomsten met zich mee voor de regering van de Russische Federatie. Russische staatsbanken zoals Sberbank en VTB houden aandelen van en investeren in het bedrijf. In 2019 besloot Yandex tot een herstructurering, waarbij een ‚gouden aandeel’ werd toegekend aan een toen pas opgerichte stichting van openbaar nut met als doel ‚de belangen van de Russische Federatie te verdedigen’. Via de stichting van openbaar nut kan de regering van de Russische Federatie een veto hebben over een bepaalde lijst van kwesties.
Sinds het begin van de aanvalsoorlog tegen Oekraïne heeft Yandex het voorlichtingsbeleid en de censuur van de regering van de Russische Federatie gevolgd. De zoekresultaten van de Yandex-zoekmachine voldoen aan de eisen van de Russische autoriteiten en laten alleen de bronnen zien die verband houden met Russische pro-oorlogspropaganda. Bovendien heeft Yandex websites geholpen die valse en pro-Russische beweringen over de invasie van Oekraïne de wereld in brengen om winst te maken via digitale reclame.
Op 24 februari 2022 woonde [tweede rekwirant] een ontmoeting van oligarchen met Vladimir Poetin in het Kremlin bij om de gevolgen van het optreden te bespreken in het licht van de westerse sancties. Het feit dat hij voor die ontmoeting werd uitgenodigd, toont aan dat hij behoort tot de kleine kring van oligarchen dichtbij Vladimir Poetin en dat hij acties of beleidsmaatregelen steunt of uitvoert die de territoriale integriteit, de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van Oekraïne alsook de stabiliteit en de veiligheid in Oekraïne ondermijnen of bedreigen.
Hij is een vooraanstaand zakenman die actief is in een economische sector die een aanzienlijke bron van inkomsten vormt voor de regering van de Russische Federatie, en hij heeft de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisering van Oekraïne, materieel of financieel gesteund. Hij is verantwoordelijk voor het actief steun verlenen aan of uitvoering geven aan acties of beleidsmaatregelen die de territoriale integriteit, de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van Oekraïne, of de stabiliteit en de veiligheid in Oekraïne, ondermijnen of bedreigen.”
II. Beroepen bij het Gerecht en bestreden arresten
A. Beroep bij het Gerecht en het eerste bestreden arrest (zaak C‑696/23 P)
26 Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 17 mei 2022, heeft eerste rekwirant beroep ingesteld tot nietigverklaring van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening, voor zover die handelingen hem betreffen. In het kader van zijn beroep tot nietigverklaring betwistte hij met name de beoordeling van de Raad dat zijn situatie beantwoordde aan het criterium als bedoeld in artikel 1, lid 1, onder e), en artikel 2, lid 1, onder g), van besluit 2014/145 en in artikel 3, lid 1, onder g), van verordening nr. 269/2014 [hierna: „criterium g)”]. Hij was van mening dat die instelling op die manier een kennelijke beoordelingsfout had gemaakt en bovendien zijn grondrechten en het evenredigheidsbeginsel had geschonden.
27 Het Gerecht heeft het beroep van eerste rekwirant bij het eerste bestreden arrest verworpen. Wat criterium g) betreft, heeft het Gerecht in de punten 51, 56 en 58 van dat arrest in wezen geoordeeld dat de Raad een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen had voorgelegd die het bewijs leverden van het feit, ten eerste, dat eerste rekwirant vanwege zijn functies bij TMK en Group Sinara een vooraanstaande zakenman was en, ten tweede, dat hij, gelet op die functies en de talrijke sectoren waarin die twee bedrijven actief waren, betrokken was bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormden voor de regering van de Russische Federatie. In punt 57 van dat arrest heeft het Gerecht gepreciseerd dat het begrip „aanzienlijke bron van inkomsten” in de zin van criterium g) verwijst naar een significante en niet te verwaarlozen bron van inkomsten uit de economische sectoren.
28 In punt 62 van het eerste bestreden arrest heeft het Gerecht voorts geoordeeld dat het voor de beoordeling van de rechtmatigheid van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening niet relevant was dat rekwirant zijn functies bij de twee betrokken bedrijven op de dag zelf van de vaststelling van die handelingen had neergelegd, aangezien hij op de dag van de vaststelling ervan die functies nog steeds vervulde. In punt 63 van dat arrest heeft het ook geoordeeld dat de bewering van eerste rekwirant dat hij zijn aandelen in die twee bedrijven enkele dagen voor de vaststelling van die handelingen had verkocht, niet van belang was omdat de motivering van die handelingen niet was gebaseerd op de zeggenschap van die rekwirant, noch op zijn hoedanigheid van aandeelhouder. Het Gerecht heeft in punt 65 van dat arrest bovendien geoordeeld dat functies als de door eerste rekwirant binnen TMK en Group Sinara uitgeoefende functies op zich volstonden om hem aan te merken als een „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g), ongeacht de door die rekwirant over die bedrijven uitgeoefende zeggenschap.
29 In punt 66 van het eerste bestreden arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat de formulering van criterium g) er geen twijfel over liet bestaan dat de met dat criterium bedoelde „aanzienlijke bron van inkomsten” niet afkomstig moest zijn van de „vooraanstaande zakenlieden”, maar van de „economische sectoren”. In punt 67 van dat arrest heeft het Gerecht eveneens het door eerste rekwirant aangevoerde argument dat de Raad zich niet mocht baseren op enkel de omstandigheid dat TMK en Group Sinara belastingen betaalden in Rusland verworpen, aangezien dat argument elke feitelijke grondslag ontbeerde.
30 Wat het middel ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel en de grondrechten betreft, heeft het Gerecht in punt 79 van het eerste bestreden arrest vastgesteld dat in casu aan de vier voorwaarden van artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) was voldaan. Het heeft in punt 80 van dat arrest met name geoordeeld dat de bij het litigieuze besluit en de litigieuze verordening aan eerste rekwirant opgelegde beperkende maatregelen „bij wet worden gesteld”, aangezien zij zijn vastgelegd in handelingen die met name een algemene draagwijdte en een duidelijke rechtsgrondslag in het Unierecht hebben.
31 Voorts heeft het Gerecht er in punt 86 van dat arrest op gewezen dat een maatregel die is vastgesteld op een gebied waarop de Uniewetgever over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikt, slechts onrechtmatig kan zijn wanneer hij ter bereiking van het door de bevoegde instelling nagestreefde doel kennelijk ongeschikt is. In dat verband heeft het Gerecht in de punten 87 tot en met 95 van dat arrest geoordeeld dat de uit die beperkende maatregelen voortvloeiende beperkingen van de grondrechten van eerste rekwirant niet onevenredig waren.
B. Beroep bij het Gerecht en tweede bestreden arrest (zaak C‑704/23 P)
32 Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 7 juni 2022, heeft tweede rekwirant beroep ingesteld tot nietigverklaring van de litigieuze handelingen, voor zover die handelingen hem betreffen. In het kader van zijn beroep tot nietigverklaring betwistte hij met name de beoordeling van de Raad dat zijn situatie beantwoordde aan criterium g). Hij was van mening dat die instelling op die manier een kennelijke beoordelingsfout had gemaakt en bovendien zijn grondrechten en het evenredigheidsbeginsel had geschonden.
33 Het Gerecht heeft dat beroep bij het tweede bestreden arrest verworpen. Wat criterium g) betreft, heeft het Gerecht in de punten 79 tot en met 81 van dat arrest erop gewezen dat het begrip „vooraanstaande zakenman”, gelet op met name de met de beperkende maatregelen van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening nagestreefde doelstelling, zakenlieden omvat die belangrijk zijn in het licht van, naargelang het geval, hun beroepsstatus, het belang van hun economische activiteiten, de omvang van hun kapitaaldeelnemingen of hun functies binnen een of meer bedrijven, aangezien de Raad met dat criterium gebruik wilde maken van de invloed die deze zakenlieden op het Russische regime kunnen uitoefenen.
34 Het Gerecht heeft voorts in de punten 82 en 83 van het tweede bestreden arrest geoordeeld dat uit de doelstelling van die beperkende maatregelen bleek dat met criterium g) niet de inkomsten van vooraanstaande zakenlieden worden beoogd, maar wel inkomsten uit economische sectoren waarin zij actief zijn. In de punten 105 en 106 van dat arrest heeft het in wezen geoordeeld dat het begrip „aanzienlijke bron van inkomsten” in de zin van dat criterium verwijst naar een significante en niet te verwaarlozen bron van inkomsten die rechtstreeks of indirect afkomstig zijn uit sectoren zoals in casu de informatie- en communicatietechnologiesector.
35 In de punten 90, 107 en 108 van het tweede bestreden arrest heeft het Gerecht bovendien geoordeeld dat de Raad, wat de oorspronkelijke litigieuze handelingen betreft, een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen had voorgelegd die het bewijs leverden van het feit, ten eerste, dat tweede rekwirant vanwege het belang van zijn status en zijn functies bij Yandex en het economische belang van dat bedrijf een vooraanstaande zakenman was en, ten tweede, dat hij, gelet op die functies en de activiteiten van dat bedrijf, betrokken was bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormden voor de regering van de Russische Federatie.
36 Wat de eerste en de tweede litigieuze handhavingshandelingen betreft, heeft het Gerecht in punt 125 van het tweede bestreden arrest geoordeeld dat de Raad zich terecht op het standpunt had gesteld dat tweede rekwirant nog steeds belangrijke banden onderhield met Yandex en het dus nog steeds gerechtvaardigd was om zijn naam op de betrokken lijsten te handhaven.
37 Wat het middel ontleend aan schending van het beginsel van gelijke behandeling betreft, heeft het Gerecht in de punten 137 tot en met 139 van het tweede bestreden arrest met name geoordeeld dat criterium g), gelet op het feit dat het niet is gericht op de nationaliteit van de vermelde personen, niet kon worden geacht het verbod van discriminatie op grond van nationaliteit te schenden. Het heeft bovendien in herinnering gebracht dat de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie moeten worden verzoend met het legaliteitsbeginsel, volgens hetwelk niemand zich in zijn voordeel kan beroepen op een onrechtmatigheid die is begaan ten gunste van een ander, en geoordeeld dat de Raad in casu bij de vaststelling van de beperkende maatregelen tegen tweede rekwirant geen beoordelingsfout had gemaakt.
38 Het middel ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel is door het Gerecht in de punten 151 en 166 van het tweede bestreden arrest met name afgewezen op grond van het argument, zoals uiteengezet in de punten 143 en 145 van dat arrest, dat de jegens tweede rekwirant vastgestelde beperkende maatregelen geschikt waren voor de verwezenlijking van de nagestreefde doelstellingen, aangezien de nadelige gevolgen van de toepassing van deze maatregelen op die rekwirant niet kennelijk onredelijk waren en die maatregelen hem niet waren opgelegd vanwege zijn eventuele rechtstreekse rol bij acties van de Russische Federatie tegen Oekraïne.
C. Beroep bij het Gerecht en derde bestreden arrest (zaak C‑711/23 P)
39 Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 24 mei 2022, heeft derde rekwirant beroep ingesteld tot nietigverklaring van de litigieuze handelingen, voor zover die handelingen hem betreffen. In het kader van dat beroep betwistte hij met name de beoordeling van de Raad dat zijn situatie beantwoordde aan criterium g). Hij was van mening dat die instelling op die manier een kennelijke beoordelingsfout had gemaakt en bovendien het beginsel van gelijke behandeling had geschonden. Tijdens de procedure heeft derde rekwirant op grond van artikel 277 VWEU ook aangevoerd dat dit criterium onwettig was.
40 Het Gerecht heeft dat beroep bij het derde bestreden arrest verworpen. Wat criterium g) betreft, heeft het Gerecht de begrippen „vooraanstaande zakenman” en „aanzienlijke bron van inkomsten” op dezelfde manier uitgelegd als bij het tweede bestreden arrest en tegelijkertijd in punt 78 van het derde bestreden arrest geoordeeld dat de Raad derde rekwirant terecht had aangemerkt als „vooraanstaande zakenman”, hetgeen door laatstgenoemde niet werd betwist en tevens kon worden afgeleid uit het economische belang van MMK, waarvan hij de eigenaar en de voorzitter van de raad van bestuur was. Voorts heeft het Gerecht in de punten 79 tot en met 90 van dat arrest geoordeeld dat de Raad een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen had voorgelegd die het bewijs leverden van het feit dat derde rekwirant betrokken was bij een economische sector, te weten de metaalsector, die een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
41 In punt 81 van het derde bestreden arrest heeft het Gerecht erop gewezen dat de bijdrage van MMK aan de Russische staatsbegroting niet doorslaggevend was om vast te stellen of de economische sector waarin derde rekwirant actief was een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van dat derde land vormde, aangezien voor de toepassing van criterium g) moest worden nagegaan wat de bijdrage was van de economische sectoren als geheel, en niet die van bedrijven in het bijzonder. Voorts heeft het in punt 98 van dat arrest verklaard dat voor de toepassing van dat criterium evenmin moest worden gekeken naar de belastingbijdrage als dusdanig van vooraanstaande zakenlieden of van de bedrijven waarbij zij werkzaam zijn, aangezien dat criterium verwijst naar alle inkomsten die worden gegenereerd door de sector waarin die zakenlieden actief zijn.
42 Voorts heeft het Gerecht in de punten 104 tot en met 109 van het derde bestreden arrest de door derde rekwirant aangevoerde exceptie van onwettigheid van criterium g) verworpen. In dat verband heeft het erop gewezen dat dit criterium geen vermoeden inhoudt dat er een verband is tussen de hoedanigheid van vooraanstaande zakenman en de regering van de Russische Federatie, maar tegelijkertijd verklaard dat dit criterium beantwoordde aan het voornemen van de Raad om een zodanige druk op de Russische autoriteiten uit te oefenen dat zij zouden afzien van hun voor Oekraïne destabiliserende acties en beleidsmaatregelen. Het heeft daar in punt 108 van dat arrest uit afgeleid dat er een logisch verband bestond tussen enerzijds het feit dat de maatregelen zijn gericht tegen vooraanstaande zakenlieden die betrokken zijn bij economische sectoren die, in het licht van zowel het belang van die sectoren zelf als het belang ervan voor de Russische economie, aanzienlijke inkomsten opleveren voor de Russische Federatie, en anderzijds de met de beperkende maatregelen in casu nagestreefde doelstelling, die erin bestaat de druk op de Russische Federatie op te voeren en de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, te verhogen. Het Gerecht is op basis daarvan tot de slotsom gekomen dat criterium g) voorwaarden inhield met betrekking tot het persoonlijke gedrag van de beoogde personen, te weten de invloed die zij uitoefenen als gevolg van hun economische activiteiten in bepaalde sectoren, waardoor een toereikend en subjectief verband kon worden gelegd tussen die personen en het beoogde derde land, namelijk de Russische Federatie.
43 Het middel ontleend aan schending van het beginsel van gelijke behandeling is door het Gerecht in de punten 143 tot en met 146 van het derde bestreden arrest afgewezen om in wezen dezelfde redenen als uiteengezet in punt 37 van het onderhavige arrest.
D. Beroep bij het Gerecht en vierde bestreden arrest (zaak C‑35/24 P)
44 Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 18 mei 2022, heeft vierde rekwirant beroep ingesteld tot nietigverklaring van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening, voor zover die handelingen hem betreffen. In het kader van zijn beroep tot nietigverklaring betwistte hij met name de beoordeling van de Raad dat zijn situatie beantwoordde aan criterium g). Hij was van mening dat die instelling op die manier een kennelijke beoordelingsfout had gemaakt en bovendien het beginsel van gelijke behandeling had geschonden. Tijdens de procedure heeft vierde rekwirant op grond van artikel 277 VWEU ook aangevoerd dat dit criterium onwettig was.
45 Het Gerecht heeft dat beroep bij het vierde bestreden arrest verworpen. Wat criterium g) betreft, heeft het Gerecht de begrippen „vooraanstaande zakenman” en „aanzienlijke bron van inkomsten” op dezelfde manier uitgelegd als in de punten 33 en 34 van het onderhavige arrest en tegelijkertijd in punt 66 van het vierde bestreden arrest geoordeeld dat de Raad vierde rekwirant terecht had aangemerkt als „vooraanstaande zakenman”, hetgeen door laatstgenoemde niet werd betwist en tevens kon worden afgeleid uit het economische belang van Uralchem, de vennootschap waarvan hij de eigenaar en de CEO was. In de punten 67 tot en met 76 van dat arrest heeft het Gerecht bovendien geoordeeld dat de Raad een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen had voorgelegd die het bewijs leverden van het feit dat vierde rekwirant betrokken was bij de economische sector van de meststoffen, die een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie. In dat verband heeft het Gerecht er in punt 69 van het vierde bestreden arrest, en in lijn met de overwegingen in punt 81 van het derde bestreden arrest, op gewezen dat de eigen bijdrage van Group Uralchem aan de Russische staatsbegroting weliswaar van nut kon zijn om het economische belang ervan vast te stellen voor de betrokken sector of de hoedanigheid van vooraanstaande zakenman van vierde rekwirant, maar dat zij niet doorslaggevend was om de vraag te beantwoorden of die rekwirant kon worden aangemerkt als „vooraanstaande zakenman die betrokken is bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie”, aangezien voor de toepassing van criterium g) de betrokken economische sector en niet een specifieke natuurlijke persoon of een specifiek bedrijf een aanzienlijke bron van inkomsten voor die regering moet vormen.
46 Voorts heeft het Gerecht in de punten 84 tot en met 92 van het vierde bestreden arrest de door vierde rekwirant aangevoerde exceptie van onwettigheid van criterium g) verworpen. In dat verband heeft het dezelfde redenering gevolgd als samengevat in punt 42 van het onderhavige arrest.
47 Het middel ontleend aan schending van het beginsel van gelijke behandeling is door het Gerecht in de punten 126 tot en met 131 van het vierde bestreden arrest afgewezen om in wezen dezelfde redenen als uiteengezet in punt 37 van het onderhavige arrest. Het heeft er in punt 128 van het vierde bestreden arrest aan toegevoegd dat de Raad niet verplicht was om alle personen die beantwoorden aan een criterium als criterium g), op te nemen in de lijsten van de personen voor wie beperkende maatregelen gelden. Volgens het Gerecht beschikt de Raad immers over een ruime beoordelingsbevoegdheid, zodat hij eventueel kan besluiten bepaalde personen geen beperkende maatregelen op te leggen indien hij van mening is dat dit, gelet op de met die maatregelen nagestreefde doelstellingen, niet aangewezen is.
E. Beroep bij het Gerecht en vijfde bestreden arrest (zaak C‑111/24 P)
48 Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 6 juni 2022, heeft vijfde rekwirant beroep ingesteld tot nietigverklaring van de oorspronkelijke litigieuze handelingen en de eerste litigieuze handhavingshandelingen, voor zover die handelingen hem betreffen. In het kader van zijn beroep tot nietigverklaring betwistte hij met name de beoordeling van de Raad dat zijn situatie beantwoordde aan criterium g). Die instelling had volgens hem op die manier een kennelijke beoordelingsfout gemaakt. Hij voerde tevens aan dat dit criterium onwettig was omdat het geen wettelijke grondslag had en in strijd was met het evenredigheidsbeginsel.
49 Het Gerecht heeft het beroep bij het vijfde bestreden arrest verworpen. Wat de exceptie van onwettigheid van criterium g) wegens het ontbreken van een wettelijke grondslag betreft, heeft het Gerecht er in punt 37 van dat arrest op gewezen dat zodra er sprake is van een overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel V van het VEU vastgesteld besluit dat voorziet in beperkende maatregelen, de Raad krachtens artikel 215, lid 2, VWEU dergelijke maatregelen kan vaststellen tegen gelijk welke persoon, entiteit of groep, met name tegen adressaten die geen enkele band hebben met het heersende regime van een derde land.
50 Voorts heeft het Gerecht er in punt 45 van dat arrest op gewezen dat criterium g), gelet op het feit dat het verwijst naar alle inkomsten die worden gegenereerd door de sector waarbij de betrokken vooraanstaande zakenlieden betrokken zijn, verwijst naar alle belastingen uit de betrokken economische sector, zelfs de belastingen die niet door die personen zijn betaald.
51 De exceptie van onwettigheid van criterium g) wegens schending van het evenredigheidsbeginsel is door het Gerecht in de punten 50 tot en met 63 van het vijfde bestreden arrest verworpen om soortgelijke redenen als samengevat in punt 42 van het onderhavige arrest. In punt 58 van het vijfde bestreden arrest heeft het geoordeeld dat het feit dat personen worden beoogd wier situatie beantwoordt aan criterium g), ongeacht de belastingen die zij in Rusland betalen, aansloot bij de nagestreefde doelstelling, aangezien die personen betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijk bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, zodat dat criterium niet kennelijk ongeschikt was. Voorts heeft het Gerecht in punt 60 van dat arrest het door vijfde rekwirant aangevoerde argument, ontleend aan overweging 11 van besluit 2022/329, verworpen op grond dat een overweging niet kan afwijken van de bepalingen zelf van de betrokken handeling.
52 Wat de toepassing van criterium g) op vijfde rekwirant betreft, heeft het Gerecht in de punten 88 tot en met 93 en in punt 106 van het vijfde bestreden arrest de begrippen „vooraanstaande zakenman” en „aanzienlijke bron van inkomsten” op dezelfde manier uitgelegd als uiteengezet in de punten 33 en 34 van het onderhavige arrest en tegelijkertijd erop gewezen dat de Raad niet hoefde aan te tonen dat er sprake was van een nauwe band tussen de vooraanstaande zakenlieden en de regering van de Russische Federatie of dat zij onderling van elkaar afhankelijk waren. Het heeft in de punten 92 en 93 van het vijfde bestreden arrest met name ten eerste verklaard dat de uitlegging van het begrip „vooraanstaande zakenman” niet ter discussie werd gesteld door het gebruik in bepaalde taalversies van criterium g) van het bijvoeglijk naamwoord „invloedrijk”, terwijl in andere taalversies het bijvoeglijk naamwoord „belangrijk” werd gehanteerd en, ten tweede, dat de door een zakenman uitgeoefende functies weliswaar kunnen staven dat hij „invloed” in de zin van dat criterium heeft, maar dat er niettemin ook andere factoren zijn waarmee de Raad in dat kader rekening kan houden.
53 Wat de gegrondheid van de oorspronkelijke litigieuze handelingen betreft, heeft het Gerecht in punt 105 van het vijfde bestreden arrest geoordeeld dat de Raad, gelet op al het bewijsmateriaal, geen beoordelingsfout had gemaakt door zich op het standpunt te stellen dat vijfde rekwirant bij de vaststelling van die handelingen een „vooraanstaand zakenman” was. In de punten 106 tot en met 111 van dat arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat de Raad op basis van een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen rechtsgeldig had kunnen besluiten dat Alfa Group, die Alfa Bank omvat en waarvan vijfde rekwirant een van de grootste aandeelhouders is, actief was in een economische sector, te weten de banksector, die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormde.
54 Wat de eerste litigieuze handhavingshandelingen betreft, heeft het Gerecht in punt 125 van het vijfde bestreden arrest geoordeeld dat de Raad geen beoordelingsfout had gemaakt door vast te stellen dat de individuele situatie van vijfde rekwirant niet was gewijzigd en door zich voor de handhaving van de tegen die rekwirant vastgestelde beperkende maatregelen op hetzelfde bewijsmateriaal te baseren.
III. Procedure bij het Hof en conclusies van partijen in hogere voorziening
A. Voeging
55 Op 5 juni 2024 heeft de president van het Hof partijen verzocht een standpunt in te nemen over de eventuele voeging van de zaken C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P voor het verdere verloop van de procedure.
56 Bij brieven van 20 juni 2024 hebben de tweede, de derde en de vierde rekwirant het Hof meegedeeld dat zij geen bezwaar hadden tegen de voeging van deze zaken. Bij vijf brieven van respectievelijk 27 juni 2024, 3 juli 2024, 1 juli 2024, 28 juni 2024 en 1 juli 2024 heeft de Raad het Hof meegedeeld dat hij evenmin bezwaar had tegen de voeging van die vijf zaken. Bij brieven van respectievelijk 20 juni 2024 en 19 juni 2024 hebben de eerste en de vijfde rekwirant aangegeven dat zij zich tegen de voeging van die zaken voor het verdere verloop van de procedure verzetten.
57 Op 5 juli 2024 heeft de president van het Hof beslist dat er in dat stadium van de procedure geen aanleiding bestond om de zaken te voegen.
B. Verzoeken om toelating tot interventie
58 Bij akte, neergelegd ter griffie van het Hof op 11 april 2024, heeft de Tsjechische Republiek verzocht om toelating tot interventie aan de zijde van de Raad in zaak C‑35/24 P. Bij beslissing van de president van het Hof van 7 mei 2024 is dat verzoek om toelating tot interventie ingewilligd.
59 Bij akte, neergelegd ter griffie van het Hof op 3 mei 2024, heeft de Commissie verzocht om toelating tot interventie aan de zijde van de Raad in zaak C‑35/24 P. Bij beslissing van de president van het Hof van 31 mei 2024 is dat verzoek om toelating tot interventie ingewilligd.
C. Conclusies van partijen in hogere voorziening
1. Conclusies van partijen in zaak C‑696/23 P
60 Eerste rekwirant verzoekt het Hof:
– het eerste bestreden arrest te vernietigen;
– over het beroep ten gronde uitspraak te doen en het litigieuze besluit en de litigieuze verordening nietig te verklaren, voor zover deze hem betreffen, alsook de Raad te verwijzen in de kosten, met inbegrip van de kosten in eerste aanleg, en
– subsidiair, de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht en de beslissing omtrent de kosten aan te houden.
61 De Raad verzoekt het Hof:
– de hogere voorziening af te wijzen;
– subsidiair, voor het geval dat het Hof beslist om het eerste bestreden arrest te vernietigen en de zaak zelf af te doen, het beroep ten gronde te verwerpen, en
– eerste rekwirant te verwijzen in de kosten van beide instanties.
2. Conclusies van partijen in zaak C‑704/23 P
62 Tweede rekwirant verzoekt het Hof:
– het tweede bestreden arrest te vernietigen;
– over het beroep ten gronde uitspraak te doen en de litigieuze handelingen nietig te verklaren, voor zover deze hem betreffen;
– krachtens artikel 268 VWEU te gelasten dat de immateriële schade die rekwirant door de vaststelling van die handelingen heeft geleden, wordt vergoed, en
– de Raad te verwijzen in de kosten.
63 De Raad verzoekt het Hof:
– de hogere voorziening af te wijzen;
– subsidiair, voor het geval dat het Hof beslist om het tweede bestreden arrest te vernietigen en de zaak zelf af te doen, het beroep ten gronde te verwerpen, en
– tweede rekwirant te verwijzen in de kosten.
3. Conclusies van partijen in zaak C‑711/23 P
64 Derde rekwirant verzoekt het Hof:
– het derde bestreden arrest te vernietigen;
– de litigieuze handelingen nietig te verklaren;
– subsidiair, het derde bestreden arrest te vernietigen en de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht en, hoe dan ook,
– de Raad te verwijzen in de kosten van beide instanties.
65 De Raad verzoekt het Hof:
– de hogere voorziening af te wijzen en
– derde rekwirant te verwijzen in de kosten.
4. Conclusies van partijen in zaak C‑35/24 P
66 Vierde rekwirant verzoekt het Hof:
– het vierde bestreden arrest te vernietigen;
– het litigieuze besluit en de litigieuze verordening nietig te verklaren;
– subsidiair, het vierde bestreden arrest te vernietigen en de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht en, hoe dan ook,
– de Raad te verwijzen in de kosten van beide instanties.
67 De Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Europese Commissie, verzoekt het Hof:
– de hogere voorziening af te wijzen en
– vierde rekwirant te verwijzen in de kosten.
5. Conclusies van partijen in zaak C‑111/24 P
68 Vijfde rekwirant verzoekt het Hof:
– het vijfde bestreden arrest te vernietigen;
– het beroep zelf af te doen en de oorspronkelijke litigieuze handelingen en de eerste litigieuze handhavingshandelingen nietig te verklaren;
– subsidiair, het vijfde bestreden arrest te vernietigen en de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht en, hoe dan ook,
– de Raad te verwijzen in de kosten.
69 De Raad verzoekt het Hof:
– de hogere voorziening af te wijzen en
– vijfde rekwirant te verwijzen in de kosten.
D. Verzoeken om heropening van de mondelinge behandeling
1. Verzoek om heropening van de mondelinge behandeling in zaak C‑696/23 P
70 Bij akte, neergelegd ter griffie van het Hof op 16 juni 2025, heeft eerste rekwirant overeenkomstig artikel 83 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof verzocht om heropening van de mondelinge behandeling in zaak C‑696/23 P.
71 Ter ondersteuning van zijn verzoek voert hij ten eerste aan dat hij, anders dan de advocaat-generaal in punt 32 van haar conclusie in die zaak in wezen heeft verklaard, in zijn hogere voorziening stelt dat hij niet als „vooraanstaande zakenman” kan worden aangemerkt omdat hij zijn aandelen in TMK en Group Sinara heeft verkocht en zijn functies bij die bedrijven heeft neergelegd. Ten tweede heeft de Raad ter terechtzitting voor het Hof ten onrechte en, zonder dat eerste rekwirant daarop heeft kunnen antwoorden, betoogd dat tegen die rekwirant beperkende maatregelen waren vastgesteld op grond dat laatstgenoemde „CEO van een bedrijf” was, terwijl zijn plaatsing op de lijst was ingegeven door het feit dat hij voorzitter van de raad van bestuur van TMK en directeur en bestuurslid van Group Sinara was.
72 Volgens artikel 83 van zijn Reglement voor de procesvoering kan het Hof in elke stand van het geding, de advocaat-generaal gehoord, de heropening van de mondelinge behandeling gelasten, onder meer wanneer het zich onvoldoende voorgelicht acht of wanneer een partij na afsluiting van deze behandeling een nieuw feit aanbrengt dat van beslissende invloed kan zijn voor de beslissing van het Hof, of wanneer een zaak moet worden beslecht op grond van een argument waarover de partijen of de in artikel 23 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie bedoelde belanghebbenden hun standpunten niet voldoende hebben kunnen uitwisselen.
73 Wat in casu de stelling van eerste rekwirant betreft dat de advocaat-generaal in punt 32 van haar conclusie in zaak C‑696/23 P zijn hogere voorziening verkeerd heeft opgevat, dient in herinnering te worden gebracht dat het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Reglement voor de procesvoering van het Hof niet voorzien in de mogelijkheid voor de belanghebbende partijen om opmerkingen in te dienen in antwoord op de conclusie van de advocaat-generaal. De advocaat-generaal heeft immers krachtens artikel 252, tweede alinea, VWEU tot taak om in het openbaar in volkomen onpartijdigheid en onafhankelijkheid met redenen omklede conclusies te nemen aangaande zaken waarin zulks overeenkomstig het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie vereist is. Het Hof is in dat verband niet gebonden door de conclusie van de advocaat-generaal of door de motivering op grond waarvan de advocaat-generaal tot die conclusie komt. Het feit dat een partij het oneens is met de conclusie van de advocaat-generaal, kan als zodanig dus geen grond voor de heropening van de mondelinge behandeling opleveren, ongeacht welke kwesties hij in zijn conclusie heeft onderzocht (arrest van 5 maart 2024, Public.Resource.Org en Right to Know/Commissie e.a., C‑588/21 P, EU:C:2024:201, punten 47 en 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
74 Wat voorts de beweerdelijk door de Raad ter terechtzitting voor het Hof gemaakte fout betreft, moet worden vastgesteld dat het uiteraard geen „argument” betreft waarover de partijen hun standpunten niet voldoende hebben kunnen uitwisselen in de zin van artikel 83 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, maar wel een materiële fout die veel weg heeft van een verspreking of een ongelukkig ingekorte formulering.
75 Gelet op het voorgaande oordeelt het Hof, de advocaat-generaal gehoord, dat er geen reden is om de heropening van de mondelinge behandeling in zaak C‑696/23 P te gelasten.
2. Verzoek om heropening van de mondelinge behandeling in zaak C‑711/23 P
76 Bij akte, neergelegd ter griffie van het Hof op 5 juni 2025, heeft derde rekwirant overeenkomstig artikel 83 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof verzocht om heropening van de mondelinge behandeling in zaak C‑711/23 P.
77 Ter ondersteuning van zijn verzoek voert hij aan dat besluit 2014/145 en verordening nr. 269/2014 zijn gewijzigd bij respectievelijk besluit (GBVB) 2025/904 van de Raad van 13 mei 2025 (PB L, 2025/904) en bij verordening (EU) 2025/903 van de Raad van 13 mei 2025 (PB L, 2025/903). Deze twee Uniehandelingen bevatten elementen die het standpunt ontkrachten dat de Raad ter terechtzitting voor het Hof heeft ingenomen over de uitlegging en de rechtmatigheid van criterium g), met name wat betreft het vermeende voorlopige karakter van de beperkende maatregelen. Het gaat dus om een nieuw feit dat partijen niet bekend was op het moment van die terechtzitting – die plaatsvond op 11 februari 2025 – en dat, mede gelet op de terugwerkende kracht van een aantal bepalingen van genoemde handelingen wat de litigieuze handelingen betreft, van beslissende invloed kan zijn voor de beslissing van het Hof.
78 In casu moet worden vastgesteld dat besluit 2025/904 en verordening 2025/903 ratione temporis niet van toepassing zijn op zaak C‑711/23 P. Voor die zaak moet de rechtmatigheid van de litigieuze handelingen worden getoetst aan de situatie die bestond bij de vaststelling ervan, zodat de eventuele tegenspraak tussen de inhoud van voornoemd besluit en voornoemde verordening en het door de Raad ter terechtzitting in die zaak aangenomen standpunt niet van beslissende invloed kan zijn voor de beslissing van het Hof. Bovendien moet erop worden gewezen dat zelfs indien een aantal bepalingen van die handelingen terugwerkende kracht zou hebben wat de situatie van derde rekwirant en de litigieuze handelingen betreft, een dergelijk gevolg geen reden zou vormen om de mondelinge behandeling van de procedure te heropenen, aangezien, zelfs indien de hogere voorziening in genoemde zaak zou worden afgewezen, derde rekwirant niet de mogelijkheid zou worden ontnomen om gebruik te maken van de rechtsmiddelen die het Unierecht, of zelfs het nationale recht, biedt om die bepalingen en de eventuele gevolgen en implicaties daarvan aan te vechten.
79 Voorts moet de zaak niet kennelijk worden beslecht op grond van een argument waarover de partijen hun standpunten niet voldoende hebben kunnen uitwisselen, aangezien het Hof over alle voor de beslissing benodigde gegevens beschikt.
80 Gelet op het voorgaande oordeelt het Hof, de advocaat-generaal gehoord, dat er geen reden is om de heropening van de mondelinge behandeling in zaak C‑711/23 P te gelasten.
IV. Hogere voorzieningen
81 Gelet op hun verknochtheid dienen de onderhavige zaken overeenkomstig artikel 54, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof te worden gevoegd voor het arrest.
82 Eerste rekwirant voert ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑696/23 P vijf middelen aan. Met zijn eerste middel stelt hij dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door hem aan te merken als een „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g). Met zijn tweede middel betoogt hij dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat hij „betrokken was bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” in de zin van dat criterium. Met zijn derde middel stelt eerste rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de rechtsgrondslag van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening „bij wet wordt gesteld” in de zin van artikel 52, lid 1, eerste volzin, van het Handvest. Het vierde middel is ontleend aan een onjuiste rechtsopvatting waarvan het Gerecht in het eerste bestreden arrest blijk heeft gegeven door ten onrechte te oordelen dat de beperkende maatregelen tegen hem evenredig waren. Met zijn vijfde middel verklaart eerste rekwirant dat hij alle argumenten herneemt die hij in eerste aanleg heeft aangevoerd met betrekking tot het tweede criterium waarop de tegen hem gerichte beperkende maatregelen waren gebaseerd, te weten het met name in artikel 2, lid 1, onder f), van besluit 2014/145 opgenomen criterium, en verzoekt hij het Hof om daarover uitspraak te doen voor het geval dat het zijn beroep gegrond zou verklaren en de zaak niet zou terugverwijzen naar het Gerecht.
83 Tweede rekwirant voert in het kader van zijn hogere voorziening in zaak C‑704/23 P vier middelen aan, waarvan het eerste is ontleend aan een onjuiste rechtsopvatting waarvan het Gerecht blijk zou hebben gegeven bij de uitlegging en de toepassing van criterium g). Met het tweede middel voert hij aan dat het Gerecht is voorbijgegaan aan de omvang van zijn rechterlijke toetsing. Het derde en het vierde middel zijn ontleend aan een onjuiste beoordeling door het Gerecht van de middelen die hij had aangevoerd ter ondersteuning van zijn beroep in eerste aanleg die waren afgeleid uit een schending van het evenredigheidsbeginsel en zijn grondrechten.
84 Derde rekwirant voert ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P vijf middelen aan. Met zijn eerste middel betoogt hij dat het Gerecht is voorbijgegaan aan de omvang van zijn rechterlijke toetsing en aldus blijk heeft gegeven van verschillende onjuiste rechtsopvattingen en verschillende feiten onjuist heeft opgevat. Het tweede en het derde middel zijn in wezen ontleend aan schending van criterium g), waarbij derde rekwirant subsidiair, met zijn derde middel, krachtens artikel 277 VWEU de onwettigheid en niet-toepasselijkheid van dat criterium aanvoert. Met zijn vierde middel stelt hij dat het Gerecht de begrippen „bron van inkomsten” en „aanzienlijke bron van inkomsten” in de zin van criterium g) heeft geschonden, feiten en bewijsmateriaal verkeerd heeft opgevat, wezenlijke vormvoorschriften heeft geschonden, zijn motiveringsplicht niet is nagekomen en dat criterium onjuist heeft toegepast. Met zijn vijfde middel betoogt derde rekwirant dat het Gerecht met betrekking tot dat criterium de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie heeft geschonden.
85 De vijf middelen die vierde rekwirant heeft aangevoerd in het kader van zijn hogere voorziening in zaak C‑35/24 P, zijn op dezelfde manier geformuleerd als de vijf middelen van derde rekwirant, met uitzondering van het vierde middel, waarbij vierde rekwirant het Gerecht verwijt dat het de bewijslast heeft omgekeerd veeleer dan dat het criterium g) onjuist heeft toegepast.
86 Vijfde rekwirant voert in het kader van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P acht middelen aan. Met zijn eerste middel verwijt hij het Gerecht dat het niet is ingegaan op zijn grieven inzake de relevantie van het onder meer in artikel 2, lid 1, onder d), van besluit 2014/145 opgenomen criterium, volgens hetwelk de tegoeden en economische middelen die onder meer toebehoren aan natuurlijke personen die financiële steun verlenen aan of profijt trekken van Russische besluitvormers, moeten worden bevroren [hierna: „criterium d)”]. Met zijn tweede middel voert hij aan dat het Gerecht het begrip „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g) heeft geschonden en, met zijn derde middel, dat het ten onrechte heeft geoordeeld dat het vereiste van een voldoende nauwe band tussen het betrokken derde land en de personen voor wie beperkende maatregelen gelden, was achterhaald door artikel 215, lid 2, VWEU. Zijn vierde middel is ontleend aan een onjuiste rechtsopvatting waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven door criterium g) uit te leggen in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel, het recht op eigendom en de vrijheid van ondernemerschap. Met zijn vijfde middel verwijt vijfde rekwirant het Gerecht dat het de betekenis en de draagwijdte van bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat en niet is ingegaan op een van zijn argumenten en, met zijn zesde middel, dat het criterium g) onjuist heeft toegepast of bij zijn overwegingen is uitgegaan van vermoedens om tot de conclusie te komen dat de banksector over het algemeen een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie. Het zevende middel is ontleend aan schending van het begrip economische sectoren die „een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” in de zin van criterium g) en, het achtste middel, aan schending van de beginselen van een eerlijk proces en gelijke wapens.
87 Aangezien meerdere middelen die de vijf rekwiranten ter ondersteuning van hun respectievelijke hogere voorzieningen hebben aangevoerd, onderling samenhangen of zelfs identiek zijn, zal het Hof deze samen onderzoeken, alvorens in te gaan op de middelen die specifiek zijn voor bepaalde hogere voorzieningen. Bovendien is het noodzakelijk om de draagwijdte van criterium g) te verduidelijken alvorens de rechtmatigheid ervan te onderzoeken, zodat eerst de middelen inzake de uitlegging van dat criterium zullen worden onderzocht en vervolgens de middelen die betrekking hebben op de verwerping van de exceptie van onwettigheid van dat criterium.
A. Middelen ontleend aan schending van criterium g) door het Gerecht
88 De middelen, onderdelen en grieven waarmee de vijf rekwiranten in wezen kritiek uiten op de uitlegging door het Gerecht van criterium g), moeten gezamenlijk worden onderzocht. Het gaat om het eerste middel en het tweede onderdeel van het tweede middel van eerste rekwirant in zaak C‑696/23 P, de eerste en de tweede grief van het eerste onderdeel van het eerste middel, de tweede grief van het tweede onderdeel van het eerste middel en het derde onderdeel van het eerste middel van tweede rekwirant in zaak C‑704/23 P, het tweede middel, het eerste onderdeel van het derde middel en het eerste en het derde onderdeel van het vierde middel van derde rekwirant in zaak C‑711/23 P, het vierde onderdeel van het eerste middel, het tweede middel, het eerste onderdeel van het derde middel en de eerste grief van het tweede onderdeel van het vierde middel van vierde rekwirant in zaak C‑35/24 P en het tweede middel, het eerste onderdeel van het vierde middel en het zevende middel van vijfde rekwirant in zaak C‑111/24 P.
89 Er zij aan herinnerd dat volgens criterium g) alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan „vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne”, worden bevroren.
90 Het onderzoek van de in punt 88 van het onderhavige arrest genoemde middelen, onderdelen en grieven zal hieronder worden onderverdeeld in twee delen, die respectievelijk betrekking hebben op de uitlegging van de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” en op die van het bijvoeglijk naamwoord „vooraanstaand”, waarmee de zakenlieden worden aangeduid die onder criterium g) vallen.
1. Argumenten waarmee wordt aangevoerd dat het Gerecht de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” als bedoeld in criterium g) onjuist heeft uitgelegd
91 Vooraf zij opgemerkt dat het door eerste rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑696/23 P aangevoerde tweede onderdeel van het tweede middel weliswaar is bedoeld als kritiek op de door het Gerecht gegeven uitlegging van die uitdrukking, maar dat voor de behandeling ervan een algehele beoordeling van criterium g) is vereist, zodat dit onderdeel later afzonderlijk zal worden onderzocht.
a) Tweede middel en eerste onderdeel van het derde middel in zaak C‑711/23 P, alsook tweede middel en eerste onderdeel van het derde middel in zaak C‑35/24 P
1) Argumenten van partijen
92 Met zijn tweede middel in zaak C‑711/23 P verwijt derde rekwirant het Gerecht dat het blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in de punten 68 tot en met 70 van het derde bestreden arrest in wezen te oordelen dat de „aanzienlijke inkomsten” voor de regering van de Russische Federatie afkomstig moesten zijn uit de „economische sectoren”, terwijl deze in werkelijkheid afkomstig moeten zijn van de „vooraanstaande zakenlieden” waarnaar criterium g) verwijst. In dat verband voert derde rekwirant aan dat uit zeven taalversies van criterium g), te weten de Bulgaarse, de Deense, de Estse, de Letse, de Litouwse, de Sloveense en de Finse taalversie, duidelijk blijkt dat de inkomsten afkomstig moeten zijn van die zakenlieden. Bovendien vloeit uit overweging 11 van besluit 2022/329 en uit overweging 5 van uitvoeringsverordening 2022/427 voort dat de Uniewetgever zich wilde richten op zakenlieden die zelf een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie. Het Gerecht heeft het met criterium g) nagestreefde doel dan ook niet correct vastgesteld, zodat de teleologische uitlegging daarvan in de punten 68 tot en met 70 van het derde bestreden arrest rechtens onjuist is.
93 In zijn memorie van repliek zet derde rekwirant uiteen dat de door hem voorgestelde uitlegging het deel van de bewoordingen van criterium g) dat de vooraanstaande zakenlieden betrokken moeten zijn bij economische sectoren, niet onlogisch maakt. Die precisering dient om de zakenlieden die een voortdurende en actieve rol in dergelijke sectoren spelen, te onderscheiden van degenen die daarin slechts een passieve rol hebben in de vorm van het aanhouden van belangrijke deelnemingen. Hij voegt daaraan toe dat die uitlegging geen overlapping teweegbrengt tussen criterium g) en andere criteria die zijn opgenomen in artikel 1, lid 1, en artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145 en in artikel 3, lid 1, van verordening nr. 269/2014. Hoe dan ook is het altijd mogelijk dat er overlappingen zijn tussen meerdere criteria voor plaatsing op de in de bijlage bij die Uniehandelingen opgenomen lijsten.
94 Met het eerste onderdeel van zijn derde middel verwijt derde rekwirant het Gerecht dat het blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in wezen, en voornamelijk in de punten 69 en 70 van het derde bestreden arrest, te oordelen dat de aanzienlijke inkomsten voor de regering van de Russische Federatie slechts afkomstig moesten zijn van de economische sectoren, terwijl zij ook afkomstig moeten zijn van de vooraanstaande zakenlieden. Derde rekwirant baseert zich in dat verband wederom op overweging 11 van besluit 2022/329 en op overweging 5 van uitvoeringsverordening 2022/427 en wijst er tegelijkertijd op dat het Gerecht niet consistent is geweest door geen waarde te hechten aan deze overwegingen, terwijl het zich op verschillende andere overwegingen heeft gebaseerd om zijn redenering in andere punten van het derde bestreden arrest te onderbouwen. Hij voegt daaraan toe dat aangezien het Gerecht in punt 109 van dat arrest heeft erkend dat criterium g) voorwaarden stelt met betrekking tot het persoonlijke gedrag van de beoogde personen, entiteiten en lichamen, alleen aan de hand van zijn in het licht van die twee overwegingen voorgestelde uitlegging rekening kan worden gehouden met het persoonlijke gedrag van de betrokken zakenlieden, te weten hun bijdrage aan de betrokken economische sector, met dien verstande dat hun invloed binnen die economische sector op zich niet als persoonlijk gedrag kan worden beschouwd.
95 Het tweede middel dat vierde rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑35/24 P aanvoert, heeft betrekking op de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest en berust op dezelfde argumenten als uiteengezet door derde rekwirant ter ondersteuning van het tweede middel van zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P, met inbegrip van de in diens memorie van repliek ontwikkelde argumenten. Vierde rekwirant voegt daar evenwel aan toe dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen door na te laten om de verschillende taalversies van criterium g) te onderzoeken.
96 Met het eerste onderdeel van zijn derde middel, dat voornamelijk betrekking heeft op de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest, gelezen in samenhang met punt 92 van dat arrest, voert vierde rekwirant dezelfde argumenten aan als uiteengezet door derde rekwirant ter ondersteuning van het eerste onderdeel van het derde middel van zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P.
97 De Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, betwist de gegrondheid van de argumenten van derde en vierde rekwirant.
2) Beoordeling door het Hof
98 In wezen stellen derde rekwirant, met zijn tweede middel en met het eerste onderdeel van zijn derde middel, en vierde rekwirant, met zijn tweede middel en met het eerste onderdeel van zijn derde middel, dat uit verschillende taalversies van criterium g) en uit de context van dat criterium blijkt dat de Uniewetgever heeft bedoeld dat de aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie in de zin van dat criterium afkomstig is van de „vooraanstaande zakenlieden” waarnaar dat criterium verwijst, en niet van de „economische sectoren”, zoals het Gerecht derhalve ten onrechte zou hebben geoordeeld in de punten 69 en 70 van het derde bestreden arrest en in de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest. Vierde rekwirant betoogt bovendien dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen door de verschillende taalversies van criterium g) niet met elkaar te vergelijken, hetgeen in strijd is met de rechtspraak van het Hof.
99 In dit verband zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak bij de uitlegging van een Unierechtelijke bepaling niet alleen rekening dient te worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context ervan en met de doelstellingen die worden nagestreefd met de regeling waarvan zij deel uitmaakt [zie arresten van 17 november 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, en 26 april 2022, Landespolizeidirektion Steiermark (Maximumduur van het grenstoezicht aan de binnengrenzen), C‑368/20 en C‑369/20, EU:C:2022:298, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak]. Het Hof heeft gepreciseerd dat Uniehandelingen waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd, moeten worden uitgelegd in het licht van de historische context waarbinnen de bepalingen door de Unie zijn vastgesteld en waarbij die handelingen aansluiten (zie in die zin arrest van 1 maart 2016, National Iranian Oil Company/Raad, C‑440/14 P, EU:C:2016:128, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
100 Voorts kan de in een van de taalversies van een unierechtelijke bepaling gebruikte formulering niet als enige grondslag voor de uitlegging van die bepaling dienen; evenmin kan er in zoverre voorrang aan worden toegekend boven de andere taalversies. Een dergelijke benadering zou immers onverenigbaar zijn met het vereiste van een uniforme toepassing van het Unierecht, aangezien de bepalingen ervan op uniforme wijze moeten worden uitgelegd en toegepast in het licht van de versies in alle talen van de Unie. Wanneer er verschillen zijn tussen de taalversies, moet bij de uitlegging van de betrokken bepaling worden gelet op de algemene opzet en de doelstelling van de regeling waarvan zij een onderdeel vormt (zie arresten van 25 maart 2010, Helmut Müller, C‑451/08, EU:C:2010:168, punt 38, en 20 november 2025, Lolach, C‑327/24, EU:C:2025:901, punt 29).
101 Tevens zij in herinnering gebracht dat in de motivering van een arrest of een beschikking de redenering van het Gerecht duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking moet komen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de gronden voor de genomen beslissing en het Hof zijn rechterlijk toezicht kan uitoefenen. De motiveringsplicht houdt echter niet in dat het Gerecht alle door partijen in het geding aangevoerde argumenten een voor een uitputtend dient te behandelen. De motivering mag dus impliciet zijn, mits de belanghebbenden eruit kunnen opmaken waarom het Gerecht hun argumentatie niet heeft gevolgd, en het Hof er voldoende aanknopingspunten in kan vinden om zijn toezicht uit te oefenen (arrest van 18 januari 2024, Jenkinson/Raad e.a., C‑46/22 P, EU:C:2024:50, punt 131 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
102 Wat in de eerste plaats de stelling van vierde rekwirant betreft dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen door in de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest geen analyse te maken van de verschillende taalversies van criterium g), terwijl het in punt 52 van dat arrest heeft verwezen naar soortgelijke rechtspraak als aangehaald in punt 99 van het onderhavige arrest, moet worden benadrukt dat partijen in eerste aanleg geen verschillen tussen de taalversies van dit criterium hebben aangevoerd met betrekking tot de vraag naar de herkomst van de aanzienlijke bron van inkomsten. Het Gerecht hoefde bijgevolg niet in te gaan op een argument dat in deze zaak niet aan de orde was gesteld, met als gevolg dat het zijn motiveringsplicht niet heeft geschonden.
103 Wat in de tweede plaats de argumenten betreft waarmee derde en vierde rekwirant aanvoeren dat de door het Gerecht in de punten 69 en 70 van het derde bestreden arrest en in de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest gegeven teleologische uitlegging van criterium g) onjuist is omdat de door het Gerecht genoemde doelstellingen worden tegengesproken door de bewoordingen en de context van dat criterium, moet, gelet op in de punten 99 en 100 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte uitleggingsregels, worden nagegaan of het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door criterium g) aldus uit te leggen dat de „aanzienlijke bron van inkomsten” voor de regering van de Russische Federatie niet afkomstig moet zijn van „vooraanstaande zakenlieden”, maar van „economische sectoren”.
104 Wat ten eerste de bewoordingen van criterium g) betreft, moet, om de herkomst van de aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vast te stellen, aan de hand van de verschillende taalversies van dat criterium worden onderzocht waarnaar het betrekkelijk voornaamwoord „die” in de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” verwijst, of op welk begrip van die bewoordingen de uitdrukking „een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” betrekking heeft.
105 Vooraf zij erop gewezen dat partijen het erover eens zijn dat de uitdrukking „die betrokken zijn bij economische sectoren” slaat op de gehele naamwoordgroep „vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen”. In die omstandigheden kan de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” ofwel slaan op de naamwoordgroep „vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren”, ofwel uitsluitend op de naamwoordgroep „economische sectoren”.
106 Dienaangaande moet worden opgemerkt dat de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie”, anders dan derde en vierde rekwirant betogen, in de Deense, de Estse, de Letse, de Litouwse en de Finse taalversie van criterium g) slechts betrekking kan hebben op de „economische sectoren”. De betrekkelijke voornaamwoorden „der” in het Deens, „mis” in het Ests en „kas” in het Lets slaan in die respectieve talen namelijk noodzakelijkerwijs op de bewoordingen of uitdrukkingen „økonomiske sektorer”, „majandussektoritega” en „ekonomikas nozarēs” („economische sectoren”). Evenzo kan in het Litouws het woord „užtikrinančiais” („die [...] vormen”) slechts betrekking hebben op de naamwoordgroep „ekonomikos sektoriais” („economische sectoren”). De in het Fins gehanteerde uitdrukking „sellaisilla talouden aloilla, jotka” („in dergelijke economische sectoren die”) geeft dan weer ondubbelzinnig aan dat het de economische sectoren zijn die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie moeten vormen.
107 Daarentegen is er in de Bulgaarse en de Sloveense taalversie sprake van een dubbelzinnigheid – waarop die rekwiranten wijzen –, aangezien de respectieve betrekkelijke voornaamwoorden „които” en „ki” („die”) zowel betrekking kunnen hebben op de uitdrukkingen „видни бизнесмени или юридически лица, образувания или органи” en „vodilni poslovneži ali pravne osebe, subjekti ali organi” („vooraanstaande/invloedrijke zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen”) als op de uitdrukkingen „икономически сектори” en „gospodarske sektorje” („economische sectoren”). Dezelfde dubbelzinnigheid is bovendien terug te vinden in de Spaanse, de Maltese, de Roemeense en de Slowaakse taalversie. In de andere taalversies van criterium g), waaronder de in het vorige punt genoemde, wordt duidelijk aangegeven dat de inkomsten afkomstig moeten zijn uit de economische sectoren.
108 Zes van die taalversies, namelijk de Bulgaarse, de Spaanse, de Maltese, de Roemeense, de Slowaakse en de Sloveense taalversie, kunnen dus op de twee in punt 105 van het onderhavige arrest genoemde manieren worden gelezen, in tegenstelling tot de achttien andere taalversies, waarin de uitdrukking „die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” alleen betrekking kan hebben op de naamwoordgroep „economische sectoren”.
109 Uit het voorgaande volgt dat de bewoordingen van criterium g) overeenkomstig de in punt 100 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof in alle Unietalen op uniforme wijze kunnen worden uitgelegd in die zin dat de „aanzienlijke bron van inkomsten” voor de regering van de Russische Federatie afkomstig moet zijn uit de „economische sectoren”. In die omstandigheden is er van verschillen tussen die taalversies geen sprake, zodat het argument van derde en vierde rekwirant dat de door het Gerecht in de punten 69 en 70 van het derde bestreden arrest en in de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest gegeven teleologische uitlegging van criterium g) in tegenspraak is met de bewoordingen van criterium g) in bepaalde taalversies, moet worden verworpen.
110 Wat ten tweede de context van criterium g) betreft, zij allereerst opgemerkt dat in de veronderstelling dat de aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie niet afkomstig zou moeten zijn uit de „economische sectoren” als zodanig, maar van de „vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren”, de draagwijdte en de nuttige werking van criterium g) teniet zou worden gedaan of op zijn minst zou worden afgezwakt. Dit criterium zou dan namelijk grotendeels, zo niet volledig, overlappen met het criterium dat is vastgelegd in artikel 2, lid 1, onder f), van besluit 2014/145, terwijl er voorwaarden aan zouden worden toegevoegd die in dat laatste criterium ontbreken.
111 Die bepaling luidt immers dat alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen die onder meer financiële steun verlenen aan de regering van de Russische Federatie.
112 Vastgesteld moet worden dat aan de hand van een dergelijk criterium reeds beperkende maatregelen kunnen worden opgelegd aan natuurlijke personen, waaronder, in voorkomend geval, vooraanstaande zakenlieden, alsook aan rechtspersonen, entiteiten en lichamen, louter op grond dat zij financiële steun verlenen aan genoemde regering en zonder dat hoeft te worden nagegaan, ten eerste, of de betrokken natuurlijke personen daadwerkelijk „vooraanstaande zakenlieden” zijn, ten tweede, of die natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten en lichamen betrokken zijn bij een sector van de Russische economie en, ten derde, of hun financiële steun, zelfs in de veronderstelling dat deze een zeker kwantitatief of kwalitatief belang moet hebben (zie naar analogie arrest van 1 maart 2016, National Iranian Oil Company/Raad, C‑440/14 P, EU:C:2016:128, punten 82 en 83), moet worden aangemerkt als een „aanzienlijke bron van inkomsten” voor die regering.
113 In die omstandigheden pleit het behoud van de nuttige werking van criterium g) ten aanzien van het criterium van artikel 2, lid 1, onder f), van besluit 2014/145 voor een uitlegging volgens welke de aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie afkomstig moet zijn uit de „economische sectoren” van dat derde land.
114 Voorts is het juist dat, zoals derde en vierde rekwirant aanvoeren, in overweging 11 van besluit 2022/329 en in overweging 5 van uitvoeringsverordening 2022/427 in wezen wordt gepreciseerd dat de plaatsingscriteria die als grondslag dienen voor het opleggen van beperkende maatregelen vanwege de voor Oekraïne destabiliserende acties van de Russische Federatie, na de invasie van Oekraïne door dit derde land zijn gewijzigd zodat er ook „personen en entiteiten” kunnen worden opgenomen „die een belangrijke inkomstenbron voor de regering van de Russische Federatie zijn”, waarbij die formulering verwijst naar criterium g).
115 Volgens vaste rechtspraak kan de considerans van een Uniehandeling weliswaar de inhoud van die handeling preciseren, aangezien de overwegingen ervan een belangrijk interpretatief element vormen dat licht kan werpen op de wil van de opsteller, maar heeft een dergelijke considerans geen bindende kracht en kan hij niet worden aangevoerd om van de bepalingen van die handeling af te wijken of om ze uit te leggen op een wijze die kennelijk in strijd is met hun bewoordingen (zie in die zin arrest van 19 december 2019, Puppinck e.a./Commissie, C‑418/18 P, EU:C:2019:1113, punten 75 en 76 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
116 Zoals is aangegeven in punt 109 van het onderhavige arrest, verschillen de verschillende taalversies van criterium g) niet van elkaar, aangezien uit een gezamenlijke lezing ervan voortvloeit dat de „aanzienlijke bron van inkomsten” voor de regering van de Russische Federatie afkomstig moet zijn van de „economische sectoren” van dat derde land. De bewoordingen van de in punt 114 van het onderhavige arrest genoemde overwegingen zijn dus in tegenspraak met de formulering van dat criterium, zodat het Gerecht in punt 57 van het vierde bestreden arrest terecht in wezen heeft geoordeeld dat genoemde overwegingen voor de contextuele analyse van dat criterium, waarmee wordt beoogd de oorsprong van de bron van die inkomsten vast te stellen, niet doorslaggevend zijn.
117 Wat ten derde de nagestreefde doelstelling en de historische context van criterium g) en van de regeling waarvan dat criterium deel uitmaakt betreft, zij in herinnering gebracht dat de acties van de Russische Federatie op de Krim in 2014 de aanleiding waren voor de Unie om, met name bij besluit 2014/145 en verordening nr. 269/2014, handelingen vast te stellen die erop gericht waren om met beperkende maatregelen te reageren op die acties en, in bredere zin, op de destabiliserende acties van die Federatie in Oost-Oekraïne en vervolgens haar agressie tegen heel Oekraïne.
118 Dienaangaande heeft het Hof geoordeeld dat de doelstelling van de vanaf 2014 genomen individuele en sectorale beperkende maatregelen met name erin bestond om de Russische Federatie een hogere prijs te laten betalen voor haar acties die de territoriale integriteit, de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen (zie in die zin arresten van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punten 104 en 123, en 25 juni 2020, VTB Bank/Raad, C‑729/18 P, EU:C:2020:499, punt 59).
119 Gezien het voortdurende karakter en de toenemende omvang van die acties heeft de Unie die sanctieregeling geleidelijk aangescherpt. Zo heeft zij met name criteria toegevoegd aan het enige plaatsingscriterium zoals dat in de oorspronkelijke versie van die handelingen was opgenomen, namelijk het criterium dat gericht is op natuurlijke personen die verantwoordelijk zijn voor acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen, alsmede op natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die daarbij betrokken zijn. De Uniewetgever heeft ook de draagwijdte van een aantal reeds bestaande criteria geleidelijk verruimd, zodat beperkende maatregelen konden worden opgelegd aan een steeds grotere groep personen, entiteiten of lichamen (zie in die zin arrest van 13 maart 2025, Shuvalov/Raad, C‑271/24 P, EU:C:2025:180, punt 8).
120 Zoals blijkt uit de punten 11 en 12 van het onderhavige arrest, is criterium g) als nieuw plaatsingscriterium ingevoerd op de dag na de invasie van Oekraïne door de strijdkrachten van de Russische Federatie, waarbij die invasie, overeenkomstig de overwegingen 9 en 10 van besluit 2022/329, zowel door de Raad als door de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid als onwettig is aangemerkt in het licht van het internationale recht.
121 Gelet op de buitengewone ernst van die invasie en het feit dat de Raad, zoals blijkt uit overweging 5 van dat besluit, een maand voordien had verklaard dat elke verdere militaire agressie van de Russische Federatie tegen Oekraïne enorme gevolgen zou hebben, met name hoge kosten in de vorm van zowel sectorale als individuele beperkende maatregelen, moet tot de slotsom worden gekomen dat de Raad, zoals het Gerecht in wezen heeft uiteengezet in punt 68 van het derde bestreden arrest en in punt 55 van het vierde bestreden arrest, met de vaststelling van dat criterium de druk op de Russische Federatie heeft willen opvoeren en de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, zodanig heeft willen verhogen dat die Federatie zou afzien van haar militaire agressie tegen Oekraïne en, meer in het algemeen, van haar voor dat derde land destabiliserende acties en beleidsmaatregelen.
122 Zoals de advocaat-generaal in punt 63 van haar conclusie in zaak C‑711/23 P en in punt 60 van haar conclusie in zaak C‑35/24 P heeft aangegeven, zou criterium g) niet zo doeltreffend kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van die doelstellingen, mocht dat criterium in die zin worden uitgelegd dat beperkende maatregelen alleen kunnen worden opgelegd aan vooraanstaande zakenlieden, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die zelf een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie.
123 Integendeel, de mogelijkheid om beperkende maatregelen op te leggen aan alle vooraanstaande zakenlieden, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, ongeacht of zij zelf een dergelijke inkomstenbron voor die regering vormen, versterkt het vermogen van de Unie om druk uit te oefenen op die regering, met name door de werking van de betrokken economische sectoren te belemmeren en aldus de inkomstenbronnen te doen opdrogen die deze sectoren voor die regering vormen.
124 Dat klemt temeer daar de economie van een aanvallende staat in het kader van een met het internationale recht strijdige niet-uitgelokte aanval op een onafhankelijke staat verandert of dreigt te veranderen in een oorlogseconomie. In die omstandigheden moet ervan worden uitgegaan dat criterium g), zoals de advocaat-generaal in wezen heeft uiteengezet in punt 62 van haar conclusie in zaak C‑711/23 P en in punt 59 van haar conclusie in zaak C‑35/24 P, erop gericht is om de belangrijkste inkomstenbronnen van de regering van die agressor uit te hollen en daarmee de financiering van de agressie tegen Oekraïne te ondermijnen, met name door de tegoeden en economische middelen te bevriezen van personen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij de voor die regering lucratieve economische sectoren en die, zoals vooraanstaande zakenlieden, door die betrokkenheid kunnen bijdragen aan de instandhouding van de winstgevendheid of zelfs het succes van die sectoren.
125 Uit de overwegingen in de punten 104 tot en met 124 van het onderhavige arrest blijkt dat het Gerecht, anders dan hetgeen derde en vierde rekwirant stellen, noch in de punten 69 en 70 van het derde bestreden arrest, noch in de punten 56 en 57 van het vierde bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door vast te stellen dat criterium g) aldus moest worden uitgelegd dat het niet de vooraanstaande zakenlieden zijn, maar wel de „economische sectoren” die een aanzienlijke bron van inkomsten moeten vormen voor de regering van de Russische Federatie.
126 Wat in de derde plaats het argument van derde en vierde rekwirant betreft dat plaatsingscriteria zoals criterium g) volgens het primaire Unierecht betrekking moeten hebben op het „persoonlijke gedrag” van de beoogde personen en entiteiten, zij vastgesteld dat derde en vierde rekwirant dat argument in eerste aanleg niet hebben aangevoerd in verband met de uitlegging van criterium g), maar in verband met de exceptie van onwettigheid van dat criterium. In het stadium van de hogere voorziening hernemen zij dat argument bovendien in het kader van het tweede onderdeel van hun respectieve derde middelen om de verwerping van die exceptie door het Gerecht te bekritiseren. Derhalve zal dat argument worden onderzocht bij de behandeling van dat tweede onderdeel.
127 Gelet op het voorgaande moeten het tweede middel en het eerste onderdeel van het derde middel in zaak C‑711/23 P worden afgewezen, alsook het tweede middel en het eerste onderdeel van het derde middel in zaak C‑35/24 P.
b) Tweede grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P, eerste tot en met derde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑711/23 P, eerste grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P en zevende middel in zaak C‑111/24 P
1) Argumenten van partijen
128 Tweede rekwirant voert met de tweede grief van het tweede onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑704/23 P in wezen aan dat het Gerecht in punt 105 van het tweede bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij zijn uitlegging van het begrip „aanzienlijk” in de zin van criterium g). Volgens hem heeft het Gerecht dit begrip ten onrechte omschreven als „niet te verwaarlozen”, waarmee het afwijkt van de gewone betekenis ervan. Bovendien heeft het Gerecht nagelaten om drempelwaarden vast te stellen waarboven inkomsten kunnen worden geacht aanzienlijk te zijn. Het Gerecht heeft evenmin de maatstaf aangegeven, zoals de totale inkomsten waarover de regering van de Russische Federatie beschikt, aan de hand waarvan het aanzienlijke karakter van die inkomsten kan worden vastgesteld.
129 Derde rekwirant stelt zich met het eerste onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P aangevoerde vierde middel op het standpunt dat de door het Gerecht in punt 98 van het derde bestreden arrest gehanteerde uitlegging van het begrip „inkomsten” in de zin van criterium g), namelijk „alle inkomsten die worden gegenereerd door de sector” in kwestie, te ruim is en op onaanvaardbare wijze de gewone betekenis van dat begrip te buiten gaat. Volgens die rekwirant mogen de inkomstenbronnen alleen de werkelijke geldbronnen omvatten die rechtstreeks ten goede komen aan de begroting van de Russische Federatie.
130 Voorts voert derde rekwirant met het tweede onderdeel van zijn vierde middel aan dat die uitlegging van het begrip „inkomsten” niet toereikend is gemotiveerd. Het Gerecht heeft met name niet verduidelijkt waaruit de inkomsten moeten bestaan, wie als ontvanger van die inkomsten moet worden beschouwd, of welke soorten inkomsten moeten worden geacht door de regering van de Russische Federatie te zijn verkregen.
131 Met het derde onderdeel van zijn vierde middel stelt derde rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 87 van het derde bestreden arrest het begrip „aanzienlijk” gelijk te stellen met de uitdrukking „niet te verwaarlozen”. Tussen dat begrip en die uitdrukking is er een belangrijk betekenisverschil, aangezien het begrip „aanzienlijk” staat voor iets „van grote omvang, grote waarde of groot belang”, terwijl de uitdrukking „niet te verwaarlozen” verwijst naar datgene wat „niet te klein is om belangrijk te zijn”. Het begrip „aanzienlijk” is bovendien een relatief begrip, zodat het Gerecht, ter beoordeling van het aanzienlijke karakter van de van de betrokken economische sector afkomstige inkomstenbron, de totale inkomsten van de regering van de Russische Federatie als maatstaf had moeten hanteren, hetgeen het heeft nagelaten.
132 In zaak C‑35/124 P komen de argumenten die vierde rekwirant met de eerste grief van het tweede onderdeel van zijn vierde middel aanvoert en die betrekking hebben op de punten 75 en 79 van het vierde bestreden arrest, overeen met de door derde rekwirant ter ondersteuning van het derde onderdeel van het vierde middel van zijn hogere voorziening aangevoerde argumenten, zoals deze in het vorige punt zijn uiteengezet.
133 Vijfde rekwirant verwijt het Gerecht met het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P aangevoerde zevende middel dat het blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 108 van het vijfde bestreden arrest vast te stellen dat het aanzienlijke karakter van de in criterium g) bedoelde inkomstenbron niet diende te worden beoordeeld in het licht van de totale begroting van de regering van de Russische Federatie. Het begrip „aanzienlijk” is een relatief begrip, dat vereist dat de betrokken inkomstenbron wordt vergeleken met de totale inkomsten van die regering. Dit geldt des te meer omdat er geen druk op die regering zou kunnen worden uitgeoefend, mocht de betrokken sector voor haar slechts een onbeduidende inkomstenbron vormen.
134 De Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, betwist de gegrondheid van de door tweede tot en met vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
2) Beoordeling door het Hof
135 In de eerste plaats stellen tweede tot en met vierde rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door, in punt 105 van het tweede bestreden arrest, in punt 87 van het derde bestreden arrest en in punt 75 van het vierde bestreden, het begrip „aanzienlijk” te omschrijven als synoniem voor de uitdrukking „niet te verwaarlozen”.
136 Dienaangaande zij opgemerkt dat het Gerecht in die verschillende punten van die arresten heeft geoordeeld dat het gebruik van het bijvoeglijk naamwoord „aanzienlijk” in de naamwoordgroep „aanzienlijke bron van inkomsten” inhield dat „die inkomstenbron significant en dus niet-verwaarloosbaar [diende] te zijn”. Deze precisering van wat onder het begrip „aanzienlijk” in de zin van criterium g) moet worden verstaan, is niet vatbaar voor kritiek aangezien het Gerecht daartoe gebruik heeft gemaakt van twee synoniemen van dat begrip, namelijk het bijvoeglijk naamwoord „significant” en het samengestelde bijvoeglijk naamwoord „niet-verwaarloosbaar”. Laatstgenoemd adjectief wordt namelijk in het normale taalgebruik in zowel het Frans („non négligeable”), de procestaal in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het tweede bestreden arrest, als het Engels („not negligible”), de procestaal in de zaken die aanleiding hebben gegeven tot het derde en het vierde bestreden arrest, gehanteerd om onder meer een significante hoeveelheid aan te geven.
137 In de tweede plaats stellen tweede tot en met vijfde rekwirant zich op het standpunt dat het Gerecht, in punt 105 van het tweede bestreden arrest, in punt 87 van het derde bestreden arrest, in de punten 75 en 79 van het vierde bestreden arrest en in punt 108 van het vijfde bestreden arrest, blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door na te laten om de inkomsten uit de betrokken economische sectoren te relateren aan de totale inkomsten van de regering van de Russische Federatie om het aanzienlijke karakter ervan vast te stellen, terwijl het gaat om een relatief begrip dat een vergelijkingsmaatstaf vereist.
138 Dienaangaande is het weliswaar juist dat het aanzienlijke karakter van een hoeveelheid kan worden beoordeeld in relatieve zin, dat wil zeggen in verhouding tot een referentiehoeveelheid, maar het is tevens mogelijk om dat aanzienlijke karakter te beoordelen in absolute zin. Dat kan het geval zijn voor de inkomsten die de regering van een staat verkrijgt uit een van zijn economische sectoren. Een economische sector kan namelijk worden geacht aanzienlijke inkomsten voor een dergelijke regering op te leveren, ongeacht het percentage dat die inkomsten vertegenwoordigen ten opzichte van de totale inkomsten van die regering, zodat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door af te zien van een dergelijke vergelijking.
139 In de derde plaats voert derde rekwirant in wezen aan dat het Gerecht in punt 98 van het derde bestreden arrest het begrip „inkomsten” in de zin van criterium g) te ruim en te algemeen heeft uitgelegd door onder dat begrip zonder enige precisering „alle inkomsten die worden gegenereerd door de sector” in kwestie te laten vallen.
140 In dat verband kan worden volstaan met de opmerking dat het begrip „inkomsten”, gelet op de gewone betekenis ervan in het normale taalgebruik, waarnaar derde rekwirant in zijn hogere voorziening zelf verwijst, noodzakelijkerwijs alle financiële middelen omvat die de betrokken economische sector voor de regering van de Russische Federatie als overheidsinstantie oplevert, waaronder, zoals het Gerecht bij wijze van voorbeeld in punt 98 van het derde bestreden arrest heeft aangegeven, de uit die sector afkomstige belastingen.
141 Met betrekking tot het argument dat dit begrip in dat punt niet nader wordt toegelicht waardoor het Gerecht zijn redenering onvoldoende heeft gemotiveerd, volstaat de vaststelling dat het Gerecht in punt 98 van het derde bestreden arrest het argument heeft verworpen waarmee derde rekwirant aanvoerde dat het betalen van belastingen niet hetzelfde was als steun verlenen aan het regime. Het Gerecht heeft het begrip „inkomsten” in dat punt dus niet willen omschrijven. Het heeft daarin alleen maar verduidelijkt dat het bij criterium g) niet ging om de betaling van belastingen door die rekwirant of door het bedrijf waarbij deze werkzaam was, maar onder meer om de belastingen die voortkomen uit de betrokken economische sector. Derhalve kan niet tot de slotsom worden gekomen dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen.
142 Gelet op het voorgaande moeten de tweede grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P, de eerste drie onderdelen van het vierde middel in zaak C‑711/23 P, de eerste grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P en het zevende middel in zaak C‑111/24 P worden afgewezen.
2. Middelen ontleend aan een onjuiste uitlegging door het Gerecht van het begrip „invloed” in de zin van criterium g)
143 In het onderhavige deel zal worden ingegaan op het eerste middel in zaak C‑696/23 P, op de eerste en de tweede grief van het eerste onderdeel van het eerste middel en het derde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P, op het vierde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P en op het tweede middel en het eerste onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P.
a) Argumenten van partijen
144 In zaak C‑696/23 P voert eerste rekwirant met zijn eerste middel, dat uiteenvalt in drie onderdelen, aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door vast te stellen dat hij rechtsgeldig kon worden aangemerkt als „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g).
145 Met het eerste onderdeel van zijn eerste middel voert eerste rekwirant aan dat het Gerecht, met name in de punten 51 en 63 van het eerste bestreden arrest, ten onrechte tot de slotsom is gekomen dat de Raad criterium g) rechtsgeldig op hem had kunnen toepassen en hem louter vanwege zijn functies bij TMK en Group Sinara als „vooraanstaande zakenman” had kunnen aanmerken, ongeacht het persoonlijke belang dat hij had voor de regering van de Russische Federatie of de invloed die hij uitoefende op die regering. Volgens eerste rekwirant vloeit het vereiste dat de betrokken zakenlieden om te beantwoorden aan criterium g) een dergelijk belang moeten hebben of een dergelijke invloed moeten uitoefenen, voort uit de letterlijke, contextuele en teleologische uitlegging van dat criterium. Het Gerecht heeft dit overigens zelf bevestigd in de punten 79 tot en met 81 van het tweede bestreden arrest, dat op dezelfde dag als het eerste bestreden arrest is gewezen, en in de punten 66 en 68 van het derde bestreden arrest, dat een week na het eerste bestreden arrest is gewezen. Het Gerecht heeft dus bij het eerste bestreden arrest het begrip „invloed” in de zin van criterium g) ten onrechte, en in tegenspraak met het tweede en het derde bestreden arrest, onjuist uitgelegd door vast te stellen dat een dergelijke invloed beperkt blijft tot het economische domein, terwijl voor dat criterium ook rekening moet worden gehouden met het politieke domein.
146 Met het tweede onderdeel van zijn eerste middel stelt eerste rekwirant zich op het standpunt dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 65 van het eerste bestreden arrest, gelezen in samenhang met de punten 51 en 63 ervan, te oordelen dat zijn functies bij TMK en Group Sinara op zich volstonden om hem als „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g) aan te merken. Het Gerecht had moeten nagaan of eerste rekwirant bij de vaststelling van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening een daadwerkelijk belang voor de regering van de Russische Federatie had dan wel een daadwerkelijke invloed op die regering uitoefende en of hij zeggenschap over die bedrijven uitoefende. Het Gerecht heeft met name geen rekening gehouden met de specifieke situatie van die rekwirant, namelijk de omstandigheid dat hij op de laatste dag waarop hij zijn functies bij TMK en Group Sinara uitoefende, te weten 9 maart 2022 – dat tevens de dag was waarop het litigieuze besluit en de litigieuze verordening werden vastgesteld –, geen zeggenschap of invloed over die bedrijven uitoefende.
147 Met het derde onderdeel van zijn eerste middel voert eerste rekwirant aan dat het Gerecht in punt 63 van het eerste bestreden arrest ten onrechte niet heeft onderzocht of hij zijn aandelen in TMK en Group Sinara enkele dagen vóór de vaststelling van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening had verkocht, terwijl het Gerecht met een dergelijk onderzoek had kunnen vaststellen dat die rekwirant, ondanks dat hij tot en met 9 maart 2022 zijn functies bij die bedrijven bleef uitoefenen, geen zeggenschap meer uitoefende over die bedrijven en al helemaal geen invloed had op de regering van de Russische Federatie.
148 Tweede rekwirant stelt met de eerste en de tweede grief van het eerste onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑704/23 P aangevoerde eerste middel in wezen dat het Gerecht het begrip „vooraanstaande zakenlieden” in de zin van criterium g) heeft geschonden. Ten eerste is de manier waarop het Gerecht dat begrip in punt 80 van het tweede bestreden arrest heeft omschreven, in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel doordat die omschrijving noch duidelijk, noch nauwkeurig is.
149 Ten tweede heeft het Gerecht, in de punten 88 en 90 van het tweede bestreden arrest, zijn vaststelling dat tweede rekwirant rechtsgeldig kon worden aangemerkt als „vooraanstaande” zakenman in de zin van criterium g), gebaseerd op een criterium dat niet was vermeld bij zijn in punt 80 van dat arrest opgenomen omschrijving van het begrip „invloed”, te weten het economische belang van Yandex, het bedrijf waarbij die rekwirant werkzaam was. Voorts heeft het Gerecht in punt 89 van dat arrest rekening gehouden met een in het licht van die omschrijving irrelevant feit, te weten het feit dat die rekwirant op 24 februari 2022 een ontmoeting had bijgewoond met de president van de Russische Federatie, Vladimir Poetin.
150 Met het derde onderdeel van zijn eerste middel voert tweede rekwirant aan dat het Gerecht de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering heeft geschonden door niet te onderzoeken of, zoals het in punt 79 van het tweede bestreden arrest nochtans had aangegeven, een zakenman als hij enige invloed had op de regering van de Russische Federatie en zodanige druk op die regering kon uitoefenen dat zij haar beleid zou wijzigen.
151 In zaak C‑35/24 P voert vierde rekwirant met het vierde onderdeel van zijn eerste middel aan dat het Gerecht in punt 54 van het vierde bestreden arrest zijn uitlegging van het begrip „invloed” in de zin van criterium g) ten onrechte heeft gebaseerd op het vermoeden dat een persoon tegen wie op basis van dat criterium beperkende maatregelen zijn vastgesteld, invloed op de regering van de Russische Federatie kan uitoefenen, ongeacht het ontbreken van bewijs dat die persoon banden heeft met die regering. Die onjuiste rechtsopvatting heeft ertoe geleid dat de bewijslast werd omgekeerd en ook gevolgen heeft gehad voor de analyse van het Gerecht in punt 75 van het vierde bestreden arrest.
152 Vijfde rekwirant stelt met het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P aangevoerde tweede middel dat het Gerecht het begrip „invloed” in de zin van criterium g) heeft geschonden. Ten eerste heeft het Gerecht in punt 92 van het vijfde bestreden arrest nagelaten om de verschillende taalversies van criterium g) te onderzoeken, ofschoon, zoals die rekwirant in eerste aanleg heeft aangevoerd, in sommige van die versies het begrip „invloedrijk” wordt gebruikt en in andere het begrip „belangrijk”. Het Gerecht heeft dan ook het begrip „invloed” ten onrechte gelijkgesteld met het begrip „belang”.
153 Ten tweede is de teleologische analyse van het Gerecht onjuist, aangezien het in de punten 52 en 89 van het vijfde bestreden arrest het doel van de uit de oorspronkelijke litigieuze handelingen en de eerste litigieuze handhavingshandelingen voortvloeiende beperkende maatregelen heeft vastgesteld in het licht van arresten van het Hof en het Gerecht die geen betrekking hebben op individuele beperkende maatregelen, zoals in casu, maar op sectorale beperkende maatregelen. Volgens vijfde rekwirant is het doel van de litigieuze handelingen, die voorzien in individuele beperkende maatregelen welke hun grondslag vinden in artikel 215, lid 2, VWEU, om zodanige druk op personen uit te oefenen dat zij hun gedrag zouden wijzigen. In die omstandigheden moet criterium g) aldus worden uitgelegd dat het niet verwijst naar alle „belangrijke” zakenlieden, meer uitsluitend naar zakenlieden die letterlijk „invloedrijk” zijn, met andere woorden zakenlieden die invloed kunnen uitoefenen op de regering van de Russische Federatie.
154 Met het eerste onderdeel van zijn vierde middel in zaak C‑111/24 P voert vijfde rekwirant aan dat het Gerecht het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden door in punt 91 van het vijfde bestreden arrest het begrip „invloed” te ruim te omschrijven. Aangezien die omschrijving verwijst naar alle belangrijke zakenlieden die betrokken zijn bij een bepaalde economische sector, stelt zij de gesanctioneerde personen niet in staat om te begrijpen welk gedrag zij geacht worden aan te nemen om druk op de regering van de Russische Federatie uit te oefenen en de tegen hen vastgestelde beperkende maatregelen te laten opheffen. Het Gerecht had het begrip „invloed” dus moeten uitleggen als de invloed die een zakenman op die regering heeft om haar ertoe te bewegen haar acties en beleid ten aanzien van Oekraïne te wijzigen.
155 De Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, betwist de gegrondheid van de door eerste, tweede, vierde en vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
156 In zaak C‑696/23 P betoogt de Raad ten eerste, zonder formeel de niet-ontvankelijkheid van het door eerste rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening aangevoerde eerste middel op te werpen, dat die rekwirant, ter ondersteuning van het eerste onderdeel van dat middel, niet duidelijk aangeeft op welke punten van het eerste bestreden arrest hij kritiek heeft, noch om welke redenen die punten zijns inziens berusten op een onjuiste rechtsopvatting. Ten tweede wijst die instelling erop dat het nogal vreemd is om het Gerecht met dat onderdeel te verwijten dat het de rechtspraak niet heeft gevolgd die door die rechterlijke instantie is ontwikkeld in het derde bestreden arrest, dat is gewezen na het eerste bestreden arrest. Ten derde stelt de Raad zich op het standpunt dat eerste rekwirant met de meeste van zijn ter ondersteuning van de drie onderdelen van het eerste middel aangevoerde argumenten het Hof ertoe wil brengen de feiten opnieuw te beoordelen, waartoe het Hof in hogere voorziening niet bevoegd is, behoudens een – in de onderhavige zaak niet aangevoerde – onjuiste opvatting van de feiten.
b) Beoordeling door het Hof
1) Ontvankelijkheid van het eerste middel in zaak C‑696/23 P
157 Uit artikel 256, lid 1, tweede alinea, VWEU, artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en artikel 168, lid 1, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof volgt dat een hogere voorziening duidelijk moet aangeven tegen welke onderdelen van het arrest waarvan de vernietiging wordt gevorderd zij is gericht, en welke juridische argumenten die vordering specifiek staven, op straffe van niet-ontvankelijkheid van de hogere voorziening of het betrokken middel, en dat het Hof desnoods ambtshalve moet onderzoeken of aan dit vereiste van duidelijkheid is voldaan (arrest van 13 maart 2025, Shuvalov/Raad, C‑271/24 P, EU:C:2025:180, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
158 Voorts moet in herinnering worden gebracht dat de hogere voorziening overeenkomstig artikel 256 VWEU en artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie beperkt is tot rechtsvragen en dat het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is om, ten eerste, de feiten vast te stellen, behoudens het geval waarin de feitelijke onjuistheid van die vaststellingen uit de overgelegde processtukken blijkt, en, ten tweede, die feiten te beoordelen. De beoordeling van die feiten levert, behoudens onjuiste voorstelling van de aan het Gerecht overgelegde bewijzen, geen rechtsvraag op die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof. Wanneer het Gerecht de feiten heeft vastgesteld of beoordeeld, is het Hof wel bevoegd om krachtens artikel 256 VWEU toezicht uit te oefenen op de wijze waarop het Gerecht die feiten juridisch heeft gekwalificeerd en op de rechtsgevolgen die het daaraan heeft verbonden (zie in die zin arresten van 25 maart 2021, Deutsche Telekom/Commissie, C‑152/19 P, EU:C:2021:238, punt 110, en 26 september 2024, JCDecaux Street Furniture Belgium/Commissie, C‑710/22 P, EU:C:2024:787, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
159 In de onderhavige zaak moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat, in tegenstelling tot hetgeen de Raad betoogt, eerste rekwirant met het eerste onderdeel van zijn eerste middel heeft aangegeven op welke specifieke punten van het eerste bestreden arrest hij kritiek heeft, namelijk de punten 45, 51 en 63 daarvan, en dat hij met de vereiste duidelijkheid en nauwkeurigheid heeft uiteengezet dat de in die punten vastgestelde draagwijdte van het begrip „invloed” in de zin van criterium g) geen steun vindt in een letterlijke, contextuele en teleologische uitlegging van dat criterium, zoals ook zou blijken uit de motivering van het Gerecht in het tweede en het derde bestreden arrest.
160 In de tweede plaats is het juist dat het Gerecht in de punten 45 tot en met 51, 63 en 65 van het eerste bestreden arrest, waarnaar in de drie onderdelen van het eerste middel wordt verwezen, achtereenvolgens heeft onderzocht of, ten eerste, de door de Raad aangevoerde reden om tegen eerste rekwirant beperkende maatregelen vast te stellen op grond van criterium g), feitelijk onderbouwd was, ten tweede, de Raad een beoordelingsfout had gemaakt door die rekwirant als „vooraanstaande zakenman” aan te merken zonder rekening te houden met een feitelijk element, namelijk de gestelde verkoop van diens aandelen enkele dagen vóór de vaststelling van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening, en ten derde, er met het oog op de kwalificatie van die rekwirant als „vooraanstaande zakenman” rekening moest worden gehouden met een ander feit, namelijk het gestelde gebrek aan zeggenschap van die rekwirant over de vennootschap en de groep waarbij hij op dat moment nog werkzaam was.
161 Niettemin moet er, met name in het licht van de in punt 158 van het onderhavige arrest genoemde rechtspraak van het Hof, op worden gewezen dat eerste rekwirant met de drie onderdelen van zijn eerste middel niet beoogt om de vaststelling en de beoordeling van de feiten door het Gerecht in de punten 45 tot en met 51 van het eerste bestreden arrest ter discussie te stellen en dat het bovendien geen dergelijke vaststelling of beoordeling heeft verricht in de punten 63 en 65 van dat arrest. Hij stelt zich in wezen veeleer op het standpunt dat het Gerecht in de punten 51, 63 en 65 van het eerste bestreden arrest ten onrechte heeft geoordeeld dat hij louter vanwege zijn functies bij TMK en Group Sinara en, ongeacht of hij bij de vaststelling van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening zijn aandelen in die bedrijven had verkocht dan wel daarover nog zeggenschap uitoefende, rechtsgeldig kon worden aangemerkt als „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g). Volgens eerste rekwirant heeft het Gerecht met die redenering het begrip „invloed” louter economisch opgevat, terwijl dit begrip, zoals hij in zijn verzoekschrift in eerste aanleg had aangevoerd, een belang of invloed ten aanzien van de regering van de Russische Federatie inhield.
162 De door eerste rekwirant aangevoerde punten van kritiek hebben dus betrekking op de omstandigheid dat het Gerecht de feiten juridisch heeft gekwalificeerd als factoren die de toepassing van de beperkende maatregelen ten aanzien van hem rechtvaardigen (zie naar analogie arrest van 15 november 2012, Raad/Bamba, C‑417/11 P, EU:C:2012:718, punt 60), hetgeen, overeenkomstig de in punt 158 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak, onder de bevoegdheid van het Hof valt. Aangezien die kritiek ook betrekking heeft op de uitlegging die het Gerecht ter zake impliciet heeft gegeven aan het begrip „invloed” in de zin van criterium g), moet in herinnering worden gebracht dat de vraag of het Gerecht een Uniehandeling onjuist heeft uitgelegd, een rechtsvraag is die in hogere voorziening kan worden onderzocht door het Hof (zie in die zin arrest van 16 november 2000, Sarrió/Commissie, C‑291/98 P, EU:C:2000:631, punt 35).
163 In de derde plaats kan de door een rekwirant in het kader van een hogere voorziening aangevoerde grief dat het Gerecht een bepaling van een Uniehandeling in het bestreden arrest niet op dezelfde manier heeft uitgelegd als in een ander, op dezelfde dag gewezen arrest, of zelfs in een later arrest, niet niet-ontvankelijk worden verklaard. Anders zou die rekwirant ten onrechte de mogelijkheid worden ontnomen om een eventuele tegenstrijdigheid of inconsistentie in de uitlegging van een dergelijke bepaling door het Gerecht aan te voeren, terwijl de vraag of het Gerecht het Unierecht juist en op uniforme wijze heeft uitgelegd in het licht van zijn eigen rechtspraak, een rechtsvraag is die onder de bevoegdheid van het Hof valt (zie in die zin arrest van 26 september 2018, Philips en Philips France/Commissie, C‑98/17 P, EU:C:2018:774, punten 82‑85).
164 In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat het door eerste rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑696/23 P aangevoerde eerste middel in zijn geheel ontvankelijk is.
2) Ten gronde
i) Eerste middel in zaak C‑696/23 P, derde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P en vierde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P
165 Voor zover de argumenten van eerste, tweede en vierde rekwirant onderling samenhangen, zullen zij hieronder gezamenlijk worden behandeld, terwijl de voor elk van die rekwiranten specifieke argumenten in voorkomend geval afzonderlijk zullen worden behandeld.
166 Ten eerste moet worden vastgesteld dat eerste rekwirant het tweede bestreden arrest en het derde bestreden arrest verkeerd begrijpt, net zoals tweede rekwirant het tweede bestreden arrest en vierde rekwirant het vierde bestreden arrest verkeerd begrijpt. Het Gerecht heeft namelijk noch in de punten 79 tot en met 81 van het tweede bestreden arrest, noch in de punten 66 en 68 van het derde bestreden arrest en evenmin in punt 54 van het vierde bestreden arrest vastgesteld of verondersteld dat „vooraanstaande zakenlieden” in de zin van criterium g) een persoonlijke band met de regering van de Russische Federatie moesten hebben, in die zin dat zij een concreet belang voor die regering moesten hebben of significante invloed of druk op haar moesten kunnen uitoefenen.
167 Allereerst heeft het Gerecht in punt 79 van het tweede bestreden arrest, waarnaar zowel eerste als tweede rekwirant verwijzen, in punt 66 van het derde bestreden arrest, waarnaar eerste rekwirant verwijst, en in punt 54 van het vierde bestreden arrest, waarnaar vierde rekwirant verwijst, geoordeeld dat criterium g) uitsluitend voorziet in een band tussen enerzijds de regering van de Russische Federatie en anderzijds niet de vooraanstaande zakenlieden, maar wel de economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten voor die regering vormen. Bovendien heeft het Gerecht vastgesteld dat dit criterium uitsluitend bedoeld was om gebruik te maken van de invloed die de uit die zakenlieden bestaande groep van personen op het Russische regime „kon” uitoefenen door die personen „ertoe aan te zetten” zodanige druk op die regering uit te oefenen dat zij haar beleid zou wijzigen, waarbij uit die formulering duidelijk blijkt dat het Gerecht niet van oordeel was dat de vooraanstaande zakenlieden een persoonlijke band met die regering moesten hebben, noch dat zij daadwerkelijk in staat moesten zijn om druk op haar uit te oefenen.
168 Vervolgens heeft het Gerecht in het door eerste rekwirant aangehaalde punt 80 van het tweede bestreden arrest geoordeeld dat het begrip „invloed” in de zin van criterium g) betrekking had op het economische belang dat zakenlieden konden hebben naargelang hun beroepsstatus, het belang van hun economische activiteiten, de omvang van hun kapitaaldeelnemingen of hun functies bij een of meer van de bedrijven waar zij die activiteiten uitoefenen, en dit ongeacht de banden die deze zakenlieden mogelijk onderhouden met de regering van de Russische Federatie.
169 Ten slotte heeft het Gerecht in het door eerste rekwirant aangehaalde punt 81 van het tweede bestreden arrest en punt 68 van het derde bestreden arrest geoordeeld dat een dergelijke uitlegging van dat begrip, waarbij geen rekening wordt gehouden met een mogelijke band van de zakenlieden met die regering, steun vindt in het doel van de betrokken beperkende maatregelen, namelijk druk uitoefenen op die regering en de kosten van de acties van de Russische Federatie tegen Oekraïne verhogen.
170 Derhalve moet worden vastgesteld dat het Gerecht met betrekking tot het vermogen om invloed of druk uit te oefenen geen vermoeden heeft toegepast, noch de bewijslast heeft omgekeerd. Evenmin heeft het Gerecht in de punten 79 tot en met 81 van het tweede bestreden arrest of in de punten 66 en 68 van het derde bestreden arrest vastgesteld dat de „vooraanstaande zakenlieden” als bedoeld in criterium g) een persoonlijke band met de regering van de Russische Federatie moesten hebben, in die zin dat zij een concreet belang voor die regering moesten hebben of daadwerkelijke invloed op haar moesten uitoefenen. In die omstandigheden moeten de argumenten van tweede en vierde rekwirant worden verworpen.
171 Ten tweede moet evenwel worden nagegaan of het Gerecht, los van zijn overwegingen in het tweede en derde bestreden arrest, in het eerste bestreden arrest het begrip „invloed” in de zin van dat criterium juist heeft opgevat door in de punten 51, 63 en 65 van dat arrest in wezen vast te stellen dat een persoon zoals eerste rekwirant als „vooraanstaand zakenman” kon worden aangemerkt louter op grond van de functies die hij in de Russische economie vervult, ongeacht of er sprake is van een band tussen die persoon en de regering van de Russische Federatie.
172 In dat verband moet overeenkomstig de in de punten 99 en 100 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte regels voor de uitlegging van Unierechtelijke bepalingen worden nagegaan of de aldus door het Gerecht in het eerste bestreden arrest gegeven uitlegging van het begrip „invloed” niet op een onjuiste rechtsopvatting berust.
173 Wat het begrip „invloedrijk” betreft, worden in alle taalversies van criterium g) termen gebruikt waarvan de betekenis vergelijkbaar is, in die zin dat de onderliggende gedachte ervan is dat de zakenlieden belangrijk, vooraanstaand of eminent moeten zijn. In die versies wordt namelijk bepaald dat de zakenlieden „gerespecteerd” („видни” in het Bulgaars), „belangrijk” („principales” in het Spaans en „importanţi” in het Roemeens), „vooraanstaand” (in het Nederlands en ook „předních” in het Tsjechisch, „fremtrædende” in het Deens, „führende” in het Duits, „leading” in het Engels, „príomhdhaoine” in het Iers, „vodeće” in het Kroatisch, „vezető” in het Hongaars, „wiodących” in het Pools, „propredných” in het Slowaaks, „johtavat” in het Fins, en „ledande” in het Zweeds), „eminent” („juhtivad” in het Ests, „εξέχοντες” in het Grieks, „di spicco” in het Italiaans, en „proeminentes” in het Portugees), „invloedrijk” („influents” in het Frans en ook „ietekmīgi” in het Lets en „įtakingi” in het Litouws), „toonaangevend” („ewlenin” in het Maltees) of „dominant” („vodilne” in het Sloveens) moeten zijn.
174 Bovendien impliceren de in de verschillende taalversies gebruikte termen geenszins op zichzelf en buiten elke context een verband met een bepaald domein, zoals het economische of politieke domein, of met welbepaalde personen of entiteiten, zoals de regering van een staat.
175 Zoals de advocaat-generaal in punt 32 van haar conclusie in zaak C‑696/23 P heeft opgemerkt, verwijst het bijvoeglijk naamwoord „vooraanstaand”, bij gebreke van een aanknopingspunt in de bewoordingen van criterium g) – volgens welke de invloed moet worden uitgeoefend op de regering van de Russische Federatie of meer algemeen in een politieke context –, bijgevolg naar het vereiste belang van de betrokken zakenman in de sector waarbij hij betrokken is, ongeacht de banden die hij eventueel voor het overige met die regering zou kunnen hebben.
176 Het klopt dat criterium g) verwijst naar die regering, zodat zou kunnen worden aangenomen dat het begrip „invloed” ook in een politieke context moet worden gelezen. Zoals het Gerecht in de door eerste rekwirant genoemde punten 79 tot en met 81 van het tweede bestreden arrest en de punten 66 en 68 van het derde bestreden arrest heeft aangegeven, legt dit criterium evenwel een verband tussen enerzijds die regering en anderzijds niet de vooraanstaande zakenlieden, maar wel de economische sectoren waarbij die zakenlieden betrokken zijn. Zoals in punt 125 van het onderhavige arrest is aangegeven, moet criterium g) immers aldus worden uitgelegd dat het de economische sectoren zijn en niet de vooraanstaande zakenlieden die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie moeten vormen.
177 Uit de bewoordingen van criterium g) volgt derhalve dat dit criterium uitsluitend inhoudt dat moet worden aangetoond dat zakenlieden een significante rol spelen in een economische sector die lucratief is voor de regering van de Russische Federatie, ongeacht de eventuele banden van die zakenlieden met die regering, hun concreet belang voor die regering of hun vermogen om daadwerkelijk invloed op haar uit te oefenen.
178 In die omstandigheden moet worden vastgesteld, zoals het Gerecht in het door eerste rekwirant genoemde punt 80 van het tweede bestreden arrest heeft opgemerkt, dat het begrip „invloed” van zakenlieden in de economische sector waarbij zij betrokken zijn, slechts kan worden begrepen in het licht van de economische context waarin zij actief zijn, en aan de hand van criteria zoals hun beroepsstatus of hun functies, het belang van hun economische activiteiten, de omvang van hun kapitaaldeelnemingen of hun investeringen, hun functies bij het bedrijf waar zij die functies uitoefenen, of enig ander relevant economisch criterium.
179 Die uitlegging vindt steun in de met criterium g) nagestreefde doelstellingen. Dienaangaande zij erop gewezen, zoals het Gerecht in wezen in punt 90 van het eerste bestreden arrest heeft aangegeven en zoals in punt 121 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, dat die doelstellingen erin bestaan om de druk op de Russische Federatie op te voeren en de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, zodanig te verhogen dat die Federatie zou afzien van haar militaire agressie tegen Oekraïne en, meer in het algemeen, van haar voor dat derde land destabiliserende acties en beleidsmaatregelen.
180 Zoals de advocaat-generaal er in punt 44 van haar conclusie in zaak C‑696/23 P op heeft gewezen, kunnen die doelstellingen worden bereikt door het vaststellen van beperkende maatregelen ten aanzien van zakenlieden die vanwege hun significante rol in een voor de regering van de Russische Federatie lucratieve sector bijdragen aan de inkomsten die deze regering uit die sector haalt, en dus ook aan de financiering van de door dat derde land tegen Oekraïne gevoerde acties, en wel in de context van een economie die is veranderd of dreigt te veranderen in een oorlogseconomie. Met het opleggen van beperkende maatregelen aan dergelijke zakenlieden, ongeacht hun eventuele banden met die regering, is het dus mogelijk om de kosten van die acties te verhogen en een zodanige druk op die regering uit te oefenen dat zij zou afzien van die acties, aangezien de werking van de betrokken economische sectoren erdoor wordt belemmerd.
181 Uit de punten 173 tot en met 180 van het onderhavige arrest blijkt dus dat het begrip „invloed” als bedoeld in criterium g) in die zin moet worden opgevat dat het verwijst naar zakenlieden die een zodanig significante rol spelen in economische sectoren die lucratief zijn voor de regering van de Russische Federatie, dat zij indirect de financiering van de door die regering tegen Oekraïne gevoerde destabiliserende acties kunnen bevorderen door hun bijdrage tot het behoud van de winstgevendheid van die sectoren, of zelfs tot het succes ervan.
182 In die omstandigheden moet het door eerste rekwirant aangevoerde argument worden verworpen dat het Gerecht in de punten 51, 63 en 65 van het eerste bestreden arrest het begrip „invloed” in de zin van criterium g) onjuist heeft uitgelegd door vast te stellen dat die rekwirant, vanwege zijn functies bij TMK en Group Sinara en los van enige band met de regering van de Russische Federatie, rechtsgeldig kon worden aangemerkt als „vooraanstaand” zakenman.
183 Ten derde moeten de argumenten waarmee eerste rekwirant aanvoert dat het Gerecht in de punten 63 en 65 van het eerste bestreden arrest ten onrechte heeft vastgesteld dat het verlies van zijn zeggenschap over TMK en Group Sinara als gevolg van de verkoop van zijn aandelen geen relevante factor was om rekening mee te houden voor de uitlegging en de toepassing van criterium g), en dus voor zijn kwalificatie als „vooraanstaand” zakenman in de zin van dat criterium, worden verworpen om de volgende redenen.
184 Uit punt 181 van het onderhavige arrest blijkt namelijk dat het begrip „invloed” van de in criterium g) bedoelde zakenlieden niet beperkt blijft tot uitsluitend zakenlieden die vanwege hun functies bij een bedrijf of hun aandelen daadwerkelijke en effectieve zeggenschap over dat bedrijf uitoefenen. Zoals ook blijkt uit de punten 47 tot en met 51 van het eerste bestreden arrest en uit punt 178 van het onderhavige arrest, omvat dat begrip degenen die, met name vanwege het belang van hun status en hun functies, alsmede vanwege het economische belang van het bedrijf waarvoor zij werkzaam zijn, een significante rol spelen in de economische sector waarbij zij betrokken zijn. Ofschoon een dergelijk rol in bepaalde omstandigheden met name kan worden vastgesteld aan de hand van de zeggenschap die zij uitoefenen over het bedrijf waarbij zij werkzaam zijn, kan zij ook worden vastgesteld aan de hand van andere objectieve factoren, zoals de hierboven genoemde.
185 Uit de feitelijke vaststellingen en beoordelingen van het Gerecht in de punten 47 tot en met 51 en punt 62 van het eerste bestreden arrest, die door eerste rekwirant in het kader van zijn hogere voorziening niet worden aangevochten, blijkt in wezen dat hij een status had en functies uitoefende als gevolg waarvan hij, mede gelet op het economische belang van TMK en Group Sinara, tot aan de datum waarop het litigieuze besluit en de litigieuze verordening werden vastgesteld, een significante rol speelde in de sector waarin hij actief was, dat wil zeggen er „invloed” had in de zin van criterium g). In die omstandigheden heeft het Gerecht geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in de punten 63 en 65 van het eerste bestreden arrest in wezen te oordelen dat het voor de kwalificatie van eerste rekwirant als „vooraanstaand zakenman” niet noodzakelijk was om vast te stellen of hij tot aan genoemde datum nog steeds daadwerkelijke en effectieve zeggenschap over die bedrijven uitoefende.
186 Gelet op het voorgaande moeten het eerste middel in zaak C‑696/23 P, het derde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P en het vierde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P worden afgewezen.
ii) Eerste en tweede grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P en tweede middel en eerste onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P
187 In de eerste plaats betogen tweede en vijfde rekwirant met respectievelijk de eerste grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P en het eerste onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P dat het Gerecht het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden door in punt 80 van het tweede bestreden arrest en in punt 91 van het vijfde bestreden arrest het begrip „invloed” in de zin van criterium g) te ruim te omschrijven.
188 Dienaangaande blijkt uit vaste rechtspraak dat het rechtszekerheidsbeginsel vereist dat rechtsregels duidelijk en nauwkeurig zijn alsook dat hun toepassing voorzienbaar is voor de justitiabelen, in het bijzonder wanneer die regels nadelige gevolgen kunnen hebben. Dat beginsel vereist met name dat een regeling de belanghebbenden in staat stelt de omvang van de verplichtingen die zij hun oplegt, nauwkeurig te kennen, en dat deze laatsten ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen en dienovereenkomstig hun voorzieningen kunnen treffen. Die vereisten kunnen evenwel niet aldus worden opgevat dat zij zich ertegen verzetten dat de Uniewetgever een abstract juridisch begrip gebruikt bij de vaststelling van een norm, of verlangen dat een dergelijke abstracte norm de verschillende concrete gevallen noemt waarop die norm kan worden toegepast, aangezien al die gevallen niet vooraf door de Uniewetgever, noch door de Unierechter, wanneer deze die norm uitlegt, kunnen worden bepaald [zie in die zin arresten van 4 oktober 2024, Litouwen e.a./Parlement en Raad (Mobiliteitspakket), C‑541/20–C‑555/20, EU:C:2024:818, punten 158 en 159 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 1 augustus 2025, Timchenko/Raad, C‑703/23 P, EU:C:2025:608, punt 33].
189 Voorts kan het rechtszekerheidsbeginsel niet worden geschonden louter op grond dat de Unierechter andere uitleggingsmethoden moet gebruiken dan de letterlijke uitlegging van een bepaling van algemene strekking (zie in die zin arrest van 2 september 2021, Irish Ferries, C‑570/19, EU:C:2021:664, punt 167).
190 In herinnering moet worden gebracht dat het Gerecht in punt 91 van het vijfde bestreden arrest heeft vastgesteld dat zakenlieden vanwege hun belang in de sector waarbij zij betrokken zijn, en het belang dat die sector voor de Russische economie vertegenwoordigt, „vooraanstaand” in de zin van criterium g) zijn. Zowel in dat punt als in punt 80 van het tweede bestreden arrest heeft het Gerecht gepreciseerd dat het begrip „invloed” in de zin van dat criterium verwijst naar het belang dat zakenlieden kunnen hebben naargelang hun beroepsstatus, het belang van hun economische activiteiten, de omvang van hun kapitaaldeelnemingen of hun functies bij een of meer van de bedrijven waar zij die activiteiten uitoefenen.
191 Met die vaststelling heeft het Gerecht het begrip „invloed” in economische zin opgevat en voorzien in voldoende duidelijke en nauwkeurige criteria voor de toepassing ervan, terwijl het niet verplicht was om in detail de gevallen te vermelden waarin dat begrip kon worden toegepast, aangezien, zoals ook blijkt uit punt 184 van het onderhavige arrest, de manier waarop het eventuele belang of de eventuele invloed van een zakenman in de betrokken economische sector moet worden begrepen, grotendeels afhankelijk is van de betrokken context en omstandigheden (zie naar analogie arrest van 1 augustus 2025, Timchenko/Raad, C‑703/23 P, EU:C:2025:608, punt 34).
192 Bovendien kan – aangezien het Gerecht blijkens punt 178 van het onderhavige arrest op goede gronden in punt 91 van het vijfde bestreden arrest heeft kunnen vaststellen dat het begrip „invloed” ziet op de gevallen waarin een zakenman vanwege zijn beroepsstatus, het belang van zijn economische activiteiten, de omvang van zijn kapitaaldeelnemingen of zijn functies bij een of meer bedrijven een zeker belang in de betrokken economische sector heeft – niet worden aangenomen dat dit punt 91 in strijd is met het door het rechtszekerheidsbeginsel verlangde voorspelbaarheidsvereiste.
193 In de tweede plaats betoogt tweede rekwirant met zijn ter ondersteuning van het eerste onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑704/23 P aangevoerde tweede grief in wezen dat het Gerecht in de punten 88 tot en met 90 van het tweede bestreden arrest criteria of factoren in aanmerking heeft genomen die het niet genoemd heeft bij zijn omschrijving van het begrip „vooraanstaande zakenman” in punt 80 van dat arrest, te weten achtereenvolgens het economische belang van de vennootschap Yandex, waarbij tweede rekwirant werkzaam was, en een ontmoeting van die rekwirant met de president van de Russische Federatie, Vladimir Poetin, op 24 februari 2022.
194 Dienaangaande is het juist dat het Gerecht in punt 80 van het tweede bestreden arrest vier niet-cumulatieve criteria heeft vastgesteld aan de hand waarvan zakenlieden als „vooraanstaand” in de zin van criterium g) kunnen worden beschouwd en dat geen enkel van die criteria verwijst naar het economische belang van het bedrijf waarbij zij werkzaam zijn. Het klopt ook dat het Gerecht in de punten 88 en 90 van dat arrest heeft vastgesteld dat Yandex economisch gezien een belangrijk bedrijf was, waarbij het zich onder meer op dat element heeft gebaseerd om tot de slotsom te komen dat de Raad tweede rekwirant rechtsgeldig had kunnen aanmerken als „vooraanstaande zakenman” in de zin van criterium g).
195 Zoals evenwel blijkt uit de punten 178 en 191 van het onderhavige arrest, kan de invloed van zakenlieden worden vastgesteld aan de hand van uiteenlopende economische criteria naargelang de omstandigheden van het geval. Het economische belang van het bedrijf waarbij zakenlieden werkzaam zijn, is derhalve in samenhang met andere factoren een relevante factor om vast te stellen of zij „vooraanstaand” zijn in de zin van criterium g), dat wil zeggen of zij, zoals in punt 181 van het onderhavige arrest is aangegeven, een significante rol spelen in de betrokken economische sector. Het Gerecht heeft dan ook geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in de punten 87 tot en met 90 van het tweede bestreden arrest die factor in aanmerking te nemen.
196 Wat de stelling betreft dat het Gerecht in punt 89 van het tweede bestreden arrest rekening heeft gehouden met een feit dat niet valt onder de criteria die zijn opgenomen in de omschrijving van het begrip „invloed” in punt 80 van dat arrest, te weten het feit dat tweede rekwirant aanwezig was op een door de president van de Russische Federatie, Vladimir Poetin, georganiseerde ontmoeting van 24 februari 2022, volstaat de opmerking dat het Gerecht in punt 89 uitsluitend heeft vastgesteld dat de invloed van tweede rekwirant in de zin van criterium g) „werd bevestigd” door dat feit. Zoals volgt uit punt 188 van het onderhavige arrest, kan de algemene omschrijving van een begrip, zoals de door het Gerecht in punt 80 van het tweede bestreden arrest vastgestelde omschrijving, niet verwijzen naar de verschillende concrete gevallen waarin dat begrip kan worden toegepast, laat staan de feiten bevatten waarmee kan worden onderbouwd of bevestigd dat een concrete situatie onder dat begrip valt.
197 Bovendien dient de omstandigheid dat rekening is gehouden met de ontmoeting van 24 februari 2022, niet aldus te worden opgevat dat rekwirant invloedrijk is vanwege zijn banden met de regering van de Russische Federatie of zijn president, maar wel dat zijn significante rol in de economische sector waarbij hij betrokken is, wordt bevestigd door het feit dat hij een van de oligarchen is die voor die ontmoeting is uitgenodigd.
198 In de derde plaats verwijt vijfde rekwirant met zijn tweede middel in zaak C‑111/24 P het Gerecht in wezen dat het in punt 92 van het vijfde bestreden arrest geen vergelijkende analyse heeft uitgevoerd van het begrip „vooraanstaand” in de verschillende taalversies van criterium g) en dat het zijn teleologische analyse van dat begrip in punt 89 van dat arrest, gelezen in samenhang met punt 52 ervan, heeft gebaseerd op doelstellingen die betrekking hebben op de sectorale veeleer dan op de individuele beperkende maatregelen die de Unie in verband met de door de voor Oekraïne destabiliserende acties van de Russische Federatie heeft vastgesteld.
199 Wat de eerste van die twee grieven betreft, zij opgemerkt dat vijfde rekwirant punt 92 van het vijfde bestreden arrest onjuist opvat. Het Gerecht heeft in dat punt namelijk in wezen geoordeeld dat, zelfs indien de verschillende taalversies van het begrip „vooraanstaand” dat deel uitmaakt van de bewoordingen van dat criterium onderling zouden verschillen, dat criterium overeenkomstig de in dat punt vermelde en in punt 100 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak moet worden uitgelegd in het licht van de algemene opzet en de doelstelling van de regeling waarvan het deel uitmaakt, zoals het Gerecht juist heeft gedaan in de punten 88 tot en met 91 van het vijfde bestreden arrest.
200 Hoe dan ook moet in herinnering worden gebracht dat de 24 taalversies van het begrip „vooraanstaand” niet onderling verschillen, aangezien zij, zoals blijkt uit de punten 173 en 174 van het onderhavige arrest, op uniforme wijze kunnen worden uitgelegd.
201 Wat de in punt 198 van het onderhavige arrest genoemde tweede grief betreft, zij erop gewezen dat, zoals blijkt uit de punten 118 en 121 van het onderhavige arrest en in de punten 52 en 89 van het vijfde bestreden arrest is uiteengezet door het Gerecht, de doelstelling van de sinds 2014 in de context van de situatie in Oekraïne vastgestelde Uniehandelingen op het gebied van beperkende maatregelen erin bestaat om aan de hand van zowel sectorale beperkende maatregelen als, zoals in casu, individuele beperkende maatregelen druk op de Russische Federatie uit te oefenen en de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, zodanig te verhogen dat zij zou afzien van haar voor Oekraïne destabiliserende acties en beleidsmaatregelen en, sinds 2022, van de agressie tegen dat derde land. Derhalve heeft het Gerecht bij de teleologische analyse in de punten 88 en 89 van het vijfde bestreden arrest naar behoren de doelstellingen vastgesteld die worden nagestreefd met de uit de oorspronkelijke litigieuze handelingen en de eerste litigieuze handhavingshandelingen voortvloeiende beperkende maatregelen.
202 Gelet op het voorgaande moeten de eerste en de tweede grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P en het tweede middel en het eerste onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P worden afgewezen.
B. Middelen ontleend aan schending door het Gerecht van het evenredigheidsbeginsel en artikel 52, lid 1, van het Handvest en het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P
203 In het onderhavige deel wordt het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P samengebracht met de middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen waarvan het Gerecht blijk zou hebben gegeven in verband met het evenredigheidsbeginsel en de vereisten van artikel 52, lid 1, van het Handvest, te weten het derde en het vierde middel in zaak C‑696/23 P en het derde middel en het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑704/23 P.
1. Derde middel in zaak C‑696/23 P, ontleend aan schending van artikel 52, lid 1, eerste volzin, van het Handvest
a) Argumenten van partijen
204 Met het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑696/23 P aangevoerde derde middel betoogt eerste rekwirant dat het Gerecht in punt 80 van het eerste bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in wezen vast te stellen dat de bij de beperkende maatregelen aan hem opgelegde beperking op de uitoefening van zijn grondrechten „bij wet [wordt] gesteld” in de zin van artikel 52, lid 1, eerste volzin, van het Handvest. Het Gerecht heeft in strijd met de rechtspraak van het Hof verzuimd om na te gaan of het litigieuze besluit en de litigieuze verordening waarbij die maatregelen zijn vastgesteld, voorzien in duidelijke en nauwkeurige regels voor de omvang van de inmenging in de in de artikelen 7 en 17 van het Handvest neergelegde grondrechten van eerste rekwirant, te weten het recht op eerbiediging van zijn privéleven en het recht op eigendom. In casu is dat niet het geval. Criterium g) is met name niet duidelijk, noch nauwkeurig en berust op dubbelzinnige bewoordingen die niet voldoen aan het vereiste van voorspelbaarheid en geen voldoende waarborgen bieden tegen een willekeurig gebruik door de Raad van zijn beoordelingsbevoegdheid.
205 De Raad betwist de gegrondheid van de door eerste rekwirant aangevoerde argumenten.
b) Beoordeling door het Hof
206 In herinnering moet worden gebracht dat het in artikel 7 van het Handvest neergelegde recht op eerbiediging van het privéleven, het familie- en gezinsleven, de woning en de communicatie en het in artikel 17 van het Handvest neergelegde recht op eigendom geen absolute gelding hebben en dat de uitoefening ervan aan beperkingen kan worden onderworpen die hun rechtvaardiging vinden in door de Unie nagestreefde doelstellingen van algemeen belang, mits deze beperkingen daadwerkelijk beantwoorden aan doelstellingen van algemeen belang en, gelet op het nagestreefde doel, geen onevenredige en onduldbare ingreep vormen die de gewaarborgde rechten in hun kern aantast (zie in die zin arresten van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 148, en 21 maart 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden, C‑61/22, EU:C:2024:251, punt 75).
207 Artikel 52, lid 1, eerste volzin, van het Handvest bepaalt ter zake dat er beperkingen kunnen worden gesteld aan de uitoefening van die rechten, mits zij bij wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten eerbiedigen.
208 Dienaangaande moet erop worden gewezen dat het vereiste dat dergelijke beperkingen bij wet moeten worden gesteld (legaliteitsbeginsel), inhoudt dat de rechtsgrond die de inmenging in die rechten toestaat zelf de reikwijdte van de beperking op de uitoefening van het betrokken recht moet bepalen, met dien verstande, ten eerste, dat dit vereiste zich er niet tegen verzet dat de betrokken beperking in voldoende open bewoordingen is geformuleerd om te kunnen worden toegepast op verschillende gevallen en aangepast aan veranderende omstandigheden en, ten tweede, dat het Hof in voorkomend geval via uitlegging de concrete reikwijdte van de beperking kan verduidelijken aan de hand van de bewoordingen zelf van de betrokken Uniewetgeving alsook de algemene opzet en de doelstellingen van die wetgeving, zoals uitgelegd tegen de achtergrond van de door het Handvest gewaarborgde grondrechten (arrest van 21 maart 2024, Landeshauptstadt Wiesbaden, C‑61/22, EU:C:2024:251, punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
209 In casu heeft het Gerecht zich bij zijn onderzoek van het legaliteitsbeginsel in punt 80 van het eerste bestreden arrest inderdaad beperkt tot de vaststelling dat de bij de litigieuze handelingen aan eerste rekwirant opgelegde beperkende maatregelen waren vastgelegd in handelingen die met name een algemene strekking en een duidelijke rechtsgrondslag in het Unierecht hadden. Aldus heeft het Gerecht in dat punt niet onderzocht of de handelingen die de inmenging in de grondrechten van eerste rekwirant toestaan de reikwijdte van de beperking op de uitoefening van die rechten bepaalden in de zin van de in het vorige punt aangehaalde rechtspraak, zodat het in zoverre blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.
210 Het is evenwel vaste rechtspraak dat wanneer de motivering van een beslissing van het Gerecht het Unierecht schendt maar het dictum van die beslissing op andere rechtsgronden gerechtvaardigd voorkomt, die schending niet betekent dat die beslissing moet worden vernietigd, maar wel dat zij anders moet worden gemotiveerd (arrest van 4 oktober 2024, Commissie en Raad/Front Polisario, C‑778/21 P en C‑798/21 P, EU:C:2024:833, punt 178).
211 Dienaangaande vereist artikel 52, lid 1, van het Handvest inderdaad dat beperkingen op de uitoefening van een door het Handvest gewaarborgd grondrecht bij wet worden gesteld, wat inhoudt dat de rechtsgrond die de inmenging in dat recht toestaat zelf op duidelijke en nauwkeurige wijze moet bepalen in hoeverre de uitoefening van dat recht wordt beperkt (arresten van 16 juli 2020, Facebook Ireland en Schrems, C‑311/18, EU:C:2020:559, punt 175, en 8 september 2020, Recorded Artists Actors Performers, C‑265/19, EU:C:2020:677, punt 86).
212 Het Gerecht heeft de vraag of dat vereiste was geëerbiedigd, in wezen evenwel onderzocht bij zijn analyse van het eerste middel van het beroep, dat is ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel en de grondrechten.
213 Met name in de punten 83, 84 en 91 tot en met 93 van het eerste bestreden arrest heeft het Gerecht vastgesteld dat de toepassingsvoorwaarden en de reikwijdte van de beperkingen op de uitoefening van de in de artikelen 7 en 17 van het Handvest gewaarborgde grondrechten duidelijk en nauwkeurig waren bepaald in besluit 2014/145 en verordening nr. 269/2014 zelf. Dergelijke beperkende maatregelen kunnen namelijk slechts worden vastgesteld ten aanzien van categorieën personen en entiteiten die beantwoorden aan de criteria van de artikelen 1 en 2 van besluit 2014/145 en artikel 3 van verordening nr. 269/2014, waarvan criterium g) deel uitmaakt. Bovendien worden in artikel 1, leden 2, 3 en 6, van besluit 2014/145 de gevallen genoemd waarin een persoon in aanmerking komt om te worden vrijgesteld van het aan hem opgelegde verbod om het grondgebied van de Unie binnen te komen of via dat grondgebied door te reizen, terwijl in artikel 2, leden 3 tot en met 5, 7 en 8, van dat besluit en in de artikelen 4 tot en met 6 ter van verordening nr. 269/2014 wordt bepaald in welke gevallen bevroren tegoeden en economische middelen van een persoon kunnen worden vrijgegeven.
214 In die omstandigheden is de vaststelling van het Gerecht in punt 80 van het eerste bestreden arrest dat de bij de litigieuze handelingen aan eerste rekwirant opgelegde beperkingen bij wet worden gesteld in de zin van artikel 52, lid 1, eerste volzin, van het Handvest, gegrond in het licht van overwegingen in een ander deel van dat arrest.
215 Gelet op het voorgaande moet het derde middel in zaak C‑696/23 P worden afgewezen.
2. Vierde middel in zaak C‑696/23 P en derde middel in zaak C‑704/23 P, ontleend aan schending van artikel 52, lid 1, tweede volzin, van het Handvest, en tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑704/23 P, ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel
a) Argumenten van partijen
216 Het ter ondersteuning van de hogere voorziening in zaak C‑696/23 P aangevoerde vierde middel valt uiteen in zes onderdelen.
217 Met het eerste onderdeel van dat middel stelt eerste rekwirant in wezen dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in de punten 88 en 90 van het eerste bestreden arrest vast te stellen dat de aan hem opgelegde beperkende maatregelen geschikt en noodzakelijk waren om de door de Unie nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken. Wat ten eerste punt 88 van dat arrest betreft, hebben die maatregelen niet de minste gevolgen voor de Russische Federatie gehad en kon de evenredigheid van die maatregelen met de overwegingen in dat punt niet worden onderbouwd. Eerste rekwirant betoogt met name dat de vraag of hij zijn aandelen in TMK en Group Sinara had verkocht, een relevant feit was dat het Gerecht in het licht van de aangeboden bewijsstukken had moeten onderzoeken om te beoordelen of de beperkende maatregelen geschikt waren ter bereiking van de nagestreefde doelstellingen. Wat ten tweede punt 90 van dat arrest betreft, stelt eerste rekwirant zich op het standpunt dat hij, anders dan het Gerecht heeft geoordeeld, geen minder ingrijpende maatregelen kon suggereren omdat dergelijke maatregelen even ongeschikt zouden zijn geweest om de nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken.
218 Met het tweede onderdeel van zijn vierde middel verwijt eerste rekwirant het Gerecht dat het in punt 94 van het eerste bestreden arrest heeft vastgesteld dat het argument dat de bij het litigieuze besluit en de litigieuze verordening vastgestelde beperkende maatregelen uiteindelijk in het belang waren van de Russische Federatie, ondanks het tijdens de procedure bij het Gerecht aangevoerde bewijsmateriaal niet rechtens genoegzaam was onderbouwd.
219 Met het derde onderdeel van zijn vierde middel stelt eerste rekwirant dat het Gerecht niet is ingegaan op zijn argument dat de aan hem opgelegde beperkende maatregelen onredelijk zijn omdat de lidstaten via de aankoop van fossiele brandstoffen bijdragen aan de financiering van de kosten van de door de Russische Federatie gevoerde oorlog.
220 Ter ondersteuning van het vierde onderdeel van zijn vierde middel betoogt eerste rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 90 van het eerste bestreden arrest voorbij te gaan aan het feit dat hij de opgelegde beperkingen in de praktijk niet kon omzeilen, hetgeen het Gerecht had kunnen vaststellen mocht het de aangeboden bewijsstukken voor de verkoop van zijn aandelen in aanmerking hebben genomen.
221 Met het vijfde en het zesde onderdeel van zijn vierde middel stelt eerste rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door voor de toetsing van de evenredigheid van de aan hem opgelegde beperkende maatregelen in de punten 81, 82 en 93 respectievelijk de punten 83, 84, 91 en 92 van het eerste bestreden arrest overdreven belang te hechten aan de periodieke heroverweging van die maatregelen en aan de mogelijkheid om toestemming voor het gebruik van de tegoeden te vragen of om een reisvergunning te verkrijgen uit humanitaire overwegingen.
222 Ter ondersteuning van zijn derde middel in zaak C‑704/23 P bekritiseert tweede rekwirant punt 143 van het tweede bestreden arrest, in zoverre het Gerecht, in tegenspraak met hetgeen het in dat punt had verklaard, niet is nagegaan of de bij de litigieuze handelingen vastgestelde en gehandhaafde beperkende maatregelen geschikt waren om de met die handelingen nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken. De vaststellingen van het Gerecht in dat punt houden namelijk geen verband met de toetsing van de geschiktheid van de beperkende maatregelen om die doelstellingen te verwezenlijken. De aan tweede rekwirant opgelegde beperkende maatregelen zijn niet geschikt om druk uit te oefenen op de leiders van de Russische Federatie, om het beleid van dat derde land te beïnvloeden of om enige impact te hebben op de betrokken economische sector.
223 Met het tweede onderdeel van zijn vierde middel in die zaak stelt tweede rekwirant dat punt 166 van het tweede bestreden arrest, dat betrekking heeft op de evenredigheid van de beperking op de uitoefening van zijn grondrechten en met name verwijst naar het onderzoek van de evenredigheid in punt 143 van dat arrest, dientengevolge eveneens op een onjuiste rechtsopvatting berust.
224 De Raad brengt daartegenin dat eerste rekwirant in zaak C‑696/23 P met het eerste, het tweede en het vierde onderdeel van zijn vierde middel de beoordeling van de feiten door het Gerecht ter discussie tracht te stellen en dat een dergelijke toetsing van de feiten, bij gebreke van een gestelde onjuiste opvatting ervan, niet onder de bevoegdheid van het Hof valt in het kader van een hogere voorziening.
225 Voor het overige betwist die instelling de gegrondheid van de door eerste en tweede rekwirant aangevoerde argumenten.
b) Beoordeling door het Hof
1) Ontvankelijkheid van het eerste, het tweede en het vierde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑696/23 P
226 Wat de ontvankelijkheid van het eerste en het vierde onderdeel van het ter ondersteuning van de hogere voorziening in zaak C‑696/23 P aangevoerde vierde middel betreft, moet in het licht van de in punt 158 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak worden vastgesteld dat eerste rekwirant niet beoogt de feitelijke vaststellingen en beoordelingen van het Gerecht ter discussie te stellen. Hij verwijt het Gerecht veeleer dat het met een bepaald feit, namelijk de verkoop van zijn aandelen in TMK en Group Sinara, geen rekening heeft gehouden bij de beoordeling of de inmenging in zijn grondrechten door de aan hem opgelegde beperkende maatregelen evenredig was en of er een risico bestond dat die maatregelen zouden worden omzeild. Met een dergelijk argument wordt het Hof in feite verzocht te toetsen of het Gerecht het evenredigheidsbeginsel en de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering eventueel heeft geschonden, waarvoor het Hof in het kader van een hogere voorziening bevoegd is (zie in die zin arrest van 1 augustus 2025, Timchenko/Raad, C‑702/23 P, EU:C:2025:605, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In die omstandigheden zijn beide onderdelen ontvankelijk.
227 Daarentegen moet worden opgemerkt dat eerste rekwirant met het tweede onderdeel van het in zaak C‑696/23 P aangevoerde vierde middel een nieuwe beoordeling tracht te verkrijgen van het bewijsmateriaal dat hij ter ondersteuning van zijn beroep in eerste aanleg had overgelegd om aan te tonen dat de betrokken beperkende maatregelen, anders dan het Gerecht in punt 94 van het eerste bestreden arrest heeft geoordeeld, vanwege de gedwongen terugkeer van veel zakenlieden naar de Russische Federatie gunstig zijn voor de regering van dat land. Een dergelijk betoog, waarmee die rekwirant niet stelt dat het Gerecht dat bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat, dient overeenkomstig de in punt 158 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak niet-ontvankelijk te worden verklaard.
228 Bijgevolg zijn uitsluitend het eerste en het vierde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑696/23 P ontvankelijk.
2) Ten gronde
i) Opmerkingen vooraf
229 Wat ten eerste de evenredigheid betreft van de door de Unie vastgestelde beperkende maatregelen en van de algemene regels die zijn opgenomen in de Uniehandelingen waarbij dergelijke maatregelen worden opgelegd, heeft het Hof erop gewezen dat het evenredigheidsbeginsel vereist dat de middelen waarmee een bepaling van Unierecht de met de betrokken regelgeving nagestreefde legitieme doelstellingen beoogt te bereiken, passend zijn en niet verder gaan dan daarvoor noodzakelijk is (arresten van 31 januari 2019, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, C‑225/17 P, EU:C:2019:82, punt 102 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 9 juli 2020, Haswani/Raad, C‑241/19 P, EU:C:2020:545, punt 99).
230 Wat het rechterlijk toezicht op de naleving van de uit het evenredigheidsbeginsel voortvloeiende vereisten betreft, moet erop worden gewezen dat het Hof heeft erkend dat de Raad over een ruime discretionaire bevoegdheid beschikt bij de vaststelling van een onder het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (hierna: „GBVB”) van de Unie vallend stelsel van beperkende maatregelen waarbij van hem politieke, economische en sociale keuzen worden verlangd en hij ingewikkelde beoordelingen en evaluaties moet maken. Daaruit heeft het afgeleid dat het er niet om gaat of een in het kader van een dergelijk stelsel vastgestelde maatregel de enige of de best mogelijke maatregel was, maar dat enkel de kennelijke ongeschiktheid daarvan om het door de Raad nagestreefde doel te bereiken, de rechtmatigheid van die maatregel kan aantasten. Het heeft tevens verklaard dat de Raad ook ingeval hij over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikt zijn keuze moet baseren op objectieve criteria en moet onderzoeken of de met de gekozen maatregel nagestreefde doelstellingen rechtvaardigen dat bepaalde marktdeelnemers negatieve economische gevolgen ondervinden, zelfs als die aanzienlijk zijn [zie in die zin arresten van 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punt 120 en aldaar aangehaalde rechtspraak; 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 146, en 9 juli 2020, Haswani/Raad, C‑241/19 P, EU:C:2020:545, punt 100].
231 Ten tweede kan, zoals in punt 206 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, de uitoefening van grondrechten, zoals die welke zijn neergelegd in de artikelen 7 en 17 van het Handvest of in artikel 16 ervan, dat betrekking heeft de vrijheid om een economische activiteit uit te oefenen, aan beperkingen worden onderworpen die hun rechtvaardiging vinden in door de Unie nagestreefde doelstellingen van algemeen belang, mits deze beperkingen daadwerkelijk beantwoorden aan die doelstellingen en, gelet op het nagestreefde doel, geen onevenredige en onduldbare ingreep vormen die de gewaarborgde rechten in hun kern aantast. Het Hof heeft eveneens verklaard dat beperkende maatregelen per definitie gevolgen hebben die het recht op eerbiediging van het privéleven, het recht op eigendom en het recht op vrije beroepsuitoefening aantasten, waardoor schade wordt berokkend aan de met die maatregelen beoogde partijen (zie in die zin arresten van 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punten 121‑123 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punten 148 en 149).
232 Volgens artikel 52, lid 1, van het Handvest moeten beperkingen op de uitoefening van de in het Handvest erkende rechten en vrijheden bij wet worden gesteld, moeten dergelijke beperkingen de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden eerbiedigen en kunnen, met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel, beperkingen aan deze rechten en vrijheden slechts worden gesteld indien zij noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eis om de rechten en vrijheden van anderen te beschermen. In dat verband moet de in de punten 229 en 230 van het onderhavige arrest vermelde rechtspraak ook worden toegepast om na te gaan of de inmenging in de grondrechten van de betrokken persoon, die de beperkende maatregelen met zich meebrengen, al dan niet onevenredig is (zie in die zin arresten van 31 januari 2019, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, C‑225/17 P, EU:C:2019:82, punten 101‑103, en 9 juli 2020, Haswani/Raad, C‑241/19 P, EU:C:2020:545, punten 98‑100).
233 Uit de punten 229 tot en met 232 van het onderhavige arrest volgt dat – voor de vaststelling of de door de Unie vastgestelde beperkende maatregelen of algemene regels die zijn opgenomen in een Uniehandeling waarbij dergelijke maatregelen worden opgelegd, in overeenstemming zijn met het evenredigheidsbeginsel, dan wel of de inmenging in de door het Handvest gewaarborgde rechten of vrijheden ten gevolge van beperkingen die aan die rechten of vrijheden worden gesteld door een Uniehandeling waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd, evenredig is – moet worden nagegaan of, ten eerste, die maatregelen of regels een door de Unie erkende doelstelling van algemeen belang nastreven, ten tweede, zij niet kennelijk onaangepast zijn aan dat doel, dat wil zeggen niet kennelijk ongeschikt zijn om dat doel te bereiken, en ten derde, die maatregelen of regels, of in voorkomend geval de betrokken beperking, niet kennelijk verder gaan dan nodig is om die doelstelling te bereiken (zie in die zin arresten van 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punt 126, en 17 september 2020, Rosneft e.a./Raad, C‑732/18 P, EU:C:2020:727, punten 110‑115 en punt 117).
234 Aan de hand van dit analyseschema moet dus worden nagegaan of het Gerecht, zoals eerste en tweede rekwirant stellen, blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen bij zijn beoordeling van de evenredigheid van de door de Unie jegens tweede rekwirant vastgestelde beperkende maatregelen of van de evenredigheid van de inmenging in de grondrechten van eerste en tweede rekwirant, die zijn neergelegd in de artikelen 7 en 17 van het Handvest, en wat tweede rekwirant betreft, in artikel 16 ervan.
235 Het met de betrokken beperkende maatregelen nagestreefde doel bestaat erin om druk uit te oefenen op de regering van de Russische Federatie en om de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, te verhogen. Het betreft een legitieme doelstelling, die valt onder de in het kader van het GBVB nagestreefde doelstellingen, waarnaar wordt verwezen in artikel 21, lid 2, onder b) en c), VEU, te weten consolidering en ondersteuning van de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en de beginselen van het internationaal recht respectievelijk handhaving van de vrede, voorkoming van conflicten en versterking van de internationale veiligheid (zie naar analogie arresten van 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punt 124; 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 115, en 31 januari 2019, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, C‑225/17 P, EU:C:2019:82, punt 104). De legitimiteit van die doelstelling wordt door eerste en tweede rekwirant in het kader van hun betoog overigens niet betwist.
ii) Analyse
236 Wat in de eerste plaats het argument betreft waarmee tweede rekwirant aanvoert dat het Gerecht met zijn analyse van respectievelijk de evenredigheid van de door de Unie ten aanzien van die rekwirant vastgestelde beperkende maatregelen en de evenredigheid van de uit die maatregelen voortvloeiende inmenging in diens grondrechten, in de punten 143 en 166 van het tweede bestreden arrest niet heeft onderzocht of die maatregelen geschikt waren om de met de litigieuze handelingen nagestreefde doelstellingen te bereiken, moet erop worden gewezen dat die rekwirant die punten onjuist opvat.
237 Ten eerste kan namelijk uit de verwijzingen naar de rechtspraak van het Gerecht in punt 143 van het tweede bestreden arrest – waarin met name wordt verwezen naar punt 116 van het arrest van 12 maart 2014, Al Assad/Raad (T‑202/12, EU:T:2014:113), en waarin het Gerecht had geoordeeld dat de geschiktheid van de betrokken beperkende maatregelen voortvloeide uit het voor de internationale gemeenschap fundamentele doel van algemeen belang dat met die maatregelen werd nagestreefd – worden opgemaakt dat het Gerecht in dat punt 143 van het tweede bestreden arrest naar analogie heeft vastgesteld dat de betrokken beperkende maatregelen, gelet op het belang van de met die maatregelen nagestreefde doelstellingen, die door tweede rekwirant niet worden betwist en in punt 235 van het onderhavige arrest in herinnering zijn gebracht, geschikt waren om die doelstellingen te bereiken.
238 Ten tweede wordt in punt 166 van het tweede bestreden arrest verwezen naar de met name in punt 143 ervan opgenomen analyse, zodat moet worden vastgesteld dat het Gerecht de geschiktheid van die maatregelen ter bereiking van de ermee nagestreefde doelstellingen heeft onderzocht en heeft vastgesteld dat die maatregelen daartoe geschikt waren. Bovendien heeft het Gerecht in dat punt 143 overeenkomstig de in de punten 231 en 233 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof in wezen geoordeeld dat de nadelige gevolgen van de inmenging in de grondrechten die voortvloeit uit de aan tweede rekwirant opgelegde beperkende maatregelen, niet kunnen worden geacht onevenredig te zijn, aangezien zij niet kennelijk verder gaan dan nodig is om het nagestreefde doel te bereiken.
239 In de tweede plaats moeten, ten eerste, het eerste en het vierde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑696/23 P worden onderzocht waarmee eerste rekwirant het Gerecht verwijt dat het voor de vaststelling van de evenredigheid van de beperking op de uitoefening van zijn grondrechten blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen bij zijn analyse in de punten 88 en 90 van het eerste bestreden arrest van de vraag of de beperkende maatregelen ter bereiking van de nagestreefde doelstellingen geschikt waren en of die beperking daartoe noodzakelijk was.
240 Om te beginnen zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak argumenten tegen in een uitspraak van het Gerecht ten overvloede geformuleerde overwegingen niet tot vernietiging van die uitspraak kunnen leiden en dus niet ter zake dienend zijn (arrest van 2 oktober 2019, Crédit mutuel Arkéa/ECB, C‑152/18 P en C‑153/18 P, EU:C:2019:810, punt 68 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Aangezien punt 88 van het eerste bestreden arrest wordt ingeleid met de uitdrukking „Zulks geldt des te meer daar”, moet uit dat punt worden afgeleid dat de op die uitdrukking volgende overwegingen ten overvloede zijn geformuleerd ten aanzien van de eraan voorafgaande overwegingen in punt 87 van dat arrest, waarop eerste rekwirant geen kritiek uit en waarin het Gerecht heeft vastgesteld dat de bij het litigieuze besluit en de litigieuze verordening vastgestelde beperkende maatregelen geschikt waren om de nagestreefde doelstellingen te bereiken. De tegen punt 88 van het eerste bestreden arrest gerichte argumenten van eerste rekwirant moeten dan ook niet ter zake dienend worden verklaard.
241 Vervolgens zij erop gewezen dat het argument van eerste rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een gebrek aan samenhang door in punt 90 van het eerste bestreden arrest vast te stellen dat hij had moeten aangeven welke minder ingrijpende, maar even doeltreffende maatregelen de Raad, gelet op de door hem nagestreefde doelstellingen, had kunnen vaststellen om de nadelige gevolgen van de beperking van zijn grondrechten te verzachten, terwijl geen passende alternatieve maatregelen voorhanden waren, ongegrond is. In dat punt 90 heeft het Gerecht namelijk, nadat het zelf dergelijke minder ingrijpende maatregelen had genoemd en had geconstateerd dat daarmee de nagestreefde doelstellingen niet even doeltreffend konden worden bereikt, vastgesteld dat eerste rekwirant geen andere voorbeelden van dergelijke maatregelen had gegeven. Bij gebreke van dergelijke voorbeelden kan het Gerecht de tekortkoming van eerste rekwirant niet verhelpen (zie in die zin arrest van 25 juni 2020, VTB Bank/Raad, C‑729/18 P, EU:C:2020:499, punten 85‑87). Daaruit volgt evenwel niet dat eventuele alternatieve maatregelen waarop die rekwirant had kunnen wijzen automatisch ongeschikt zouden zijn bevonden door het Gerecht.
242 Wat ten slotte meer specifiek het vierde onderdeel van het eerste middel betreft, dat gericht is tegen punt 90 van het eerste bestreden arrest, zij opgemerkt dat het Gerecht in dat punt niet hoefde te onderzoeken of eerste rekwirant als gevolg van het gestelde verlies van zijn zeggenschap over TMK en Group Sinara de aan hem opgelegde beperkende maatregelen niet kon omzeilen. Punt 90 van dat arrest ziet namelijk uitsluitend op de vraag of er minder ingrijpende, maar even doeltreffende beperkende maatregelen voorhanden waren om de nagestreefde doelstelling te bereiken. Ofschoon het onderzoek van het risico op omzeiling dienstig kan zijn om het bestaan van dergelijke alternatieve maatregelen vast te stellen, impliceert het enkele feit dat een persoon de beperkende maatregelen die hem zijn opgelegd niet kan omzeilen, niet dat de daaruit voortvloeiende beperking op de uitoefening van zijn grondrechten kennelijk verder gaat dan nodig is om die doelstellingen te bereiken.
243 Ten tweede moet ook het derde onderdeel van het vierde middel worden afgewezen, waarmee eerste rekwirant het Gerecht verwijt dat het niet is ingegaan op zijn argument dat de aan hem opgelegde beperkende maatregelen onredelijk zijn omdat de lidstaten via de aankoop van fossiele brandstoffen bijdragen aan de financiering van de kosten van de oorlog voor de Russische Federatie. Overeenkomstig de vaststellingen van het Gerecht in de punten 87 en 89 van het eerste bestreden arrest, die door die rekwirant in het kader van zijn hogere voorziening niet zijn bekritiseerd, houdt een dergelijke omstandigheid, aangezien het gaat om een kwestie die betrekking heeft op de handelsbetrekkingen tussen soevereine staten, objectief gezien geen enkel verband met criterium g) of met de met de beperkende maatregelen van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening nagestreefde doelstelling, namelijk via individuele beperkende maatregelen de druk op de regering van de Russische Federatie opvoeren en de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, te verhogen. Overeenkomstig de in punt 101 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak kon eerste rekwirant uit die punten van het eerste bestreden arrest dan ook opmaken waarom een dergelijk argument niet kon slagen in het kader van het onderzoek of de inmenging in zijn grondrechten evenredig was.
244 Ten derde moeten het vijfde en het zesde onderdeel van het vierde middel worden afgewezen, waarmee eerste rekwirant het Gerecht in wezen verwijt dat het voor de toetsing van de evenredigheid van de inmenging in zijn grondrechten in de punten 81 tot en met 84 en de punten 91 en 92 van het eerste bestreden arrest overdreven belang heeft gehecht aan de periodieke heroverweging van de hem betreffende beperkende maatregelen en aan de mogelijkheid om toestemming voor het gebruik van de tegoeden te vragen of om een reisvergunning te verkrijgen uit humanitaire overwegingen.
245 Ten eerste zien de punten 81 tot en met 84 van het eerste bestreden arrest namelijk niet op de toetsing door het Gerecht van het evenredigheidsvereiste als bedoeld in artikel 52, lid 1, tweede volzin, van het Handvest, maar op de toetsing van het in de eerste volzin van die bepaling opgenomen vereiste dat aan de grondrechten gestelde beperkingen de wezenlijke inhoud van die rechten moeten eerbiedigen. Met het vijfde en het zesde onderdeel van zijn vierde middel voert eerste rekwirant evenwel uitsluitend aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen bij zijn onderzoek van het evenredigheidsbeginsel in het licht van de inmenging in zijn grondrechten.
246 Ten tweede kan met betrekking tot de punten 92 en 93 van het eerste bestreden arrest worden volstaan met de opmerking dat eerste rekwirant niet heeft verduidelijkt waarom het Gerecht „overdreven belang” zou hebben gehecht aan de in die punten genoemde aspecten. Het Gerecht heeft in die punten namelijk uitsluitend verklaard dat de periodieke heroverweging van de beperkende maatregelen en het feit dat vrijstellingen kunnen worden toegekend om de bevroren tegoeden en economische middelen te gebruiken en om het grondgebied van de Unie binnen te komen, bijdroegen tot het bewijs van de evenredigheid van de inmenging in de grondrechten van eerste rekwirant.
247 Gelet op het voorgaande moeten het eerste en het derde tot en met het zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑696/23 P en het derde middel en het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑704/23 P worden afgewezen.
3. Tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P
a) Argumenten van partijen
248 Met het tweede onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P aangevoerde vierde middel stelt vijfde rekwirant zich op het standpunt dat de omschrijving van het begrip „vooraanstaande zakenlieden” door het Gerecht in punt 91 van het bestreden arrest zijn respectievelijk in de artikelen 16 en 17 van het Handvest neergelegde vrijheid van ondernemerschap en recht op eigendom op onevenredige wijze aantast. Aangezien de enige stap die een onder criterium g) vallende zakenman redelijkerwijze kan ondernemen erin bestaat zijn status op te geven door bijvoorbeeld zijn aandelen of deelnemingen te verkopen, zijn de beperkende maatregelen niet langer tijdelijk en omkeerbaar, maar worden zij integendeel permanent en onomkeerbaar.
249 Volgens de Raad moet dat onderdeel niet-ontvankelijk worden verklaard omdat het niet duidelijk is. Voorts betwist hij de gegrondheid van de door vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
b) Beoordeling door het Hof
250 Vooraf moet in het licht van de in punt 157 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak worden vastgesteld dat, anders dan de Raad stelt, de met het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P geformuleerde grief, ondanks de beknoptheid ervan, voldoende begrijpelijk is.
251 Ten gronde moet erop worden gewezen dat een handeling van de Unie volgens een algemeen uitleggingsbeginsel zo veel mogelijk aldus moet worden uitgelegd dat de geldigheid ervan niet wordt aangetast en dat het gehele primaire recht en met name de bepalingen van het Handvest in acht worden genomen (arrest van 15 februari 2016, N., C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
252 In casu heeft het Gerecht in punt 91 van het vijfde bestreden arrest in wezen vastgesteld dat de toepasselijkheid van criterium g) op zakenlieden vereist dat zij in het licht van verschillende economische criteria kunnen worden geacht „vooraanstaand” te zijn vanwege hun belang in de economische sector waarbij zij betrokken zijn. Zoals voortvloeit uit de punten 178 en 181 van het onderhavige arrest, berust die uitlegging niet op een onjuiste rechtsopvatting. Bijgevolg moet worden nagegaan of het Gerecht zodoende criterium g) heeft uitgelegd op een manier die niet strookt met de in de artikelen 16 en 17 van het Handvest neergelegde grondrechten, wat het geval zou zijn wanneer die uitlegging, gelet op de in punt 233 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof, een onevenredige inmenging in die rechten impliceert.
253 Dienaangaande moet ten eerste worden vastgesteld dat criterium g) om dezelfde redenen als uiteengezet in punt 235 van het onderhavige arrest een legitiem doel dient dat valt onder de in het kader van het GBVB nagestreefde doelstellingen van de Unie, namelijk, zoals het Gerecht in de punten 52, 54, 89 en 122 van het vijfde bestreden arrest in herinnering heeft gebracht, de doelstelling om de druk op de regering van de Russische Federatie op te voeren en de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, te verhogen.
254 Ten tweede moet om de in de punten 52 tot en met 55 van het vijfde bestreden arrest vermelde redenen, die niet worden bekritiseerd door vijfde rekwirant, ervan worden uitgegaan dat de op grond van criterium g) vastgestelde beperkende maatregelen in het licht van dat doel niet kennelijk ongeschikt zijn, in die zin dat zij niet kennelijk ongeschikt zijn om dat doel te bereiken.
255 Ten derde moet worden onderzocht of de inmenging in de in de artikelen 16 en 17 van het Handvest neergelegde grondrechten ten gevolge van de op grond van criterium g) vastgestelde beperkende maatregelen, onevenredig is, wat het geval zou zijn wanneer zij kennelijk verder gaat dan nodig is om dat doel te bereiken.
256 In het licht van een doelstelling die zo fundamenteel is als het beëindigen van de met het internationale recht strijdige agressie tegen een onafhankelijke staat als Oekraïne en het beschermen van de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van dat derde land, kan die inmenging niet worden geacht dermate onevenredig en onduldbaar te zijn dat zij kennelijk verder gaat dan nodig is om die doelstelling te bereiken.
257 In die omstandigheden kan niet worden aangenomen dat de inmenging in de grondrechten van vijfde rekwirant die voortvloeit uit de op grond van dat criterium vastgestelde beperkende maatregelen, onevenredig is als gevolg van de door het Gerecht – op goede gronden – vastgestelde uitlegging van het begrip „invloed” in de zin van criterium g).
258 Gelet op het voorgaande moet het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑111/24 P worden afgewezen.
C. Middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven bij zijn analyse van de excepties van onwettigheid van criterium g)
259 In het onderhavige deel wordt ingegaan op het tweede onderdeel van het derde middel in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P en op het derde middel in zaak C‑111/24 P, waarmee derde tot en met vijfde rekwirant opkomen tegen de analyse door het Gerecht van hun in eerste instantie krachtens artikel 277 VWEU opgeworpen excepties van onwettigheid van criterium g).
1. Derde middel in zaak C‑111/24 P
a) Argumenten van partijen
260 Met het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P aangevoerde derde middel stelt vijfde rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door zijn bij die rechterlijke instantie opgeworpen exceptie van onwettigheid van criterium g) te verwerpen.
261 De redenering die het Gerecht in punt 37 van het vijfde bestreden arrest heeft gevolgd, is onjuist omdat zij impliceert dat de Raad op grondslag van artikel 215, lid 2, VWEU beperkende maatregelen zou kunnen vaststellen tegen alle categorieën personen van zijn keuze, zelfs indien die personen geen enkele band hebben met het regime van het betrokken derde land. Het Gerecht is met name voorbijgegaan aan de andersluidende rechtspraak die voortvloeit uit het arrest van 13 maart 2012, Tay Za/Raad (C‑376/10 P, EU:C:2012:138), waarvan de overwegingen, ondanks dat de beperkende maatregelen in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot dat arrest waren gebaseerd op de artikelen 60 en 301 EG, nog steeds geldig zijn.
262 Vijfde rekwirant voegt daaraan toe dat de Unie op creatieve wijze gebruik heeft gemaakt van beide artikelen om stelsels van „slimme sancties” (smart sanctions) te kunnen vaststellen, dat wil zeggen meer gerichte en selectieve maatregelen als het bevriezen van tegoeden of reisverboden ten aanzien van personen of entiteiten die banden hebben met de leiders van het betrokken derde land, economische steun aan hen verlenen of door die leiders direct of indirect worden gecontroleerd, waarbij dus systematisch wordt verlangd dat er sprake is van een voldoende nauwe band tussen die personen of entiteiten en dat derde land. Om die nieuwe praktijken te bekrachtigen en de Unie te voorzien van een meer geschikt rechtskader dan de twee bovengenoemde artikelen van het EG-Verdrag, is bij het Verdrag van Lissabon het huidige artikel 215 VWEU ingevoerd in het Unierecht. Daarmee hebben de lidstaten de praktijk van de „slimme sancties” formeel geïntegreerd in de tekstuele architectuur van de Verdragen tot oprichting van de Unie, zonder daarbij, anders dan het Gerecht in punt 37 van het vijfde bestreden arrest heeft verklaard, het destijds geldende recht te wijzigen.
263 Vijfde rekwirant wijst er verder op dat het vereiste van een dergelijke band cruciaal is om te voorkomen dat de instellingen van de Unie een blanco cheque zouden krijgen om aan gelijk welke personen of categorieën personen beperkende maatregelen te kunnen opleggen. Met haar aanpak van gerichte sancties heeft de Unie gekozen voor een rechtvaardiger sanctiestelsel dat uitdrukking geeft aan een Unie die is opgevat als een ruimte van rechten en vrijheden.
264 De Raad betwist de gegrondheid van door vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
b) Beoordeling door het Hof
265 Met zijn derde middel betoogt vijfde rekwirant in wezen dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 37 van het vijfde bestreden arrest vast te stellen dat krachtens artikel 215, lid 2, VWEU aan iedereen beperkende maatregelen kunnen worden opgelegd, zelfs indien er geen sprake is van een voldoende nauwe band tussen de met die maatregelen beoogde categorie personen en het betrokken derde land.
266 In dat verband moet in herinnering worden gebracht dat artikel 215, lid 2, VWEU, zoals het Gerecht in punt 37 van het vijfde bestreden arrest terecht heeft opgemerkt, voorziet in de mogelijkheid voor de Raad om beperkende maatregelen vast te stellen tegen niet alleen de leiders van een derde land en de personen of entiteiten die banden met hen onderhouden en door hen direct of indirect worden gecontroleerd, maar ook tegen personen en entiteiten die geen enkele band met het heersende regime van een dergelijk land hebben, met dien verstande dat het Unierecht reeds vóór het Verdrag van Lissabon voorzag in die dubbele mogelijkheid op grondslag van respectievelijk de artikelen 60 en 301 EG enerzijds, en die bepalingen en artikel 308 EG anderzijds (zie in die zin arresten van 3 september 2008, Kadi en Al Barakaat International Foundation/Raad en Commissie, C‑402/05 P en C‑415/05 P, EU:C:2008:461, punten 166 en 216; 13 maart 2012, Tay Za/raad, C‑376/10 P, EU:C:2012:138, punten 63 en 64, en 19 juli 2012, Parlement/Raad, C‑130/10, EU:C:2012:472, punten 51‑53 en 73).
267 Dit betekent evenwel niet dat de Raad krachtens artikel 215, lid 2, VWEU beperkende maatregelen kan vaststellen tegen personen en entiteiten die geen objectieve band hebben met dat land.
268 Uit de bewoordingen van artikel 215, lid 2, VWEU blijkt namelijk dat de Raad, zoals het Gerecht er in punt 37 van het vijfde bestreden arrest zelf op heeft gewezen, op grondslag van die bepaling slechts beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen, rechtspersonen dan wel niet-statelijke groepen of entiteiten kan vaststellen, voor zover daarin wordt voorzien door een besluit dat is vastgesteld overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel V van het VEU, waarvan artikel 29 van dat Verdrag deel uitmaakt.
269 Dienaangaande moet erop worden gewezen dat de Raad krachtens artikel 29 VEU besluiten kan vaststellen waarin de aanpak van de Unie wordt bepaald ten aanzien van een bepaalde aangelegenheid van geografische of thematische aard, waarbij een dergelijke aanpak beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen, rechtspersonen dan wel niet-statelijke groepen of entiteiten kan omvatten. In dat verband is de Raad bevoegd om met eenparigheid van stemmen te bepalen of zelfs te verduidelijken waarop de beperkende maatregelen die de Unie op het gebied van het GBVB vaststelt, betrekking hebben, waarbij hij dienaangaande over een ruime beoordelingsmarge beschikt (zie in die zin arresten van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punten 87, 88 en 90, en 16 oktober 2025, Timchenko en Timchenko/Raad, C‑805/24 P, EU:C:2025:792, punten 20 en 23).
270 De ruime beoordelingsmarge waarover de Raad dienaangaande beschikt, kan worden verklaard door de brede strekking van de doelstellingen van de Unie op dat gebied, zoals verwoord in artikel 3, lid 5, en artikel 21 VEU alsmede in de specifieke bepalingen inzake het GBVB van de Unie, waaronder de artikelen 23 en 24 VEU (zie in die zin arrest van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 88).
271 Zoals in wezen uit punt 230 van het onderhavige arrest voortvloeit, beschikt de Raad met name over een ruime beoordelingsmarge met betrekking tot het voorwerp van de op dat gebied vastgestelde beperkende maatregelen en de omschrijving en draagwijdte van de algemene criteria op grond waarvan die maatregelen kunnen worden vastgesteld (zie in die zin arrest van 21 april 2015, Anbouba/Raad, C‑605/13 P, EU:C:2015:248, punt 41). Het Hof, dat krachtens artikel 275, tweede alinea, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 263, vierde alinea, VWEU, bevoegd is om de rechtmatigheid te beoordelen van de Uniehandelingen waarbij beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen, rechtspersonen dan wel niet-statelijke groepen of entiteiten zijn vastgesteld, en derhalve van de daarin opgenomen plaatsingscriteria, heeft daaruit dan ook afgeleid dat een dergelijke handeling slechts onrechtmatig is, wanneer deze kennelijk ongeschikt is ter bereiking van het door de bevoegde instelling nagestreefde doel (zie in die zin arresten van 23 april 2013, Gbagbo e.a./Raad, C‑478/11 P–C‑482/11 P, EU:C:2013:258, punt 57, en 31 januari 2019, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, C‑225/17 P, EU:C:2019:82, punt 103).
272 Ondanks de ruime beoordelingsmarge waarover de Raad beschikt bij het bepalen van het voorwerp van de beperkende maatregelen die de Unie op het gebied van het GBVB vaststelt, alsook van de juridische criteria op grond waarvan beperkende maatregelen kunnen worden opgelegd, moet elk besluit waarbij dergelijke maatregelen op grondslag van artikel 29 VEU worden vastgesteld teneinde druk uit te oefenen op een derde land, zoals in casu het geval is, evenwel de met die druk nagestreefde doelstelling omschrijven en afbakenen, alsook de categorieën personen of entiteiten waarop die criteria van toepassing zijn.
273 Dienaangaande moet een dergelijk besluit gelet op de aldus omschreven en afgebakende doelstelling in de daarin vastgestelde criteria een objectieve band naar voren doen komen tussen die categorieën personen of entiteiten en het betrokken derde land. Die categorieën moeten met name zo worden vastgesteld dat de personen en entiteiten die zij omvatten een objectieve band hebben met dat derde land, teneinde ervoor te zorgen dat de in dat verband opgelegde beperkende maatregelen het doel van de Unie om aldus druk uit te oefenen, kan bereiken op een wijze die niet kennelijk ongeschikt is. Bij gebreke van een dergelijke band zou een criterium voor plaatsing op een lijst van personen voor wie dergelijke maatregelen gelden, kennelijk ongeschikt zijn om de nagestreefde doelstelling te bereiken en dus als onrechtmatig moeten worden beschouwd (zie in die zin arrest van 31 januari 2019, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, C‑225/17 P, EU:C:2019:82, punt 111).
274 Wanneer de Raad krachtens artikel 215, lid 2, VWEU een verordening vaststelt, moet ook die verordening noodzakelijkerwijs een dergelijke band weerspiegelen, zonder dat daarbij de reikwijdte ervan kan worden gewijzigd. Aangezien het doel van een dergelijke verordening erin bestaat uitvoering te geven aan een krachtens artikel 29 VEU vastgesteld besluit op het gebied van het GBVB door de daarin opgenomen beperkende maatregelen ten uitvoer te leggen voor zover deze onder de werkingssfeer van het VWEU vallen, en de uniforme toepassing daarvan in alle lidstaten te waarborgen, moet die verordening zich ertoe beperken de wezenlijke inhoud van dat besluit over te nemen en definities en verduidelijkingen met betrekking tot de toepassing van de in dat besluit vastgestelde beperkende maatregelen te geven, zonder evenwel nieuwe criteria of beperkende maatregelen toe te voegen, of de reikwijdte van de in dat besluit vervatte criteria en maatregelen te wijzigen (zie in die zin arrest van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punten 89 en 90).
275 Door in punt 37 van het vijfde bestreden arrest te verklaren dat de Raad krachtens artikel 215, lid 2, VWEU bevoegd is om beperkende maatregelen vast te stellen jegens „gelijk welke ‚natuurlijke persoon of rechtspersoon’, ‚niet statelijke entiteit’ of ‚groep’, op de enkele voorwaarde dat een overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel V van het VEU vastgesteld besluit in dergelijke maatregelen voorziet”, heeft het Gerecht er in wezen terecht op gewezen dat de vaststelling van dergelijke beperkende maatregelen slechts mogelijk is voor zover er een besluit is vastgesteld op grond van artikel 29 VEU. In die omstandigheden kan dat punt van het vijfde bestreden arrest niet aldus worden gelezen dat het Gerecht erin zou hebben aangegeven dat de Raad, wanneer hij een verordening vaststelt op grondslag van artikel 215, lid 2, VWEU, zich kan onttrekken aan het vereiste dat de in een dergelijk besluit vastgestelde en in die verordening overgenomen plaatsingscriteria gericht moeten zijn tegen categorieën personen, niet-statelijke groepen en entiteiten die een objectieve band hebben met het derde land waartegen de Unie wil optreden.
276 De onjuiste lezing die vijfde rekwirant aldus aan punt 37 van het vijfde bestreden arrest geeft, wordt bovendien bevestigd door het feit dat het Gerecht er in punt 41 van dat arrest, dat door die rekwirant niet wordt betwist, op heeft gewezen dat er, wat criterium g) betreft, op zijn minst sprake is van een indirecte band tussen de met dat criterium beoogde zakenlieden en het betrokken derde land, namelijk de Russische Federatie, aangezien dat criterium onder meer gericht is tegen een categorie natuurlijke personen die betrokken zijn bij bepaalde economische sectoren die voor de regering van de Russische Federatie een aanzienlijke bron van inkomsten vormen waarmee zij haar beleid van destabilisatie en agressie jegens Oekraïne kan voortzetten.
277 Gelet op het voorgaande moet het derde middel in zaak C‑111/24 P worden afgewezen.
2. Tweede onderdeel van de derde middelen in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P
a) Argumenten van partijen
278 Derde rekwirant betoogt met het tweede onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P aangevoerde derde middel dat het Gerecht, zelfs in de veronderstelling dat de in criterium g) bedoelde „aanzienlijke bron van inkomsten” afkomstig moet zijn van de economische sectoren en niet van de vooraanstaande zakenlieden, in de punten 101 en volgende van het derde bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door zijn exceptie van de onwettigheid van dat criterium te verwerpen.
279 Het Gerecht heeft een „objectieve” uitlegging aan dat criterium gegeven volgens welke de Raad aan vooraanstaande zakenlieden beperkende maatregelen kan opleggen op de enkele grond dat zij, ongeacht hun persoonlijke gedrag of hun persoonlijke bijdrage, activiteiten uitoefenen in een economische sector die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormt. Een dergelijke opvatting van criterium g) is evenwel in strijd met het algemene beginsel dat dergelijke maatregelen, gelet op het doel en de reikwijdte van het stelsel van beperkende maatregelen van de Unie, erop gericht moeten zijn een gedragsverandering bij de betrokken personen teweeg te brengen. In casu kunnen de door de beperkende maatregelen beoogde vooraanstaande zakenlieden namelijk niet weten wat zij aan hun gedrag moeten veranderen om niet langer onder die maatregelen te vallen.
280 Met dat tweede onderdeel stelt derde rekwirant voorts dat de Raad in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel heeft verzuimd om vooraf en op een duidelijke manier de economische sector te omschrijven waarbij hij werd geacht betrokken te zijn.
281 Ook vierde rekwirant betoogt, met het tweede onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑35/24 P aangevoerde derde middel, dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door, bij het vierde bestreden arrest, de door hem bij die rechterlijke instantie aangevoerde exceptie van onwettigheid van criterium g) te verwerpen. De analyse van het Gerecht in de punten 87, 89 en 90 van dat arrest gaat voorbij aan het nochtans door vierde rekwirant bij die rechterlijke instantie aangehaalde feit dat een plaatsingscriterium als criterium g) volgens artikel 215, lid 2, VWEU erop gericht moet zijn om een gedragsverandering teweeg te brengen bij de personen voor wie de beperkende maatregelen gelden, en niet om van die personen „nevenschade” te maken. Derhalve kan de Raad op grond van die bepaling slechts beperkende maatregelen vaststellen waarmee het gedrag van de betrokken persoon op een begrijpelijke en realistische wijze kan worden veranderd.
282 De door de Raad gegeven uitlegging van het begrip „invloed” van de in criterium g) bedoelde zakenlieden, te weten het relatieve belang dat die zakenlieden moeten hebben in een sector die een aanzienlijke bron van inkomsten vormt voor de regering van de Russische Federatie, leidt er evenwel toe dat aan de betrokken personen beperkende maatregelen worden opgelegd voor wat zij zijn en niet voor wat zij doen of zouden moeten doen, waardoor met het persoonlijke gedrag of de persoonlijke bijdrage van die personen geen rekening wordt gehouden.
283 Voorts wijst vierde rekwirant erop dat het feit dat een in criterium g) bedoelde vooraanstaande zakenman zijn functies bij een bedrijf waarover hij zeggenschap uitoefent, neerlegt of zijn aandelen in dat bedrijf verkoopt, weliswaar zeker zou zorgen voor de opheffing van de voor die zakenman geldende beperkende maatregelen, maar dat hij niet inziet hoe de Russische Federatie nadeel zou ondervinden van het feit dat een dergelijke persoon zich uit de betrokken economische sector heeft moeten terugtrekken, noch hoe dat feit zou bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het GBVB van de Unie.
284 De Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, betwist de gegrondheid van de door derde en vierde rekwirant aangevoerde argumenten.
b) Beoordeling door het Hof
285 Ter inleiding moet worden vastgesteld dat, zoals reeds is aangegeven in punt 126 van het onderhavige arrest, het betoog dat derde en vierde rekwirant subsidiair ter ondersteuning van het tweede onderdeel van hun respectieve derde middel voeren, moet worden gelezen in samenhang met de argumenten die zij met het eerste onderdeel van die middelen hebben uiteengezet en dat in de punten 94 en 96 van het onderhavige arrest is samengevat.
286 In die omstandigheden moet worden aangenomen dat derde en vierde rekwirant met dat tweede onderdeel het Gerecht in wezen verwijten blijk te hebben gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door respectievelijk in de punten 104 tot en met 109 van het derde bestreden arrest en in de punten 87 tot en met 92 van het vierde bestreden arrest te oordelen dat criterium g) niet onwettig was.
287 Die rekwiranten stellen zich met name op het standpunt dat de invloed van zakenlieden in de economische sectoren waarbij zij betrokken zijn, niet kan worden gelijkgesteld met individueel gedrag, of althans niet met individueel gedrag dat voldoende gekwalificeerd is om hen in staat te stellen hun gedrag zodanig aan te passen dat er niet langer beperkende maatregelen op hen van toepassing zijn. Een dergelijk gedrag, waarvan het noodzakelijkerwijs persoonlijke karakter volgens derde rekwirant voortvloeit uit het doel en de reikwijdte zelf van het stelsel van beperkende maatregelen van de Unie of, volgens vierde rekwirant, uit artikel 215, lid 2, VWEU, kan slechts voldoende gekarakteriseerd zijn indien de beoogde personen, zelfs indien zij geen persoonlijke band met de regering van de Russische Federatie onderhouden, zelf een aanzienlijke bron van inkomsten voor die regering vormen. Aangezien het Gerecht een dergelijke uitlegging van criterium g) in punt 70 van het derde bestreden arrest en in punt 57 van het vierde bestreden arrest heeft verworpen, had het bijgevolg hun exceptie van onwettigheid moeten toewijzen.
288 Nog steeds ter inleiding moet er, voor zover derde rekwirant aanvoert dat de Raad het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden door niet vooraf en op een duidelijke manier de economische sector te omschrijven waarbij hij werd geacht betrokken te zijn, aan worden herinnerd dat een hogere voorziening overeenkomstig artikel 56, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie gericht moet zijn tegen een beslissing van het Gerecht. De argumenten van een hogere voorziening waarmee niet wordt opgekomen tegen het arrest dat het Gerecht naar aanleiding van een verzoek tot nietigverklaring van een besluit heeft gewezen, maar tegen het besluit waarvan nietigverklaring werd gevorderd voor het Gerecht, zijn dus kennelijk niet-ontvankelijk (arrest van 17 december 2020, Inpost Paczkomaty/Commissie, C‑431/19 P en C‑432/19 P, EU:C:2020:1051, punt 108 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
289 Met inachtneming van deze inleidende opmerkingen moet in herinnering worden gebracht dat, zoals blijkt uit punt 271 van het onderhavige arrest, een criterium dat als grondslag dient voor het opleggen van beperkende maatregelen, alleen onrechtmatig kan zijn wanneer het kennelijk ongeschikt is om het door de bevoegde instelling nagestreefde doel te bereiken. Een criterium voor plaatsing op een lijst van personen die voorwerp zijn van beperkende maatregelen ten aanzien van een derde land, kan met name niet als onrechtmatig worden beschouwd wanneer het gericht is op categorieën personen of entiteiten die een objectieve, zij het indirecte band hebben met het betrokken derde land.
290 Zoals de Commissie in wezen ter terechtzitting voor het Hof heeft verklaard en de advocaat-generaal heeft uiteengezet in punt 86 van haar conclusie in zaak C‑711/23 P en in punt 83 van haar conclusie in zaak C‑35/24 P, kan – wanneer een plaatsingscriterium, met name vanwege het bestaan van een dergelijke band, niet kennelijk ongeschikt is om het nagestreefde doel te bereiken – de wijze waarop die band tot uitdrukking komt in de bestanddelen van dat criterium, de geldigheid van dat criterium niet aantasten.
291 In casu heeft het Gerecht in de punten 107 en 108 van het derde bestreden arrest, gelezen in samenhang met de punten 66 en 67 ervan, en in de punten 90 en 91 van het vierde bestreden arrest, gelezen in samenhang met punt 54 ervan, terecht geoordeeld dat uit criterium g) een „logisch” en dus objectief verband naar voren komt tussen enerzijds het feit dat de betrokken beperkende maatregelen zich richten op vooraanstaande zakenlieden in de economische sectoren waarbij zij betrokken zijn en die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, en anderzijds de doelstelling die erin bestaat de druk op dat derde land en de kosten van de acties ervan te verhogen. Zoals het Gerecht terecht heeft vastgesteld in punt 108 van het derde bestreden arrest en in punt 91 van het vierde bestreden arrest, is criterium g), door de verwijzing naar dergelijke zakenlieden, gericht op personen ten aanzien van wie de vaststelling van de betrokken beperkende maatregelen, gelet op het belang van die sectoren voor de Russische economie, de kosten van de acties van de Russische Federatie in Oekraïne kan verhogen.
292 Uit het voorgaande blijkt dat criterium g) is gericht op categorieën personen en entiteiten die een objectieve band hebben met de regering van de Russische Federatie, zodat het geschikt is om de in het vorige punt genoemde doelstelling te bereiken en derhalve niet als onrechtmatig kan worden beschouwd.
293 In die omstandigheden moet worden vastgesteld dat het Gerecht terecht heeft geoordeeld dat criterium g) niet onwettig is.
294 Gelet op het voorgaande moet het tweede onderdeel van het derde middel in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P worden afgewezen.
D. Middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven bij zijn analyse van het beginsel van gelijke behandeling
1. Argumenten van partijen
295 Tweede rekwirant verwijt het Gerecht met het eerste onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑704/23 P aangevoerde vierde middel dat het in de punten 135, 137 en 138 van het tweede bestreden arrest het beginsel van gelijke behandeling heeft geschonden. Overeenkomstig de rechtspraak van het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) had het Gerecht niet alleen mogen afgaan op de bewoordingen van criterium g), maar ook rekening moeten houden met de gevolgen uit statistisch oogpunt van de toepassing ervan in de praktijk. In casu zijn alle 43 op grond van dat criterium aangewezen personen Russische onderdanen of burgers die nadelig zijn behandeld op grond van hun nationaliteit.
296 Bovendien kan een dergelijke ongelijke behandeling, in tegenstelling tot wat het Gerecht heeft vastgesteld, niet worden getemperd door het in punt 138 van het tweede bestreden arrest genoemde legaliteitsbeginsel. Anders zou het beginsel van gelijke behandeling betekenisloos worden doordat het niet mogelijk zou zijn om enige ongelijkheid aan te tonen in het kader van beperkende maatregelen, waardoor de personen voor wie die maatregelen gelden, elk rechtsmiddel zou worden ontnomen.
297 Derde en vierde rekwirant voeren met het ter ondersteuning van hun hogere voorziening in zaak C‑711/23 P respectievelijk zaak C‑35/24 P aangevoerde vijfde middel aan dat het Gerecht in de punten 143 tot en met 145 van het derde bestreden arrest en in de punten 124 tot en met 131 van het vierde bestreden arrest het beginsel van gelijke behandeling heeft geschonden. Uit de rechtspraak van het Hof en het EHRM volgt dat een rechterlijke instantie als het Gerecht voor een beslissing over aantijgingen van ongelijke behandeling niet alleen de bewoordingen van het betrokken plaatsingscriterium moet onderzoeken, maar tevens moet kijken naar de manier waarop dat criterium in de praktijk is toegepast, en daartoe de beschikbare statistieken dient te analyseren. Anders dan het Gerecht heeft geoordeeld, is het irrelevant dat criterium g) niet verwijst naar de nationaliteit van de aangewezen personen, noch dat de Raad op grond van dat criterium natuurlijke personen van om het even welke nationaliteit kan aanwijzen. De 43 personen die op grond van criterium g) zijn aangewezen op 5 juni 2023, of althans de 34 personen die op grond van dat criterium zijn aangewezen op de datum van uitspraak van het derde en het vierde bestreden arrest, zijn immers allemaal Russische burgers. Door aldus de praktische gevolgen van de toepassing van criterium g) door de Raad niet te onderzoeken, heeft het Gerecht de rechtmatigheid van dat criterium niet ten volle getoetst.
298 Derde en vierde rekwirant baseren zich op soortgelijke argumenten als uiteengezet in punt 296 van het onderhavige arrest om te stellen dat aan die overwegingen niet wordt afgedaan door het legaliteitsbeginsel, waarnaar het Gerecht verwijst in punt 145 van het derde bestreden arrest en in punt 129 van het vierde bestreden arrest.
299 De Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, betwist de gegrondheid van de door tweede tot en met vierde rekwirant aangevoerde argumenten.
2. Beoordeling door het Hof
300 Tweede tot en met vierde rekwirant verwijten het Gerecht in wezen dat het in de punten 137 en 138 van het tweede bestreden arrest, in de punten 143 tot en met 145 van het derde bestreden arrest en in de punten 124 tot en met 131 van het vierde bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij zijn analyse van de vraag of de Raad het beginsel van gelijke behandeling had geschonden door beperkende maatregelen vast te stellen tegen vooraanstaande zakenlieden in de zin van criterium g).
301 In dat verband zij eraan herinnerd dat het beginsel van gelijke behandeling, zoals het ook is verankerd in artikel 20 van het Handvest, een algemeen beginsel van het Unierecht is op grond waarvan vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk mogen worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is (arrest van 30 november 2023, MG/EIB, C‑173/22 P, EU:C:2023:932, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
302 Voorts moet erop worden gewezen dat de Raad, zoals volgt uit punt 271 van het onderhavige arrest, bij de vaststelling van het voorwerp van de beperkende maatregelen, de plaatsingscriteria en de met die criteria beoogde categorieën personen over een ruime beoordelingsmarge beschikt en dat enkel de kennelijke ongeschiktheid van een op het gebied van beperkende maatregelen vastgestelde maatregel om het door die instelling nagestreefde doel te bereiken, de rechtmatigheid van die maatregel kan aantasten, waarbij die rechtspraak eveneens moet worden toegepast ten aanzien van het beginsel van gelijke behandeling (zie in die zin arresten van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 132, en 25 juni 2020, VTB Bank/Raad, C‑729/18 P, EU:C:2020:499, punt 70).
303 In casu heeft het Gerecht in punt 137 van het tweede bestreden arrest, in punt 144 van het derde bestreden arrest en in punt 127 van het vierde bestreden arrest terecht geoordeeld dat criterium g) zonder onderscheid verwijst naar vooraanstaande zakenlieden die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, zonder tussen die zakenlieden een onderscheid te maken op grond van een criterium als het nationaliteitscriterium. In die omstandigheden kan niet worden vastgesteld dat personen met de Russische nationaliteit in het licht van de bewoordingen en de toepassing van criterium g) anders worden behandeld dan personen met een andere nationaliteit.
304 De voorwaarde dat de met criterium g) beoogde vooraanstaande zakenlieden betrokken moeten zijn bij dergelijke economische sectoren, impliceert inderdaad dat die zakenlieden in de overgrote meerderheid van de gevallen de Russische nationaliteit hebben. Dat is evenwel een logische gevolg van het feit dat, zoals blijkt uit de punten 273 en 275 van het onderhavige arrest, alsook in wezen uit de punten 79 tot en met 83 van het tweede bestreden arrest, uit de punten 66 tot en met 70, 107 en 108 van het derde bestreden arrest en uit de punten 54 tot en met 57, 90 en 91 van het vierde bestreden arrest, criterium g) past in het kader van maatregelen die erop gericht zijn om zodanige druk op de regering van de Russische Federatie uit te oefenen dat zij zou afzien van haar destabiliserende acties en agressie tegen Oekraïne via personen en entiteiten die een objectieve band hebben met dat derde land, zoals vooraanstaande zakenlieden.
305 Voorts blijkt uit de punten 285 tot en met 294 van het onderhavige arrest dat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in de punten 106 tot en met 109 van het derde bestreden arrest en in de punten 89 tot en met 92 van het vierde bestreden arrest vast te stellen dat criterium g) niet onwettig was omdat het niet kennelijk ongeschikt was om de nagestreefde doelstellingen te bereiken. Die overwegingen gelden mutatis mutandis voor de vraag of de op grond van criterium g) vastgestelde beperkende maatregelen niet in strijd zijn met het beginsel van gelijke behandeling, waaronder in zaak C‑704/23 P.
306 Uit de drie voorgaande punten blijkt dus dat, zoals het Gerecht in punt 137 van het tweede bestreden arrest, in punt 144 van het derde bestreden arrest en in punt 127 van het vierde bestreden arrest terecht heeft geoordeeld, de omstandigheid dat overwegend vooraanstaande zakenlieden met de Russische nationaliteit voorwerp zijn van op grond van criterium g) vastgestelde beperkende maatregelen, niet kan leiden tot de vaststelling dat de Raad het beginsel van gelijke behandeling heeft geschonden door dat criterium vast te stellen en toe te passen.
307 Voorts kan, zoals het Gerecht in punt 139 van het tweede bestreden arrest en in punt 128 van het vierde bestreden arrest heeft aangegeven, de ruime beoordelingsmarge waarover de Raad beschikt tot aanwijzing van de vooraanstaande zakenlieden die het voorwerp kunnen zijn van op grond van criterium g) vastgestelde maatregelen, niet worden beschouwd als een schending van het beginsel van gelijke behandeling (zie naar analogie arrest van 25 juni 2020, VTB Bank/Raad, C‑729/18 P, EU:C:2020:499, punt 70).
308 Ten slotte kan de Raad, zoals het Gerecht in wezen terecht heeft geoordeeld in punt 138 van het tweede bestreden arrest, in punt 145 van het derde bestreden arrest en in punt 129 van het vierde bestreden arrest, niet verweten worden dat hij, gelet op die ruime beoordelingsmarge en de rechtmatigheid van criterium g) in het licht van het beginsel van gelijke behandeling, dat beginsel heeft geschonden op grond dat de door die instelling vastgestelde beperkende maatregelen niet gericht zijn tegen alle natuurlijke personen die aan de voorwaarden van dat criterium kunnen beantwoorden.
309 Gelet op het voorgaande moeten het eerste onderdeel van het vierde middel in zaak C‑704/23 P en het vijfde middel in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P worden afgewezen.
E. Middelen ontleend aan onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven met betrekking tot de vraag of de vijf rekwiranten voldeden aan de voorwaarden van criterium g)
310 In het onderhavige deel wordt ingegaan op de middelen waarmee de vijf rekwiranten aanvoeren dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen en feiten en bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat bij zijn analyse in elk van de vijf bestreden arresten van de vraag of de Raad beoordelingsfouten had gemaakt door aan te nemen dat die rekwiranten in het licht van die feiten en dat bewijsmateriaal aan de voorwaarden van criterium g) voldeden en hen in de uiteenzetting van redenen voor de beperkende maatregelen jegens hen derhalve aan te merken als „vooraanstaande zakenlieden [...] die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie”.
311 Het gaat met name om het eerste onderdeel van het tweede middel in zaak C‑696/23 P, de derde grief van het eerste onderdeel en de eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel en het tweede middel in zaak C‑704/23 P, het eerste middel en het vierde tot en met het zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑711/23 P, het eerste tot en met het derde onderdeel van het eerste middel en het eerste onderdeel en de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P en, ten slotte, het vijfde, het zesde en het achtste middel in zaak C‑111/24 P.
312 Met het eerste deel van die middelen en argumenten wordt in wezen aangevoerd dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal bij zijn analyse van de vraag of de sector waarin tweede tot en met vijfde rekwirant actief zijn of waren, een „aanzienlijke bron van inkomsten” voor de regering van de Russische Federatie vormde in de zin van criterium g). Met het tweede deel van die middelen en argumenten wordt in wezen aangevoerd dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal bij zijn analyse van de vraag of tweede rekwirant een „vooraanstaand” zakenman was in de zin van dat criterium en of eerste en vijfde rekwirant „betrokken” waren in de zin van dat criterium.
313 Aangezien sommige van de door eerste rekwirant ter ondersteuning van zijn eerste middel aangevoerde argumenten, zoals blijkt uit punt 162 van het onderhavige arrest, zowel betrekking hebben op de juridische kwalificatie van de feiten als op de uitlegging van het begrip „invloed” in de zin van criterium g), zijn die argumenten, met name voor zover zij betrekking hebben op de kwalificatie van de feiten, reeds onderzocht in de punten 166 tot en met 186 van het onderhavige arrest.
1. Onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal waarvan het Gerecht blijk zou hebben gegeven bij zijn analyse van de vraag of de economische sectoren waarin tweede tot en met vijfde rekwirant actief zijn of waren, een aanzienlijke bron van inkomsten vormen
314 Met de eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel en het tweede middel in zaak C‑704/23 P, het eerste middel en het vierde tot en met het zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑711/23 P, het eerste tot en met het derde onderdeel van het eerste middel en het eerste onderdeel en de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P en, ten slotte, het vijfde en het zesde middel in zaak C‑111/24 P, voeren tweede tot en met vijfde rekwirant aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen of zelfs feiten en bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat bij zijn analyse van de vraag of de economische sectoren waarin zij actief zijn of waren, een aanzienlijke bron van inkomsten vormden voor de regering van de Russische Federatie.
315 Gelet op de onderlinge samenhang worden het tweede middel in zaak C‑704/23 P en het eerste onderdeel van het eerste middel in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P, waarmee tweede tot en met vierde rekwirant het Gerecht verwijten dat het de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen, in het onderhavige deel gezamenlijk behandeld, alvorens de overige in het vorige punt genoemde punten aan bod komen.
a) Tweede middel in zaak C‑704/23 P en eerste onderdeel van het respectieve eerste middel in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P
1) Argumenten van partijen
316 Tweede rekwirant verwijt het Gerecht met zijn tweede middel in zaak C‑704/23 P dat het de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen door zijn eigen beoordeling en overwegingen in de plaats te stellen van die van de Raad in de motivering van de tweede litigieuze handhavingshandelingen. In die motivering heeft de Raad voor de vaststelling dat tweede rekwirant voldeed aan de voorwaarden van criterium g) namelijk aangegeven dat Yandex „aanzienlijke belastinginkomsten met zich [meebrengt] voor de regering van de Russische Federatie”, hetgeen impliceert dat die instelling de belastingbijdrage van Yandex als een „aanzienlijke bron van inkomsten” heeft beschouwd en niet de inkomsten uit de economische sector waarin dat bedrijf actief is en waarnaar niet wordt verwezen in die motivering. In de punten 96 tot en met 108 van het tweede bestreden arrest is het Gerecht niet nagegaan of de Raad ter zake een beoordelingsfout had gemaakt. Bovendien heeft het, in tegenstelling tot wat het nochtans had aangekondigd in de punten 82 en 83 van dat arrest, niet onderzocht of inkomsten die de regering van de Russische Federatie ontving via de hele economische sector waarin tweede rekwirant actief was, en niet alleen via Yandex, „aanzienlijk” waren in de zin van criterium g).
317 Derde rekwirant verwijt het Gerecht met het eerste onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑711/23 P dat het in de punten 69 tot en met 74, 81 tot en met 83 en 98 van het derde bestreden arrest de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen door zijn eigen beoordelingen en motivering in de plaats te stellen van die van de Raad. Ofschoon die instelling zich zowel in de motivering van de litigieuze handelingen als in het voor het Gerecht aangevoerde bewijsmateriaal heeft gericht op het bewijs dat MMK, vanwege de door dat bedrijf betaalde belastingen, een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormde, zonder belang te hechten aan de economische sector waartoe dat bedrijf behoorde en zonder na te gaan of die sector zelf een dergelijke bron van inkomsten vormde, heeft het Gerecht niet onderzocht of die instelling zich rechtsgeldig kon beperken tot een dergelijke motivering en heeft het zich gebaseerd op andere, niet in die motivering aangevoerde factoren om vast te stellen dat de betrokken economische sector, waarnaar in die motivering overigens helemaal niet wordt verwezen, een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
318 Vierde rekwirant verwijt het Gerecht met het eerste onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑35/24 P dat het in de punten 56 tot en met 61 en in de punten 69 tot en met 74 van het vierde bestreden arrest de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen door zijn eigen beoordelingen en overwegingen in de plaats te stellen van die van de Raad. Ofschoon de Raad zich zowel in de motivering van het litigieuze besluit en de litigieuze verordening als in het voor het Gerecht aangevoerde bewijsmateriaal heeft gericht op het bewijs dat Uralchem, vanwege zijn economische belang, een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie, zonder evenwel belang te hechten aan de economische sector waartoe dat bedrijf behoorde en zonder na te gaan of die sector zelf een dergelijke bron van inkomsten vormde, heeft het Gerecht niet onderzocht of die instelling zich tot een dergelijke motivering kon beperken. Uit punt 74 van het vierde bestreden arrest volgt bovendien dat het Gerecht zich heeft gebaseerd op andere, niet in die motivering aangehaalde factoren om tot de conclusie te komen dat de betrokken economische sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
319 De Raad stelt zich op het standpunt dat het tweede middel in zaak C‑704/23 P niet-ontvankelijk is omdat het betoog van tweede rekwirant onduidelijk is en het een nieuwe grief omvat die niet is aangevoerd bij het Gerecht, namelijk de grief dat die instelling in de motivering van de tweede litigieuze handhavingshandelingen niet naar de economische sectoren heeft verwezen.
320 Nog volgens de Raad is het overgrote deel van de ter ondersteuning van het eerste middel in zaak C‑35/24 P aangevoerde stellingen niet-ontvankelijk, aangezien het Hof daarmee wordt verzocht om zich uit te spreken over feitenkwesties en over de beoordeling van het voor het Gerecht aangevoerde bewijsmateriaal.
321 Voor het overige betwist de Raad, ondersteund door de Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, de gegrondheid van de door tweede tot en met vierde rekwirant aangevoerde argumenten.
2) Beoordeling door het Hof
i) Ontvankelijkheid van het tweede middel in zaak C‑704/23 P en van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P
322 Wat in de eerste plaats de ontvankelijkheid van het door tweede rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑704/23 P aangevoerde tweede middel betreft, moet in het licht van de in punt 157 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof worden vastgesteld dat dit middel, in tegenstelling tot hetgeen de Raad stelt, niet onduidelijk is. Tweede rekwirant verwijt het Gerecht immers met de vereiste duidelijkheid en nauwkeurigheid dat het, wat de vraag betreft of de economische sector waarin die rekwirant actief is een aanzienlijke bron van inkomsten vormt voor de regering van de Russische Federatie, de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen door zijn eigen beoordeling en overwegingen in de plaats te stellen van die van de Raad in de motivering van de tweede litigieuze handhavingshandelingen.
323 Ofschoon het juist is dat die rekwirant met dat middel opmerkt dat de Raad in die motivering niet de economische sector aangeeft waarbij hij werd geacht betrokken te zijn, moet erop worden gewezen dat die rekwirant geen enkel rechtsgevolg verbindt aan die eenvoudige opmerking, die dus geen enkele invloed kan hebben op de ontvankelijkheid van zijn tweede middel.
324 In de tweede plaats moet, voor zover de Raad de ontvankelijkheid van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P betwist, worden vastgesteld dat vierde rekwirant met dat onderdeel niet beoogt om de beoordeling van de feiten en het bewijsmateriaal door het Gerecht ter discussie te stellen. Die rekwirant verwijt het Gerecht immers dat het de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen door zijn eigen feitelijke beoordelingen en overwegingen in de plaats te stellen van die van de Raad, hetgeen een rechtsvraag is die in hogere voorziening kan worden onderzocht door het Hof (zie in die zin arresten van 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P en C‑219/00 P, EU:C:2004:6, punt 47, en 29 juni 2010, Commissie/Alrosa, C‑441/07 P, EU:C:2010:377, punten 67 en 68).
325 Het tweede middel in zaak C‑704/23 P en het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P zijn derhalve ontvankelijk.
ii) Ten gronde
326 Tweede tot en met vierde rekwirant voeren in wezen aan dat het Gerecht bij het tweede tot en met het vierde arrest de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen door zijn eigen overwegingen in de plaats te stellen van die van de Raad in de respectieve motivering van de handelingen waarvan zij nietigverklaring vorderden. Terwijl de Raad zich voor zijn vaststelling dat zij actief waren in een economische sector die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormde, zou hebben gebaseerd op de belastingdruk voor de bedrijven waarbij zij werkzaam waren, of op het economische belang ervan, zou het Gerecht hebben nagelaten de gegrondheid van dat onderdeel van de motivering te toetsen en zou het andere redenen hebben aangehaald dan de Raad.
327 In dat verband moet in herinnering worden gebracht dat de doeltreffendheid van de rechterlijke toetsing zoals gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest vereist dat de Unierechter zich ervan vergewist dat het besluit, dat een individuele strekking heeft voor de betrokken persoon of de betrokken entiteit, berust op een voldoende solide feitelijke grondslag. Dit betekent dat de feiten die zijn aangevoerd in de uiteenzetting van redenen waarop dat besluit steunt, worden gecontroleerd, zodat de rechterlijke toetsing niet enkel een beoordeling van de abstracte waarschijnlijkheid van de aangevoerde redenen inhoudt, maar zich uitstrekt tot de vraag of die redenen, of ten minste een daarvan die op zich toereikend wordt geacht om als grondslag te dienen voor dat besluit, zijn gestaafd. De Unierechter moet dus voor dat onderzoek in voorkomend geval de bevoegde autoriteit van de Unie verzoeken om overlegging van voor een dergelijk onderzoek relevante informatie en bewijsstukken, vertrouwelijk of niet. Ofschoon het niet vereist is dat die autoriteit voor de Unierechter alle informatie en bewijsstukken overlegt die verband houden met de redenen die zijn aangevoerd in de handeling waarvan nietigverklaring wordt gevorderd, is het niettemin van belang dat de overgelegde informatie en bewijsstukken de tegen de betrokken persoon in aanmerking genomen redenen staven (arrest van 28 november 2013, Raad/Fulmen en Mahmoudian, C‑280/12 P, EU:C:2013:775, punten 64, 65 en 67 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
328 Wat de zaken C‑704/23 P, C‑711/23 P en C‑35/24 P betreft, moet worden vastgesteld dat in de uiteenzetting van redenen die is opgenomen in de handelingen waarvan nietigverklaring wordt gevorderd door respectievelijk tweede tot en met vierde rekwirant, telkens wordt aangegeven dat die rekwiranten vooraanstaande zakenlieden zijn die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie. Bij zijn rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van die handelingen moest het Gerecht dus overeenkomstig de uitlegging van criterium g), zoals deze met name voortvloeit uit punt 125 van het onderhavige arrest, en overeenkomstig de in het vorige punt in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof onder meer nagaan bij welke economische sector of sectoren elk van die rekwiranten betrokken was, en of die sector of die sectoren een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormden, door daarbij het door de Raad verstrekte en voor het Hof besproken bewijsmateriaal te onderzoeken.
329 Dat is precies wat het Gerecht heeft gedaan in de punten 96 tot en met 109 van het tweede bestreden arrest, in de punten 79 tot en met 98 van het derde bestreden arrest en in de punten 67 tot en met 82 van het vierde bestreden arrest. In die omstandigheden kan het Gerecht niet worden verweten dat het zijn eigen overwegingen in de plaats heeft gesteld van die van de Raad en daardoor de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen.
330 Voor zover tweede tot en met vierde rekwirant het Gerecht verwijten dat het zich niet heeft beperkt tot het onderzoek of de Raad een beoordelingsfout had gemaakt door uit gegevens over de belastingdruk voor de bedrijven waarbij zij werkzaam waren, of uit het economische belang daarvan, zoals vermeld in de respectieve motiveringen van de handelingen waarvan zij nietigverklaring vorderden, af te leiden dat de betrokken economische sectoren een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormden, of dat het Gerecht in dat verband rekening heeft gehouden met andere factoren die niet uit die motiveringen naar voren komen, moet ten eerste worden vastgesteld dat die gegevens niet noodzakelijkerwijs verband houden met het onderdeel van criterium g) dat betrekking heeft op het aanzienlijke karakter van de inkomstenbron die een economische sector vormt, maar, zoals blijkt uit de punten 168 en 192 van het onderhavige arrest, mogelijk verband houden met het onderdeel van dat criterium dat de betrokken zakenman vooraanstaand moet zijn.
331 Ten tweede was de Raad hoe dan ook niet verplicht, zoals voortvloeit uit de in punt 327 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof, om aan de Unierechter alle informatie en bewijsstukken over te leggen die verband houden met de redenen die zijn aangevoerd in de handeling waarvan nietigverklaring wordt gevorderd, aangezien die rechter zich er bij zijn rechterlijke toetsing enkel van moet vergewissen dat de bij die rechter overgelegde informatie en bewijsstukken de tegen de betrokken persoon in aanmerking genomen redenen rechtens genoegzaam staven.
332 Gelet op het voorgaande moeten het tweede middel in zaak C‑704/23 P en het eerste onderdeel van het eerste middel in de zaken C‑711/23 P en C‑35/24 P worden afgewezen.
b) Eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P, tweede onderdeel van het eerste middel en vierde tot en met zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑711/23 P, tweede en derde onderdeel van het eerste middel, eerste onderdeel en tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P en vijfde en zesde middel in zaak C‑111/24 P
1) Eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P
i) Argumenten van partijen
333 Met de eerste grief van het tweede onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑704/23 P stelt tweede rekwirant dat het Gerecht het begrip „aanzienlijke bron van inkomsten” in zijn geval niet juist heeft toegepast. Zo heeft het Gerecht in de punten 82 en 83 van het tweede bestreden arrest verklaard dat voor de toepassing van criterium g) rekening moest worden gehouden met de inkomsten van de economische sectoren waarbij de vooraanstaande zakenlieden betrokken zijn, maar zich in de punten 98 tot en met 103 van dat arrest niettemin uitsluitend gebaseerd op gegevens over Yandex om daaruit op basis van één enkel bewijselement – dat verkeerd is opgevat – af te leiden dat de economische sector waarin Yandex actief is, een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie. Daarbij heeft het Gerecht ook de bewijslast omgekeerd en feiten vastgesteld zonder dat er sprake was van enig relevant bewijs.
334 De Raad stelt zich op het standpunt dat die grief van tweede rekwirant ertoe strekt de beoordeling van het bewijsmateriaal door het Gerecht ter discussie te stellen veeleer dan een rechtsvraag op te werpen, en derhalve niet-ontvankelijk is. Bovendien betwist die instelling de gegrondheid van de door die rekwirant aangevoerde argumenten.
ii) Beoordeling door het Hof
335 Wat de ontvankelijkheid van de eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P betreft, moet worden vastgesteld dat tweede rekwirant, anders dan de Raad stelt, niet de beoordeling van het bewijsmateriaal door het Gerecht beoogt ter discussie te stellen, maar het Gerecht ten eerste verwijt dat het blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in strijd met de uitlegging van criterium g) in de punten 82 en 83 van het tweede bestreden arrest alleen maar te onderzoeken of Yandex een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie, terwijl een dergelijk onderzoek betrekking had moeten hebben op de hele economische sector waarvan dat bedrijf deel uitmaakte, en ten tweede, dat het Gerecht het enige bewijselement met betrekking tot die sector verkeerd heeft opgevat. De onjuiste opvatting van bewijsmateriaal is overeenkomstig de in punt 158 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak van het Hof evenwel een rechtsvraag die in het kader van een hogere voorziening onder de bevoegdheid van het Hof valt.
336 Ten gronde moet worden erkend, zoals tweede rekwirant stelt en het Gerecht zelf toegeeft in punt 103 van het tweede bestreden arrest, dat het Gerecht voor de vaststelling in dat punt en in de punten 107 en 108 van dat arrest dat de Russische informatie- en communicatietechnologiesector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie in de zin van criterium g), zich in de punten 98 tot en met 106 van dat arrest voornamelijk heeft gebaseerd op gegevens die uitsluitend betrekking hadden op Yandex veeleer dan op die economische sector in zijn geheel.
337 Er moet evenwel op worden gewezen dat gegevens over één enkel bedrijf in bepaalde omstandigheden een relevante indicatie kunnen geven voor de beoordeling van het aanzienlijke karakter van de inkomstenbron die de economische sector waartoe dat bedrijf behoort, vertegenwoordigt voor de betrokken staat, met name wanneer dat bedrijf een van de belangrijkste in die sector is en de van het betrokken bedrijf afkomstige inkomsten voor die staat op zichzelf reeds aanzienlijk zijn.
338 In casu heeft het Gerecht in de punten 98 tot en met 102 van het tweede bestreden arrest vastgesteld dat Yandex de aanbieder was van de belangrijkste onlinezoekmachine in Rusland, het equivalent van Google in dat land, genoteerd was aan de Nasdaq, meer dan 100 miljoen gebruikers per maand had en een omzet behaalde van naar schatting 500 miljard Russische roebel (RUB) (ongeveer 6 miljard EUR), actief was in een strategische groeisector en als ecosysteem dat tientallen miljoenen consumenten en bedrijven in Rusland bediende, bijdroeg aan verschillende sectoren van de Russische economie.
339 Het Gerecht heeft daarbij vastgesteld dat Yandex als toonaangevend bedrijf uit de Russische informatie- en communicatietechnologiesector en als drijvende kracht achter de ontwikkeling van die sector actief was in een economische sector die gekenmerkt werd door een exponentiële groei, uiteenlopende diensten en producten aanbood en heel veel afnemers en gebruikers had. Het heeft daar in punt 103 van het tweede bestreden arrest uit afgeleid dat een dergelijke sector „noodzakelijkerwijs” moest worden geacht een aanzienlijke bron van inkomsten te vormen voor de regering van de Russische Federatie. In de punten 103 en 106 van dat arrest heeft het die analyse nog gestaafd met cijfergegevens die het belang aantonen van de Russische informatie- en communicatietechnologiesector voor het bruto binnenlands product (bbp) en de werknemers, en met het feit dat de belastingen op de activiteiten en stromen in die sector moesten worden beschouwd als een indirecte bijdrage tot de aanzienlijke inkomsten voor die regering.
340 Met die redenering heeft het Gerecht zich derhalve gebaseerd op een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen, waarmee kon worden aangetoond, met name aan de hand van gegevens over het belangrijkste in die sector actieve bedrijf, dat de Raad op goede gronden had kunnen aannemen dat die sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
341 In die omstandigheden kan tweede rekwirant, zonder dat de gestelde onjuiste opvatting met betrekking tot het in punt 103 van het tweede bestreden arrest genoemde louter ondersteunende bewijselement hoeft te worden onderzocht, niet op goede gronden stellen dat het Gerecht zich op dat enige bewijselement heeft gebaseerd en aldus de bewijslast heeft omgekeerd.
342 Gelet op het voorgaande moet de eerste grief van het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P worden afgewezen.
2) Tweede onderdeel van het eerste middel en vierde tot en met zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑711/23 P
i) Argumenten van partijen
343 Met het tweede onderdeel van het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑711/23 P aangevoerde eerste middel voert derde rekwirant aan dat het Gerecht, met name in de punten 86 en 88 van het derde bestreden arrest, het bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat en zijn eigen beoordeling in de plaats heeft gesteld van die van de Raad door het door die instelling verstrekte bewijs aan te wenden voor de vaststelling dat de betrokken economische sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie, terwijl dat bewijs betrekking had op het bedrag aan belastingen dat was betaald door het bedrijf waarbij hij werkzaam was, namelijk MMK, en op de positie en het belang van dat bedrijf in die sector.
344 Ter ondersteuning van het vierde onderdeel van zijn vierde middel voert derde rekwirant aan dat het Gerecht de in eerste aanleg uiteengezette feiten en het in eerste aanleg overgelegde bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat, waardoor het de bewijslast heeft omgekeerd die normaal gezien bij de Raad ligt. Ofschoon het Gerecht in punt 81 van het derde bestreden arrest heeft uiteengezet dat voor de toepassing van criterium g) de inkomsten in aanmerking moesten worden genomen die afkomstig zijn uit de economische sectoren waarbij de vooraanstaande zakenman betrokken is, heeft het zich in de punten 86 tot en met 89 van dat arrest gebaseerd op gegevens die uitsluitend betrekking hadden op MMK, om op grond daarvan in punt 90 van dat arrest tot de conclusie te komen dat de Russische metaalsector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie. Het enige aan die conclusie gerelateerde bewijselement is onderzocht in de punten 86 en 93 van dat arrest, maar is niet relevant omdat het verwijst naar toekomstige verwachtingen van de Russische Federatie op het gebied van belastinginkomsten.
345 Hoe dan ook heeft de Raad geen enkel bewijselement overgelegd op grond waarvan kan worden vastgesteld dat de inkomsten die de regering van de Russische Federatie haalt uit de metaalsector, daadwerkelijk aanzienlijk waren in vergelijking met alle begrotingsinkomsten van die regering. De conclusie van het Gerecht in punt 90 van het derde bestreden arrest is dus materieel onjuist en niet gestaafd. Bovendien heeft het Gerecht in punt 92 van dat arrest het door derde rekwirant overgelegde bewijsmateriaal niet naar behoren geanalyseerd, waardoor het een hypothetische beoordeling heeft verricht en een tegenstrijdige conclusie heeft getrokken.
346 Met het vijfde onderdeel van zijn vierde middel verwijt derde rekwirant het Gerecht dat het in punt 87 van het derde bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door via het gebruik van de uitdrukking „het staat buiten kijf” in dat punt aan te nemen dat de Russische metaalsector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie en aldus de regels inzake de bewijslast en de rechten van de verdediging te schenden.
347 Met het zesde onderdeel van zijn vierde middel verwijt derde rekwirant het Gerecht dat het in punt 98 van het derde bestreden arrest heeft vastgesteld dat de door de betrokken economische sector betaalde verplichte belastingen de vaststelling van beperkende maatregelen tegen een natuurlijke persoon konden rechtvaardigen. Aangezien de betaling van belastingen een wettelijke verplichting is waaraan natuurlijke en rechtspersonen niet kunnen ontsnappen, beschikt de persoon die het voorwerp is van beperkende maatregelen, over geen enkele mogelijkheid om zich zodanig te gedragen dat die maatregelen niet langer zouden gelden voor hem.
348 De Raad betwist de gegrondheid van de door derde rekwirant ten gronde aangevoerde argumenten en wijst erop dat die argumenten, voor zover die rekwirant betwist dat het bewijsmateriaal toereikend is en aldus beoogt een nieuwe beoordeling ervan te verkrijgen, niet-ontvankelijk zijn.
ii) Beoordeling door het Hof
349 Vooraf moet worden vastgesteld dat alle door derde rekwirant ter ondersteuning van het tweede onderdeel van zijn eerste middel en van het vierde tot en met het zesde onderdeel van zijn vierde middel aangevoerde argumenten ontvankelijk zijn. Met die argumenten betwist die rekwirant namelijk een aantal van de door het Gerecht onderzochte feiten en bewijzen op grond dat het Gerecht deze onjuist heeft opgevat, zijn overwegingen in de plaats heeft gesteld van die van de Raad of de regels inzake de bewijslast heeft geschonden. Dergelijke grieven zijn kwesties die overeenkomstig de in de punten 158, 226 en 324 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak door het Hof kunnen worden getoetst in het kader van een hogere voorziening.
350 Allereerst moeten de grieven waarmee derde rekwirant in het kader van het tweede onderdeel van zijn eerste middel en in het kader van het vierde en het vijfde onderdeel van zijn vierde middel het Gerecht verwijt dat het in de punten 86 tot en met 89 van het derde bestreden arrest bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat of bij zijn overwegingen is uitgegaan van vermoedens en aldus de bewijslast heeft omgekeerd, worden afgewezen omdat die rekwirant die punten verkeerd leest.
351 Het Gerecht heeft namelijk in eerste instantie in punt 86 van het derde bestreden arrest twee bewijselementen geanalyseerd waaruit volgens zijn vaststellingen „gemakkelijk” kon worden afgeleid dat de metaalsector een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormde. In dat verband hadden beide bewijselementen, anders dan derde rekwirant stelt en ongeacht het feit dat een ervan is overgelegd door MMK, wel degelijk betrekking op alle belastinginkomsten die de Russische metaalsector voor die regering kon opleveren in de periode van de litigieuze handelingen en niet alleen op de belastingbijdrage van MMK, zodat het Gerecht die bewijselementen niet verkeerd heeft opgevat.
352 Bovendien was het Gerecht zich er terdege van bewust dat die bewijselementen slechts prognoses voor die periode bevatten, maar heeft het in punt 93 van het derde bestreden arrest vastgesteld dat zij een aanzienlijke bewijskracht hadden omdat zij „een indicatie gaven van de omvang van de inkomsten die deze sector voor de Russische staatsbegroting kan opleveren”. Overeenkomstig de in punt 158 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof valt die beoordeling van de bewijskracht van die bewijselementen, behoudens het geval dat het Gerecht deze onjuist heeft opgevat, evenwel buiten de rechterlijke toetsing van het Hof in het kader van een hogere voorziening.
353 Het Gerecht is bijgevolg in punt 87 van het derde bestreden arrest tot de conclusie gekomen dat het, ondanks dat de Raad geen cijfergegevens had verstrekt over de inkomsten die de metaalsector voor de regering van de Russische Federatie opleverde, „buiten kijf [stond]” dat die sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor die regering, waarbij die beoordeling moest worden begrepen in het licht van de door het Gerecht in punt 86 van dat arrest eerder gedane feitelijke vaststellingen en niet als een vermoeden dat het Gerecht zou hebben toegestaan ten voordele van de Raad.
354 Pas in tweede instantie heeft het Gerecht, ter bevestiging van die conclusie, in de punten 88 en 89 van het derde bestreden arrest de positie en het belang van MMK in de Russische metaalsector onderzocht. Dit louter ondersteunend onderzoek van de analyse van de bewijselementen met betrekking tot de inkomsten uit die sector is niet vatbaar voor kritiek, aangezien gegevens over één enkel bedrijf, zoals voortvloeit uit punt 337 van het onderhavige arrest, in bepaalde omstandigheden een indicatie kunnen geven van het aanzienlijke karakter van de inkomsten die de economische sector waartoe dat bedrijf behoort, oplevert voor de regering van een staat, met name wanneer dat bedrijf, zoals dat volgens de vaststellingen van het Gerecht in de hierboven aangehaalde punten van het derde bestreden arrest het geval is voor MMK, een van de belangrijkste bedrijven in de betrokken sector is en op zichzelf reeds een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormt.
355 Wat vervolgens de grief betreft waarmee derde rekwirant aanvoert dat de conclusie van het Gerecht in punt 90 van het derde bestreden arrest materieel onjuist en niet gestaafd is omdat de Raad geen enkele bewijselement heeft overgelegd waaruit blijkt dat de inkomsten die de regering van de Russische Federatie haalt uit de metaalsector, daadwerkelijk aanzienlijk was in vergelijking met alle begrotingsinkomsten van die regering, volstaat het erop te wijzen, zoals is aangegeven in punt 138 van het onderhavige arrest en ook het Gerecht in punt 92 van het derde bestreden arrest op goede gronden heeft vastgesteld, dat het begrip „aanzienlijke bron van inkomsten” in de zin van criterium g) niet de verplichting inhoudt om rekening te houden met het aandeel dat de inkomsten die de regering uit een bepaalde economische sector haalt, vertegenwoordigt in de totale begrotingsinkomsten van die regering.
356 Ten slotte moet het zesde onderdeel van het vierde middel worden afgewezen waarmee derde rekwirant het Gerecht verwijt dat het in punt 98 van het derde bestreden arrest heeft geoordeeld dat met de door de betrokken economische sector betaalde verplichte belastingen rekening kon worden gehouden om vast te stellen dat de bron van inkomsten die deze sector vormde, aanzienlijk was. Zoals het Gerecht in dat punt terecht heeft vastgesteld en zoals ook blijkt uit punt 140 van het onderhavige arrest, omvat het begrip „aanzienlijke bron van inkomsten” namelijk alle inkomsten die worden gegenereerd door de betrokken economische sector, zodat onder meer rekening moet worden gehouden met de belastingen die door de in die sector actieve bedrijven werden betaald. Het feit dat de betaling van belastingen een wettelijke verplichting is waaraan de tot die sector behorende personen niet kunnen ontsnappen, is dus irrelevant om na te gaan of de bron van inkomsten die deze sector vormt, aanzienlijk is.
357 Gelet op het voorgaande moeten het tweede onderdeel van het eerste middel en het vierde tot en met het zesde onderdeel van het vierde middel in zaak C‑711/23 P worden afgewezen.
3) Tweede en derde onderdeel van het eerste middel en eerste onderdeel en tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P
i) Argumenten van partijen
358 Met het tweede onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑35/24 P stelt vierde rekwirant dat het Gerecht, met name in punt 72 van het vierde bestreden arrest, het door de Raad verstrekte bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat en zijn eigen beoordeling in de plaats heeft gesteld van die van die instelling door uit dat bewijsmateriaal af te leiden dat de betrokken economische sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie, ofschoon dat bewijsmateriaal betrekking had op andere onderdelen van criterium g), zoals het feit dat de betrokken zakenman vooraanstaand moet zijn.
359 Met het derde onderdeel van zijn eerste middel verwijt vierde rekwirant het Gerecht dat het in punt 75 van het vierde bestreden arrest de regels inzake de bewijslast heeft geschonden door via het gebruik van de uitdrukking „het staat buiten kijf” in dat punt aan te nemen dat de meststoffensector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
360 Met het eerste onderdeel van zijn vierde middel betoogt vierde rekwirant dat het Gerecht in de punten 72 tot en met 75 van het vierde bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door uit het strategische belang van de meststoffensector voor de Russische Federatie af te leiden dat die sector noodzakelijkerwijs een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van dat land en door aldus bij zijn overwegingen uit te gaan van vermoedens en daarmee de bewijslast om te keren. Alternatief kunnen de overwegingen van het Gerecht ook worden opgevat als een uitbreiding van de draagwijdte van criterium g), in die zin dat het Gerecht de „economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie” heeft gelijkgesteld met elke economische sector die van strategisch belang is voor de Russische Federatie als staat.
361 Met de tweede grief van het tweede onderdeel van zijn vierde middel verwijt die rekwirant het Gerecht dat het twee door hem in eerste aanleg aangevoerde argumenten niet heeft onderzocht, namelijk het argument dat de bijdrage van de meststoffensector aan de inkomsten van de regering van de Russische Federatie gering was en het argument dat volgens de wetgeving van dat land het tarief van de belasting over de toegevoegde waarde (btw) voor de uitvoer van meststoffen 0 % bedroeg. Vanwege die tekortkomingen is het vierde bestreden arrest ontoereikend gemotiveerd.
362 De Raad stelt zich met betrekking tot het eerste middel van vierde rekwirant op het standpunt dat het merendeel van de ter ondersteuning van dat middel aangevoerde argumenten niet-ontvankelijk zijn, aangezien zij betrekking hebben op feitenkwesties en de beoordeling van het aan het Gerecht overgelegde bewijsmateriaal.
363 Met betrekking tot de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel stelt de Raad zich op het standpunt dat de vraag of de inkomsten uit de Russische meststoffensector „aanzienlijk” kunnen worden geacht, betrekking heeft op de feitelijke beoordeling van het bewijsmateriaal, die door het Hof niet kan worden getoetst.
364 Wat de grond van de zaak betreft, betwist de Raad, ondersteund door de Republiek Letland en de Commissie in zaak C‑35/24 P, de gegrondheid van de door vierde rekwirant aangevoerde argumenten.
ii) Beoordeling door het Hof
365 Vooraf moet worden vastgesteld dat het tweede en het derde onderdeel van het eerste middel en de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel ontvankelijk zijn. Vierde rekwirant voert namelijk met het tweede onderdeel van zijn eerste middel aan dat het Gerecht het bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat en de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen, met het derde onderdeel van zijn eerste middel, dat het Gerecht de regels inzake de bewijslast heeft geschonden, en met de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel, dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen. Zoals uit de in de punten 101, 158, 226 en 324 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak van het Hof voortvloeit, vormen al die grieven rechtsvragen, die in het kader van een hogere voorziening kunnen worden onderzocht door het Hof.
366 Ten gronde moeten in de eerste plaats de grieven waarmee vierde rekwirant in het kader van het tweede en het derde onderdeel van zijn eerste middel en het eerste onderdeel van zijn vierde middel het Gerecht verwijt dat het in de punten 72 tot en met 75 van het vierde bestreden arrest bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat, de bewijslast heeft omgekeerd door bij zijn overwegingen uit te gaan van vermoedens, of de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen, worden afgewezen, aangezien zij op een onjuiste lezing van die punten berusten.
367 Ten eerste kan het Gerecht niet worden geacht bewijsmateriaal met betrekking tot het economische belang van Uralchem en Uralkali onjuist te hebben opgevat of de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht te hebben genomen door zich in punt 72 van het vierde bestreden arrest op dat bewijsmateriaal te baseren om vast te stellen of de meststoffensector een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormde. Zoals blijkt uit de punten 337 en 354 van het onderhavige arrest, kunnen gegevens over één enkel bedrijf in bepaalde omstandigheden immers een indicatie geven van het aanzienlijke karakter van de inkomstenbron die een economische sector voor de regering van de Russische Federatie vormt, met name wanneer dat bedrijf, zoals dat in casu gelet op de vaststellingen van het Gerecht in de punten 72 tot en met 75 van het vierde bestreden arrest het geval is voor Uralchem en Uralkali, een van de belangrijkste bedrijven in de betrokken sector is.
368 Bovendien doet het er niet toe dat dit bewijsmateriaal ook kan worden gebruikt om met name aan te tonen dat de betrokken zakenman vooraanstaand is, aangezien het Gerecht zich er in het kader van zijn rechterlijke toetsing, waarvan de omvang in punt 327 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, van moet vergewissen dat het aan hem overgelegde bewijsmateriaal de door de bevoegde autoriteit van de Unie tegen die persoon in aanmerking genomen redenen staaft. In casu blijkt uit de door de Raad tegen vierde rekwirant in aanmerking genomen redenen onder meer dat hij „betrokken was bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie”, zodat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door, in het licht van het door die instelling verstrekte bewijsmateriaal, na te gaan of de economische sector waarbij die rekwirant betrokken was, een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor die regering.
369 Ten tweede kan niet worden aangenomen dat het Gerecht, met name in punt 74 van het vierde bestreden arrest, bij zijn overwegingen is uitgegaan van vermoedens en aldus de bewijslast heeft omgekeerd, dan wel de draagwijdte van criterium g) heeft uitgebreid. Het Gerecht heeft namelijk op basis van het aan hem overgelegde bewijsmateriaal, waarvan vierde rekwirant niet stelt dat het onjuist is opgevat of waarvan, zoals blijkt uit punt 367 van het onderhavige arrest, de gestelde onjuiste opvatting niet is aangetoond, vastgesteld dat Rusland een wereldspeler was in de meststoffensector en dat dit land een belangrijke positie innam in zowel de Russische als de mondiale agrovoedingsmiddelensector. Op grond van die feitelijke vaststellingen kan worden aangetoond, zonder gebruik te maken van vermoedens, dat de Russische meststoffensector vanwege zijn positie, zijn gewicht en zijn belang voor de mondiale voedselvoorziening en de Russische Federatie en vanwege het belang van de in die sector actieve bedrijven Uralchem en Uralkali een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
370 Bijgevolg heeft het Gerecht in punt 75 van het vierde bestreden arrest op goede gronden kunnen oordelen dat het, hoewel de Raad geen cijfergegevens had verstrekt over de inkomsten die de meststoffensector voor de regering van de Russische Federatie opleverde, het „buiten kijf [stond]” dat die sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor die regering.
371 Wat in de tweede plaats de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel betreft waarmee vierde rekwirant het Gerecht verwijt dat het zich over een aantal van zijn argumenten niet heeft uitgesproken, zij erop gewezen dat de motiveringsplicht overeenkomstig de in punt 101 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak van het Hof niet inhoudt dat het Gerecht alle door partijen in het geding aangevoerde argumenten een voor een uitputtend dient te behandelen. De motivering mag impliciet zijn, mits de belanghebbenden eruit kunnen opmaken waarom het Gerecht hun argumentatie niet heeft gevolgd, en het Hof er voldoende aanknopingspunten in kan vinden om zijn toezicht uit te oefenen.
372 Ten eerste moet worden opgemerkt dat vierde rekwirant, gelet op de in punt 369 van het onderhavige arrest samengevatte feitelijke vaststellingen en beoordelingen van het Gerecht in de punten 72 tot en met 74 van het vierde bestreden arrest, kon begrijpen dat het Gerecht zijn argument dat de bijdrage van de meststoffensector aan de begroting van de regering van de Russische Federatie gering was, impliciet maar noodzakelijkerwijs had verworpen en dus van oordeel was dat de aanzienlijke bron van inkomsten afzonderlijk moest worden beoordeeld, los van die begroting.
373 Ten tweede kon die rekwirant uit die punten van het vierde bestreden arrest ook opmaken dat, gelet op de belangrijke positie die Rusland wereldwijd inneemt in de meststoffensector en het belang van die sector voor de Russische en mondiale agrovoedingsmiddelensector, het feit dat volgens de wetgeving van dat derde land een btw-tarief van 0 % van toepassing is op de uitvoer van meststoffen, niet volstond om het aanzienlijke karakter van de uit de meststoffensector afkomstige inkomsten voor de regering van de Russische Federatie in twijfel te trekken, temeer daar de btw niet de enige bron van inkomsten uit die sector vormt.
374 Gelet op het voorgaande moeten het tweede en het derde onderdeel van het eerste middel en het eerste onderdeel en de tweede grief van het tweede onderdeel van het vierde middel in zaak C‑35/24 P worden afgewezen.
4) Vijfde en zesde middel in zaak C‑111/24 P
i) Argumenten van partijen
375 Met het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P aangevoerde vijfde middel verwijt vijfde rekwirant het Gerecht dat het bewijsstuk nr. 2, waarnaar wordt verwezen in punt 74 van het vijfde bestreden arrest, onjuist heeft opgevat. Het Gerecht heeft in dat punt verklaard dat de ranglijst van de grootste Russische belastingbetalers, waarnaar dat bewijsstuk verwijst, is vastgesteld bij een beschikking van de Russische federale belastingdienst, ofschoon vijfde rekwirant in zijn memorie van repliek de tekst van dat besluit aan het Gerecht had overgelegd en had aangegeven dat in die beschikking enkel criteria waren vastgelegd en nergens een bedrijf bij naam werd genoemd of een ranglijst was opgenomen. Aangezien het Gerecht louter op grond van bewijsstuk nr. 2 in punt 106 van dat arrest tot de conclusie is kunnen komen dat de Raad op goede gronden had kunnen aannemen dat de banksector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie, is dat punt vanwege die onjuiste opvatting ontoereikend gemotiveerd.
376 Met zijn zesde middel stelt vijfde rekwirant zich op het standpunt dat het Gerecht punt 106 van het vijfde bestreden arrest ontoereikend, tegenstrijdig en zonder enig bewijs heeft gemotiveerd door ten onrechte uit de hoogte van de belastingbijdrage van Alfa Bank af te leiden dat de banksector in zijn geheel genomen een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie. Uit het feit dat een bedrijf tot de belangrijkste bedrijven in een economische sector behoort, kan niet worden afgeleid dat die sector een aanzienlijke bron van inkomsten vormt voor de regering van het betrokken land. Dit geldt ook wanneer dat bedrijf, zoals het Gerecht in punt 106 van het vijfde bestreden arrest impliciet heeft vastgesteld, een van de grootste belastingbetalers van het land is, aangezien het Gerecht niet op basis van deductie of vermoedens te werk mag gaan.
377 De Raad betwist de gegrondheid van de door vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
ii) Beoordeling door het Hof
378 Wat het vijfde middel betreft, zij in herinnering gebracht dat wanneer een rekwirant stelt dat het Gerecht feiten of bewijzen onjuist heeft opgevat, hij overeenkomstig artikel 256 VWEU, artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en artikel 168, lid 1, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof duidelijk moet aangeven welke elementen volgens hem onjuist zijn opgevat en moet aantonen welke fouten in de analyse tot die onjuiste opvatting in de beoordeling van het Gerecht hebben geleid. Bovendien is het vaste rechtspraak van het Hof dat een onjuiste opvatting duidelijk moet blijken uit de stukken van het dossier, zonder dat de feiten en de bewijzen opnieuw hoeven te worden beoordeeld (arrest van 13 maart 2025, Shuvalov/Raad, C‑271/24 P, EU:C:2025:180, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
379 In casu moet worden vastgesteld dat het door het Gerecht in punt 74 van het vijfde bestreden arrest onderzochte bewijsstuk nr. 2 een van een website afkomstige bijdrage is die betrekking heeft op de grootste belastingbetalers van Rusland in 2020 en waarin als referentie een beschikking van de Russische federale belastingdienst wordt aangehaald. Ofschoon het juist is dat, zoals vijfde rekwirant stelt, met die beschikking, waarvan hij de tekst heeft overgelegd aan het Gerecht, niet wordt beoogd een ranglijst op te stellen van de grootste Russische belastingbetalers, maar uitsluitend een lijst te verstrekken met criteria, blijkt daaruit ook, zoals de Raad in zijn verweerschrift stelt, dat de beoordeling of een bedrijf tot die categorie behoort, door de federale belastingdienst moet worden verricht.
380 Welnu, het is niet ondenkbaar dat het Gerecht met de verklaring in punt 74 van het vijfde bestreden arrest dat de betrokken bijdrage „verwijst [...] naar een beschikking van de Russische federale belastingdienst, die de ranglijst van de grootste belastingbetalers vaststelt volgens criteria die zijn uiteengezet in de bijdrage waarin die beschikking is samengevat”, heeft vastgesteld dat een dergelijke ranglijst niet bij de betrokken beschikking zelf, maar door de Russische federale belastingdienst overeenkomstig de in die beschikking genoemde criteria was vastgesteld. In het Frans, de procestaal in zaak T‑333/22, kan het betrekkelijk voornaamwoord „qui” („die”) in de hierboven aangehaalde passage van punt 74 van het vijfde bestreden arrest net zo goed verwijzen naar de „beschikking” als naar de „Russische federale belastingdienst”. In die omstandigheden moet worden vastgesteld dat de door vijfde rekwirant aangevoerde onjuiste opvatting niet duidelijk blijkt uit de vaststellingen van het Gerecht en de stukken van het dossier.
381 Wat punt 106 van het vijfde bestreden arrest betreft, waarop zowel het vijfde als het zesde middel van vijfde rekwirant betrekking heeft, moet worden vastgesteld dat het Gerecht in dat punt onderzoekt of de inkomstenbron die de banksector waarbij die rekwirant betrokken is voor de Russische Federatie vormt, aanzienlijk is, gelet op het belang van het bedrijf waarvan die rekwirant aandeelhouder is. Die uitlegging vindt steun in het feit dat het Gerecht nergens in het vijfde bestreden arrest een bewijsaanbod heeft onderzocht met betrekking tot de uit die economische sector afkomstige inkomsten. Tegen deze achtergrond moet dat punt aldus worden begrepen dat het Gerecht daarin impliciet maar noodzakelijkerwijs heeft vastgesteld dat het belang van Alfa Bank, zoals dat blijkt uit de in punt 97 en punt 106 van dat arrest vastgestelde omstandigheid dat het de grootste particuliere bank en een van de grootste belastingbetalers van Rusland betreft, op zich volstond om aan te nemen dat de Russische banksector een aanzienlijke bron van inkomsten vormde voor de regering van de Russische Federatie.
382 Overeenkomstig hetgeen is aangegeven in de punten 337, 354 en 367 van het onderhavige arrest kan in bepaalde omstandigheden worden aangenomen dat een economische sector van een staat een aanzienlijke bron van inkomsten vormt voor de regering van die staat, zodra er sprake is van een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen waaruit blijkt dat een van de belangrijkste bedrijven uit die sector op zichzelf reeds aanzienlijke inkomsten voor die regering oplevert.
383 Gelet op het voorgaande moeten het vijfde en het zesde middel in zaak C‑111/24 P worden afgewezen.
2. Onjuiste rechtsopvattingen en onjuiste opvattingen van feiten en bewijsmateriaal waarvan het Gerecht blijk zou hebben gegeven met betrekking tot de „invloed” van tweede rekwirant en de „betrokkenheid” van eerste en vijfde rekwirant in de zin van criterium g)
384 Eerste, tweede en vijfde rekwirant stellen met het eerste onderdeel van het tweede middel in zaak C‑696/23 P, de derde grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P en het achtste middel in zaak C‑111/24 P dat het Gerecht blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen, of zelfs feiten en bewijsmateriaal onjuist heeft opgevat, met betrekking tot de „invloed” van tweede rekwirant en de „betrokkenheid” van eerste en vijfde rekwirant in de zin van criterium g).
a) Eerste onderdeel van het tweede middel in zaak C‑696/23 P
1) Argumenten van partijen
385 Met het eerste onderdeel van zijn tweede middel in zaak C‑696/23 P betoogt eerste rekwirant dat het Gerecht in punt 52 van het eerste bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de Raad rechtsgeldig had kunnen aannemen dat hij bij zijn opname in de lijsten in de bijlage bij het litigieuze besluit en de litigieuze verordening „betrokken” was bij een aantal Russische economische sectoren, ofschoon hij, gelet op de verkoop van zijn aandelen enkele dagen vóór die opname, nog slechts formele functies bekleedde binnen de raad van commissarissen van TMK en Group Sinara, waarbij de overwegingen van het Gerecht in dat punt bovendien enkel betrekking hebben op de activiteiten van die bedrijven en niet op zijn persoonlijke activiteiten.
386 De Raad verzoekt het Hof om dat onderdeel niet-ontvankelijk te verklaren op grond dat eerste rekwirant in werkelijkheid een nieuwe beoordeling van de feiten beoogt te verkrijgen, zonder aan te tonen dat bepaalde feiten onjuist zijn opgevat. Ten gronde betwist de Raad de gegrondheid van de door die rekwirant aangevoerde argumenten.
2) Beoordeling door het Hof
387 Wat de ontvankelijkheidskwestie betreft, moet in het licht van de in punt 161 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak van het Hof worden opgemerkt dat het Gerecht, anders dan eerste rekwirant stelt, in punt 52 van het vijfde bestreden arrest de feiten niet juridisch heeft gekwalificeerd. Het Gerecht heeft namelijk pas in punt 56 van dat arrest vastgesteld dat die rekwirant, gelet op de feitelijke vaststellingen en beoordelingen in de punten 52 tot en met 55 van dat arrest, kon worden aangemerkt als „vooraanstaand zakenman” die „betrokken” was bij een Russische economische sector in de zin van criterium g). In die omstandigheden beoogt die rekwirant onder verwijzing naar punt 52 van dat arrest de feitelijke vaststellingen van het Gerecht aldaar, die niet door het Hof in hogere voorziening kunnen worden getoetst, te betwisten, zonder overigens aan te tonen dat het Gerecht het bewijsmateriaal in dat punt onjuist heeft opgevat.
388 Wat voor het overige de vraag betreft of eerste rekwirant bij de vaststelling van het litigieuze besluit of de litigieuze verordening nog steeds betrokken was bij een economische sector, moet worden opgemerkt dat het Gerecht die kwestie heeft beslecht in punt 62 van het eerste bestreden arrest, waarop die rekwirant geen kritiek uit, en dat het hoe dan ook gaat om een feitelijke kwestie ten aanzien waarvan, zoals volgt uit het vorige punt, het Hof geen toetsingsbevoegdheid heeft.
389 Het eerste onderdeel van het ter ondersteuning van de hogere voorziening in zaak C‑696/23 P aangevoerde tweede middel moet derhalve niet-ontvankelijk worden verklaard.
b) Derde grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P
1) Argumenten van partijen
390 Met de derde grief van het eerste onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑704/23 P verwijt tweede rekwirant het Gerecht dat het in punt 126 van het tweede bestreden arrest niet rechtens genoegzaam heeft gemotiveerd waarom de rol van consultant die hij inmiddels bij Yandex vervulde hem in het kader van de litigieuze handhavingshandelingen nog steeds een aanzienlijke „invloed” in de zin van criterium g) over dat bedrijf verschafte, waardoor de vaststellingen van het Gerecht dienaangaande materieel onjuist zijn.
391 De Raad verzoekt het Hof om die grief niet-ontvankelijk te verklaren, omdat tweede rekwirant in werkelijkheid een nieuwe beoordeling van de feiten beoogt te verkrijgen, zonder aan te tonen dat bepaalde feiten onjuist zijn opgevat. Ten gronde betwist de Raad de gegrondheid van de door die rekwirant aangevoerde argumenten.
2) Beoordeling door het Hof
392 Wat de ontvankelijkheidskwestie betreft, moet er, voor zover tweede rekwirant met de derde grief van het eerste onderdeel van zijn eerste middel in zaak C‑704/23 P het Gerecht verwijt dat het punt 126 van het tweede bestreden arrest ontoereikend heeft gemotiveerd, aan worden herinnerd dat de vraag of de motivering van een arrest van het Gerecht tegenstrijdig dan wel ontoereikend is, een rechtsvraag is die als zodanig in het kader van een hogere voorziening kan worden opgeworpen (arrest van 26 mei 2016, Rose Vision/Commissie, C‑224/15 P, EU:C:2016:358, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
393 Wat ten gronde die gestelde ontoereikende motivering betreft, moet erop worden gewezen dat het Gerecht in punt 126 van het tweede bestreden arrest verwijst naar de motivering in de punten 119 tot en met 124 van dat arrest. De punten 122 en 124 van dat arrest, waarin in wezen wordt uiteengezet dat tweede rekwirant weliswaar zijn functies als uitvoerend directeur en plaatsvervangend CEO van Yandex had neergelegd en alleen nog een rol had als consultant voor dat bedrijf, maar dat hij via een organisatie nog steeds over belangrijke bevoegdheden ten aanzien van Yandex beschikte en deel is blijven uitmaken van het collectieve managementteam van dat bedrijf, ondersteunen de conclusie van het Gerecht in punt 126 van het tweede bestreden arrest dat die rekwirant binnen dat bedrijf nauwe banden behield en er nog steeds invloed had. Derhalve kan niet worden aangenomen dat laatstgenoemd punt ontoereikend is gemotiveerd.
394 In die omstandigheden moet het door tweede rekwirant aangevoerde argument dat punt 126 van het tweede bestreden arrest materieel onjuist is omdat het ontoereikend is gemotiveerd, worden verworpen. Hoe dan ook zet die rekwirant in strijd met de vereisten van de in punt 158 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak niet uiteen waarin die onjuistheid gelet op de bij het Gerecht ingediende dossierstukken bestaat.
395 Gelet op het voorgaande moet de derde grief van het eerste onderdeel van het eerste middel in zaak C‑704/23 P worden afgewezen.
c) Zaak C‑111/24 P
1) Argumenten van partijen
396 Met het ter ondersteuning van zijn hogere voorziening in zaak C‑111/24 P aangevoerde achtste middel stelt vijfde rekwirant dat het Gerecht reeds heeft aanvaard dat een persoon vanwege een economische activiteit die hij enkele maanden vóór de vaststelling van de hem betreffende beperkende maatregelen heeft beëindigd, niet kan worden gesanctioneerd op grond van criterium g), maar dat het desondanks in de punten 129 en 130 van het vijfde bestreden arrest niet heeft willen erkennen dat die rekwirant met de verkoop van zijn aandelen in Alfa Bank zijn activiteiten vóór de vaststelling van de eerste litigieuze handhavingshandelingen had beëindigd. Het Gerecht heeft die weigering gemotiveerd met het argument dat het persartikel dat die rekwirant had overgelegd om aan te tonen dat die verkoop daadwerkelijk had plaatsgevonden, niet voldoende precies was omdat daarin noch het tijdstip van die verkoop noch de identiteit van de koper was vermeld, en het niet vergezeld ging van een officieel document.
397 Vijfde rekwirant stelt zich op het standpunt dat het Gerecht daarmee het beginsel van een eerlijk proces heeft geschonden door hem buitensporige en ongerechtvaardigde bewijsvereisten op te leggen. De samenstelling van het nieuwe aandeelhouderschap is een externe kwestie, de overlegging van een officieel document is onnodig en onredelijk en het tijdstip van de verkoop dateert duidelijk van vóór de vaststelling van de eerste litigieuze handhavingshandelingen. Bovendien is ook het beginsel van wapengelijkheid geschonden omdat het Gerecht in andere zaken heeft aanvaard dat de Raad, onder meer ten bewijze dat een gesanctioneerde persoon niet langer aandeelhouder van een bepaald bedrijf was, persartikelen mocht overleggen die afkomstig waren van dezelfde bron als die van het door vijfde rekwirant in eerste aanleg overgelegde persartikel.
398 Voorts stelt vijfde rekwirant dat het Gerecht de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen omdat de Raad heeft volstaan met het ter discussie stellen van de betrouwbaarheid van het door die rekwirant overgelegde persartikel en van het persagentschap dat dit artikel heeft gepubliceerd, zonder dat die toetsing zich uitstrekte tot de vraag of er in dat verband aanvullende informatie moest worden verstrekt. Ten slotte heeft het Gerecht het beginsel van hoor en wederhoor geschonden door over de kwestie van de verkoop van de aandelen van vijfde rekwirant geen discussie op tegenspraak te organiseren.
399 De Raad stelt zich op het standpunt dat het achtste middel in zaak C‑111/24 P niet-ontvankelijk moet worden verklaard omdat vijfde rekwirant in werkelijkheid met dat middel beoogt om van het Hof een nieuwe beoordeling van een bewijselement te verkrijgen. Ten gronde betwist de Raad de gegrondheid van de door vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
2) Beoordeling door het Hof
i) Ontvankelijkheid
400 Allereerst moet erop worden gewezen, zoals is aangegeven in de punten 226 en 324 van het onderhavige arrest, dat de toetsing door het Hof van de feitelijke vaststellingen van het Gerecht zich met name uitstrekt tot de vraag of de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering zijn geëerbiedigd, en dat de niet-inachtneming door het Gerecht van de omvang van zijn rechterlijke bevoegdheid een rechtsvraag is die in het kader van een hogere voorziening onder de bevoegdheid van het Hof valt.
401 Vervolgens zij opgemerkt dat de gestelde schending van het recht op een eerlijk proces en van de uit dat recht voortvloeiende beginselen van wapengelijkheid en van hoor en wederhoor, die het Gerecht in de bij die rechterlijke instantie aanhangig gemaakte procedures moet eerbiedigen, een rechtsvraag is die in het kader van een hogere voorziening onder de bevoegdheid van het Hof valt (zie in die zin arresten van 15 juli 2021, Commissie/Landesbank Baden-Württemberg en GAR, C‑584/20 P en C‑621/20 P, EU:C:2021:601, punten 56‑77, en 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punten 127 en 128).
402 Ten slotte zij in herinnering gebracht dat wanneer de bewijzen regelmatig zijn verkregen en de algemene rechtsbeginselen en regels van procesrecht inzake de bewijslast en de bewijsvoering zijn geëerbiedigd, het enkel aan het Gerecht staat om te beoordelen welke waarde moet worden gehecht aan de aan die rechterlijke instantie overgelegde bewijzen, zodat die beoordeling, behoudens in het geval van een onjuiste opvatting van die bewijzen, geen rechtsvraag is die vatbaar is voor toetsing door het Hof (zie in die zin arrest van 29 november 2018, Bank Tejarat/Raad, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
403 In casu stelt vijfde rekwirant in wezen dat het Gerecht de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering heeft geschonden, de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen en het recht op een eerlijk proces en de beginselen van wapengelijkheid en van hoor en wederhoor heeft geschonden. Aan dergelijke schendingen ontleende middelen zijn overeenkomstig de in de punten 400 en 401 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak in beginsel ontvankelijk ter ondersteuning van een hogere voorziening.
404 Voor zover vijfde rekwirant het Gerecht daarentegen verwijt dat het in punt 130 van het vijfde bestreden arrest heeft vastgesteld dat het in dat punt onderzochte bewijselement niet voldoende bewijskracht had, moet dat argument overeenkomstig de in punt 402 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak niet-ontvankelijk worden verklaard.
405 Het achtste middel in zaak C‑111/24 P is bijgevolg slechts ontvankelijk voor zover uiteengezet in punt 403 van het onderhavige arrest.
ii) Ten gronde
406 Met zijn achtste middel stelt vijfde rekwirant in wezen dat het Gerecht in punt 130 van het vijfde bestreden arrest bij de beoordeling van een door die rekwirant in eerste aanleg overgelegd bewijselement zijn recht op een eerlijk proces, het beginsel van wapengelijkheid en het beginsel van hoor en wederhoor heeft geschonden en de omvang van zijn rechterlijke toetsing niet in acht heeft genomen.
407 Dienaangaande zij in herinnering gebracht dat het recht op een eerlijk proces een grondbeginsel vormt van het Unierecht, dat inmiddels is neergelegd in artikel 47 van het Handvest. Om te voldoen aan de vereisten van dat recht moeten de Unierechters erop toezien dat het beginsel van hoor en wederhoor voor hen wordt geëerbiedigd en dat zij zelf dit beginsel eerbiedigen. Dat beginsel verleent elke procespartij het recht om kennis te nemen van de stukken en de opmerkingen die door de tegenpartij aan de rechter zijn voorgelegd, en om daarover haar standpunt kenbaar te maken. Het is ter voldoening aan de vereisten van het recht op een eerlijk proces namelijk van belang dat de partijen kennis hebben van, en op tegenspraak hun standpunt kenbaar kunnen maken over de aspecten, zowel feitelijk als rechtens, die beslissend zijn voor de uitkomst van de procedure. Voorts houdt het beginsel van wapengelijkheid, dat een logisch uitvloeisel is van het begrip eerlijk proces, in dat elke partij een redelijke mogelijkheid moet worden geboden om haar zaak, daaronder begrepen haar bewijzen, onder zodanige omstandigheden voor te dragen dat zij tegenover de tegenpartij niet wezenlijk wordt benadeeld (zie in die zin arresten van 15 juli 2021, Commissie/Landesbank Baden-Württemberg en GAR, C‑584/20 P en C‑621/20 P, EU:C:2021:601, punten 56-59 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 128 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
408 In casu blijkt uit het dossier van de procedure voor het Gerecht niet dat vijfde rekwirant in het licht van de vereisten van het recht op een eerlijk proces de mogelijkheid is ontnomen om het door het Gerecht in punt 130 van het vijfde bestreden arrest onderzochte bewijselement te staven en om zijn standpunt daarover kenbaar te maken en dat hij bijgevolg tegenover de Raad wezenlijk is benadeeld. Die instelling heeft namelijk in zijn verweerschrift voor het Gerecht aangevoerd dat dit bewijselement vaag was en gewezen op de noodzaak om het aan te vullen met een officieel document, dat vijfde rekwirant redelijkerwijs kon overleggen in zijn repliek voor het Gerecht, hetgeen die rekwirant in zijn hogere voorziening niet betwist. Bovendien heeft voor het Gerecht een terechtzitting plaatsgevonden, waarop die rekwirant zijn argumenten met betrekking tot het betrokken bewijselement heeft kunnen uiteenzetten.
409 Gelet op het voorgaande moet het achtste middel in zaak C‑111/24 P deels niet-ontvankelijk en deels ongegrond worden verklaard.
F. Tweede onderdeel van het eerste middel en vijfde middel in zaak C‑696/23 P, derde vordering in zaak C‑704/23 P, vijfde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P en eerste middel in zaak C‑111/24 P
1. Tweede onderdeel van het eerste middel en vijfde middel in zaak C‑696/23 P
a) Tweede onderdeel van het eerste middel
1) Argumenten van partijen
410 Met het tweede onderdeel van het eerste middel, dat in het onderhavige deel moet worden onderzocht overeenkomstig de overwegingen in punt 91 van het onderhavige arrest, betoogt eerste rekwirant dat het Gerecht ten onrechte zowel in punt 66 als in punt 89 van het eerste bestreden arrest heeft vastgesteld dat de in criterium g) beoogde inkomsten afkomstig moesten zijn van de economische sectoren. Volgens hem kunnen die inkomsten enkel betrekking hebben op de in die sectoren actieve bedrijven of op de vooraanstaande zakenlieden. Dienaangaande wijst eerste rekwirant erop dat beperkende maatregelen tegen een persoon overeenkomstig het primaire Unierecht en de rechtspraak van het Hof slechts kunnen worden vastgesteld indien een voldoende nauw verband is aangetoond tussen die persoon en het regime of de situatie waartegen wordt opgekomen. In het kader van criterium g) kan een dergelijk verband evenwel slechts worden vastgesteld indien de persoon die het voorwerp is van beperkende maatregelen, zelf bijdraagt, al was het maar indirect via bedrijven waarover hij zeggenschap heeft, aan de begroting van de Russische Federatie.
411 De Raad betwist de gegrondheid van de door eerste rekwirant aangevoerde argumenten.
2) Beoordeling door het Hof
412 Zoals in wezen blijkt uit de overwegingen in de punten 181, 276 en 291 van het onderhavige arrest, heeft de categorie van de in criterium g) beoogde personen, namelijk „vooraanstaande zakenlieden”, wel degelijk een objectieve band met de Russische Federatie in het licht van de doelstelling die, zoals door het Gerecht in punt 90 van het eerste bestreden arrest is uiteengezet en in punt 121 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, erin bestaat om de druk op de Russische Federatie op te voeren en om de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, te verhogen.
413 In die omstandigheden heeft het Gerecht geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door vast te stellen dat criterium g), zoals blijkt uit punt 66 van het eerste bestreden arrest en punt 125 van het onderhavige arrest, aldus moest worden uitgelegd dat de aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie niet afkomstig moet zijn van de vooraanstaande zakenlieden maar van de economische sectoren waarbij die zakenlieden betrokken zijn.
414 Het tweede onderdeel van het eerste middel in zaak C‑696/23 P moet derhalve worden afgewezen.
b) Vijfde middel
415 Met zijn vijfde middel verklaart eerste rekwirant dat hij alle argumenten herneemt die hij in eerste aanleg heeft aangevoerd met betrekking tot het tweede criterium waarop de tegen hem gerichte beperkende maatregelen waren gebaseerd, te weten het criterium dat met name is neergelegd in artikel 2, lid 1, onder f), van besluit 2014/145, voor het geval dat het Hof de hogere voorziening zou toewijzen, het eerste bestreden arrest zou vernietigen en het beroep tot nietigverklaring zelf zou afdoen.
416 Volgens de Raad moet dit middel worden afgewezen.
417 Dienaangaande moet worden vastgesteld dat het door eerste rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening aangevoerde vijfde middel is aangedragen voor het geval dat het Hof de hogere voorziening zou toewijzen en het eerste bestreden arrest zou vernietigen op grond van een of meer van de vier andere middelen van die rekwirant. Aangezien geen van die vier andere middelen kan slagen, hoeft over het vijfde middel geen uitspraak te worden gedaan.
2. Derde vordering in zaak C‑704/23 P
418 Met zijn derde vordering verzoekt tweede rekwirant het Hof om krachtens artikel 268 VWEU te gelasten dat de immateriële schade die hij door de vaststelling van de litigieuze handelingen heeft geleden, wordt vergoed.
419 Dienaangaande moet in herinnering worden gebracht dat de conclusies van de hogere voorziening overeenkomstig artikel 169, lid 1, en artikel 170, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof moeten strekken tot gehele of gedeeltelijke vernietiging van de beslissing van het Gerecht zoals deze in het dictum van die beslissing voorkomt, en, ingeval de hogere voorziening wordt toegewezen, ertoe moeten strekken dat het in eerste aanleg gevorderde geheel of gedeeltelijk wordt toegewezen, waarbij nieuwe conclusies niet zijn toegelaten.
420 Aangezien de derde vordering niet strekt tot gehele of gedeeltelijke vernietiging van de beslissing van het Gerecht zoals deze in het dictum van het tweede bestreden arrest voorkomt, moet zij geacht worden te zijn geformuleerd voor het geval dat de hogere voorziening wordt toegewezen. Naast het feit dat geen van de door tweede rekwirant ter ondersteuning van zijn hogere voorziening aangevoerde argumenten kan slagen, moet worden vastgesteld dat die vordering hoe dan ook niet-ontvankelijk is aangezien die rekwirant in eerste aanleg geen vergoeding heeft gevorderd van de immateriële schade die hij door de vaststelling van de litigieuze handelingen zou hebben geleden.
3. Vijfde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P
421 Met het vijfde onderdeel van zijn eerste middel verwijt vierde rekwirant het Gerecht dat het met het gebruik van de onvoltooid tegenwoordige tijd in de punten 33, 59, 61 en 76 van het vierde bestreden arrest de feiten onjuist heeft opgevat door vast te stellen dat hij nog steeds eigenaar en CEO van Uralchem was, ofschoon hij op de dag van de uitspraak van dat arrest niet langer de functie van CEO van dat bedrijf uitoefende.
422 De Raad betwist de gegrondheid van de door vierde rekwirant aangevoerde argumenten.
423 Dienaangaande volstaat de vaststelling dat vierde rekwirant niet uitlegt hoe een dergelijke onjuiste opvatting van de feiten, mocht zij al zijn aangetoond, van invloed zou zijn geweest op het dictum van het vierde bestreden arrest.
424 Het vijfde onderdeel van het eerste middel in zaak C‑35/24 P moet derhalve worden afgewezen.
4. Eerste middel in zaak C‑111/24 P
a) Argumenten van partijen
425 Ter ondersteuning van zijn eerste middel herinnert vijfde rekwirant eraan dat de aan hem opgelegde beperkende maatregelen zijn gebaseerd op de criteria g) en d). Hij wijst er ook op dat zijn beroep bij het Gerecht betrekking had op elk van beide criteria.
426 Tegen die achtergrond verwijt vijfde rekwirant het Gerecht dat het in de punten 134 en 135 van het vijfde bestreden arrest zijn argumenten met betrekking tot criterium d) niet heeft willen onderzoeken omdat de op grond van criterium g) vastgestelde beperkende maatregelen naar zijn oordeel gegrond waren en volstonden om de litigieuze handelingen te schragen. Het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, zoals neergelegd in artikel 47 van het Handvest, houdt nochtans in dat een verzoeker, wanneer een Uniehandeling op verschillende rechtsgronden berust, voor recht moet kunnen laten vaststellen dat die handeling op zijn minst gedeeltelijk ongegrond is.
427 Aangezien voorts criterium d), in tegenstelling tot criterium g), verwijst naar personen die steun verlenen aan of profijt trekken van Russische besluitvormers, houdt het recht op goede naam, dat deel uitmaakt van het in artikel 7 van het Handvest neergelegde recht op eerbiediging van het privéleven, in dat vijfde rekwirant met het oog op het zuiveren van zijn naam moet kunnen laten vaststellen dat de door de Raad in het licht van criterium d) in aanmerking genomen redenen onjuist zijn, zelfs indien zijn plaatsing op de betrokken lijsten in het licht van criterium g) gerechtvaardigd is.
428 Dit geldt temeer daar de beperkende maatregelen niet van punitieve aard zijn, maar erop gericht zijn bepaalde gedragingen te wijzigen die situaties ondersteunen waartegen het GBVB van de Unie zich verzet. Aangezien een ten onrechte beschuldigde persoon evenwel geen gedrag kan aanpassen dat hij per definitie nooit heeft vertoond, had het Gerecht moeten nagaan of de redenen die de Raad in het licht van criterium d) jegens vijfde rekwirant in aanmerking heeft genomen, al dan niet gegrond waren.
429 De Raad betwist de gegrondheid van de door vijfde rekwirant aangevoerde argumenten.
b) Beoordeling door het Hof
430 Met betrekking tot de toetsing van de rechtmatigheid van een Uniebesluit tot vaststelling van beperkende maatregelen heeft het Hof reeds geoordeeld dat indien de Unierechter van oordeel is dat ten minste een van de aangehaalde redenen voldoende nauwkeurig en concreet is, gestaafd is en op zich een toereikende grondslag voor dat besluit vormt, de omstandigheid dat andere van die redenen dat niet zijn, er gelet op de preventieve aard van die maatregelen niet toe kan leiden dat dit besluit nietig moet worden verklaard (zie in die zin arresten van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punt 130; 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punt 72, en 29 november 2018, Bank Tejarat/Raad, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, punt 60).
431 Het staat vast dat het Gerecht die rechtspraak in de punten 134 en 135 van het vijfde bestreden arrest heeft toegepast om vast te stellen dat het de gegrondheid van de aan vijfde rekwirant uit hoofde van criterium d) opgelegde beperkende maatregelen niet hoefde te onderzoeken omdat het tot de slotsom was gekomen dat die maatregelen gegrond waren in het licht van criterium g).
432 Anders dan vijfde rekwirant stelt, is die rechtspraak niet in strijd met de vereisten van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, noch met het recht op goede naam als onderdeel van het recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven, zoals die grondrechten respectievelijk zijn neergelegd in de artikelen 47 en 7 van het Handvest.
433 Ten eerste heeft het Hof reeds vastgesteld dat de omvang van de rechterlijke toetsing ten aanzien van Uniehandelingen waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd, zoals deze uit die rechtspraak voortvloeit, het juiste evenwicht verzekert tussen de handhaving van de internationale vrede en veiligheid en de bescherming van de vrijheden en grondrechten van de betrokken persoon. Bij het zoeken naar dit juiste evenwicht heeft het Hof met name juist zowel rekening gehouden met het recht op een doeltreffende voorziening in rechte als met het recht op goede naam van de personen jegens wie beperkende maatregelen zijn vastgesteld (zie in die zin arrest van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punten 130‑134).
434 Ten tweede kan weliswaar niet worden uitgesloten dat er, zoals vijfde rekwirant stelt, op het gebied van reputatieschade een verschil bestaat tussen een op criterium g) gebaseerde plaatsing op de betrokken lijsten en een op criterium d) gebaseerde plaatsing, in die zin dat het eerste criterium betrekking heeft op categorieën personen, entiteiten of lichamen die, anders dan bij het tweede criterium, niet noodzakelijkerwijs banden hebben met de „Russische besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne”, maar dan nog wordt die rekwirant niet louter op grond dat noch het Gerecht in eerste aanleg, noch het Hof in het stadium van de hogere voorziening zich over de gegrondheid van zijn plaatsing op de betrokken lijsten uit hoofde van criterium d) heeft uitgesproken, de mogelijkheid ontnomen om vergoeding te vorderen van zijn door die plaatsing geleden schade, en dus om een recht op een doeltreffende voorziening in rechte te laten gelden.
435 Er moet namelijk in herinnering worden gebracht dat het op grond van artikel 340, tweede alinea, VWEU ingestelde beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie een zelfstandige rechtsgang vormt, waaraan binnen het systeem van de rechtsmiddelen een bijzondere functie toekomt en toepassingsvoorwaarden zijn gesteld die op zijn specifieke doelstellingen zijn afgestemd. Aldus kan een persoon als vijfde rekwirant krachtens de artikelen 268 en 340 VWEU, gelezen in samenhang met artikel 46 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, een dergelijk beroep binnen een termijn van vijf jaar na het feit dat tot die aansprakelijkheid aanleiding heeft gegeven, instellen om vergoeding te verkrijgen van de schade die hij meent te hebben geleden vanwege de beperkende maatregelen die hem door een Uniehandeling werden opgelegd, zelfs indien hij de nietigverklaring van de beweerdelijk onrechtmatige handeling die hem die schade heeft berokkend, niet heeft gevorderd, of zelfs indien het Gerecht of het Hof zich niet hebben uitgesproken over alle op de verschillende plaatsingscriteria betrekking hebbende middelen tot nietigverklaring, mits hij evenwel niet hetzelfde resultaat beoogt als hij zou hebben bereikt bij toewijzing van een beroep tot nietigverklaring dat hij niet tijdig heeft ingesteld (zie in die zin arrest van 5 september 2019, Europese Unie/Guardian Europe en Guardian Europe/Europese Unie, C‑447/17 P en C‑479/17 P, EU:C:2019:672, punten 49‑51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
436 In de situatie waarin vijfde rekwirant zich bevindt, is aan laatstgenoemde voorwaarde voldaan indien hij met zijn schadevordering niet de nietigverklaring van de op grond van criterium d) opgelegde beperkende maatregelen beoogt te verkrijgen, maar wel vergoeding van de reputatieschade die hij naar eigen zeggen heeft geleden als gevolg van het feit dat die maatregelen op grond van dat criterium werden opgelegd.
437 Ten derde past de in punt 430 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak tevens in de logica van de rechterlijke toetsing van beslissingen van het Gerecht, zoals die toetsing voortvloeit uit het Reglement voor de procesvoering van het Hof.
438 Overeenkomstig artikel 169, lid 1, en artikel 170, lid 1, van dat Reglement moeten de conclusies van de hogere voorziening strekken tot gehele of gedeeltelijke vernietiging van de beslissing van het Gerecht zoals deze in het dictum van deze beslissing voorkomt, en moeten zij, ingeval de hogere voorziening wordt toegewezen, ertoe strekken dat het in eerste aanleg gevorderde geheel of gedeeltelijk wordt toegewezen, waarbij nieuwe conclusies niet zijn toegelaten.
439 In het kader van een hogere voorziening moeten dus middelen worden aangevoerd waarmee een beslissing van het Gerecht rechtens ter discussie wordt gesteld en die gevolgen voor het dictum van die beslissing kunnen hebben, bij gebreke waarvan die middelen niet ter zake dienend zullen worden verklaard omdat zij niet kunnen leiden tot gehele of gedeeltelijke vernietiging van die beslissing zoals deze in dat dictum voorkomt (zie in die zin arresten van 21 september 2000, EFMA/Raad, C‑46/98 P, EU:C:2000:474, punt 38, en 9 juni 2011, Comitato „Venezia vuole vivere” e.a./Commissie, C‑71/09 P, C‑73/09 P en C‑76/09 P, EU:C:2011:368, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
440 Overeenkomstig die rechtspraak heeft het Hof op het gebied van beperkende maatregelen herhaaldelijk geoordeeld dat wanneer het Gerecht terecht had vastgesteld dat de op grond van een van de in de betrokken Uniehandeling opgenomen plaatsingscriteria vastgestelde beperkende maatregelen gegrond waren, de middelen waarmee wordt aangevoerd dat het Gerecht blijk had gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij zijn beoordeling van de gegrondheid van die maatregelen zoals vastgesteld op grond van een ander in die handeling opgenomen criterium, niet ter zake dienend moesten worden verklaard. Aangezien het dictum van de beslissing van het Gerecht namelijk ongegrond is, kan een dergelijke onjuiste rechtsopvatting, gesteld al dat zij is aangetoond, niet tot vernietiging van het bestreden arrest van het Gerecht leiden, en al zeker niet tot de nietigverklaring van de handelingen waartegen de rekwirant opkomt (zie in die zin arresten van 29 november 2018, Bank Tejarat/Raad, C‑248/17 P, EU:C:2018:967, punt 61, en 1 augustus 2025, Timchenko/Raad, C‑702/23 P, EU:C:2025:605, punt 48).
441 Gelet op het voorgaande moet het eerste middel in zaak C‑111/24 P worden afgewezen.
V. Conclusie
442 Gelet op een en ander moeten de hogere voorzieningen in de gevoegde zaken C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P worden afgewezen.
VI. Kosten
443 Artikel 184, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof bepaalt dat wanneer de hogere voorziening ongegrond is, het Hof over de kosten beslist. Volgens artikel 138, lid 1, van dat Reglement, dat krachtens artikel 184, lid 1, ervan van toepassing is op de procedure in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten, voor zover dit is gevorderd.
444 Aangezien de vijf rekwiranten in het ongelijk zijn gesteld, moeten zij, overeenkomstig de vordering van de Raad, in elk van de gevoegde zaken worden verwezen in hun eigen kosten en in die van de Raad.
445 Volgens artikel 140, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, dat krachtens artikel 184, lid 1, ervan ook van toepassing is op de procedure in hogere voorziening, dragen de lidstaten en de instellingen die in het geding hebben geïntervenieerd, hun eigen kosten. Overeenkomstig die bepalingen dragen de Tsjechische Republiek en de Commissie, interveniëntes in de hogere voorziening in zaak C‑35/24 P, en de Republiek Letland, interveniënte in eerste aanleg die ook aan de procedure bij het Hof in die zaak heeft deelgenomen, hun eigen kosten.
Het Hof (Grote kamer) verklaart:
1) De zaken C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P worden gevoegd voor het arrest.
2) De hogere voorzieningen worden afgewezen.
3) Dmitry Alexandrovich Pumpyanskiy, Tigran Khudaverdyan, Viktor Filippovich Rashnikov, Dmitry Arkadievich Mazepin en German Khan dragen in elk van de gevoegde zaken hun eigen kosten alsmede die van de Raad van de Europese Unie.
4) De Tsjechische Republiek, de Republiek Letland en de Europese Commissie dragen in zaak C‑35/24 P hun eigen kosten.
ondertekeningen
* Procestaal: Engels en Frans.