I.

Εισαγωγή

1.

Η παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 63 και 65 ΣΛΕΕ. Ειδικότερα, θέτει εκ νέου το ζήτημα τι συνιστά φορολόγηση που εισάγει δυσμενή διάκριση υπό το πρίσμα των κανόνων για την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων.

2.

Η υπό εξέταση αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του E και της Keskusverolautakunta (κεντρικής φορολογικής επιτροπής, Φινλανδία) με αντικείμενο την από 10 Νοεμβρίου 2017 απόφαση της τελευταίας, με την οποία η εν λόγω επιτροπή έκρινε ότι τα κέρδη τα οποία διανέμει λουξεμβουργιανή εταιρία επενδύσεων μεταβλητού κεφαλαίου (SICAV: Société d’investissement à Capital Variable) στον E πρέπει να φορολογούνται στη Φινλανδία ως εισοδήματα από εργασία.

3.

Η υπό κρίση υπόθεση καταδεικνύει την ανάγκη επακριβούς προσδιορισμού του μέτρου ή των μέτρων που ενδέχεται να εισάγουν διακρίσεις στο πλαίσιο αυτό –συνιστώντας, ως εκ τούτου, περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων–, ούτως ώστε τα κράτη μέλη να γνωρίζουν ποια νομικά μέτρα πρέπει να θεσπιστούν για να αρθεί ο εν λόγω περιορισμός.

II.

Το νομικό πλαίσιο

Α.

Το δίκαιο της Ένωσης

4.

Το δίκαιο της Ένωσης διακρίνει, επί του παρόντος, μεταξύ δύο ειδών οργανισμών συλλογικών επενδύσεων: των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) και των οργανισμών συλλογικών επενδύσεων που δεν χαρακτηρίζονται ως ΟΣΕΚΑ (οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων ή ΟΕΕ).

5.

Κατά την αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2009/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με ορισμένους οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) (ΕΕ 2009, L 302, σ. 32, στο εξής: οδηγία 2009/65), η οδηγία αυτή έχει ως σκοπό «να προβλεφθούν, όσον αφορά τους ΟΣΕΚΑ που είναι εγκατεστημένοι στα κράτη μέλη, ορισμένοι στοιχειώδεις κοινοί κανόνες σχετικά με την άδεια λειτουργίας τους, τον έλεγχό τους, τη δομή τους, τη δραστηριότητά τους και τις πληροφορίες που απαιτείται να δημοσιεύουν». Η αιτιολογική σκέψη 83 διαλαμβάνει ότι η οδηγία δεν θα πρέπει να επηρεάζει τους εθνικούς κανόνες φορολογίας.

6.

Το άρθρο 1, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:

Β.

Το φινλανδικό δίκαιο

1.

Η χρηματοπιστωτική νομοθεσία

7.

Με βάση τα στοιχεία που παρέθεσαν το αιτούν δικαστήριο και η Φινλανδική Κυβέρνηση, το φινλανδικό δίκαιο επιτρέπει τη σύσταση μόνο οργανισμών επενδύσεων διεπόμενων από τον Sijoitusrahastolaki (νόμο 48/1999 περί οργανισμών επενδύσεων), με τον οποίο μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη η οδηγία 2009/65, οι οποίοι έχουν λάβει συμβατική μορφή, ήτοι τη μορφή «αμοιβαίων κεφαλαίων» κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας. Σκοπός του περιορισμού αυτού είναι η προστασία των επενδυτών. Συγκεκριμένα, όταν οι οργανισμοί δεν έχουν λάβει καταστατική μορφή και, ως εκ τούτου, στερούνται νομικής προσωπικότητας, τα περιουσιακά στοιχεία που διαχειρίζονται θεωρείται ότι βρίσκονται υπό την άμεση κατοχή των επενδυτών, οπότε, σε περίπτωση αφερεγγυότητας των εταιριών διαχείρισης, τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ικανοποίηση των πιστωτών  ( 2 ).

2.

Η φορολογική νομοθεσία

8.

Στη φινλανδική φορολογική νομοθεσία γίνεται διάκριση μεταξύ των εισοδημάτων από κεφάλαιο και των εισοδημάτων από εργασία. Ο εφαρμοστέος επί των εισοδημάτων από κεφάλαιο συντελεστής φορολόγησης είναι 30 % για το τμήμα των εν λόγω εισοδημάτων αυτών έως 30 000 ευρώ ή 34 % για το τμήμα των εν λόγω εισοδημάτων που υπερβαίνει τις 30 000 ευρώ. Ο συντελεστής φορολόγησης για όλα τα εισοδήματα από εργασία είναι κλιμακωτός, με το τελευταίο κλιμάκιο να υπερβαίνει το 50 %.

9.

Κατά το άρθρο 32 του Tuloverolaki (νόμου περί φορολογίας εισοδήματος), που επιγράφεται «Εισόδημα από κεφάλαιο», τα έσοδα από περιουσιακά στοιχεία, τα κέρδη από τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων και κάθε άλλο παρόμοιο εισόδημα το οποίο τεκμαίρεται ότι αποκτήθηκε από περιουσιακά στοιχεία θεωρούνται όλα εισοδήματα από κεφάλαιο. Στα εισοδήματα από κεφάλαιο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα μερίσματα, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 33a έως 33d του εν λόγω νόμου.

α)

Η φορολογική μεταχείριση των κερδών τα οποία διανέμουν οντότητες με νομική προσωπικότητα

10.

Οι εταιρίες φινλανδικού δικαίου υπόκεινται σε φόρο επί των κερδών τους με συντελεστή 20 %. Τα κέρδη που διανέμουν αποτελούν μερίσματα και, ως εκ τούτου, θεωρούνται εισοδήματα από κεφάλαιο  ( 3 ). Αναλόγως του αν η διανέμουσα εταιρία είναι εισηγμένη σε ρυθμιζόμενη αγορά ή όχι, ένα κατά το μάλλον ή ήττον σημαντικό τμήμα των εισοδημάτων αυτών απαλλάσσεται του φόρου. Σκοπός της εν λόγω απαλλαγής, η οποία είναι πάντοτε μόνο μερική, είναι η άμβλυνση των συνεπειών της διπλής φορολογίας, την πρώτη φορά σε επίπεδο εταιρίας και τη δεύτερη φορά, κατά τη διανομή των μερισμάτων στους επενδυτές  ( 4 ).

11.

Ειδικότερα, το άρθρο 33a του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, το οποίο επιγράφεται «Μερίσματα που διανέμονται από εισηγμένη εταιρία», προβλέπει τα εξής:

12.

Το άρθρο 33b του ίδιου νόμου, το οποίο επιγράφεται «Μερίσματα που διανέμονται από μη εισηγμένη εταιρία», προβλέπει τα εξής:

β)

H φορολογική μεταχείριση των κερδών τα οποία διανέμουν οι ημεδαποί συμβατικοί οργανισμοί επενδύσεων

13.

Μολονότι δεν έχουν νομική προσωπικότητα, οι φινλανδικοί οργανισμοί που υπόκεινται στην οδηγία 2009/65 θεωρείται ότι έχουν φορολογικό καθεστώς για τους σκοπούς της φινλανδικής φορολογικής νομοθεσίας  ( 5 ). Κατά συνέπεια, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του φινλανδικού νόμου περί φορολογίας εισοδήματος νομικών προσώπων, αλλά εξαιρούνται από αυτήν βάσει της φινλανδικής νομοθεσίας. Ως εκ τούτου, οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται μέσω των εν λόγω οργανισμών έχουν την ίδια φορολογική μεταχείριση με εκείνη που θα είχαν αν είχαν πραγματοποιηθεί απευθείας από τους επενδυτές, οπότε φορολογούνται μόνο στο επίπεδο των επενδυτών.

14.

Όσον αφορά τη φορολόγηση των κερδών που διανέμονται από τους εν λόγω οργανισμούς, τα εισοδήματα αυτά των επιμέρους επενδυτών θεωρούνται μερίδια συμμετοχής στα κέρδη και όχι μερίσματα, δεδομένου ότι οι εν λόγω οργανισμοί στερούνται νομικής προσωπικότητας. Ως εκ τούτου, οι επιμέρους επενδυτές φορολογούνται πλήρως για τα εισοδήματα αυτά με συντελεστή 30 % (ή 34 % όταν τα εισοδήματα από κεφάλαιο υπερβαίνουν τις 30 000 ευρώ).

γ)

Η φορολογική μεταχείριση των κερδών τα οποία καταβάλλουν αλλοδαπές εταιρίες

15.

Το άρθρο 33c, πρώτο έως τρίτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, το οποίο επιγράφεται «Μερίσματα που καταβάλλονται από αλλοδαπή οντότητα», προβλέπει τα εξής:

16.

Κατά τη Φινλανδική Κυβέρνηση, σκοπός του άρθρου 33c του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος είναι να τυγχάνουν οι αλλοδαπές εταιρίες της ίδιας μεταχείρισης με τις εταιρίες φινλανδικού δικαίου. Δεδομένου ότι η μείωση της φορολογικής βάσης, που προβλέπεται στα άρθρα 33a και 33b, αποσκοπεί στην άμβλυνση των συνεπειών της διπλής φορολογίας των κερδών σε επίπεδο εταιρίας και σε επίπεδο επενδυτών, στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών εμπίπτουν μόνον τα μερίσματα που καταβάλλονται από εταιρίες οι οποίες έχουν καταβάλει φόρο εισοδήματος στο κράτος της έδρας τους. Αντιθέτως, όταν αλλοδαπή εταιρία δεν έχει καταβάλει φόρο εισοδήματος, βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση, οπότε δεν υπάρχει λόγος να επωφεληθεί από τον εν λόγω μηχανισμό άμβλυνσης της διπλής φορολογίας των κερδών. Όπως θα καταδειχθεί ακολούθως, ο ανωτέρω τρόπος συλλογισμού είναι ουσιώδης προκειμένου να γίνει κατανοητό το ενδεχόμενο ζήτημα διακριτικής φορολόγησης στην υπό κρίση υπόθεση.

Γ.

Το λουξεμβουργιανό δίκαιο

17.

Για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, αρκεί η επισήμανση ότι, βάσει του λουξεμβουργιανού δικαίου, με τον όρο SICAV νοούνται οι οργανισμοί επενδύσεων με τη μορφή εταιρίας μεταβλητού κεφαλαίου και μεταβλητών μετοχών  ( 9 ). Οι εταιρίες που πληρούν τις προϋποθέσεις ώστε να φέρουν την ονομασία αυτή απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων που κανονικά επιβάλλεται επί των κερδών κάθε εταιρίας  ( 10 ). Οι SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου δεν αποτελούν κατ’ ανάγκην ΟΣΕΚΑ κατά την έννοια της οδηγίας 2009/65, αλλά ενδέχεται να υπόκεινται στην οδηγία 2011/61  ( 11 ).

III.

Τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

18.

Ο E είναι φυσικό πρόσωπο, κάτοικος Φινλανδίας, που επένδυσε σε επιμέρους τμήμα ενός ΟΣΕΚΑ λουξεμβουργιανού δικαίου, τα έσοδα του οποίου διανέμονταν στους επενδυτές σε ετήσια βάση.

19.

Στις 20 Ιουνίου 2017 ο E ζήτησε από την κεντρική φορολογική επιτροπή να εκδώσει προκαταρκτική απόφαση προκειμένου να διευκρινίσει αν, κατ’ ουσίαν, για τους σκοπούς της φορολόγησης στη Φινλανδία, τα διανεμόμενα εισοδήματα από λουξεμβουργιανή SICAV υπόκεινται σε φορολόγηση ως εισόδημα από κεφάλαιο ή ως εισόδημα από εργασία.

20.

Με την από 10 Νοεμβρίου 2017 προκαταρκτική απόφασή της, η κεντρική φορολογική επιτροπή έκρινε ότι τα εισοδήματα που διανέμονται από SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου πρέπει να θεωρούνται ως μερίσματα που καταβάλλονται στη Φινλανδία και ότι, όσον αφορά τη φορολόγηση του Ε στη Φινλανδία, τα εισοδήματα αυτά πρέπει να φορολογηθούν, σύμφωνα με το άρθρο 33c, τρίτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, ως εισοδήματα από εργασία.

21.

Από τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι, κατ’ ουσίαν, η κεντρική φορολογική επιτροπή έκρινε ότι το γεγονός ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη SICAV είναι ΟΣΕΚΑ δεν αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου φορολογικού καθεστώτος. Αντιθέτως, έκρινε ότι, υπό το πρίσμα των εφαρμοστέων φορολογικών διατάξεων, καθοριστικό κριτήριο αποτελεί η νομική φύση των διανεμόμενων εισοδημάτων με βάση το φινλανδικό δίκαιο, η οποία εξαρτάται από τη νομική μορφή του οργανισμού. Δεδομένου ότι, με βάση την εφαρμοστέα επί της σύστασής τους νομοθεσία, οι SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου έχουν νομική προσωπικότητα και, ως εκ τούτου, τα εισοδήματα που διανέμουν συνιστούν μερίσματα και όχι μερίδια συμμετοχής στα κέρδη, τα εν λόγω εισοδήματα πρέπει να αντιμετωπίζονται όπως θα αντιμετωπίζονταν αν διανέμονταν από οποιοδήποτε άλλο φορέα ο οποίος έχει λάβει καταστατική μορφή, ανεξαρτήτως του εάν είναι οργανισμός επενδύσεων. Ως εκ τούτου, κατά την επιτροπή, τα κέρδη που διανέμονται από τους οργανισμούς αυτούς δεν θα έπρεπε να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης σε σχέση με εκείνα των ημεδαπών οργανισμών, διότι θα φορολογηθούν ως εάν οι εν λόγω οργανισμοί είχαν συσταθεί βάσει του φινλανδικού δικαίου.

22.

Από το ανωτέρω συμπέρασμα προκύπτει, μολονότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν είναι ίσως ιδιαιτέρως σαφής επ’ αυτού, ότι η κεντρική φορολογική επιτροπή έκρινε ότι οι SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου δεν πληρούν την προϋπόθεση του άρθρου 33c, πρώτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, στο μέτρο που το εν λόγω είδος εταιριών δεν υπόκειται σε φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων στο Λουξεμβούργο, ούτε πληρούν την προϋπόθεση του άρθρου 33c, δεύτερο εδάφιο, του νόμου αυτού. Κατά συνέπεια, βάσει του άρθρου 33c, τρίτο εδάφιο, η κεντρική φορολογική επιτροπή έκρινε ότι τα μερίσματα που καταβάλλονται από λουξεμβουργιανό οργανισμό επενδύσεων πρέπει να φορολογούνται ως εισόδημα από εργασία.

23.

Ο E άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης της κεντρικής φορολογικής επιτροπής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Korkein hallinto-oikeus (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Φινλανδία).

24.

Στην προσφυγή του, ο Ε ισχυρίστηκε ότι η διοικητική πρακτική της μεταχείρισης των κερδών που διανέμονται από SICAV ως εισοδημάτων από εργασία, τα οποία υπόκεινται σε φορολόγηση στο πλαίσιο συστήματος κλιμακωτής φορολόγησης βάσει του άρθρου 33c, τρίτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, συνεπάγεται μεγαλύτερη φορολόγηση από εκείνη που επιβάλλεται στα κέρδη που διανέμουν οι φινλανδικοί οργανισμοί επενδύσεων, δεδομένου ότι τα τελευταία αυτά κέρδη θεωρούνται εισόδημα από κεφάλαιο. Ο E υποστήριξε ότι τούτο αντιβαίνει στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 63 ΣΛΕΕ.

25.

Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, προκειμένου να αποφανθεί επί του συννόμου της απόφασης της κεντρικής φορολογικής επιτροπής, είναι αναγκαίο να κρίνει κατά πόσον αντιβαίνει στα άρθρα 63 και 65 ΣΛΕΕ η φορολόγηση των εισοδημάτων που καταβάλλονται από SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου ως εισοδημάτων από εργασία και όχι ως εισοδημάτων από κεφάλαιο, λόγω της νομικής μορφής του εν λόγω οργανισμού συλλογικών επενδύσεων. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, απαιτείται να αποσαφηνιστεί κατά πόσον απλώς και μόνο το γεγονός ότι μία SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου αποτελεί οργανισμό συλλογικών επενδύσεων κατά την έννοια της οδηγίας 2009/65 αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για να κριθεί αν τα κέρδη που διανέμει η εν λόγω οντότητα πρέπει να τύχουν της ίδιας φορολογικής μεταχείρισης με τα κέρδη που διανέμει φινλανδικός οργανισμός επενδύσεων ο οποίος έχει λάβει συμβατική μορφή, ήτοι τον μοναδικό τύπο οργανισμού συλλογικών επενδύσεων που δύναται να συσταθεί στη Φινλανδία.

26.

Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

IV.

Ανάλυση

27.

Καταρχάς, λαμβανομένων υπόψη των διατάξεων τις οποίες μνημονεύει το εθνικό δικαστήριο, φρονώ ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αποτελεί απλώς απόρροια της εφαρμογής των διατάξεων αυτών στα επίμαχα εισοδήματα. Ως εκ τούτου, αυτό που χρήζει εξετάσεως στην υπό κρίση υπόθεση είναι η συμβατότητα των παρατιθέμενων από το αιτούν δικαστήριο νομοθετικών ρυθμίσεων με το δίκαιο της Ένωσης ( 12 ).

28.

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι η άμεση φορολογία εξακολουθεί να αποτελεί κατά κύριο λόγο αρμοδιότητα των κρατών μελών. Επομένως, δεδομένου του παρόντος σταδίου εναρμόνισης της φορολογικής νομοθεσίας της Ένωσης, τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να καθορίζουν το φορολογικό σύστημα που κρίνουν καταλληλότερο και, ως εκ τούτου, η εφαρμογή κλιμακωτής φορολόγησης εμπίπτει στην εξουσία εκτιμήσεως του κάθε κράτους μέλους  ( 13 ). Ειδικότερα, οι θεμελιώδεις ελευθερίες δεν έχουν την έννοια ότι τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να ευθυγραμμίζουν τις φορολογικές διατάξεις τους με τις φορολογικές διατάξεις άλλου κράτους μέλους, ώστε να διασφαλίζουν σε κάθε περίπτωση την εξάλειψη της ποικιλομορφίας μεταξύ των διαφόρων εθνικών φορολογικών συστημάτων, δεδομένου ότι οι αποφάσεις των εταιριών ως προς την εγκατάσταση επιχειρηματικών μονάδων στην αλλοδαπή μπορούν, ανάλογα με την περίπτωση, να συνεπάγονται για την οικεία εταιρία πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα  ( 14 ).

29.

Ωστόσο, μολονότι τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής και τις βασικές αρχές των φορολογικών τους συστημάτων, οφείλουν να ασκούν τη φορολογική τους αρμοδιότητα κατά τρόπο σύμφωνο προς την ελευθερία κυκλοφορίας, πράγμα που σημαίνει ότι οφείλουν να απέχουν από τη θέσπιση μέτρων που απαγορεύονται από το άρθρο 63, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ  ( 15 ). Με άλλα λόγια, οι θεμελιώδεις ελευθερίες δεν προορίζονται να επιλύουν τα προβλήματα διαλειτουργικότητας μεταξύ των διαφόρων εθνικών φορολογικών συστημάτων. Σκοπός τους είναι απλώς να διασφαλίσουν ότι τα κράτη μέλη ασκούν τις αρμοδιότητές τους κατά τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις  ( 16 ).

30.

Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, «στα μέτρα που απαγορεύονται από το άρθρο 63, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ως περιορισμοί των κινήσεων κεφαλαίων συγκαταλέγονται εκείνα που μπορούν να αποτρέψουν τους κατοίκους αλλοδαπής από την πραγματοποίηση επενδύσεων σε κράτος μέλος ή να αποτρέψουν τους κατοίκους του εν λόγω κράτους μέλους από την πραγματοποίηση επενδύσεων σε άλλα κράτη»  ( 17 ). Δεδομένου ότι η επιβολή συγκεκριμένου φόρου σε δραστηριότητα ή συναλλαγή την καθιστά λιγότερο ελκυστική, το γεγονός και μόνον αυτό είναι, επομένως, πιθανόν να αποθαρρύνει τους πολίτες άλλων κρατών μελών από το να επενδύσουν στο εν λόγω κράτος. Ωστόσο, προκειμένου να μη θιγεί αδικαιολόγητα η ευχέρεια των κρατών μελών να επιβάλλουν φόρους, το γεγονός ότι ένα μέτρο έχει τέτοιο αποτρεπτικό αποτέλεσμα δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιορισμός υπό την έννοια αυτή: το μέτρο αυτό πρέπει επίσης να εισάγει διάκριση, είτε άμεση είτε έμμεση, σε βάρος του διασυνοριακού επενδυτή.  ( 18 )

31.

Σε γενικές γραμμές, ένα μέτρο θεωρείται ότι εισάγει διακρίσεις όταν έχει ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα τη διαφορετική μεταχείριση συγκρίσιμων καταστάσεων ή, αντιστρόφως, την ίδια μεταχείριση διαφορετικών καταστάσεων  ( 19 ). Ειδικά σε σχέση με τις ελευθερίες κυκλοφορίας, δεδομένου ότι οι ελευθερίες αυτές έχουν ως σκοπό την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, το Δικαστήριο χρησιμοποιεί, κατά κανόνα, έναν πιο συγκεκριμένο ορισμό. Ειδικότερα, όταν ο νόμος απαγορεύει τη χρησιμοποίηση συγκεκριμένου κριτηρίου, άμεση διάκριση συντρέχει όταν ένα πρόσωπο τυγχάνει ρητώς λιγότερο ευνοϊκής μεταχείρισης με βάση το κριτήριο αυτό και έμμεση διάκριση συντρέχει όταν το χρησιμοποιούμενο κριτήριο, ενώ εκ πρώτης όψεως φαίνεται ουδέτερο, στην πράξη, θέτει τα πρόσωπα που πληρούν το απαγορευμένο κριτήριο σε μειονεκτική θέση σε σχέση με άλλα  ( 20 ).

32.

Βάσει της ειδικότερης αυτής προσέγγισης, το Δικαστήριο χαρακτηρίζει, υπό το πρίσμα των θεμελιωδών ελευθεριών, ένα μέτρο ως εισάγον «άμεση διάκριση» όταν υποβάλλει καταστάσεις σε διαφορετική μεταχείριση λόγω της ιθαγένειας των ενδιαφερόμενων μερών  ( 21 ), και ως «έμμεση διάκριση» όταν, μολονότι στηρίζεται σε άλλο κριτήριο, όπως την κατοικία, καταλήγει, στην πραγματικότητα, στο ίδιο αποτέλεσμα  ( 22 ).

33.

Αληθεύει, βεβαίως, ότι το Δικαστήριο έχει αποφανθεί, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ότι η ύπαρξη μειονεκτήματος μπορεί να συναχθεί από το γεγονός ότι οι μη κάτοικοι είτε δεν είναι πιθανό να πληρούν την προϋπόθεση ή τις προϋποθέσεις που απαιτούνται προκειμένου να επωφεληθούν από ένα φορολογικό καθεστώς είτε μπορούν να το επιτύχουν μόνο με δυσκολία.  ( 23 ) Ωστόσο, δεδομένου ότι, κατά πάγια νομολογία, «τα μειονεκτήματα που τυχόν απορρέουν από την παράλληλη άσκηση των φορολογικών αρμοδιοτήτων των διαφόρων κρατών μελών δεν συνιστούν απαγορευόμενους από [το δίκαιο της Ένωσης] περιορισμούς, κατά το μέτρο που η άσκηση αυτή δεν συνεπάγεται διακρίσεις»  ( 24 ), το γεγονός αυτό δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να στοιχειοθετηθεί η ύπαρξη περιορισμού  ( 25 ). Όπως προκύπτει από την απόφαση Köln-Aktienfonds Deka, προκειμένου ένα μέτρο να συνιστά διάκριση και, ως εκ τούτου, περιορισμό, είναι απαραίτητο, υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από το επίμαχο μέτρο σκοπού  ( 26 ), οι υπήκοοι και μη υπήκοοι –ή κάτοικοι και μη κάτοικοι– να θεωρούνται ότι βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση  ( 27 ). Ωστόσο, όταν ο επιδιωκόμενος από ένα φορολογικό μέτρο σκοπός δεν σχετίζεται άμεσα με κάποιο από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τους ΟΣΕΚΑ σε σύγκριση με οποιονδήποτε άλλο οργανισμό, η διάκριση αυτή δεν είναι κρίσιμη. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι, προκειμένου ένα μέτρο να μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιορισμός, θα πρέπει να εισάγει διακρίσεις δεν υποδηλώνει ότι «κάθε» διάκριση αποτελεί κρίσιμο στοιχείο. Όσον αφορά τις θεμελιώδεις ελευθερίες, αυτό που έχει σημασία δεν είναι η γενική οικονομική ουδετερότητα ή η συνεκτικότητα της επίμαχης νομοθεσίας, στοιχεία τα οποία αφορούν το εθνικό δίκαιο, αλλά το αν η οικεία νομοθετική ρύθμιση θέτει, συγκεκριμένα, σε μειονεκτική θέση τις διασυνοριακές πράξεις.

34.

Τέλος, θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι ο περιορισμός μιας ελευθερίας κινήσεως ενδέχεται να δικαιολογείται για επιτακτικούς λόγους γενικούς συμφέροντος και, ως εκ τούτου, να μην θεωρείται ως αντίθετος στο δίκαιο της Ένωσης, εάν εφαρμόζεται χωρίς διάκριση λόγω ιθαγένειας, είναι πρόσφορος για τη διασφάλιση του επιδιωκόμενου με αυτόν σκοπού και δεν βαίνει πέραν του αναγκαίου για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο.  ( 28 )

35.

Συναφώς, θα ήθελα να επισημάνω ότι, μολονότι σε ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό αποφάσεων το Δικαστήριο έχει εκτιμήσει τη συγκρισιμότητα της κατάστασης στο στάδιο της δικαιολόγησης, φρονώ ότι, σε περίπτωση που το Δικαστήριο, σε αντίθεση με ό,τι προτείνω, δεν υιοθετήσει την έννοια της διάκρισης που εφαρμόζεται στις περιπτώσεις ύπαρξης απαγορευμένου κριτηρίου, αλλά, αντιθέτως, θεωρήσει ότι η έννοια της διάκρισης αφορά ευρύτερα κάθε μέτρο που έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη διαφορετική μεταχείριση συγκρίσιμων καταστάσεων ή, αντιστρόφως, την ίδια μεταχείριση διαφορετικών καταστάσεων, η σύγκριση αυτή θα πρέπει να γίνει, ρητώς ή σιωπηρώς, προτού το οικείο μέτρο μπορέσει πράγματι να θεωρηθεί ότι εισάγει διάκριση και να χαρακτηριστεί, κατά συνέπεια, ως περιορισμός  ( 29 ). Πράγματι, στην περίπτωση αυτή, από αυτόν τον ευρύτερο ορισμό της διάκρισης προκύπτει ότι η σύγκριση αποτελεί στοιχείο που τη χαρακτηρίζει.

36.

Ο λόγος για τον οποίον, ωστόσο, σε πολλές αποφάσεις, η συγκρισιμότητα των καταστάσεων εκτιμήθηκε κατά το στάδιο της δικαιολόγησης και όχι στο στάδιο κατά το οποίο εκτιμάται η ύπαρξη περιορισμού  ( 30 ) φαίνεται να σχετίζεται με την προσέγγιση που ακολουθήθηκε σε ορισμένες αποφάσεις, κατά την οποία το άρθρο 65, παράγραφος 1 στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ εισάγει παρέκκλιση από τη θεμελιώδη αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων και, ως εκ τούτου, πρέπει να ερμηνεύεται στενά  ( 31 ).

37.

Πέραν του ότι ορισμένες αποφάσεις στις οποίες η συγκρισιμότητα της κατάστασης εκτιμήθηκε κατά το στάδιο της δικαιολόγησης αφορούσαν διαφορετικές θεμελιώδεις ελευθερίες από την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων  ( 32 ), θα ήθελα να επισημάνω ότι το γράμμα του άρθρου 65, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ δεν παρέχει έρεισμα στη διενέργεια της σύγκρισης αυτής μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο. Συγκεκριμένα, το εν λόγω άρθρο προβλέπει απλώς ότι «[ο]ι διατάξεις του άρθρου 63 δεν θίγουν το δικαίωμα των κρατών μελών […] να εφαρμόζουν τις οικείες διατάξεις της φορολογικής τους νομοθεσίας οι οποίες διακρίνουν μεταξύ φορολογουμένων που δεν βρίσκονται στην ίδια κατάσταση όσον αφορά την κατοικία τους ή τον τόπο όπου είναι επενδεδυμένα τα κεφάλαιά τους». Στο πλαίσιο αυτό, η έκφραση «δεν θίγουν το δικαίωμα των κρατών μελών» έχει απλώς την έννοια ότι τα κράτη μέλη δύνανται πράγματι να λαμβάνουν υπόψη το καθεστώς διαμονής των φορολογουμένων κατά τη διαμόρφωση της νομοθεσίας τους περί φορολογίας κεφαλαίου. Υποδηλώνει, όχι την ύπαρξη εξαίρεσης, αλλά, αντιθέτως, ότι τα κράτη μέλη δύνανται να θεσπίζουν διαφορετικούς κανόνες για τους κατοίκους της αλλοδαπής σε ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες ενδέχεται να είναι κρίσιμο να το πράξουν.

38.

Επιπλέον, αν γινόταν δεκτό ότι το άρθρο 65, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ συνιστά, εν τη στενή εννοία του όρου, «παρέκκλιση», τούτο θα σήμαινε ότι το εφαρμοστέο κριτήριο, στις φορολογικές υποθέσεις, για τη διαπίστωση της ύπαρξης περιορισμού θα διέφερε ανάλογα με την οικεία ελευθερία κυκλοφορίας, δεδομένου ότι, για παράδειγμα, όσον αφορά την ελευθερία εγκατάστασης, γίνεται δεκτό ότι οι καταστάσεις πρέπει να συγκρίνονται προτού ένα μέτρο χαρακτηριστεί ως περιορισμός υπό την έννοια αυτή  ( 33 ).

39.

Κατά την άποψή μου, δεν υφίσταται κανένας πραγματικός λόγος για τον οποίο, στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων, η έλλειψη συγκρισιμότητας δύο φορολογικών καταστάσεων να πρέπει να εκτιμηθεί σε διαφορετικό στάδιο. Ανεξαρτήτως του αν η υπόθεση αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων ή άλλη θεμελιώδη ελευθερία, ο ορισμός του τι συνιστά περιορισμό πρέπει να παραμένει ο ίδιος.

40.

Στην υπό κρίση υπόθεση, προκειμένου να κριθεί αν το άρθρο 32 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος εισάγει περιορισμό, οι διάδικοι διαφώνησαν κυρίως ως προς την κρισιμότητα του στοιχείου ότι οι SICAV ασκούν τις ίδιες δραστηριότητες με τα αμοιβαία κεφάλαια.

41.

Ωστόσο, όπως ήδη εξήγησα, η συγκρισιμότητα των καταστάσεων δεν μπορεί να εκτιμηθεί κατά τρόπο αφηρημένο. Αντιθέτως, η σύγκριση αυτή πρέπει να διενεργηθεί υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από το επίμαχο μέτρο σκοπού, υπό την προϋπόθεση ότι ο εν λόγω σκοπός δεν εισάγει, αφ’ εαυτού, διακρίσεις  ( 34 ). Κατά συνέπεια, στοιχεία όπως οι καταστατικοί σκοποί, η εταιρική μορφή  ( 35 ), το είδος της επιχειρηματικής δραστηριότητας ή οι κανόνες που εφαρμόζονται στις επίμαχες εταιρίες δεν έχουν, αφ’ εαυτών, αποφασιστική σημασία: καθοριστική σημασία όσον αφορά τα κριτήρια που ασκούν επιρροή έχει ο επιδιωκόμενος από το επίμαχο φορολογικό μέτρο σκοπός.

42.

Επομένως, δεν μπορεί να συναχθεί κάποιο ιδιαίτερο συμπέρασμα για την υπό κρίση υπόθεση ούτε από το γεγονός ότι, στη σκέψη 50 της απόφασης της 18ης Ιουνίου 2009, Aberdeen Property Fininvest Alpha (C‑303/07, EU:C:2009:377), την οποία μνημόνευσαν ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία, το Δικαστήριο έκρινε ότι «το γεγονός ότι στο φινλανδικό δίκαιο δεν απαντά μορφή εταιρίας της ίδιας νομικής φύσεως με τη SICAV του λουξεμβουργιανού δικαίου δεν μπορεί, αυτό καθεαυτό, να δικαιολογήσει διαφορετική μεταχείριση, στο μέτρο που, ελλείψει πλήρους εναρμονίσεως του δικαίου περί εταιριών των κρατών μελών σε [ενωσιακό] επίπεδο, το γεγονός αυτό θα στερούσε την ελευθερία εγκαταστάσεως από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα»  ( 36 ).

43.

Όπως προκύπτει σαφώς από τη χρήση του όρου «αυτό καθεαυτό», το Δικαστήριο δεν απέκλεισε το συγκεκριμένο στοιχείο να είναι κρίσιμο υπό διαφορετικές περιστάσεις  ( 37 ). Στην απόφαση Aberdeen Property Fininvest Alpha ( 38 ), το στοιχείο αυτό δεν ήταν κρίσιμο, επειδή, όπως επισήμανε το Δικαστήριο, ο επιδιωκόμενος από το επίμαχο μέτρο σκοπός συνίστατο στην απαλλαγή των ημεδαπών μητρικών εταιριών από την πολλαπλή φορολόγηση των κερδών που διανέμονται από ημεδαπή θυγατρική. Υπό το πρίσμα αυτό, και εφόσον οι μητρικές εταιρίας έχουν πράγματι εταιρική μορφή, η ακριβής εταιρική μορφή των εν λόγω υποκείμενων στον φόρο οντοτήτων δεν φαίνεται να αποτελεί κρίσιμο στοιχείο προκειμένου να εκτιμηθεί αν βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση.

44.

Το ίδιο ισχύει και στις περιπτώσεις που μια εταιρία υπόκειται στην οδηγία 2009/65. Ναι μεν η οδηγία αυτή προβλέπει ότι οι ΟΣΕΚΑ μπορούν να λάβουν συμβατική ή καταστατική μορφή, αλλά το στοιχείο αυτό μπορεί να είναι κρίσιμο για την εκτίμηση περί υπάρξεως περιορισμού μόνο αν το επίμαχο φορολογικό μέτρο επιδιώκει ορισμένο σκοπό και η επίτευξη του σκοπού αυτού εξαρτάται από το γεγονός ότι ο οργανισμός είναι ΟΣΕΚΑ  ( 39 ). Για παράδειγμα, αν η Φινλανδία είχε την πρόθεση να φορολογήσει τα διανεμόμενα από τους ΟΣΕΚΑ εισοδήματα με συγκεκριμένο τρόπο, τότε θα ήταν υποχρεωμένη να μεταχειριστεί τις SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου που εμπίπτουν στην έννοια των ΟΣΕΚΑ και τα αμοιβαία κεφάλαια φινλανδικού δικαίου που εμπίπτουν επίσης στην έννοια αυτή κατά τον ίδιο τρόπο.

45.

Πρέπει να επισημανθεί ότι, σε πολλά κράτη μέλη, το φορολογικό δίκαιο θεωρείται, εν γένει, διακριτό από άλλους τομείς του δικαίου και ότι, για τον λόγο αυτό, ο νομικός χαρακτηρισμός ορισμένων πραγματικών καταστάσεων κατά την έννοια του εμπορικού ή του αστικού δικαίου δεν ισχύει κατ’ ανάγκη και για φορολογικούς σκοπούς. Ένα από τα χαρακτηριστικότερα σχετικά παραδείγματα αποτελεί αναμφίβολα το γεγονός ότι, στις φορολογικές υποθέσεις, η έννοια της κατοικίας μπορεί να διαφέρει από την αντίστοιχη έννοια που χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, στο πλαίσιο του οικογενειακού δικαίου.

46.

Όπως σκοπεύω να διευκρινίσω κατωτέρω, το κριτήριο που χρησιμοποίησε η Φινλανδία στο άρθρο 32 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, στην υπό κρίση υπόθεση, δεν είναι ούτε ειδικό ούτε σχετικό με το αν η επίμαχη οντότητα είναι ΟΣΕΚΑ, αλλά, αντιθέτως, αφορά το κατά πόσον αυτή είναι νομικό πρόσωπο. Ο καθοριστικός παράγοντας στο πλαίσιο αυτής της εκτιμήσεως είναι το κατά πόσον, λόγω του χαρακτηρισμού των επίμαχων εισοδημάτων ως μερισμάτων, η νομοθεσία υποβάλλει παρόμοιες συναλλαγές σε διαφορετική φορολογική μεταχείριση.

47.

Τέλος, υπενθυμίζεται ότι περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων επιτρέπεται μόνον εφόσον δικαιολογείται, στις περιπτώσεις άμεσης διάκρισης, από λόγους που ρητώς προβλέπονται στη Συνθήκη  ( 40 ) ή, στις περιπτώσεις έμμεσης διάκρισης, και από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος και, στην περίπτωση αυτή, μόνον στον βαθμό που είναι κατάλληλος να εξασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και δεν υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού αυτού μέτρο  ( 41 ).

48.

Στην υπό κρίση υπόθεση, το αιτούν δικαστήριο και οι μετέχοντες στη διαδικασία επικέντρωσαν τις παρατηρήσεις τους στην πρακτική της φινλανδικής φορολογικής αρχής να μεταχειρίζεται τις SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου ως εταιρίες φινλανδικού δικαίου για τους σκοπούς της φορολόγησης των διανεμόμενων εισοδημάτων. Ωστόσο, θέλω να επισημάνω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αποτελεί απόρροια της διαδοχικής εφαρμογής, στο πλαίσιο μιας αλληλουχίας κρίσεων, τριών διατάξεων, καθεμία από τις οποίες είχε ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό της εφαρμογής άλλων φορολογικών καθεστώτων, ήτοι:

–

του άρθρου 32 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, καθόσον αυτό διακρίνει μεταξύ μερισμάτων και μεριδίων συμμετοχής στα κέρδη·

–

του άρθρου 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του ίδιου νόμου, στο μέτρο που η διάταξη αυτή εξαιρεί από την εφαρμογή των άρθρων 33a και 33b τα νομικά πρόσωπα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις είτε του άρθρου 33c, πρώτο εδάφιο, είτε του άρθρου 33c, δεύτερο εδάφιο·

–

του άρθρου 33c, τρίτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, καθόσον αυτό χαρακτηρίζει τα κέρδη που διανέμονται από ορισμένα αλλοδαπά νομικά πρόσωπα ως εισόδημα από εργασία.

49.

Στο πλαίσιο αυτό, κρίνω αναγκαία τη χωριστή και διαδοχική εξέταση των εν λόγω διατάξεων  ( 42 ).

Α.

Επί της ύπαρξης περιορισμού λόγω της διάκρισης που πραγματοποιείται στο άρθρο 32 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος μεταξύ των διανεμόμενων κερδών που αποτελούν μερίσματα και των διανεμόμενων κερδών που αποτελούν συμμετοχές

50.

Η προσφεύγουσα προβάλλει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αντιμετώπισε το εισόδημα που διανεμήθηκε από αλλοδαπούς ΟΣΕΚΑ οι οποίοι έχουν συσταθεί υπό τη μορφή λουξεμβουργιανού SICAV ακριβώς όπως το εισόδημα που διανέμουν οι ημεδαπές ανώνυμες εταιρίες, πρακτική που είχε ως αποτέλεσμα την υψηλότερη φορολόγηση των μετόχων τους σε σχέση με τους φινλανδικούς οργανισμούς επενδύσεων και τους επενδυτές τους.

51.

Ωστόσο, γίνεται δεκτό ότι η διάκριση αυτή δεν βασίζεται στο εθνικό ουσιαστικό δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στους οργανισμούς επενδύσεων. Συγκεκριμένα, οι αλλοδαποί οργανισμοί επενδύσεων χωρίς νομική προσωπικότητα τυγχάνουν της ίδιας ακριβώς μεταχείρισης με τους ημεδαπούς οργανισμούς χωρίς νομική προσωπικότητα. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί άμεση δυσμενής διάκριση.

52.

Όσον αφορά την ύπαρξη ενδεχόμενης έμμεσης διάκρισης, είναι αληθές ότι το φινλανδικό δίκαιο επιτρέπει μόνο τη σύσταση οργανισμών συλλογικών επενδύσεων με συμβατική μορφή. Ωστόσο, το γεγονός αυτό, δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να στοιχειοθετηθεί η ύπαρξη έμμεσης διάκρισης. Όπως εξέθεσα ήδη, για την ύπαρξη τέτοιας διάκρισης, πρέπει το χρησιμοποιούμενο κριτήριο να συνεπάγεται τη δυσμενή μεταχείριση των αλλοδαπών ή των μη κατοίκων της ημεδαπής, ακόμη και αν το γράμμα της διάταξης αυτής εφαρμόζεται κατά τα λοιπά αδιακρίτως.

53.

Στην υπό κρίση υπόθεση, η διαφορετική μεταχείριση των SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου σε σχέση με τα αμοιβαία κεφάλαια φινλανδικού δικαίου αποτελεί συνέπεια της διάκρισης που γίνεται στη φινλανδική νομοθεσία μεταξύ μεριδίων συμμετοχής στα κέρδη και μερισμάτων. Πέραν του ότι πρόκειται για διάκριση στην οποία προβαίνουν συχνά οι εθνικές νομοθεσίες, φρονώ ότι δεν δύναται απλώς και μόνον από το γεγονός ότι το φινλανδικό δίκαιο δεν επιτρέπει τη σύσταση οργανισμών επενδύσεων με τη μορφή εταιρίας να συναχθεί ότι η φινλανδική νομοθεσία είχε, εν προκειμένω, την πρόθεση να ευνοήσει τους ημεδαπούς οργανισμούς επενδύσεων.

54.

Εν πάση περιπτώσει, θα ήθελα να επισημάνω ότι, καίτοι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η συγκρισιμότητα πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από το επίμαχο μέτρο σκοπού, έχει επίσης αποφανθεί –ομολογουμένως στο πλαίσιο υποθέσεων διακρίσεων λόγω φύλου, αλλά δεν βλέπω κανένα λόγο να είναι διαφορετικό το κριτήριο της απαγόρευσης των διακρίσεων στο παρόν πλαίσιο– ότι, για να εκτιμηθεί τυχόν διαφορετική μεταχείριση, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των προσώπων που υπόκεινται στην εθνική ρύθμιση στην οποία οφείλεται η διαφορετική μεταχείριση, δεδομένου ότι, καταρχήν, ο κύκλος των ατόμων που μπορούν να περιληφθούν στη σύγκριση καθορίζεται από το πεδίο εφαρμογής της ρύθμισης αυτής  ( 43 ).

55.

Επομένως, δεδομένου ότι στην υπό κρίση υπόθεση η διάκριση που γίνεται στη φινλανδική νομοθεσία μεταξύ μεριδίων συμμετοχής στα κέρδη και μερισμάτων δεν εφαρμόζεται μόνο στα κέρδη που διανέμουν οι οργανισμοί επενδύσεων, αλλά γενικότερα στα κέρδη που διανέμει κάθε οντότητα υποκείμενη στον φόρο, δύναται να θεωρηθεί ότι ο επιδιωκόμενος από την εν λόγω διάκριση σκοπός και, κατά συνέπεια, το πλαίσιο αναφοράς για την εκτίμηση της συγκρισιμότητας των καταστάσεων, βρίσκεται σε αυτό το επίπεδο.

56.

Μολονότι στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει τον πραγματικό σκοπό της διάκρισης αυτής, από τις επίμαχες διατάξεις συνάγεται ότι το άρθρο 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, σκοπεί, τουλάχιστον εν μέρει, να εξαιρέσει από το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 33a και 33b τα εισοδήματα τα οποία, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, δύναται να θεωρηθεί ότι δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο διπλής φορολογίας  ( 44 ).

57.

Επομένως, λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρω σκοπού, δύναται να θεωρηθεί ότι τα κέρδη που καταβάλλουν οι SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου είναι διαφορετικά από τα κέρδη που διανέμουν τα αμοιβαία κεφάλαια φινλανδικού δικαίου, δεδομένου ότι τα τελευταία δεν φορολογούνται στην πηγή.

58.

Εν πάση περιπτώσει, επισημαίνεται ότι, καθόσον χαρακτηρίζει τα κέρδη που καταβάλλουν οι λουξεμβουργιανές SICAV ως μερίσματα –χαρακτηρισμός που υφίσταται επίσης στο λουξεμβουργιανό δίκαιο–, η επίμαχη φινλανδική νομοθεσία ενδέχεται να αποδειχθεί ευνοϊκότερη για τους επενδυτές, δεδομένου ότι, συνεπεία αυτής, οι τελευταίοι ενδέχεται να έχουν δικαίωμα να απολαύσουν της εφαρμογής των άρθρων 33a και 33b του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, σκοπός των οποίων είναι η άμβλυνση της διπλής φορολογίας των κερδών. Πράγματι, μόνον υπό την προϋπόθεση αυτή μπορούν οι προβλεπόμενοι στις εν λόγω διατάξεις μηχανισμοί να έχουν εφαρμογή επί των συγκεκριμένων κερδών  ( 45 ).

59.

Κατόπιν των προεκτεθέντων, φρονώ ότι διάταξη όπως το άρθρο 32 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος δεν εισάγει, αυτή καθεαυτήν, περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας. Αν υφίσταται διάκριση σε βάρος των λουξεμβουργιανών SICAV, η διάκριση αυτή δεν οφείλεται στα προβλεπόμενα στο άρθρο 32, αλλά, αντιθέτως, απορρέει από τις διατάξεις που προβλέπουν εξαίρεση από την εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος για ορισμένες εταιρίες. Όπως θα εξηγήσω αμέσως κατωτέρω, η διάκριση αυτή γίνεται σε μεταγενέστερο στάδιο εφαρμογής των κρίσιμων διατάξεων.

Β.

Επί του μέτρου βάσει του οποίου τα νομικά πρόσωπα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ούτε του πρώτου ούτε του δεύτερου εδαφίου του άρθρου 33c εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 33a και 33b του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος

60.

Βάσει του άρθρου 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, τα μερίσματα που εισπράττονται από αλλοδαπό νομικό πρόσωπο εξαιρούνται από την εφαρμογή των άρθρων 33a και 33b, εκτός αν το εν λόγω νομικό πρόσωπο είναι εταιρία κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας 2011/96 ή αν δεν ήταν υποχρεωμένο να καταβάλει φόρο τουλάχιστον 10 % επί των εισοδημάτων από τα οποία διανεμήθηκαν τα μερίσματα  ( 46 ) και αν, σωρευτικώς, το νομικό πρόσωπο αυτό δεν έχει την έδρα του σε κράτος του ΕΟΧ ή αν δεν υφίσταται σύμβαση αποφυγής διπλής φορολογίας των διανεμόμενων μερισμάτων.

61.

Στο μέτρο που το άρθρο 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, προβλέπει ότι οι προϋποθέσεις αυτές έχουν εφαρμογή μόνο στις αλλοδαπές εταιρίες, η εν λόγω διάταξη εισάγει διακριτική μεταχείριση λόγω ιθαγένειας  ( 47 ). Επιπλέον, δεδομένου ότι οι εταιρίες φινλανδικού δικαίου και οι εταιρίες αλλοδαπού δικαίου ενδέχεται να υπόκεινται αμφότερες σε διπλή φορολογία, οι καταστάσεις που διαφοροποιούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο πρέπει να θεωρηθούν, υπό το πρίσμα του σκοπού του εν λόγω μέτρου, συγκρίσιμες  ( 48 ). Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι αναπόφευκτο το συμπέρασμα ότι το άρθρο 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, εισάγει άμεση διάκριση λόγω ιθαγένειας και, ως εκ τούτου, περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων.

62.

Δεδομένου ότι η διάκριση είναι άμεση, μπορεί να είναι δικαιολογημένη αποκλειστικά και μόνο για λόγο που προβλέπεται στις Συνθήκες, υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο είναι ανάλογο προς την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.

63.

Συναφώς, επισημαίνεται ότι το άρθρο 65, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ προβλέπει ότι «[ο]ι διατάξεις του άρθρου 63 [ΣΛΕΕ] δεν θίγουν το δικαίωμα των κρατών μελών […] να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την αποφυγή παραβάσεων των εθνικών νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων, ιδίως στον τομέα της φορολογίας ή της προληπτικής εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων».

64.

Στην υπό κρίση υπόθεση, δύναται εύλογα να υποτεθεί ότι ο επιδιωκόμενος από το άρθρο 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, σκοπός είναι να διασφαλιστεί ότι μόνον τα διανεμόμενα από αλλοδαπές φορολογικές οντότητες εισοδήματα που έχουν ήδη φορολογηθεί στην πηγή μπορούν να επωφεληθούν από τους μηχανισμούς που περιορίζουν τα αποτελέσματα της διπλής φορολογίας. Ο σκοπός αυτός δύναται να θεωρηθεί ότι πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 65, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ σχετικά με την πρόληψη των παραβάσεων της φορολογικής νομοθεσίας, στις οποίες προφανώς περιλαμβάνεται η άντληση αδικαιολόγητων πλεονεκτημάτων  ( 49 ).

65.

Επιπλέον, η διάκριση αυτή φαίνεται πρόσφορη να διασφαλίσει την επίτευξη του εν λόγω σκοπού και δεν υπερβαίνει το αναγκαίο για την επίτευξή του μέτρο  ( 50 ). Καταλήγω στο συμπέρασμα αυτό για τους ακόλουθους λόγους.

66.

Πρώτον, οι διατάξεις του άρθρου 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος δεν εξαιρούν τα αλλοδαπά νομικά πρόσωπα από τα οφέλη των μηχανισμών που προβλέπονται στο άρθρο 33a και στο άρθρο 33b του ίδιου νόμου, αλλά, αντιθέτως, ο σκοπός τους είναι να θέσουν προϋποθέσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι μόνον τα κέρδη που έχουν ήδη φορολογηθεί μπορούν να επωφεληθούν από τον μηχανισμό αυτό.

67.

Δεύτερον, οι εν λόγω διατάξεις προβλέπουν για τα νομικά πρόσωπα που δεν εμπίπτουν στο άρθρο 2 της οδηγίας 2011/96 φορολογικό συντελεστή 10 %, ο οποίος είναι χαμηλότερος από τον συντελεστή φόρου εισοδήματος των φινλανδικών νομικών προσώπων.

68.

Επομένως, το μέτρο βάσει του οποίου αποκλείονται ορισμένα αλλοδαπά νομικά πρόσωπα από το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 33a και 33b, μολονότι συνιστά άμεση διάκριση, φαίνεται να είναι δικαιολογημένο για λόγο που προβλέπεται στην ίδια τη ΣΛΕΕ και να είναι ανάλογο προς επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού. Υπό τις ιδιαίτερες αυτές περιστάσεις δύναται να θεωρηθεί ότι το εν λόγω μέτρο συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι ο εν λόγω μηχανισμός άμβλυνσης αποσκοπεί αποκλειστικά στη διόρθωση της αντίστοιχης διαφοράς στο πλαίσιο της φορολόγησης των κερδών σε περισσότερα στάδια, στοιχείο που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.

Γ.

Επί του μέτρου βάσει του οποίου τα διανεμόμενα από ορισμένες αλλοδαπές εταιρίες μερίσματα χαρακτηρίζονται ως εισοδήματα από εργασία

69.

Βάσει του άρθρου 33c, τρίτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, τα διανεμόμενα από αλλοδαπά νομικά πρόσωπα κέρδη που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του ίδιου νόμου δεν φορολογούνται ως εισοδήματα από κεφάλαιο αλλά ως εισοδήματα από εργασία. Όπως επισήμανε η Επιτροπή, η διάταξη αυτή εισάγει μια μορφή άμεσης διάκρισης σε βάρος των αλλοδαπών νομικών προσώπων, δεδομένου ότι εφαρμόζεται μόνο στις οντότητες αυτές.

70.

Η Φινλανδική Κυβέρνηση δεν έχει διευκρινίσει τους λόγους για τον εν λόγω φορολογικό χαρακτηρισμό, και δεν είναι σαφές τι είδους λόγοι, αρυόμενοι από τις Συνθήκες, θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την προκύπτουσα σημαντική διαφορετική μεταχείριση των εσόδων αυτών.

71.

Ακόμη και αν συντρέχουν τέτοιοι λόγοι, προκειμένου να είναι δικαιολογημένη τέτοιου είδους διάκριση, το εφαρμοζόμενο μέτρο θα πρέπει να είναι ανάλογο προς τον συναφώς επιδιωκόμενο σκοπό. Είναι, βεβαίως, κατανοητή η ανάγκη του κράτους μέλους να διασφαλίσει ότι το όφελος από τους μηχανισμούς που προορίζονται να αμβλύνουν τα αποτελέσματα της διπλής φορολογίας περιορίζεται μόνο στα εισοδήματα τα οποία αφορά το ζήτημα αυτό. Εντούτοις, προκειμένου το οικείο μέτρο να είναι αναλογικό, η μη πλήρωση των προϋποθέσεων για την εφαρμογή των μηχανισμών των οποίων σκοπός είναι ο περιορισμός των αποτελεσμάτων της διπλής φορολογίας των κερδών πρέπει, όπως είναι λογικό, να επισύρει ως κύρωση την απώλεια του οφέλους που προκύπτει από τους εν λόγω μηχανισμούς και, ως εκ τούτου, την πλήρη φορολόγηση του εισοδήματος.

72.

Τούτο δεν ισχύει εν προκειμένω, επειδή η ενεργοποίηση του διαφορετικού φορολογικού χαρακτηρισμού των κερδών –ως εισοδημάτων από εργασία σε αντιδιαστολή προς τα εισοδήματα από κεφάλαιο– εξαρτάται αποκλειστικά από την ταυτότητα και το καθεστώς της έδρας της αλλοδαπής οντότητας και όχι από το ζήτημα αν, σε διαφορετική περίπτωση, θα υπήρχε κίνδυνος να φορολογηθούν διπλά τα εν λόγω κέρδη. Δεν μπορεί να υποστηριχθεί ρεαλιστικά ότι τα εισοδήματα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις αυτές πρέπει αυτομάτως να χαρακτηρίζονται ως εισόδημα από εργασία. Τούτο δε κατά μείζονα λόγο καθόσον, κατά το άρθρο 32 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, τα μερίσματα που διανέμονται από νομικά πρόσωπα συνιστούν, καταρχήν, εισοδήματα από κεφάλαιο.

73.

Μολονότι το άρθρο 33c, τρίτο εδάφιο, αφορά τα διανεμόμενα από φορολογικές οντότητες εισοδήματα που δεν έχουν φορολογηθεί στην πηγή, οπότε, υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από το εν λόγω μέτρο σκοπού, τα αμοιβαία κεφάλαια φινλανδικού δικαίου και οι SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου πρέπει να θεωρηθούν ότι βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, εντούτοις τα κέρδη που διανέμουν τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης. Τα κέρδη των φινλανδικών οντοτήτων θεωρούνται εισοδήματα από κεφάλαιο, ενώ τα μερίσματα που διανέμονται από SICAV θεωρούνται εισοδήματα από εργασία και, όπως εκτέθηκε, υπόκεινται σε κλιμακωτή, υψηλότερη φορολόγηση.

74.

Επομένως, είναι μάλλον σαφές ότι ο Φινλανδός φορολογικός νομοθέτης, φορολογώντας τα μερίσματα που καταβάλλονται από SICAV λουξεμβουργιανού δικαίου ως εισοδήματα από εργασία απλώς και μόνο διότι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις υπαγωγής στον μηχανισμό που προβλέπεται στα άρθρα 33a και 33b του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, προέβλεψε έναν περιορισμό σύμφωνα με το άρθρο 65 ΣΛΕΕ, ο οποίος δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ανάλογος προς κανέναν επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος.

75.

Συναφώς, θα ήθελα να τονίσω ότι η ύπαρξη της εν λόγω διάκρισης δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζει το κύρος του μέτρου που συνίσταται στη διαφορετική μεταχείριση των μερισμάτων και των μεριδίων συμμετοχής στα κέρδη. Βεβαίως, διάκριση μπορεί κάλλιστα να προκύπτει από τα αποτελέσματα μιας διάταξης. Ωστόσο, στην υπό κρίση υπόθεση, από το γεγονός ότι η επίμαχη απόφαση αντιμετώπισε τα διανεμόμενα εισοδήματα ως μερίσματα δεν συνάγεται κατ’ ανάγκη ότι η φινλανδική νομοθετική ρύθμιση στο σύνολό της εισάγει διακρίσεις. Η διάκριση αυτή υφίσταται για τον λόγο και μόνον ότι ο νόμος περί φορολογίας εισοδήματος προβλέπει ότι, όταν μια εταιρία δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 33c, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, τα διανεμόμενα εισοδήματα πρέπει να εκλαμβάνονται ως εισοδήματα από εργασία (σε αντιδιαστολή προς τα εισοδήματα από κεφάλαιο). Επομένως, μόνον το άρθρο 33c, τρίτο εδάφιο, του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης.

V.

Πρόταση

76.

Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα ως εξής: