Introduzzjoni

1.

Permezz tal-appell tagħha, BdM Banca S.p.A., li kienet Banca Popolare di Bari SpA (iktar ’il quddiem l-“appellanti”) titlob l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal‑20 ta’ Diċembru 2023, Banca Popolare di Bari vs Il‑Kummissjoni (T‑415/21, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2023:833), li permezz tagħha din ċaħdet ir-rikors tagħha intiż għall-ksib ta’ kumpens għad-dannu kkawżat mid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2016/1208 tat‑23 ta’ Diċembru 2015 dwar l-għajnuna mill-Istat li l-Italja implimentat favur il-Banca Tercas (Il-każ SA.39451 (2015/C) (ex 2015/NN) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni Tercas”)  ( 2 ).

2.

Dan l-appell jistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina aspetti klassiċi relatati mal-kawżi għad-danni li jirriżultaw minn responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni Ewropea bħal, qabelxejn, il-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 46 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, b’mod partikolari fir-rigward tad-distinzjoni bejn dannu “immedjat” u “kontinwu”, sussegwentement, l-eventwali klassifikazzjoni ta’ ksur tal-Artikolu 107(1) TFUE bħala “suffiċjentement serju” fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE u, fl-aħħar nett, l-evalwazzjoni tar-rabta kawżali bejn l-aġir ikkritikat, f’dan il-każ tal-Kummissjoni, u d-dannu allegatament imġarrab mill-appellanti, b’mod partikolari fil-preżenza ta’ kawżi potenzjali konkomitanti ta’ dan id-dannu.

Il-fatti li wasslu għall-kawża u s-sentenza appellata

3.

Permezz tad-deċiżjoni Tercas, il-Kummissjoni qieset li l-intervent, awtorizzat fis‑7 ta’ Lulju 2014 mill-Banca d’Italia (il-Bank tal-Italja), tal-Fondo interbancario di tutela dei depositi (il-Fond Interbankarju għall-Protezzjoni tad-Depożiti, l-Italja, iktar ’il quddiem il-“FITD”) favur Banca Tercas (iktar ’il quddiem “Tercas”)  ( 3 ) li l-assi kollha tagħha kienu miżmuma mill‑1 ta’ Ottubru 2014, mill-appellanti, kien jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat inkompatibbli mas-suq intern fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, li kellha tiġi rkuprata mingħand il-benefiċjarju tagħha  ( 4 ). Fl‑4 ta’ Frar 2016, il-FITD wettaq “intervent volontarju” favur Tercas u, fl‑14 ta’ Lulju 2016, l-appellanti ngħaqdet permezz ta’ assorbiment ma’ Tercas.

4.

Permezz ta’ sentenza tal-Qorti Ġenerali tad‑19 ta’ Marzu 2019, L-Italja et vs Il‑Kummissjoni  ( 5 ), ikkonfermata fl-appell permezz tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑2 ta’ Marzu 2021, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja et  ( 6 ) (iktar ’il quddiem, flimkien, is-“sentenzi Tercas”), id-deċiżjoni Tercas ġiet annullata. Wara dawn is-sentenzi, l-appellanti talbet lill-Kummissjoni kumpens għad-danni allegatament imġarrba minħabba l-adozzjoni tad-deċiżjoni Tercas, talba li ġiet miċħuda mill-Kummissjoni.

5.

Permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors tal-appellanti intiż sabiex jinkiseb kumpens għal dawn id-danni. Wara li kkonstatat li l-kundizzjonijiet dwar l-illegalità tal-aġir u l-eżistenza ta’ rabta kawżali ma kinux issodisfatti  ( 7 ) din ikkonkludiet li dan ir-rikors kellu jiġi miċħud, mingħajr ma kien neċessarju li tiġi eżaminata l-kundizzjoni marbuta mar-realtà tad-dannu  ( 8 ).

Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet

6.

Fis‑26 ta’ Frar 2024, l-appellanti ppreżentat appell mis-sentenza appellata. Hija titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha, minn naħa, tannulla s-sentenza appellata u, min-naħa l-oħra, prinċipalment, tiddeċiedi definittivament il-kawża kif ukoll li tikkundanna lill-Unjoni, irrappreżentata mill-Kummissjoni, tħallasha s-somma ta’ EUR 203.3 miljuni bħala kumpens għad-danni materjali u ammont xieraq bħala kumpens għad-danni morali, kif ukoll li tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż u, sussidjarjament, tibgħat lura l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali.

7.

Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tiċħad l-appell bħala inammissibbli jew ineffettiv u, fi kwalunkwe każ, bħala infondat fl-intier tiegħu jew, sussidjarjament, li tiċħad it-talba għal kumpens bħala totalment infondata, kif ukoll li tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż.

8.

Is-sottomissjonijiet orali tal-partijiet u t-tweġibiet tagħhom għall-mistoqsijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja nstemgħu fis-seduta tat‑30 ta’ Settembru 2025.

Analiżi

9.

L-appell huwa bbażat fuq tliet aggravji, li jirrigwardaw, l-ewwel wieħed, il-preskrizzjoni tal-azzjoni fil-qasam tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali, fis-sens tal-Artikolu 46 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, fir-rigward ta’ wieħed mill-kapijiet ta’ danni; it-tieni wieħed, il-klassifikazzjoni tal-allegat ksur tal-Artikolu 107(1) TFUE bħala “suffiċjentement serju” fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE; u, it-tielet wieħed, l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-aġir ilmentat fil-konfront tal-Kummissjoni u d-danni allegatament imġarrba mill-appellanti fis-sens ta’ din l-aħħar dispożizzjoni.

Fuq l-ewwel aggravju tal-appell

10.

L-ewwel aggravju huwa bbażat fuq ksur tal-Artikolu 46 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, sa fejn il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li r-rikors kien inammissibbli sa fejn kien jirrigwarda d-dannu relatat mat-tnaqqis tan-numru ta’ impjegati. L-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli kkunsidrat li dan id-dannu kien ikkonkretizza ruħu waqt l-adozzjoni tal-pjan ta’ inċentiv implimentat fit‑30 ta’ Diċembru 2015 (iktar ’il quddiem il-“pjan ta’ inċentiv”)  ( 9 ) u kien ta’ natura istantanja  ( 10 )filwaqt li, fir-realtà, l-imsemmi dannu ma jirriżultax minn dan il-pjan iżda minn operazzjonijiet ulterjuri li wasslu għat-tnaqqis konkret tan-numru ta’ impjegati u għalhekk huwa ta’ natura kontinwa  ( 11 ).

11.

Skont l-Artikolu 46 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, li huwa applikabbli għall-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali konformement mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 53 ta’ dan l-Istatut, l-azzjonijiet kontra l-Unjoni fil-qasam tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali jiġu preskritti f’ħames snin li jibdew jiddekorru minn meta jseħħ il-fatt li jagħti lok għalihom  ( 12 ). Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan it-terminu jibda jiddekorri meta l-kundizzjonijiet li għalihom huwa suġġett l-obbligu ta’ kumpens ikunu ssodisfatti u, b’mod partikolari, meta jimmaterjalizza ruħu d-dannu li għandu jiġi kkumpensat  ( 13 ). Għalhekk, l-imsemmi terminu jibda jiddekorri mhux mid-data tal-fatt dannuż, iżda mill-mument li fih id-dannu effettivament seħħ fil-konfront tal-persuni kkonċernati  ( 14 ).

12.

Fil-punt 61 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali llimitat ruħha li tirrileva li d-dannu bbażat fuq it-tnaqqis tan-numru ta’ impjegati kien jirriżulta mill-pjan ta’ inċentiv, li ġie stabbilit fit‑30 ta’ Diċembru 2015, u għalhekk li t-terminu ta’ preskrizzjoni skada meta l-appellanti ressqet it-talba tagħha quddiem il-Kummissjoni, mingħajr ma pprovdiet spjegazzjonijiet speċifiċi dwar in-natura tad-dannu inkwistjoni.

13.

F’dan ir-rigward, nirrileva li, sa fejn il-pjan ta’ inċentiv kellu natura vinkolanti, l-allegat dannu immaterjalizza ruħu fid-data tiegħu  ( 15 ), il-fatt li dan il-pjan ġie eżegwit b’mod iddifferit fiż-żmien huwa irrilevanti  ( 16 ). Fil-fatt, “dannu kontinwu” għandu jinftiehem bħala dannu li ma jseħħx matul avveniment wieħed, iżda li jidher u li jiżviluppa progressivament, li d-daqs tiegħu jiżdied proporzjonalment maż-żmien li jkun għadda  ( 17 ). Fi kliem ieħor, il-kawża tad-dannu ma hijiex ikkostitwita minn avveniment wieħed iżda minn sitwazzjoni li tippersisti, filwaqt li, f’dan il-każ, id-dannu allegat jibqa’ fiss sa mill-adozzjoni tal-pjan ta’ inċentiv.

14.

Huwa minnu li, fid-data tal-adozzjoni tal-pjan ta’ inċentiv, l-appellanti ma kinitx f’pożizzjoni li tikkwantifika l-ammont eżatt tad-dannu, li seta’ jvarja skont is-suċċess jew il-falliment ta’ dan il-pjan. Madankollu, f’din id-data, hija setgħet tevalwa l-ammont massimu tad-dannu allegat u li talloka r-riżorsi meħtieġa sabiex tiġi affrontata din l-eventwalità. Barra minn hekk, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE ma jipprekludix li tiġi adita l-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiġi kkonstatata bħala prinċipju r-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba danni imminenti u prevedibbli b’ċertezza suffiċjenti, anki jekk id-dannu jkun għadu ma jistax jiġi kkalkolat bi preċiżjoni  ( 18 ).

15.

Barra minn hekk, anki jekk jitqies, bħal ma tagħmel l-appellanti, li d-dannu allegat beda jimmanifesta ruħu “mill-ewwel ħlas” jew li l-effetti tiegħu kienu jseħħu progressivament hekk kif l-impjegati jaċċettaw il-pjan ta’ inċentiv, madankollu dawn iċ-ċirkustanzi ma jimplikawx li dan id-dannu jista’ jiġi kklassifikat bħala “kontinwu”. Fil-fehma tiegħi, f’tali sitwazzjoni, minn naħa, l-ebda bażi legali ma tippermetti li ssir distinzjoni bejn l-ewwel ħlas u dawk segwenti  ( 19 ) u, min-naħa l-oħra, l-imsemmi dannu jikkonsisti pjuttost f’numru ta’ danni marbuta mal-aċċettazzjonijiet suċċessivi mill-impjegati tal-pjan ta’ inċentiv, fejn kull wieħed minnhom huwa suġġett għat-terminu ta’ preskrizzjoni tiegħu stess.

16.

F’dan ir-rigward, madankollu, kif tirrileva l-Kummissjoni fis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħha, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li l-appellanti ddefinixxiet it-talba tagħha għal kumpens billi rreferiet għall-fond inkluż fil-bilanċ kontabbli tal‑31 ta’ Diċembru 2015 u ma pproduċiet ebda prova dwar id-diversi mumenti meta l-impjegati aċċettaw il-pjan ta’ inċentiv propost mill-appellanti.

17.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, inqis li l-ewwel aggravju għandu jiġi miċħud.

Fuq it-tieni aggravju

18.

It-tieni aggravju huwa bbażat fuq ksur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE, sa fejn il-Qorti Ġenerali eskludiet li l-aġir illegali tal-Kummissjoni kien jikkostitwixxi “ksur suffiċjentement serju” tad-dritt tal-Unjoni u ma applikatx b’mod korrett il-kriterju tal-ksur gravi u manifest ta’ dan id-dritt. Skont l-appellanti, minn naħa, il-Kummissjoni ma kellha ebda marġni ta’ evalwazzjoni sabiex tevalwa jekk l-intervent tal-FITD favur Tercas kienx jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, jew, fi kwalunkwe każ, kellha marġni ta’ evalwazzjoni mnaqqas u, min-naħa l-oħra, il-Qorti Ġenerali ma kellhiex tieħu inkunsiderazzjoni l-kumplessità fattwali u legali tal-kawża li hija s-suġġett tad-deċiżjoni Tercas jew, fi kwalunkwe każ, kellha teskludi din il-kumplessità f’dan il-każ.

19.

Fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li, minkejja l-iżball ta’ evalwazzjoni imputabbli lill-Kummissjoni  ( 20 ) hija ma kinitx wettqet ksur suffiċjentement serju tal-Artikolu 107(1) TFUE, minħabba li l-irregolarità mwettqa minnha ma kinitx estranja għall-aġir normali, prudenti u diliġenti ta’ istituzzjoni inkarigata li tiżgura l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni  ( 21 ).

20.

Preliminarjament, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, ksur suffiċjentement serju ta’ dispożizzjoni legali li għandha l-għan li tagħti drittijiet lill-individwi, li hija waħda mill-kundizzjonijiet meħtieġa għall-applikazzjoni tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni jiġi stabbilit meta dan jimplika ksur manifest u gravi mill-istituzzjoni kkonċernata tal-limiti imposti fuq is-setgħa ta’ evalwazzjoni tagħha  ( 22 ). Għalhekk, l-identifikazzjoni ta’ tali ksur tippreżupponi l-konstatazzjoni ta’ irregolarità li kieku ma tkunx twettqet, f’ċirkustanzi analogi, minn amministrazzjoni normalment prudenti u diliġenti  ( 23 ).

21.

Barra minn hekk, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-ksur ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni għandux jitqies li huwa suffiċjentement serju, għandu jsir riferiment għall-qasam, għall-kundizzjonijiet kif ukoll għall-kuntest li fih tintervjeni l-istituzzjoni, fejn l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni f’dan ir-rigward huma, b’mod partikolari, il-livell ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni tar-regola miksura kif ukoll il-portata tal-marġni ta’ evalwazzjoni li din ir-regola tħalli lill-awtorità tal-Unjoni, il-kumplessità tas-sitwazzjoni li għandha tiġi rregolata, id-diffikultajiet ta’ applikazzjoni jew ta’ interpretazzjoni tat-testi kif ukoll in-natura skużabbli jew mhux skużabbli ta’ eventwali żball ta’ liġi  ( 24 ).

22.

F’dan ir-rigward, il-portata tal-marġni ta’ evalwazzjoni li d-dispożizzjoni legali miksura tħalli lill-awtorità tal-Unjoni hija biss element wieħed fost oħrajn li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat jekk din l-awtorità wettqitx ksur suffiċjentement serju ta’ din ir-regola. Jekk dan ikun element rilevanti, li għandu jiġi eżaminat fil-każijiet kollha, l-assenza ta’ marġni ta’ evalwazzjoni mħolli mid-dispożizzjoni miksura ma għandhiex neċessarjament bħala konsegwenza li l-ksur tagħha huwa suffiċjentement serju. Fil-fatt, skont iċ-ċirkustanzi ta’ kull każ, jistgħu wkoll jittieħdu inkunsiderazzjoni elementi oħra, fid-dawl tal-kuntest li fih twettaq il-ksur ikkonstatat. Għalhekk, il-ksur ta’ dispożizzjoni legali li ma tħalli ebda marġni ta’ evalwazzjoni lill-awtorità kkonċernata jista’, fid-dawl taċ-ċirkustanzi ta’ kull każ, ma jidhirx manifest, u għalhekk suffiċjentement serju, b’mod partikolari jekk jirriżulta minn żball ta’ liġi skużabbli fid-dawl tad-diffikultajiet ta’ interpretazzjoni tat-test li jinkludi din ir-regola  ( 25 ).

23.

Konsegwentement, il-kriterju ta’ responsabbiltà applikat mill-Qorti tal-Ġustizzja jinkludi, minn naħa, element suġġettiv li jikkonċerna l-marġni ta’ evalwazzjoni mogħti lill-istituzzjoni u, min-naħa l-oħra, elementi oġġettivi relatati mal-kuntest  ( 26 ). Jekk, f’ċerti sitwazzjonijiet, is-sempliċi ksur tad-dritt tal-Unjoni jista’ jwassal sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur suffiċjentement serju meta r-regola miksura tħalli lill-awtorità tal-Unjoni li wettqet dan il-ksur marġni ta’ evalwazzjoni mnaqqas biss, jew saħansitra ineżistenti  ( 27 ), tali konstatazzjoni tista’ tirriżulta biss miċ-ċirkustanzi kollha madwar dan il-ksur, meta l-eżami tagħhom ma jiżvela ebda element rilevanti ieħor li jwassal sabiex tiġi eskluża n-natura manifesta u gravi tal-ksur ta’ dan il-limitu tas-setgħa ta’ evalwazzjoni  ( 28 ).

24.

F’dan il-każ, ġie deċiż, fis-sentenzi Tercas, li l-illegalità tad-deċiżjoni Tercas kienet tirriżulta, essenzjalment, minn żewġ żbalji kunċettwali marbuta, l-ewwel wieħed, ma’ konfużjoni bejn il-kundizzjoni dwar l-imputabbiltà ta’ għajnuna u dik dwar ir-riżorsi tal-Istat  ( 29 ) u, it-tieni wieħed, dwar l-evalwazzjoni tal-kundizzjoni tal-imputabbiltà lill-Istat tal-għajnuna, mogħtija f’dan il-każ minn entità privata, permezz tal-istess test applikat meta għajnuna tingħata minn impriża pubblika  ( 30 ).

25.

Fl-ewwel lok, rigward il-konfużjoni bejn il-kundizzjoni relatata mal-imputabbiltà ta’ għajnuna u dik relatata mar-riżorsi tal-Istat, nikkonstata li, fid-deċiżjoni Tercas, il-Kummissjoni ma għamlitx distinzjoni bejn dawn iż-żewġ kundizzjonijiet peress li l-indizji marbuta ma’ dawn il-kundizzjonijiet kienu, skont hi, identiċi.

26.

F’dan ir-rigward, nirrileva li ma huwiex inabitwali li l-Kummissjoni, bħall-qorti tal-Unjoni, tevalwa b’mod konġunt uħud mill-kriterji li jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat, meta l-elementi fattwali eżaminati jkunu komuni għal dawn il-kundizzjonijiet  ( 31 ). Dan huwa b’mod partikolari l-każ tal-kundizzjonijiet relatati mal-vantaġġ għall-benefiċjarju u tas-selettività tal-miżura (pereżempju fir-rigward tal-għajnuna fiskali)  ( 32 ), il-kundizzjonijiet għad-distorsjoni tal-kompetizzjoni u l-effetti fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri  ( 33 ) u, għal dak li huwa rilevanti f’dan il-każ, il-kundizzjonijiet tal-imputabbiltà ta’ miżura lill-Istat u tal-użu ta’ riżorsi statali  ( 34 ).

27.

Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-evalwazzjoni tal-kundizzjoni tal-imputabbiltà tal-għajnuna lill-Istat, huwa minnu li, kif jirriżulta mis-sentenzi Tercas  ( 35 ) il-Kummissjoni ma setgħetx, f’dan il-każ, tibbaża ruħha fuq l-improbabbiltà ta’ assenza ta’ influwenza u kontroll effettiv tal-awtoritajiet pubbliċi fuq il-FITD, iżda kienet obbligata tistabbilixxi li l-miżura ta’ għajnuna inkwistjoni kienet ġiet adottata taħt l-influwenza jew il-kontroll effettiv tal-awtoritajiet pubbliċi. Skont il-qorti tal-Unjoni, il-Kummissjoni, essenzjalment, applikat test żbaljat.

28.

Minkejja dan, inqis li, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, il-Kummissjoni kellha teżamina sensiela kumplessa ta’ indizji sabiex tistabbilixxi l-grad ta’ involviment tal-awtoritajiet pubbliċi fl-għoti tal-miżuri li kienu ġew ipprovduti minn entità, bħall-FITD, li n-natura “privata” tiegħu ma kinitx evidenti mad-daqqa ta’ għajn, b’mod partikolari fid-dawl tan-natura ibrida tiegħu u tar-rabtiet li huwa kellu mal-Bank tal-Italja  ( 36 ). Għalhekk, kif ġustament ammettiet il-Qorti Ġenerali fil-punt 120 tas-sentenza appellata, il-Kummissjoni kellha tapplika l-kunċett ta’ “għajnuna mill-Istat” fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE f’kuntest ġuridiku u fattwali partikolarment kumpless, li fih il-miżuri ta’ għajnuna kienu ngħataw minn entità privata, u b’hekk jiġu evalwati ċ-ċirkustanzi u l-elementi li jippermettu li tiġi dedotta l-imputabbiltà tal-miżura, il-kuntest fattwali u ġuridiku tal-miżuri nazzjonali koperti mid-deċiżjoni Tercas, l-involviment tar-rappreżentanti tal-Istat fid-diversi stadji tal-intervent kif ukoll il-mandat pubbliku mogħti lill-FITD.

29.

Barra minn hekk, għalkemm il-kunċett ta’ “għajnuna mill-Istat” fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE jikkostitwixxi kunċett oġġettiv, l-interpretazzjoni tal-kriterji kostituttivi tiegħu tista’, anki meta ma teħtieġx analiżi fattwali jew ekonomika kumplessa  ( 37 ), tqajjem, bħal f’dan il-każ, kwistjonijiet legali kumplessi  ( 38 ). Fil-fatt, anki fl-assenza ta’ marġni ta’ evalwazzjoni, l-eżami tal-fatti jista’, min-natura tiegħu stess, iwassal għal diffikultajiet fl-interpretazzjoni u, fuq kollox, fl-applikazzjoni tal-kunċetti ġuridiċi sottostanti kif ukoll iwassal għal żbalji kunċettwali bħal dawk attribwiti lill-Kummissjoni f’dan il-każ  ( 39 ).

30.

Għaldaqstant, inqis li, anki jekk il-Kummissjoni kellha, f’dan il-każ, marġni ta’ evalwazzjoni mnaqqas, jew saħansitra ineżistenti, il-kumplessità tas-sitwazzjoni eżaminata minnha tibqa’ rilevanti sabiex jiġi vverifikat jekk din l-istituzzjoni wettqitx ksur suffiċjentement serju tad-dritt tal-Unjoni  ( 40 ). Għaldaqstant, il-kriterju rilevanti, sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ “ksur suffiċjentement serju”, jibqa’, fi kwalunkwe każ, dak tal-aġir ta’ amministrazzjoni diliġenti.

31.

Minn dan isegwi li l-iżbalji mwettqa mill-Kummissjoni f’dan il-każ jistgħu jiġu kklassifikati bħala “sempliċi żbalji ta’ evalwazzjoni”, li ma jistgħux ikunu suffiċjenti, bħala tali, sabiex jiġi konkluż li jeżisti ksur manifest u gravi tad-dritt tal-Unjoni – jew, fi kliem ieħor, irregolarità li ma kinitx titwettaq, f’ċirkustanzi analogi, minn amministrazzjoni normalment prudenti u diliġenti – ta’ natura li tistabbilixxi r-responsabbiltà tal-Unjoni  ( 41 ).

32.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li t-tieni aggravju jiġi miċħud.

Fuq it-tielet aggravju

33.

It-tielet aggravju huwa bbażat fuq ksur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE, kif ukoll tal-Artikolu 91(e) u tal-Artikolu 96 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, meta din tal-aħħar ikkonkludiet li ma teżistix rabta kawżali bejn l-aġir illegali tal-Kummissjoni u d-danni allegati, jiġifieri deterjorament tal-fiduċja tal-klijentela fir-rigward tagħha  ( 42 ).

34.

Konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kundizzjoni dwar l-eżistenza ta’ rabta kawżali tirrigwarda, essenzjalment, l-eżistenza ta’ rabta suffiċjentement diretta ta’ kawża u effett bejn l-aġir tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni u d-dannu, rabta li għandha tiġi ppruvata mill-appellanti, b’tali mod li l-aġir ikkritikat għandu jkun il-kawża determinanti tad-dannu  ( 43 ).

35.

F’dan il-każ l-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali, fl-ewwel lok, talli ddeċidiet, sabiex teskludi l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-aġir tal-Kummissjoni u l-kapijiet ta’ dannu relatati mat-telf ta’ klijentela, li hija ma kinitx għamlet distinzjoni bejn il-klijenti tagħha stess minn dawk ta’ Tercas u lanqas ma ppreċiżat il-valuri attribwibbli lil kull wieħed minnhom.

36.

Issa, kuntrarjament għal dak li ssostni l-appellanti, il-Qorti Ġenerali ma llimitatx ruħha li tikkonstata li din ma kinitx għamlet distinzjoni bejn il-klijentela tagħha stess u dik ta’ Tercas, iżda ddeċidiet li hija lanqas ma kienet ippreżentat argumenti speċifiċi intiżi sabiex jiġi ddeterminat jekk it-telf ta’ klijentela u ta’ depożiti diretti ta’ Tercas kinux imputabbli għad-deċiżjoni Tercas  ( 44 ), ħaġa li l-appellanti ma kkontestatx.

37.

Fi kwalunkwe każ, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li d-deċiżjonijiet tal-klijenti tal-appellanti, li kkawżaw id-dannu allegat, kienu ġew adottati fil-kuntest ta’ kunsiderazzjonijiet u ta’ evalwazzjonijiet imwettqa minn dawn tal-aħħar fid-dawl tal-interessi finanzjarji tagħhom, fid-dawl taċ-ċirkustanzi li ġejjin: l-ewwel, il-klijenti tal-appellanti ma kellhom ebda obbligu ġuridiku li jirriżulta mid-deċiżjoni Tercas; sussegwentement, din id-deċiżjoni ma kienet tinkludi ebda element li kien jissuġġerixxi li l-appellanti ma kinitx f’pożizzjoni li tadotta miżuri alternattivi favur Tercas jew intiżi li jnaqqsu l-kredibbiltà tal-appellanti u l-fiduċja tal-klijenti tagħha fil-konfront tagħha; fl-aħħar nett, sa mit-tħabbir tad-deċiżjoni Tercas, il-Gvern Taljan u l-appellanti kienu indikaw li miżuri ta’ intervent volontarji kienu diġà lesti u, konsegwentement, mid-deċiżjoni Tercas ma jirriżulta ebda effett negattiv  ( 45 ).

38.

F’dan ir-rigward, l-appellanti tillimita ruħha li tikkritika l-konklużjonijiet tal-Qorti Ġenerali, mingħajr ma turi li dawn huma bbażati fuq żball ta’ liġi jew fuq żnaturament tal-fatti jew tal-provi.

39.

Fit-tieni lok, l-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali li b’mod żbaljat irreferiet għas-sentenza Fondazione Cassa di Risparmio di Pesaro et vs Il‑Kummissjoni  ( 46 ).

40.

F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li l-Qorti Ġenerali rreferiet għal din is-sentenza biss sabiex tiċħad l-argument tal-appellanti li din tikkonferma l-pożizzjoni tagħha u kkonkludiet li l-imsemmija sentenza ma kinitx suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ rabta kawżali. Għaldaqstant, il-kritika fformulata mill-appellanti ma hijiex ta’ natura li tikkontesta l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali li ma hijiex ibbażata fuq din is-sentenza.

41.

Fit-tielet lok, l-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali talli kkonstatat li diversi elementi kkontribwixxew sabiex jiġu kkawżati d-danni allegati.

42.

F’dan ir-rigward, infakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, huwa neċessarju li d-dannu invokat ikun ġie effettivament ikkawżat mill-aġir li bih huma kkritikati l-istituzzjonijiet. Fil-fatt, anki fl-ipoteżi ta’ eventwali kontribuzzjoni tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni għad-dannu li għalih qed jintalab il-kumpens, din il-kontribuzzjoni tista’ tkun remota wisq minħabba fatturi oħra, bħar-responsabbiltà li taqa’ fuq terzi jew, jekk ikun il-każ, fuq ir-rikorrenti  ( 47 ). Minbarra dan, jekk il-kwistjoni tal-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn il-fatt li ħoloq id-dannu u d-dannu tikkostitwixxi kwistjoni ta’ liġi u taqa’, f’dan ir-rigward, taħt l-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ appell  ( 48 ), l-evalwazzjoni fattwali tar-rabta kawżali applikata mill-Qorti Ġenerali tevita, min-naħa l-oħra, il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-appell, ħlief fil-każ ta’ żnaturament tal-fatti jew tal-provi  ( 49 ). Tali żnaturament ma jistax jitqies ħlief meta tirriżulta b’mod manifest mill-atti tal-proċess u mingħajr ma jkun neċessarju li ssir evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi, li l-evalwazzjoni tal-provi eżistenti tidher manifestament żbaljata  ( 50 ).

43.

F’dan il-każ, l-appellanti tikkontesta erba’ mill-ħames elementi li l-Qorti Ġenerali ħadet inkunsiderazzjoni, fil-punti 144 sa 149 tas-sentenza appellata, sabiex tiċħad l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-aġir tal-Kummissjoni u d-dannu allegat, jiġifieri, l-ewwel, l-eżistenza ta’ telf inkluż fil-bilanċ kontabbli tal‑2015; it-tieni, l-assenza ta’ informazzjoni lill-investituri, li wasslet għall-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi u ta’ investigazzjonijiet kriminali; it-tielet, il-fatt li Tercas kienet diġà bank inadempjenti matul is-sena 2013, u, ir-raba’, il-fatt li l-ispejjeż iġġenerati mill-miżuri ta’ mitigazzjoni tal-allegati effetti negattivi tad-deċiżjoni Tercas ma kinux imputabbli għal din id-deċiżjoni  ( 51 ).

44.

Preliminarjament, inqis li, kuntrarjament għall-argumenti tal-appellanti, l-effett ta’ kawżi potenzjali konkomitanti ma huwiex neċessarjament limitat għall-kwantifikazzjoni tal-kumpens iżda jista’, jekk ikun il-każ, jaffettwa l-eżistenza stess ta’ rabta kawżali bejn l-aġir ikkritikat u d-dannu allegat.

45.

L-ewwel, fir-rigward tat-telf inkluż fil-bilanċ kontabbli għas-sena 2015, l-appellanti ssostni li, skont l-esperti tagħha stess, dan it-telf seta’ jikkontribwixxi l-iktar l-iktar għal parti mit-telf tal-klijentela, li dawn l-esperti jikkalkolaw f’50 %  ( 52 ). Madankollu, hija ma turix li s-sentenza appellata hija vvizzjata minn użu ħażin tal-fatti jew tal-provi u lanqas ma tikkontesta l-elementi l-oħra tal-kuntest meħuda inkunsiderazzjoni mill-Qorti Ġenerali f’dan ir-rigward, jiġifieri, qabelxejn, il-fatt li, mal-akkwist ta’ Tercas matul is-sena 2014, l-indikaturi finanzjarji tal-appellanti ma kinux waqfu jiddeterjoraw u li t-tnaqqis tal-valur unitarju tal-azzjonijiet miżmuma minnha, deċiż bħala tweġiba u fl-istess ħin mal-approvazzjoni tar-rapport annwali tal-appellanti għas-sena 2015 (b’mod iktar preċiż, fl‑24 ta’ April 2016), kien wassal għal skuntentizza tal-klijentela tagħha  ( 53 ); sussegwentement, il-konstatazzjoni li, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni Tercas, b’mod partikolari bejn ix-xhur ta’ Diċembru 2014 u Diċembru 2015, l-appellanti kienet diġà tilfet 4.9 % tad-depożiti diretti tagħha  ( 54 ), fl-aħħar nett, il-fatt li r-riforma tal-banek kooperattivi, li l-appellanti stess identifikat bħala waħda mir-raġunijiet li għalihom hija kellha tirrevedi l-pjan industrijali tagħha 2015‑2019 u tissostitwixxih bi pjan ġdid 2016‑2020, ikkontribwixxiet ukoll sabiex titnaqqas il-fiduċja tal-klijentela tagħha  ( 55 ).

46.

It-tieni, fir-rigward tal-fatt li, skont l-appellanti, is-sanzjonijiet imposti fuq it-tmexxija tagħha kienu ġew adottati wara li seħħ id-dannu invokat, għandu jiġi kkonstatat li, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali sabet li mid-deċiżjonijiet tal-Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob) (il-Kummissjoni Nazzjonali tal-Kumpanniji u tal-Borża, l-Italja) jirriżulta li, fil-kuntest taż-żidiet fil-kapital li seħħew bejn ix-xhur ta’ Novembru 2014 u ta’ Ġunju 2015, l-appellanti ma kinitx informat lill-investituri bil-metodu applikat u b’hekk kienet iffissat il-prezz tal-azzjonijiet f’livell ogħla minn dak stabbilit mill-espert inkarigat li jiddeterminah, b’tali mod li l-amministrazzjoni tal-appellanti kienet is-suġġett ta’ sanzjonijiet amministrattivi u ta’ investigazzjonijiet kriminali mis-sena 2017  ( 56 ). Għaldaqstant, skont l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali, dawn is-sanzjonijiet, adottati wara l-perijodu allegat ta’ twettiq tad-dannu, kienu sempliċement jikkonfermaw l-aġir preċedenti tal-appellanti, li probabbilment kien il-kawża tat-telf ta’ fiduċja tal-klijentela tagħha.

47.

It-tielet, fir-rigward tal-inadempjenza preċedenti ta’ Tercas  ( 57 ), l-appellanti ssostni li din l-inadempjenza ma setgħetx tirrappreżenta kawża determinanti tad-dannu inkwistjoni, peress li din kienet tikkostitwixxi ċirkustanza magħrufa għal żmien twil u li, minħabba dan l-istat ta’ inadempjenza, il-proċess ta’ integrazzjoni ta’ Tercas fi ħdan l-appellanti kien ġie ppreċedut, sa mis-sena 2014, mhux biss minn kopertura sħiħa tad-defiċit finanzjarju ta’ Tercas mill-FITD, iżda wkoll minn interventi addizzjonali ta’ konsolidazzjoni tal-fondi proprji kemm ta’ Tercas kif ukoll tal-appellanti. Issa, għandu jiġi kkonstatat li dawn l-argumenti ma jurux li s-sitwazzjoni finanzjarja ta’ Tercas ma kinitx inadempjenti, u lanqas li l-Qorti Ġenerali għamlet distorsjoni tal-fatti jew tal-provi f’dan ir-rigward.

48.

Ir-raba’, fir-rigward tal-ispejjeż iġġenerati mill-miżuri ta’ mitigazzjoni tal-allegati effetti negattivi tad-deċiżjoni Tercas  ( 58 ), l-appellanti ma wrietx li, kieku din id-deċiżjoni ma kinitx ittieħdet, ma kienx ikun hemm tnaqqis tad-depożiti jew telf ta’ klijentela, u lanqas li l-miżuri korrettivi kienu ġew effettivament adottati bi tweġiba għal telf speċifikament marbut mal-imsemmija deċiżjoni u mhux ma’ ċirkustanzi oħra.

49.

Fir-raba’ lok, l-appellanti tikkritika lill-Qorti Ġenerali li ddeċidiet li ma kinux affidabbli r-rapporti tekniċi li hija kienet ipproduċiet, jiġifieri wieħed minn uffiċċju tal-awditu, l-ieħor minn professur universitarju, mingħajr ma ordnat perizja fis-sens tal-Artikolu 91(e) u tal-Artikolu 96 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali.

50.

Madankollu, nikkonstata li, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ma llimitatx ruħha li tikkontesta l-affidabbiltà ta’ dawn ir-rapporti. Għall-kuntrarju, hija qieset, l-ewwel, li r-rapport tekniku tal-uffiċċju tal-awditu ma kienx jipproduċi l-prova li d-deċiżjoni Tercas kienet il-kawża diretta u determinanti ta’ dan id-dannu; it-tieni, li l-affidabbiltà tar-rapport tekniku tal-professur universitarju kienet imdgħajfa mill-fatt li dan kien jammetti huwa stess li l-appellanti kienet ġarrbet telf sinjifikattiv matul is-sena 2015 u li, sa mill-aħħar tas-sena 2016, id-deċiżjoni Tercas kienet tikkostitwixxi biss fattur fost oħrajn li kkawża d-dannu allegat; u, it-tielet, li dawn iż-żewġ rapporti, li barra minn hekk kienu bbażati fuq dokumenti prodotti mill-appellanti, ma kienu jinkludu ebda analiżi legali dwar ir-rabta kawżali bejn id-deċiżjoni Tercas u d-dannu allegat  ( 59 ).

51.

Fi kwalunkwe każ, jidhirli, għal darba oħra, li r-rikorrenti sempliċement tikkontesta l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi ta’ fatt magħmula mill-Qorti Ġenerali, billi tipproponi evalwazzjoni ġdida, mingħajr madankollu ma turi, u lanqas tinvoka, l-eżistenza ta’ żnaturament tal-fatti jew tal-provi.

52.

Barra dan, fir-rigward tal-argument li l-Qorti Ġenerali kienet warrbet ir-rapporti tekniċi inkwistjoni mingħajr ma ordnat perizja, għandu jiġi enfasizzat li l-evalwazzjoni tal-opportunità li tiġi adottata miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura jew miżura istruttorja taqa’ esklużivament taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni, li ma hijiex obbligata tagħmel dan meta tiddeċiedi li l-provi prodotti mill-partijiet ma humiex suffiċjenti sabiex tiġi evalwata l-eżistenza tar-rabta kawżali.

53.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li t-tielet aggravju jiġi miċħud.

Konklużjoni

54.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-appell.