Introduzzjoni

1.

Fil-kors ġenerali tiegħu dwar id-dritt internazzjonali privat, mogħti fl-Akkademja tad-Dritt Internazzjonali ta’ Den Haag, il‑Professur François Rigaux jispjega li, fl-ordinament ġuridiku sportiv, l-eżistenza ta’ monopolju de facto tal-awtoritajiet sportivi tintroduċi, fl-osservanza tar-regoli stabbiliti minnhom, l-element ta’ koerċizzjoni li jagħti lil dawn ir-regoli valur legali. Is-sitwazzjoni tal-persuni li għażlu li jissottomettu ruħhom għal dawn ir-regoli hija, għalhekk, paragunabbli, fl-opinjoni tiegħu, ma’ dik tal-“vjaġġatur interplanetarju”, billi, “biex jinżel fuq il-qamar jew fuq il-pjaneta Mars, irid jissottometti ruħu għall-kundizzjonijiet ta’ piż jew ta’ temperatura u jissodisfa l-bżonnijiet tiegħu ta’ ossiġnu permezz tal-apparat adattat”  ( 2 ).

2.

In-natura legali tar-regoli “sportivi” timplika li l-awtorità jew l-awtoritajiet li jkollhom monopolju de facto, ikollhom is-setgħa li jissanzjonaw il-ksur tagħhom, prinċiparjament permezz ta’ sanzjonijiet dixxiplinari. Din il‑karatteristika partikolari tal-ordinament ġuridiku sportiv hija l-qofol ta’ din il-kawża.

3.

Permezz tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari tagħha, it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio, l-Italja), tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il‑kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet legali li jirregolaw, fl-Italja, l-eżerċizzju tas-setgħa li jimponu sanzjoni li għandhom l-assoċjazzjonijiet sportivi fir-rigward tal-persuni li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħhom.

4.

B’mod partikolari, hija għandha tiddeċiedi dwar jekk stħarriġ ġudizzjarju li jista’ jwassal biss għall-għoti ta’ kumpens għad-dannu kkawżat lil persuni li fuqhom ġew imposti sanzjonijiet dixxiplinari hux konformi mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva li jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni

5.

F’dawn il-kawżi huma rilevanti t-tieni subparagrafu tal‑Artikolu 19(1) TUE, u l-Artikoli 45, 56, 101 u 102 TFUE.

Id-dritt Taljan

Il-Kostituzzjoni

6.

L-Artikolu 2 tal-Costituzione della Repubblica Italiana (il‑Kostituzzjoni Taljana) (iktar ’il quddiem il-“Kostituzzjoni”)  ( 3 ) jistipula:

7.

Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 18 ta’ din il-Kostituzzjoni:

8.

L-Artikolu 24 tal-imsemmija Kostituzzjoni jistipula, fl-ewwel paragrafu tiegħu:

9.

Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 103 tal-istess Kostituzzjoni:

10.

Skont l-Artikolu 113 tal-Kostituzzjoni Taljana:

Il-Kodiċi tal-Proċedura Amministrattiva

11.

L-Artikolu 1 tal-codice del processo amministrativo (il-Kodiċi tal‑Proċedura Amministrattiva), approvat bid-decreto legislativo no104 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 104)  ( 4 ), tat‑2 ta’ Lulju 2010, jistipula, fil‑paragrafu 1 tiegħu:

12.

L-Artikolu 30 ta’ dan il-Kodiċi jistipula, fil-paragrafu 6 tiegħu:

13.

L-Artikolu 133 tal-imsemmi Kodiċi jinkludi b’mod partikolari l‑paragrafu 1:

Il-Liġi Nru 280/2003

14.

Id-decreto-legge no220 recante disposizioni urgenti in materia di giustizia sportiva (id-Digriet Liġi Nru 220 li Jistipula Dispożizzjonijiet Urġenti fil-Qasam tal-Ġustizzja Sportiva)  ( 5 ), tad‑19 ta’ Awwissu 2003, ġie kkonvertit f’liġi permezz tal-legge no280, conversione in legge, con modificazioni, del decreto-legge no220, recante disposizioni urgenti in materia di giustizia sportiva (il-Liġi Nru 280 ta’ Konverżjoni f’Liġi, b’Emendi, tad-Digriet Liġi Nru 220, li Jistipula Dispożizzjonijiet Urġenti fil-Qasam tal-Ġustizzja Sportiva)  ( 6 ), tas‑17 ta’ Ottubru 2003, (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 280/2003”).

15.

L-Artikoli 1 sa 3 tal-Liġi Nru 280/2003 huma redatti kif ġej:

Il-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal-FIGC

16.

Ir-regolament li taħtu ġew imposti s-sanzjonijiet inkwistjoni fil‑kawża prinċipali huwa l-Codice di Giustizia Sportiva della Federazione Italiana Giuoco Calcio [il-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal‑Federazzjoni Taljana tal-Futbol (FGIC)]  ( 7 ).

17.

Skont l-Artikolu 2(1) ta’ dan il-Kodiċi, dan għandu japplika, b’mod partikolari, għad-“diretturi” li jeżerċitaw attività professjonali fil‑qasam sportiv, kategorija ta’ persuni li fiha huwa stabbilit li jaqgħu ZD u MI.

18.

L-Artikolu 4 ta’ dan il-Kodiċi, intitolat “Natura mandatorja tad‑dispożizzjonijiet ġenerali”, jistipula:

19.

Fost sanzjonijiet oħra, l-Artikolu 9 tal-istess Kodiċi jirreferi, fil‑paragrafu 1(f) tiegħu, għad-“diskwalifikazzjoni għal perijodu stabbilit mill-FIGC, b’possibbiltà ta’ talba sabiex tiġi estiża għall-[Unjoni tal‑Assoċjazzjonijiet Ewropej tal-Futbol (UEFA)”.

20.

L-Artikolu 31 tal-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal-FIGC, intitolat “Ksur fil‑qasam ekonomiku u ta’ ġestjoni”, jistipula, fil-paragrafu 1 tiegħu:

Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

21.

ZD u MI huma ex president u ex membru tal-Bord tad-Diretturi tas-soċjetà Juventus F.C. SpA (iktar ’il quddiem il-“Juventus”), li huwa klabb tal-futbol professjonali stabbilit fl-Italja.

22.

Il-Federazione Italiana Giuoco Calcio (il-Federazzjoni Taljana tal-Futbol, iktar ’il quddiem il-“FIGC”) hija assoċjazzjoni tad-dritt privat li għandha s-sede tagħha fl-Italja. L-għan tagħha huwa li tippromwovi u tirregola l-futbol professjonali u amateur f’dan l-Istat Membru. Hija membru tal‑Federazzjoni Internazzjonali tal-Assoċjazzjonijiet tal-Futbol (FIFA) u tal‑Unjoni tal-Assoċjazzjonijiet Ewropej tal-Futbol (UEFA).

23.

Il-Comitato Olimpico Nazionale Italiano (il-Kumitat Olimpiku Nazzjonali Taljan, iktar ’il quddiem iċ-“CONI”) huwa, min-naħa tiegħu, korp tad-dritt pubbliku li għandu s-sede tiegħu fl-Italja. Skont il-qorti tar-rinviju, huwa inkarigat mill-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-assoċjazzjonijiet sportivi Taljani differenti.

24.

Fl‑1 ta’ April 2022, il-Procura Federale Presso La Federazione Italiana Giuoco Calcio (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Federali tal-FIGC, l‑Italja) (iktar ’il quddiem l-“Uffiċċju tal-Prosekutur Federali”), li huwa l‑korp tal‑FIGC kompetenti fil-qasam ta’ proċeduri dixxiplinari, ressaq kawża quddiem it-Tribunale Federale nazionale (il-Qorti Federali Nazzjonali tal-FIGC, l-Italja) (iktar ’il quddiem il-“Qorti Federali”) kontra diversi klabbs tal-futbol professjonali Taljani, fosthom il‑Juventus, kif ukoll kontra diversi diretturi tagħhom. L-Uffiċċju tal‑Prosekutur Federali qiegħed jakkuża b’mod partikolari lil dawn tal-aħħar li kisru l-prinċipji ta’ lealtà, ta’ korrettezza u ta’ integrità msemmija fl‑Artikoli 4 u 31 tal-Kodiċi tal‑Ġustizzja Sportiva tal-FIGC. B’mod partikolari, huwa jikkritika lil ZD u lil MI, essenzjalment, li pparteċipaw fit-twaqqif ta’ sistema ta’ qligħ kapitali fittizju ta’ ammont ta’ iktar minn EUR 60 miljun billi wettqu jew approvaw il-preżenza, fid‑dikjarazzjonijiet finanzjarji u kontabbli tal-Juventus għas-snin 2020 u 2021, ta’ dikjarazzjonijiet li kienu jippreżentaw b’mod falz sensiela ta’ tranżazzjonijiet ta’ servizzi sportivi ta’ plejers, u għalhekk ta’ trasferimenti, bħala tranżazzjonijiet indipendenti. Fil-fatt, skont l‑Uffiċċju tal-Prosekutur Federali, dawn kienu, fir-realtà, tranżazzjonijiet ta’ trasferimenti, bil-għan li jevitaw l-applikazzjoni tal-istandard internazzjonali tal-kontabbiltà applikabbli għal dawn tal-aħħar u, fl-aħħar mill-aħħar, biex jiddikjaraw riżultati u patrimonju ikbar mir-riżultati u mill-patrimonju reali tal-klabbs li kienu jipparteċipaw f’din is-sistema.

25.

Permezz ta’ deċiżjoni tat‑22 ta’ April 2022, il-Qorti Federali, li hija l-korp tal‑FIGC kompetenti, b’mod partikolari, fil-qasam tas‑sanzjonijiet dixxiplinari, adottat deċiżjoni li fiha ma sabitx ħatja lill‑persuni kollha fiżiċi u ġuridiċi involuti f’din il-kawża  ( 8 ).

26.

L-Uffiċċju tal-Prosekutur Federali appella minn din id-deċiżjoni quddiem il-Corte Federale d’appello presso la Federazione Italiana Giuoco Calcio (il-Qorti tal-Appell Federali tal‑FIGC, l-Italja) (iktar ’il quddiem il-“Qorti tal-Appell Federali”).

27.

Permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Mejju 2022, il-Qorti tal-Appell Federali kkonfermat id-deċiżjoni tal-Qorti Federali  ( 9 ).

28.

Fl‑24 ta’ Novembru 2022, l-Uffiċċju tal-Prosekutur Federali rċieva mingħand l-Uffiċċju tal-Prosekutur tar-Repubblika fi ħdan it‑Tribunale di Torino (il-Qorti ta’ Torino, l-Italja), il-kopja tad-dokumenti li jinsabu fil-proċess ta’ proċedura kriminali miftuħa parallelament mill‑prosekutur pubbliku fir-rigward tal-fatti koperti bl-azzjoni msemmija fil-punt 24 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Wara li rċevihom, l‑Uffiċċju tal-Prosekutur Federali qies li dawn id-dokumenti kienu jiġġustifikaw l-introduzzjoni ta’ rikors għal reviżjoni parzjali quddiem il‑Qorti tal-Appell Federali.

29.

Matul ix-xahar ta’ Jannar 2023, il-Qorti tal-Appell Federali adottat deċiżjoni li fiha hija laqgħet ir-rikors għal reviżjoni tal-Uffiċċju tal‑Prosekutur Federali  ( 10 ). Permezz ta’ din id-deċiżjoni, hija b’mod partikolari imponiet fuq ZD u MI sanzjoni dixxiplinari li tikkonsisti f’projbizzjoni milli jeżerċitaw attivitajiet fi ħdan il-FIGC għal perijodu ta’ 24 xahar, akkumpanjata b’talba sabiex din tiġi estiża għall-UEFA u għall-FIFA.

30.

Din id-deċiżjoni ġiet ikkontestata, b’mod partikolari, minn ZD u MI quddiem il-Collegio di Garanzia della Sport presso il Comitato Olimpico Nazionale Italiano (il-Bord tal-Garanzija Sportiva fi ħdan iċ-CONI, l-Italja) (iktar ’il quddiem il-“Bord tal-Garanzija Sportiva”), li hija l-qorti suprema tal-ġustizzja sportiva.

31.

Permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Mejju 2023, il-Bord tal-Garanzija Sportiva ċaħad ir-rikors ta’ ZD u dak ta’ MI, filwaqt li laqa’ dawk imressqa minn persuni oħra u rrinvija l-kawża quddiem il-Qorti tal‑Appell Federali, sabiex jippermetti lil din tal-aħħar tistabbilixxi f’mod finali s-sanzjonijiet dixxiplinari li għandhom jiġu imposti  ( 11 ).

32.

Fil‑25 ta’ Mejju 2023, ingħata digriet li ma hemmx lok li jittieħdu passi ulterjuri fil-proċedura kriminali hawn fuq imsemmija.

33.

Sussegwentament, ZD u MI ippreżentaw, quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio), li hija l-qorti tar-rinviju, rikors kontra d‑deċiżjonijiet adottati suċċessivament mill-Qorti tal-Appell Federali u mill-Bord tal-Garanzija Sportiva, fejn dawn id-deċiżjonijiet kienu jirrigwardawhom.

34.

Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, din il-qorti tindika, fl-ewwel lok, li, permezz tar-rikors rispettiv tagħhom, ZD u MI talbuha, prinċiparjament, li tissospendi kif ukoll tannulla s-sanzjoni dixxiplinari li ġiet imposta fuqhom mill-Qorti tal-Appell Federali u, b’mod sussidjarju biss, tikkumpensa d-danni li din tikkawżalhom. Madankollu, hija obbligata, skont il-leġiżlazzjoni Taljana applikabbli, kif interpretata mill‑Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), tiċħad dawn iż-żewġ rikorsi bħala “inammissibbli minħabba nuqqas ta’ kompetenza” inkwantu huma intiżi sabiex jiġu annullati dawn is-sanzjonijiet dixxiplinari.

35.

Fil-fatt, f’żewġ sentenzi tas‑7 ta’ Frar 2011  ( 12 ) u tas‑17 ta’ April 2019  ( 13 ), il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja) kkunsidrat, essenzjalment, li l-Artikoli 2 u 3 tal-Liġi Nru 280/2003 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jagħtu lill-“korpi tal-ġustizzja sportiva”, li jinkludu l-Qorti Federali, il-Qorti tal-Appell Federali u l-Bord tal-Garanzija Sportiva, kompetenza esklużiva sabiex jiddeċiedu talbiet ta’ sospensjoni u ta’ annullament ta’ sanzjonijiet dixxiplinari imposti fuq persuni ġuridiċi jew fiżiċi li huma membri, jew tessarati, ta’ assoċjazzjonijiet sportivi Taljani differenti. Min-naħa tagħha, il-qorti amministrattiva għandha kompentenza b’mod esklużiv, bis-saħħa tal-Artikolu 133(1)(z) tal‑Kodiċi tal-Proċedura Amministrattiva, sabiex tiddeċiedi t-tilwim li għandu bħala suġġett atti taċ-CONI u ta’ assoċjazzjonijiet sportivi Taljani li ma humiex rriżervati għall-“korpi tal-ġustizzja sportiva”. Fost dan it-tilwim jinsabu r-rikorsi li permezz tagħhom il‑persuni li fuqhom ġew imposti tali sanzjonijiet dixxiplinari jitolbuha, wara “li jiġu eżawriti r-rimedji tal-entitajiet ġudizzjarji tal‑ordinament sportiv”, sabiex tistħarreġ b’mod inċidentali l-legalità tagħhom sabiex tikseb “protezzjoni ġudizzjarja b’effett ekwivalenti” tas-“sitwazzjoni ġuridika suġġettiva” tagħhom kif ukoll tad-“drittijiet u interessi leġittimi” tagħhom. Tali protezzjoni tista’ tieħu biss il-forma ta’ kumpens pekunjarju għad-dannu kkawżat lil dawn il-persuni.

36.

Kif jirriżulta minn dawn l-istess sentenzi, il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) tibbaża din l-interpretazzjoni tad‑dispożizzjonijiet differenti inkwistjoni tal-Liġi Nru 280/2003 u tal‑Kodiċi tal-Proċedura Amministrattiva fuq il-konstatazzjoni li dawn id-dispożizzjonijiet huma l-frott tal-“kompromess raġonevoli” li ġie applikat mil-leġiżlatur Taljan, fl-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 280/2003, bejn il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva u integrali bbażata fuq l‑Artikoli 24, 103 u 113 tal-Kostituzzjoni, minn naħa, u l-ħtieġa li tiġi protetta l-awtonomija tal-ordinament sportiv, li huwa protett bis-saħħa tal-Artikoli 2 u 18 ta’ din il-Kostituzzjoni, min-naħa l-oħra. Il‑protezzjoni ġudizzjarja tal-persuni kkonċernati hija b’hekk żgurata b’mod effettiv mill-“ġustizzja sportiva”, li hija fergħa speċjalizzata li tirriżulta mill-“ġustizzja interna tal-assoċjazzjonijiet”, f’dak li jirrigwarda s-sitwazzjonijiet legali, bħal dawk li jirriżultaw mill‑impożizzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari, li huma rilevanti għall-“ordinament ġuridiku settorjali” li jikkostitwixxi l-“ordinament sportiv”, iżda mhux għall‑“ordinament ġuridiku ġenerali”. B’mod parallel, il‑protezzjoni ġudizzjarja effettiva tas-“sitwazzjoni ġuridika suġġettiva” ta’ dawn il‑persuni fir-rigward tal-“ordinament ġuridiku ġenerali” tkompli tkun żgurata mill-amministrattivi.

37.

Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tqis li huwa neċessarju li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni sabiex tkun tista’ tiddeċiedi kemm dwar l-ammissibbiltà tar-rikorsi ppreżentati minn ZD u MI kif ukoll dwar il-mertu ta’ dawn ir-rikorsi.

38.

Fit-tielet u fl-aħħar lok, hija tistipula, essenzjalment, li għandha dubji dwar il-konformità tal-Liġi Nru 280/2003 mad-dritt tal-Unjoni.

39.

Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li, fil-Kawża C‑424/24, it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio) ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

40.

Huwa f’dawn l-istess ċirkustanzi li, fil-Kawża C‑425/24, le Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal‑Ġustizzja, essenzjalment, l-istess domandi preliminari.

41.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn ZD, MI, iċ-CONI, l-FIGC, il-Gvern Taljan u dak Portugiż, u mill-Kummissjoni Ewropea.

42.

It-trattazzjonijiet orali ta’ ZD, MI, iċ-CONI, l-FIGC, il-Gvern Taljan u l-Kummissjoni nstemgħu waqt is-seduta tas‑17 ta’ Settembru 2025.

Analiżi

43.

Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet ser jirrigwardaw esklużivament l-ewwel u t-tielet domandi preliminari. Ser nittratta l-ewwel nett it-tielet domanda qabel ma niddiskuti l-ewwel waħda.

Fuq it-tielet domanda

44.

Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 45, 49, 56, 101 u 102 TFUE  ( 16 ) għandhomx jiġu interpretati fis‑sens li jipprekludu li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni f’dan il-każ, li tippermetti li l-korpi sportivi jimponu fuq direttur ta’ klabb sportiv sanzjoni dixxiplinari li għandha l-effett li tipprojbixxih milli jeżerċità l-attività professjonali tiegħu fuq kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll internazzjonali għal perijodu ta’ 24 xahar.

Fuq l-ammissibbiltà

45.

Il-Kummissjoni u l-Gvern Taljan jikkontestaw l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari  ( 17 ), billi tqis li, f’dawn it-talbiet, il-qorti tar-rinviju ma tat l-ebda spjegazzjoni dwar ir-rabta li hija stabbilixxiet bejn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li dwarhom qed titlob l-interpretazzjoni u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali.

46.

Skont il-Kummissjoni, it‑tilwima fil-kawża prinċipali tidher li ma għandhiex natura transkonfinali. Skont hi, l-elementi kollha ta’ din il-kawża huma limitati għall-Italja, peress li jirrigwardaw sanzjonijiet dixxiplinari imposti fuq diretturi Taljani marbuta b’relazzjoni ta’ xogħol ma’ klabb tal-futbol Taljan u li ma eżerċitawx id-dritt tagħhom għall-moviment liberu. Fil-fatt, dawn is-sanzjonijiet jikkonsistu “f’projbizzjoni temporanja milli jeżerċitaw attivitajiet fi ħdan il-FIGC għal perijodu ta’ 24 xahar, akkumpanjata b’talba sabiex din tiġi estiża għall-UEFA u għall-FIFA”. Kien ikun hemm biss ostakolu għall-moviment liberu tad-diretturi kkonċernati fil-mument fejn il-FIFA tat risposta pożittiva għat-talba għall-estensjoni globali tal-portata ġeografika tas-sanzjonijiet imsemmija, imressqa mill-FIGC.

47.

F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnutat li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà qablet li twieġeb mistoqsijiet li jsirulha f’każijiet fejn, minħabba l-għan jew in-natura tagħha stess, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni setgħet tipproduċi effetti transkonfinali  ( 18 ). Dan huwa l-każ tal-leġiżlazzjoni Taljani inkwistjoni, li tipprevedi, fost is-sanzjonijiet maħsuba biex jiżguraw il-konformità ma’ dawn id-dispożizzjonijiet, ċerti sanzjonijiet li jistgħu jkunu akkumpanjati minn talba għal estensjoni fil-kuntest tal-UEFA u tal-FIFA.

48.

Għaldaqstant, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà.

Fuq il-mertu

49.

Qabelxejn, għandu jiġi rrilevat li d-dispożizzjonijiet nazzjonali li huma s-suġġett ta’ din id-domanda, li jaqgħu taħt il-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal-FIGC, jirregolaw ċerti aspetti tal-attività ta’ sanzjoni tiegħu. Maħruġ mill-assoċjazzjoni tad-dritt privat li hija l-FIGC, dan il-Kodiċi ġie approvat miċ-CONI. Fil-fatt, dan l-aħħar korp, li għandu natura pubblika, huwa mitlub jevalwa l-konformità tiegħu mal-liġi, mal-Istatut tal-Kumitat Olimpiku Nazzjonali Taljan (l-Istatut taċ-CONI)  ( 19 ), mal‑prinċipji fundamentali, kif ukoll mal-orientazzjonijiet u l-kriterji stabbiliti mill-Kunsill Nazzjonali taċ-CONI  ( 20 ).

50.

Sussegwentement huwa neċessarju li jiġu eżaminati d-domandi relatati mal-kompatibbiltà ta’ dawn id-dispożizzjonijiet mar-regoli tal-kompetizzjoni (Artikoli 101 u 102 TFUE), fl-ewwel lok, u mar-regoli relatati mal-moviment liberu tal-ħaddiema u tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (Artikoli 45 u 56 TFUE), fit-tieni lok. Madankollu, jidher opportun li jsir kumment preliminari.

51.

Skont ġurisprudenza stabbilita, l-attività sportiva hija rregolata mid-dritt tal-Unjoni meta tikkostitwixxi attività ekonomika. Kif indikat reċentament il-Qorti tal-Ġustizzja, huma biss regoli speċifiċi li, minn naħa, ġew adottati b’mod esklużiv għal raġunijiet ta’ natura mhux ekonomika, u li, min-naħa l-oħra, jirrigwardaw kwistjonijiet li jikkonċernaw biss l-isport bħala tali, li għandhom jitqiesu bħala estranji għal kull attività ekonomika  ( 21 ). Huwa ċar li regoli relatati mal-ġestjoni ekonomika ta’ klabb sportiv professjonali, bħalma huma dawk tal-każ inkwistjoni, ma jaqgħux taħt din il-kategorija u għalhekk ma jaqgħux barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.

52.

Fir-rigward tal-Artikolu 101 TFUE, il-qorti tar-rinviju jidher li għandha dubji dwar jekk id-deċiżjonijiet meħuda mill-assoċjazzjonijiet tad-dritt privat li jorganizzaw kompetizzjonijiet ta’ futbol, bħad-deċiżjoni tal-impożizzjoni tas-sanzjoni inkwistjoni, għandhomx jiġu kklassifikati bħala “deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi” u li jaqgħu għalhekk taħt il-projbizzjoni stabbilita f’din id-dispożizzjoni.

53.

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, sabiex jaqa’ taħt din il‑projbizzjoni, ftehim, deċiżjoni ta’ assoċjazzjonijiet bejn impriżi jew prattika miftiehma għandhom ikunu jistgħu jaffettwaw il-kummerċ bejn l-Istati Membri kif ukoll ikollhom “bħala għan jew effett” il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern  ( 22 ). Ksur tal-Artikolu 101 TFUE jista’ għalhekk jiġi kkonstatat biss meta dawn iż-żewġ kundizzjonijiet huma ssodisfatti.

54.

Issa, anki jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tikkostitwixxi “deċiżjoni ta’ assoċjazzjonijiet bejn impriżi”, mill-proċess ma jirriżulta bl-ebda mod li restrizzjonijiet ta’ kompetizzjoni, bħala għan jew effett, jistgħu jirriżultaw minn din il-leġiżlazzjoni u mis-sanzjonijiet li hija tippermetti li jiġu imposti.

55.

Din il-leġiżlazzjoni tikkonċerna fil-fatt l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari fuq persuni fiżiċi bħal diretturi ta’ klabbs tal‑futbol. Madankollu, l-ebda element tal-proċess ma jissuġġerixxi li l‑impożizzjoni ta’ dawn is-sanzjonijiet tista’ tirriżulta, b’mod indirett, fir‑relegazzjoni tal-klabb tal-futbol li fi ħdanu d-diretturi ssanzjonati kienu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom. Fid-dawl ta’ dan, ma jistax jiġi konkluż li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tista’ tikkawża distorsjoni fil‑kompetizzjoni bejn l-impriżi.

56.

Fir-rigward tal-Artikolu 102 TFUE, din id-dispożizzjoni tipprojbixxi l-isfruttament abbużiv minn impriża waħda jew iktar tal‑pożizzjoni dominanti tagħha/tagħhom fis-suq intern, sa fejn il‑kummerċ bejn l-Istati Membri jkun jista’ jiġi affettwat minn dan. B’dan il-mod, hija għandha l-għan li tevita li ssir ħsara lill-kompetizzjoni għad-detriment tal-interess ġenerali, tal-impriżi individwali u tal-konsumaturi, billi tikkastiga l-imġiba ta’ impriżi f’pożizzjoni dominanti li tillimita jew tipprevjeni l-kompetizzjoni fuq il-mertu u li b’hekk jistgħu jikkawżaw dannu dirett jew indirett lil dawn tal-aħħar  ( 23 ).

57.

F’dan il-każ, anki jekk jiġi aċċettat li l-FIGC u ċ-CONI jistgħu jiġu kklassifikati bħala “impriżi” fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni, jiena ma narax f’liema suq dawn għandhom pożizzjoni dominanti u li jistgħu jisfruttawha b’mod abbużiv permezz tal-eżerċizzju tas-setgħa tagħhom li jimponu sanzjonijiet fuq id-diretturi ta’ klabbs tal-futbol.

58.

Konsegwentement, l-allegata assenza ta’ kriterji materjali trasparenti, ċari u preċiżi li jirregolaw l-eżerċizzju ta’ din is-setgħa li jimponu sanzjonijiet, invokata mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fi kwalunkwe każ, ma tqajjem l-ebda problema fir-rigward tal‑Artikolu 102 TFUE  ( 24 ).

59.

Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, l-Artikoli 101 u 102 TFUE ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik fil-każ inkwistjoni.

60.

Dwar ir-regoli tat-Trattat FUE dwar il-moviment liberu, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-dispożizzjonijiet kollha tat‑Trattat FUE relatati mal-moviment liberu tal-persuni għandhom l‑għan li jiffaċilitaw, għaċ-ċittadini tal-Unjoni, l-eżerċizzju ta’ attività professjonali ta’ kull tip fit-territorju tal-Unjoni u jipprekludu miżuri li jistgħu jqiegħdu lil dawn iċ-ċittadini f’pożizzjoni żvantaġġjata meta jixtiequ jeżerċitaw attività ekonomika fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor  ( 25 ). Konsegwentement, l-Artikolu 45 TFUE jipprekludi kull miżura nazzjonali li tista’ tfixkel jew tagħmel inqas attraenti l-eżerċizzju, miċ‑ċittadini tal-Unjoni, tal-libertà fundamentali ggarantita minn dan l‑artikolu. L-istess kriterju legali japplika f’dak li jirrigwarda l-libertà li jiġu pprovduti servizzi kif prevista fl-Artikolu 56 TFUE  ( 26 ).

61.

F’dan ir-rigward, nirrileva li s-sanzjonijiet dixxiplinari previsti mill-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal-FIGC u imposti b’mod partikolari fuq id-diretturi tal-klabbs ta’ futbol professjonali Taljani, jistgħu jipprekludu lil dawn id-diretturi milli jaċċettaw offerti ta’ impjieg ma’ klabbs oħra tal-football Ewropej jew milli jaġixxu bħala fornituri ta’ servizzi għal dawn l-istess klabbs. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-eżistenza ta’ ostakolu għall-moviment liberu tad-diretturi ssanzjonati fis-sens tal‑Artikoli 45 u 56 TFUE ma jidhirx li tista’ tiġi kkontestata.

62.

Skont ġurisprudenza stabbilita, tali ostakolu jista’ madankollu jiġi aċċettat meta ikun stabbilit, l-ewwel nett, li l-adozzjoni tal-miżuri kkonċernati hija ġġustifikata minn għan leġittimu ta’ interess ġenerali u, it-tieni nett, li josservaw il-prinċipju ta’ proporzjonalità  ( 27 ).

63.

Fir-rigward tal-eżistenza ta’ għan leġittimu ta’ interess ġenerali, għandu jiġi spjegat is-segwenti.

64.

Mill-proċess jirriżulta li l-Artikolu 4 tal-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal-FIGC jistipula l-obbligu li jiġu osservati l-prinċipji ta’ lealtà, ta’ korrettezza u ta’ integrità f’kull relazzjoni b’xi mod relatata mal‑attività sportiva, taħt piena ta’ sanzjonijiet previsti b’mod partikolari fl-Artikolu 9 ta’ dan il-Kodiċi.

65.

L-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet għandha l-għan li tindirizza l-imġiba li tikser il-prinċipji ta’ parteċipazzjoni leali fil‑kompetizzjonijiet sportivi u, għalhekk, l-ugwaljanza fit-trattament tal‑klabbs involuti.

66.

Imġiba bħal dik tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali  ( 28 ) tippermetti lill-klabb li għalih jappartjenu jikseb vantaġġ ekonomiku illeċitu meta mqabbel mal-klabbs l-oħra li jipparteċipaw fl-istess kompetizzjonijiet. B’hekk hija tikkomprometti l-kundizzjonijiet ekwi ta’ parteċipazzjoni f’dawn il-kompetizzjonijiet bejn il-klabbs involuti fihom. Għaldaqstant, is-sistema ta’ sanzjonijiet stabbilita mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha l-għan li tiżgura li l-kompetizzjoni sportiva sseħħ b’mod leali u ugwali, f’kundizzjonijiet li mhux iffalsifikati minn frodi.

67.

Min-naħa tiegħi, jiena persważ li tali għan jista’ jiġi invokat sabiex jiġġustifika l-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, u dan saħansitra meta l-Qorti tal-Ġustizzja reċentament irrikonoxxiet li “l-għan li tiġi żgurata r-regolarità tal-kompetizzjonijiet sportivi jikkostitwixxi għan leġittimu ta’ interess ġenerali li jista’ jiġi segwit minn assoċjazzjoni sportiva”  ( 29 ).

68.

Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni hijiex adattata sabiex tiżgura li dan l-għan jintlaħaq u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju biex jintlaħaq, għandu jiġi nnotat li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tenfasizza l-ħtieġa li s-setgħa ta’ evalwazzjoni li għandhom il-korpi awtorizzati li jimponu sanzjonijiet ma tiġix eżerċitata b’mod arbitrarju. Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta b’mod partikolari li l-assoċjazzjonijiet bħall-FIGC għandhom id-dritt li jipprevedu l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet fil-każ ta’ ksur tar-regoli inklużi fil-kodiċi ta’ ġustizzja sportiva tagħhom meta dawn ir-regoli u s-sanzjonijiet intiżi sabiex jiżguraw l-osservanza tagħhom ikunu ġġustifikati b’għan leġittimu ta’ interess ġenerali. Madankollu, skont il‑Qorti tal-Ġustizzja, tali sanzjonijiet jistgħu jiġu ammessi biss bil‑kundizzjoni li l-iffissar tagħhom isir skont kriterji trasparenti, oġġettivi, nondiskriminatorji u proporzjonati. Dan l-aħħar rekwiżit jimplika, b’mod partikolari, li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ‑ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ fid-determinazzjoni tal-ammont u tat‑tul tas-sanzjonijiet. Barra minn hekk, għandhom ikunu jistgħu jkunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv  ( 30 ).

69.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-leġiżlazzjoni inkwistjoni hijiex adattata sabiex tiżgura l-għan li l-kompetizzjoni sportiva sseħħ b’mod leali u ugwali u jekk tmurx lil hinn minn dawk li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan il-għan.

70.

Madankollu, nixtieq nenfasizza li l-Artikoli 12 sa 18 tal-Kodiċi tal-Ġustizzja Sportiva tal-FIGC, li jinsabu fit-taqsima II ta’ dan il-kodiċi bl-isem “Applikazzjoni tas-sanzjonijiet”, jistgħu jitqiesu li jirregolaw is‑setgħa li jiġu imposti sanzjonijiet inkwistjoni b’mod konformi ma’ dak meħtieġ mill-ġurisprudenza msemmija hawn fuq.

71.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li r-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l‑Artikoli 45 u 56 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik f’dan il-każ, li tippermetti lill-awtoritajiet sportivi jimponu sanzjoni dixxiplinari fuq direttur ta’ klabb sportiv li tipprojbixxih milli jeżerċità l-attività professjonali tiegħu kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll internazzjonali għal perijodu ta’ 24 xahar, sakemm din il-leġiżlazzjoni u s-sanzjonijiet intiżi sabiex jiżguraw il-konformità huma ġġustifikati b’għan leġittimu ta’ interess ġenerali u l-iffissar ta’ dawn is-sanzjonijiet isir skont kriterji trasparenti, oġġettivi, nondiskriminatorji u proporzjonati. Bl-istess mod, l-Artikoli 101 u 102 TFUE ma jipprekludux tali leġiżlazzjoni nazzjonali.

Fuq l-ewwel domanda

72.

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 19 TUE, moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta  ( 31 ), għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-istħarriġ ġudizzjarju tas-sanzjonijiet dixxiplinari, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, minn korpi nazzjonali li jissodisfaw ir-rekwiżiti relatati mal-klassifikazzjoni ta’ “qorti” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni, għal stħarriġ inċidentali li, fil-każ ta’ illegalità, jista’ jwassal biss għall-għoti ta’ kumpens finanzjarju lill‑persuni li fuqhom ġew imposti dawn is-sanzjonijiet dixxiplinari, u b’hekk tiġi eskluża l-possibbiltà għall-qorti kompetenti li tannulla tali sanzjonijiet dixxiplinari u, li tagħti, jekk ikun il-każ, miżuri provviżorji lill-persuni kkonċernati.

Fuq l-ammissibbilta

73.

Il-Gvern Taljan jargumenta li l-mistoqsija preżenti ma hijiex ammissibbli għaliex l-effetti tal-projbizzjoni li jirriżultaw mid-deċiżjonijiet meħuda mill-korpi nazzjonali tal-ġustizzja sportiva huma eżawriti b’mod imminenti. Speċifikament, dan il-Gvern ifakkar, minn naħa, li r-rikorrenti fil-kawżi prinċipali ġew ikkundannati għal perijodu ta’ 24 xahar, u, min-naħa l-oħra, li din is-sanzjoni ġiet imposta mill-Qorti tal-Appell Federali f’deċiżjoni tal‑20 ta’ Jannar 2023, li kienet infurzabbli immedjatament. Minn dan isegwi li l-projbizzjoni inkwistjoni kellha tiskadi fl‑20 ta’ Jannar 2025, u sa dak iż-żmien id-deċiżjoni preliminari preżumibbilment ma tkunx għadha ngħatat. Għalhekk, l-annullament tal-projbizzjoni ma jibqax ta’ benefiċċju reali għar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, peress li l-effetti li jkunu ppruvaw jeliminaw, permezz tar-rikors għal annullament, ikunu diġà ntemmu.

74.

Huwa ċertament minnu li, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-ġustifikazzjoni għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi dwar kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi, iżda l-ħtieġa inerenti għar-riżoluzzjoni effettiva ta’ tilwima. Għalhekk, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, kieku kellu jirriżulta li r-rikorrenti fil-kawżi prinċipali kienu effettivament tilfu l-interess tagħhom li jitolbu l-annullament tad-deċiżjonijiet inkwistjoni, id-domandi preliminari ma jibqgħux rilevanti għar-riżoluzzjoni tat-tilwimiet pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, u l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tasal għall-konklużjoni li ma jkunx hemm lok li tingħata deċiżjoni  ( 32 ).

75.

Madankollu, ma nemminx li dan huwa l-każ hawnhekk. Ninnota wkoll li, waqt is-seduta, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali speċifikaw li annullament possibbli tad-deċiżjoni inkwistjoni mill-qorti tar-rinviju jipproteġi l-interessi morali tagħhom billi jħassar, jew saħansitra jimminimizza, l-impatt tas-sanzjonijiet dixxiplinarji fuq ir-reputazzjoni tagħhom.

Fuq il-mertu

76.

Qabelxejn għandu jitfakkar li din id-domanda tirrigwarda ċerti dispożizzjonijiet tal-Liġi Nru 280/2003, li tistipula l-prinċipji fundamentali li jirregolaw ir-relazzjoni bejn l-ordinament sportiv l-ordinament ġuridiku statali.

77.

Il-qafas ġuridiku stabbilit minn din il-leġiżlazzjoni, kif interpretat mill-ġurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali Taljana, jista’ jiġi deskritt fil-qosor kif ġej.

78.

Il-prinċipju tal-protezzjoni ġudizzjarja effettiva u d-drittijiet tad‑difiża msemmija fil-Kostituzzjoni, fil-leġiżlazzjoni inkwistjoni, kien suġġett għal “kompromess raġonevoli” mal-prinċipju tal-“awtonomija tal‑ordinament sportiv” li jirriżulta mill-Artikoli 2 u 18 tagħha. Dan l‑ibbilanċjar huwa rifless bil-ħolqien ta’ “riżerva ta’ kompetenza” favur il-korpi tal-ġustizzja stabbiliti fi ħdan assoċjazzjonijiet sportivi Taljani u taċ-CONI, li permezz tagħha dawn il-korpi huma esklużivament kompetenti sabiex jannullaw sanzjonijiet dixxiplinari bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Mill-banda l-oħra, il-qrati amministrattivi jibqgħu kompetenti, wara li jkunu ġew eżawriti t-tliet gradi tal-ġustizzja sportiva, biex jagħtu kumpens pekunjarju lill-persuni kkonċernati f’każ ta’ illegalità ta’ dawn is‑sanzjonijiet dixxiplinari.

79.

Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Taljan isostni li l‑kuntest ġuridiku jiddefinixxi karatteristika essenzjali tal-“identità nazzjonali” tiegħu fis-sens tal-Artikolu 4 TUE. Fl-opinjoni tiegħi, din ir‑rimarka tirrikjedi li tiġi mfakkra l-ġurisprudenza rilevanti  ( 33 ).

–

Dwar ir-relazzjoni bejn l-Artikolu 4(2) TUE u t-tieni subparagrafu tal‑Artikolu 19(1) TUE

80.

L-Artikolu 4(2) TUE jistipula b’mod partikolari li l-Unjoni għandha tirrispetta l-identità nazzjonali tal-Istati Membri li hija inerenti għall-istrutturi politiċi u kostituzzjonali tagħhom.

81.

It-termini tar-relazzjoni bejn dan l-Artikolu u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) ġew espressament iddefiniti fis-sentenzi L‑Ungerija vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill  ( 34 ) u Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u l-ħajja privata tal-imħallfin)  ( 35 ).

82.

F’dawn is-sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li ma jistax jiġi sostnut b’mod validu li r-rekwiżiti li jirriżultaw, bħala kundizzjonijiet kemm ta’ adeżjoni kif ukoll ta’ parteċipazzjoni fl-Unjoni, mill‑osservanza ta’ valuri u prinċipji bħal dawk tal-Istat tad-dritt, il‑protezzjoni ġudizzjarja effettiva u l-indipendenza tal-ġudikatura, stabbiliti fl-Artikolu 2 u fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1), jistgħu jaffettwaw l-identità nazzjonali ta’ Stat Membru fis-sens tal‑Artikolu 4(2) TUE. Minn dan jirriżulta li din l-aħħar dispożizzjoni, li trid tinqara fid-dawl ta’ dispożizzjonijiet tal-istess livell, b’mod partikolari l-Artikoli 2 u 19 TUE, ma tistax teżenta lill-Istati Membri mill‑osservanza tar-rekwiżiti li jirriżultaw minnhom. Għalhekk, anki jekk, skont l-Artikolu 4(2) TUE, l-Unjoni tirrispetta l-identità nazzjonali tal‑Istati Membri, intrinsika fl-istrutturi politiċi u kostituzzjonali fundamentali tagħhom, b’tali mod li dawn l-Istati għandhom ċertu marġni ta’ diskrezzjoni biex jiżguraw l-implimentazzjoni tal-prinċipji tal-Istat tad-dritt, dan l-ebda mod ma jfisser li dan l-obbligu ta’ riżultat jista’ jvarja minn Stat Membru għal ieħor. Fil-fatt, filwaqt li għandhom identitajiet nazzjonali distinti, li l-Unjoni tirrispetta, l-Istati Membri jaderixxu għal kunċett ta’ “Stat tad-dritt” li jaqsmu, bħala valur komuni għat‑tradizzjonijiet kostituzzjonali tagħhom, u li ħadu impenn li josservaw b’mod kontinwu. Minn dan jirriżulta li, fl-għażla tal-mudell kostituzzjonali tagħhom, l-Istati Membri huma obbligati li jkunu konformi mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 2 u mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) kif interpretati mill-Qorti tal‑Ġustizzja  ( 36 ).

83.

Fl-aħħar mill-aħħar, huwa l-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal‑Unjoni li jipprevjeni interpretazzjoni li tippermetti lill-Istati Membri jinvokaw dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, anki jekk ta’ natura kostituzzjonali, li ttellef l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal‑Unjoni. Hija l-Qorti tal-Ġustizzja, fl-eżerċizzju tal-kompetenza esklużiva tagħha biex tinterpreta d-dritt tal-Unjoni, li għandha tiddetermina l-portata tal-prinċipju tas-supremazija fid-dawl tad‑dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dan id-dritt, b’tali mod li din il-portata ma tistax tiddependi mill-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali u lanqas mill-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal‑Unjoni adottata minn qorti nazzjonali, bħall‑Corte costituzionale (il‑Qorti Kostituzzjonali), li ma tkunx taqbel ma’ dik tal-Qorti tal‑Ġustizzja  ( 37 ).

84.

Għalhekk, fejn kważi ma hemm l-ebda dubju li r-Repubblika Taljana għandha d-dritt tipprovdi sistema ta’ ġustizzja awtonoma biex tippermetti lill-assoċjazzjonijiet sportivi nazzjonali jipproteġu l‑prerogattivi tagħhom fir-rigward tal-awtoritajiet pubbliċi, l‑implimentazzjoni normattiva ta’ tali sistema xorta ma tistax tikkawża preġudizzju għad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

85.

Qabel tiġi eżaminata d-domanda dwar jekk tali preġudizzju jseħħx fil‑każ preżenti, huwa xieraq li jsiru xi osservazzjonijiet preliminari dwar il-kontenut tal-protezzjoni li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) joffri lill-partijiet f’kawża.

–

Fuq il-portata tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1)

86.

Fis-sentenza Associação Sindical dos Juízes Portugueses  ( 38 ), il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-partijiet f’kawża għandhom skont id-dritt tal-Unjoni, li jirreferi għalih it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1), jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li huwa kkonfermat fl-Artikolu 47 tal-Karta. Din il-konstatazzjoni wasslet lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tispeċifika, fl-ewwel lok, li din l-aħħar dispożizzjoni għandha “tittieħed debitament inkunsiderazzjoni” għall-finijiet tal-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1)  ( 39 ), u, fit-tieni lok, li mad-dritt għal rimedju effettiv protett mill-Artikolu 47 tal-Karta hemm jikkorrispondi l‑obbligu fuq l-Istati Membri, fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1), li jistabbilixxu sistema ta’ rimedji meħtieġa sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni  ( 40 ).

87.

B’hekk, l-Artikolu 47 tal-Karta intuża sabiex jiġi ddefinit il‑kontenut sostantiv tal-obbligu li jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal‑Artikolu 19(1), u dan fi tliet aspetti. L-ewwel nett, minn perspettiva organika, dan l-obbligu jimplika li l-qrati li jistgħu jinterpretaw jew japplikaw id-dritt tal-Unjoni għandhom jissodisfaw ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-klassifikazzjoni ta’ “qorti”, bħal dawk ta’ indipendenza, imparzjalità, u ta’ qorti “stabbilita minn qabel bil-liġi”  ( 41 ). It-tieni nett, fuq il-livell proċesswali, l-imsemmi obbligu jimplika li l-garanziji differenti relatati ma’ “smigħ xieraq” għandhom jiġu osservati quddiem dawn il‑qrati  ( 42 ). It-tielet nett, fir-rigward tal-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju, mis-sentenza Royal Football Club Seraing  ( 43 ), mogħtija wara l-għeluq tal‑proċedura bil-miktub f’din il-kawża u li kienet suġġett ta’ dibattitu intensiv waqt is-seduta, jirriżulta li d-dritt għal rimedju effettiv iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta jirrikjedi li dawn il-qrati jkunu jistgħu jwettqu stħarriġ ġudizzjarju effettiv tal-atti, tal-miżuri jew tal-aġir li fir-rigward tagħhom jiġi sostnut li dawn ikunu kisru d-drittijiet jew il-libertajiet ta’ parti f’kawża. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddefinit ukoll ir‑rekwiżiti li dan l-istħarriġ ġudizzjarju għandu jissodisfa sabiex jiġi kklassifikat bħala effettiv  ( 44 ). Dawn ir-rekwiżiti għandhom ċerta importanza għar-risposta li għandha tingħata għal din id-domanda preliminari.

88.

Infakkar li, din il-kawża li wasslet għal din is-sentenza kienet tirrigwarda regoli nazzjonali li kienu jagħtu lil sentenzi ta’ arbitraġġ maħruġa minn qorti ta’ Stat terz (il-Qorti tal-Arbitraġġ għall-Isport) l‑awtorità ta’ res judicata bejn il-partijiet fit-territorju ta’ Stat Membru u, b’konsegwenza ta’ hekk, saħħa probatorja fir-relazzjonijiet bejn il‑partijiet fil-kawża u t-terzi. Issa, peress li l-konformità ta’ dawn is‑sentenzi mad-dritt tal-Unjoni ma kinitx suġġetta għal stħarriġ minn qabel minn qorti kompetenti li tirreferi l-kwistjoni lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari, qamet il-kwistjoni dwar jekk tali regoli nazzjonali kinux josservaw it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1), moqri fid-dawl tal-Artikolu 267 TFUE u tal-Artikolu 47 tal-Karta.

89.

Il-punti ewlenin tar-raġunament żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fir‑risposta tagħha huma mqassra fit-tliet punti li ġejjin  ( 45 ).

90.

It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) ma jirrikjedix rimedju ġudizzjarju dirett li jippermetti lill-individwi jikkontestaw dawn is-sentenzi ta’ arbitraġġ, sakemm ikun hemm, fis-sistema ġudizzjarja nazzjonali, possibbiltà għall-individwi li jiksbu, b’mod inċidentali, stħarriġ ġudizzjarju effettiv ta’ dawn is-sentenzi u jiżguraw ir-rispett tad‑drittijiet u tal-libertajiet li d-dritt tal-Unjoni jiggarantilhom  ( 46 ).

91.

Sabiex ikun effettiv, dan l-istħarriġ ġudizzjarju ma għandux neċessarjament jirrigwarda l-kwistjonijiet kollha ta’ liġi u ta’ fatt rilevanti sabiex isolvu t-tilwimiet li fil-kuntest tagħhom l-imsemmija sentenzi jkunu ngħataw, iżda jista’ validament ikun ta’ natura limitata. Fi kwalunkwe każ, il-qrati kkonċernati għandhom ikunu jistgħu jivverifikaw jekk tali sentenzi humiex kompatibbli mal-prinċipji u mad‑dispożizzjonijiet li jagħmlu parti mill-ordni pubbliku tal-Unjoni u li huma rilevanti fil-kuntest tat-tilwima kkonċernata, bħal-libertà ta’ moviment liberu ta’ ħaddiema u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbiliti fl-Artikoli 45 u 56 TFUE  ( 47 ), rispettivament.

92.

Barra minn hekk, meta jqisu li dawn l-istess sentenzi huma inkompatibbli ma’ dawn il-prinċipji u dispożizzjonijiet, dawn il-qrati għandhom ikunu jistgħu jisiltu, fil-kuntest tal-kompetenzi rispettivi tagħhom u konformement mad-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli, il-konsegwenzi ġuridiċi kollha meħtieġa fil-każ ta’ konstatazzjoni ta’ tali inkompatibbiltà  ( 48 ). B’mod partikolari, fil-każ fejn ikun hemm inkwistjoni ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni, l-imsemmija qrati għandhom ikunu jistgħu mhux biss li jikkonstataw dan il-ksur u jordnaw il-kumpens għad‑dannu li huwa kkawżalhom, iżda wkoll li jannullaw id-deċiżjoni vvizzjata minn tali ksur  ( 49 ). Din is-setgħa għandha neċessarjament tkun akkumpanjata mis-setgħa li tagħti l-miżuri provviżorji li jippermettu li tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-deċiżjoni li għandha tingħata fil‑mertu, inkluż fil-każ fejn dawn l-istess qrati jagħmlu talba għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja u jissospendu l-proċeduri sakemm tingħata r-risposta mingħandha  ( 50 ).

93.

Kuntrarjament għal dak sostnut mill-Gvern Taljan waqt is-seduta f’dawn il-kawżi, is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawżi magħquda Cairo Network ma hijiex ta’ natura li tintroduċi eċċezzjoni għal dawn l-aħħar prinċipji.

94.

Nispjega ruħi. Skont dan il-Gvern, mis-sentenza Cairo Network jirriżulta li, għalkemm l-effettività tal-istħarriġ ġudizzjarju ġeneralment jirrikjedi li l-qorti nazzjonali jkollha s-setgħa li tħassar il-konsegwenzi negattivi kollha ta’ att jew ta’ imġiba adottati bi ksur tad-dritt tal-Unjoni, l-għoti ta’ sempliċi kumpens pekunarju jista’ jiġi ġġustifikat meta, bħal f’dan il-każ, tali annullament ikun jista’ jikkawża preġudizzju lil interess pubbliku.

95.

Is-sanzjonijiet dixxiplinari inkwistjoni, applikati għal persuni fiżiċi, kienu marbuta mal-impożizzjoni ta’ punti ta’ penali fil-klassifika tal-klabb tal-futbol li magħhom kienu impjegati dawn il-persuni, fil-qafas tal-kampjonat nazzjonali Taljan tal-futbol tal-ewwel diviżjoni (serje A). Kieku kien possibbli li l-qorti nazzjonali tintalab tħassar jew temenda dawn is-sanzjonijiet, jew anki sempliċement li tissospendihom provviżorjament, kienet tinħoloq sitwazzjoni ta’ inċertezza fir-rigward tal-klassifika finali ta’ dan il-kampjonat li kienet iddum għal perijodu inkompatibbli mar-rekwiżit li jiġu nnominati t-timijiet nazzjonali kkwalifikati għall-kompetizzjonijiet Ewropej. Sitwazzjoni bħal din tikkawża b’mod ċar preġudizzju għall-kontinwità tal-kampjonat tal‑futbol Taljan.

96.

F’dan ir-rigward, jidhirli neċessarju li nfakkar dan li ġej. Huwa veru li, fis-sentenza Cairo Network, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-limitazzjoni tas-setgħat tal-qorti kompetenti sabiex teżamina r-rikorsi ppreżentati kontra atti relatati mal-allokazzjoni ta’ drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju għall-għoti ta’ kumpens finanzjarju mhux neċessarjament tfisser li l-istħarriġ ġudizzjarju mwettaq minn din il-qorti ma kienx effettiv  ( 51 ). Madankollu, xorta jibqa’ l-fatt li differenti minn dawn il-kawżi, din is-sentenza ngħatat f’qasam irregolat mid-dritt sekondarju tal-Unjoni, jiġifieri mid-direttiva “qafas” fil-qasam tal‑komunikazzjoni elettronika  ( 52 ) u d-Deċiżjoni (UE) 2017/899 dwar l‑użu tal-banda ta’ frekwenzi 470–790 MHz fl-Unjoni  ( 53 ).

97.

Dan ma huwiex element insinjifikattiv. Fil-fatt, skont il-Qorti tal‑Ġustizzja, il-possibbiltà għall-qrati nazzjonali li jannullaw l‑imsemmija atti kellha r-riskju li tfixkel il-konfigurazzjoni mill-ġdid tal‑banda ta’ frekwenzi 700 MHz, meħtieġa mid-Deċiżjoni 2017/899, u li b’hekk tikkawża preġudizzju għall-funzjonament tajjeb tal-5G fl‑Unjoni  ( 54 ).

98.

Minn dan nikkonkludi li l-fatt li tiġi prevista s-sempliċi possibbiltà li jingħata kumpens finanzjarju, bl-esklużjoni tal-possibbiltà li jiġi annullat l-att ivvizzjat b’illegalità, huwa ġġustifikat meta tali annullament ikun jirriskja li jikkawża preġudizzju lil wieħed mill-għanijiet tal‑leġiżlazzjoni rilevanti tal-Unjoni, li mhux il-każ f’din il-kwistjoni.

Konklużjoni dwar l-ewwel domanda

99.

Minn dan jirriżulta għalhekk li s-sanzjonijiet dixxiplinari, bħal dawk f’dan il-każ, għandhom ikunu s‑suġġett ta’ stħarriġ, anki jekk inċidentali, minn korpi li jissodisfaw ir‑rekwiżiti marbuta mal-klassifikazzjoni ta’ “qorti” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni, li jirrigwardaw il-kompatibbiltà ta’ dawn is-sanzjonijiet mal‑prinċipji u d-dispożizzjonijiet li jagħmlu parti mill-ordni pubbliku tal-Unjoni, u li jwasslu, f’każ ta’ illegalità, għall-annullament tagħhom.

100.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi lill‑Qorti tal-Ġustizzja li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1), moqri fid-dawl tal-Artikolu 47 tal‑Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-istħarriġ tal-legalità tad-deċiżjonijiet li jimponu sanzjonijiet dixxiplinari, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, minn “qrati” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni, għal stħarriġ b’mod inċidentali li jista’, f’każ ta’ illegalità, iwassal esklużivament għall-għoti ta’ kumpens pekunjarju lill-persuni li fuqhom ġew imposti s-sanzjonijiet. Dawn il-qrati għandhom ikunu jistgħu jannullaw tali sanzjonijiet u japprovaw, jekk ikun il-każ, il-miżuri provviżorji li jippermettu li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tittieħed fuq il-mertu  ( 55 ).

101.

Nixtieq nenfasizza li r-risposta li qiegħed nipproponi hija bbażata fuq il-premessa li l-istħarriġ mill-qrati amministrattivi Taljani jikkostitwixxi l-uniku stħarriġ imwettaq minn “qrati” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni dwar il-legalità tad-deċiżjonijiet li jimponu sanzjonijiet dixxiplinari sportivi. Jekk, min-naħa l-oħra, wieħed mill-korpi tal-ġustizzja sportiva Taljani, li l-effettività tal-istħarriġ tal-legalità tiegħu ma hijiex ikkontestata hawn, kien jissodisfa r-rekwiżiti kollha marbuta mal‑klassifikazzjoni ta’ “qorti”, ma jista’ jiġi kkonstatat ebda ksur tat‑tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1)  ( 56 ).

102.

Għalhekk jidhirli li huwa utli li niddedika ftit spjegazzjonijiet fuq din il-kwistjoni relatata mal-klassifikazzjoni ta’ “qorti” tal-korpi ġudizzjarji tal-ordinament sportiv Taljan.

–

Fuq il-klassifikazzjoni bħala “qorti” tal-korpi ġudizzjarji tal‑ordinament sportiv Taljan

103.

Skont ġurisprudenza stabbilita mis-sentenza Vaassen-Göbbels  ( 57 ), il-klassifikazzjoni ta’ “qorti”, fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, tippresupponi li ċerti kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti, bħall-oriġini legali ta’ dan il-korp, in-natura permanenti tiegħu, in-natura obbligatorja tal-ġurisdizzjoni tiegħu, in-natura kontradittorja tal-proċedura tiegħu, l‑applikazzjoni, minn dan il-korp, tad-dispożizzjonijiet legali kif ukoll l‑indipendenza tiegħu  ( 58 ).

104.

Ir-rekwiżit ta’ indipendenza jinkludi aspett ta’ ordni esterna u aspett ta’ ordni interna. Dan tal-aħħar jissieħeb mal-kunċett ta’ “imparzjalità” u jikkonċerna l-ekwidistanza fir-rigward tal-partijiet fil‑kawża u tal-interessi rispettivi tagħhom fir-rigward tas-suġġett tagħha  ( 59 ). Hija preċiżament l-imparzjalità tal-korpi ġudizzjarji tal‑ordinament sportiv Taljan li għandha tkun, fl-opinjoni tiegħi, is‑suġġett ta’ eżami ddettaljat mill-qorti tar-rinviju.

105.

B’hekk, fid-dawl tal-kuntest tal-kawżi prinċipali, tali eżami ma għandux jinjora l-qafas ġuridiku ta’ analiżi li jirriżulta mis-sentenza Ali Riza et vs It‑Turkija  ( 60 ), mogħtija mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”)  ( 61 )

106.

Għandu jitfakkar li l-kawża li tat lok għal din is-sentenza oriġinat minn rikorsi ppreżentati quddiem il-Kumitat ta’ Arbitraġġ tal‑Federazzjoni Turka tal-Futbol (TFF) kontra deċiżjonijiet meħuda fil‑konfront ta’ plejers jew ta’ referees tal-futbol mill-Kumitat tar‑Riżoluzzjoni tat-Tilwim (DRC) u l-Kummissjoni Dixxiplinari ta’ din il-federazzjoni rispettivament. Wara li ġie osservat li l-membri tal‑Kumitat ta’ Arbitraġġ kienu maħtura mill-conseil d’administration (il-Bord tad-Diretturi) tat-TFF, min-naħa tiegħu maħtur kollu kemm hu mill-Assemblea Ġenerali ta’ din l-istess federazzjoni (il-Kungress), u li l-Bord tad‑Diretturi kellu marġni ta’ diskrezzjoni kbira fl-eżerċizzju tas-setgħa tal-ħatra tiegħu, il-Qorti EDB eżaminat, fl-ewwel lok, il-kwistjoni dwar jekk kienx hemm garanziji suffiċjenti sabiex jiġi żgurat li l-membri tal‑Kumitat ta’ Arbitraġġ jeżerċitaw l-funzjonijiet tagħhom mingħajr pressjonijiet esterni, u, fit-tieni lok, jekk il-Kumitat ta’ Arbitraġġ kienx kompost minn membri li setgħu jiġu kkunsidrati bħala indipendenti u imparzjali fil-konfront ta’ organizzazzjonijiet professjonali involuti f’dawn il-proċeduri  ( 62 ).

107.

Fuq l-ewwel punt, il-Qorti EDB qieset li l-membri tal-Kumitat ta’ Arbitraġġ ma kinux protetti mill-pressjonijiet b’mod partikolari dawk tal‑Bord tad-Diretturi minħabba l-eżistenza ta’ ċertu numru ta’ “rabtiet organizzattivi u strutturali qawwija” bejn iż-żewġ entitajiet, li tagħti indikazzjoni tal-“livell ta’ influwenza sinjifikattiva li jgawdi minnu l‑Bord tad-Diretturi fuq il-funzjonament tal-Kumitat ta’ Arbitraġġ”  ( 63 ). Insostenn ta’ din il-konklużjoni, il-Qorti EDB ikkunsidrat il-punti segwenti. Fl-ewwel lok, anki jekk il-membri ta’ dan il-kumitat kienu jgawdu minn sigurtà fl-impjieg, it-tul tal-mandat tagħhom kien jikkorrispondi ma’ dak tal-membri tal-Bord tad-Diretturi. It-tieni nett, il‑membri tal-Kumitat ta’ Arbitraġġ kellhom id-dritt li jirċievu kumpens kif ukoll ir-rimbors tal-ispejjeż tat-trasport tagħhom u kumpens għall‑akkomodazzjoni li l-ammonti tagħhom kienu stabbiliti mill-Bord tad-Diretturi. It-tielet nett, ma kienet prevista l-ebda proċedura speċifika f’każ ta’ kontestazzjoni mill-partijiet tal-indipendenza jew tal‑imparzjalità ta’ membru tal-Kumitat ta’ Arbitraġġ.

108.

Dwar it-tieni punt, il-Qorti EDB rrilevat li l-Bord tad-Diretturi u l‑Assemblea Ġenerali tat-TFF kienu t-tnejn komposti prinċiparjament minn rappreżentanti ta’ klabbs tal-futbol, entitajiet inevitabilment involuti f’uħud mill-kwistjonijiet li jaqgħu fil-kompetenza tal-Kumitat ta’ Arbitraġġ.

109.

Għandu jitfakkar li, skont il-leġiżlazzjoni Taljana inkwistjoni, l-adozzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari imposti mill-FIGC u miċ-CONI taqa’ taħt il-kompetenza ta’ żewġ korpi intra-federali (il-Qorti Federali u l-Qorti tal-Appell Federali) u ta’ korp extra-federali (il-Bord tal-Garanzija Sportiva).

110.

Fir-rigward tal-Qorti Federali u tal-Qorti tal-Appell Federali, is‑setgħa tal-ħatra tal-membri tagħhom hija fdata lill-Consiglio federale (il-Kunsill Federali)  ( 64 ) u l-eżerċizzju ta’ din is-setgħa jidher li huwa rregolat biss mill-kriterju tal-“kompetenza speċifika u tal-esperjenza miksuba fl-ordinament sportiv”  ( 65 ). Ir-riskju li l-membri ta’ dawn il-korpi jkunu esposti għal pressjonijiet mill-Kunsill Federali jista’ jiżdied bil-fatt li t-tul tal-mandat tagħhom jikkorrispondi ma’ dak tal-kunsilliera federali (erba’ snin, li jista’ jiġġedded darbtejn) u li l-Commissione federale di garanzia (il-Kummissjoni Federali tal‑Garanzija)  ( 66 ), innominata wkoll mill-Kunsill Federali, għandha s-setgħa li tirrevokahom, b’mod partikolari, “għal motivi serji ta’ opportunità”  ( 67 ).

111.

Fir-rigward tal-kompożizzjoni tal-Kunsill Federali, erbatax mill‑għoxrin membru tiegħu huma eletti mil-leagues nazzjonali tal-futbol differenti  ( 68 ), li min-naħa tagħhom huma l-estensjoni tal-klabbs tal-futbol, li d-diretturi tagħhom jistgħu jkunu, bħal f’dan il-każ, implikati fil‑proċeduri quddiem l-istess korpi intra-federali.

112.

F’dak li jirrigwarda l-Bord tal-Garanzija Sportiva, in-nomina tal‑membri tiegħu hija rriżervata għall-Kunsill Nazzjonali taċ-CONI  ( 69 ). It-tul tal-mandat tagħhom (erba’ snin) jikkorrispondi għal dak tal-membri ta’ dan tal-aħħar  ( 70 ). Il-Kunsill Nazzjonali jinnomina wkoll il-membri tal-Commissione di garanzia degli organi di giustizia, di controllo e di tutela dell’etica sportiva (il‑Kummissjoni ta’ Garanzija għall-korpi tal-ġustizzja, tal-kontroll u tal‑ħarsien tal-etika sportiva), li għandha s-setgħa tneħħi lill-membri tal‑Bord tal-Garanzija Sportiva  ( 71 ). Il-kompożizzjoni tal-Kunsill Nazzjonali huwa kkaratterizzat mill-preżenza tar-rappreżentanti tal-federazzjonijiet sportivi nazzjonali u l-maġġoranza tal-votanti fi ħdan dan il-korp għandha tikkonsisti mill-voti mitfugħa minn dawn tal-aħħar  ( 72 ).

113.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, fir-rigward tal‑elementi li għadhom kemm tfakkru, jekk wieħed mill-korpi ġudizzjarji tal-ordinament sportiv Taljan jikkostitwixxix “qorti” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni. Jekk dan huwa l-każ, is-sistema ta’ ġustizzja sportiva kkonċepita mil-leġiżlatur Taljan, meħuda kollha kemm hi, ma hijiex inkompatibbli mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1).

Konklużjoni

114.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għall-ewwel u għat-tielet domandi preliminari magħmula mit-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio, l-Italja):