Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑151/25 [Viaudret] (i)
F.B.
κατά
Région wallonne,
Παρεμβαίνουσες:
Parc éolien de Leuze-en-Hainaut SA,
e-NosVents SA,
Electrabel SA
[αίτηση του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Βέλγιο)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Σύμβαση του Aarhus – Άρθρο 6 – Συμμετοχή του κοινού – Άρθρο 6, παράγραφος 1 – Παράρτημα Ι, σημεία 20 και 22 – Άρθρο 6, παράγραφος 10 – Επανεξέταση ή προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για δραστηριότητα – Παράταση της διάρκειας ισχύος της άδειας κατασκευής και λειτουργίας αιολικού πάρκου – Υποχρέωση να προηγηθεί της εν λόγω παρατάσεως στάδιο συμμετοχής του κοινού »
I. Εισαγωγή
1. Είναι γνωστό ότι η Σύμβαση του Aarhus (2) έχει επικροτηθεί ως «το πιο φιλόδοξο εγχείρημα στον τομέα της περιβαλλοντικής δημοκρατίας που έχει αναληφθεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών» (3). Στη Διακήρυξη της Λούκα, η οποία εκδόθηκε κατά την πρώτη σύνοδο των συμβαλλομένων μερών της Σύμβασης του Aarhus, η Σύμβαση χαρακτηρίστηκε ως «τομή στη συμμετοχική δημοκρατία» (4).
2. Η Σύμβαση του Aarhus βασίζεται σε τρεις πυλώνες: την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, καθένας εκ των οποίων αφορά την πραγμάτωση ενός εκ των τριών περιβαλλοντικών δικονομικών δικαιωμάτων (5). Από τα τρία ως άνω δικαιώματα εκείνο που είναι το «πιο φανερά δημοκρατικό» (6) είναι το δικαίωμα του κοινού να συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα. Το εν λόγω δικαίωμα συμβάλλει σε έναν από τους σκοπούς που επιδιώκει η Σύμβαση του Aarhus, ήτοι, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 10, στην ενίσχυση της λογοδοσίας και της διαφάνειας των δημόσιων αρχών καθώς και στην ενίσχυση της δημόσιας στήριξης στη λήψη περιβαλλοντικών αποφάσεων (7).
3. Η υπό κρίση υπόθεση εγείρει το ζήτημα αν για την απόφαση περί παρατάσεως κατά δέκα έτη περιβαλλοντικής άδειας για δραστηριότητα εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus απαιτείται να έχει λάβει χώρα στάδιο συμμετοχής του κοινού και αν το εν λόγω άρθρο γενικότερα αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία δεν προβλέπει τη συμμετοχή του κοινού για μια τέτοια παράταση. Η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να ερμηνεύσει το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus, κατά το οποίο οι προϋποθέσεις για τη συμμετοχή του κοινού που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφοι 2 έως 9, εφαρμόζονται, τηρουμένων των αναλογιών, και όπου ενδείκνυται, όταν μια δημόσια αρχή επανεξετάζει ή προσαρμόζει σε νέα δεδομένα τις συνθήκες λειτουργίας για μια δραστηριότητα που μνημονεύεται στην παράγραφο 1. Ειδικότερα, το Δικαστήριο θα εξετάσει το ζήτημα κατά πόσον η παράταση της διάρκειας δραστηριότητας εμπίπτουσας στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρέπει να θεωρείται ως επανεξέταση ή προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας της οικείας δραστηριότητας και, ως εκ τούτου, επιτάσσει τη συμμετοχή του κοινού, εφόσον κριθεί ότι ενδείκνυται.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Διεθνές δίκαιο
4. Το άρθρο 6 της Σύμβασης του Aarhus, το οποίο επιγράφεται «Συμμετοχή του κοινού σε αποφάσεις για ειδικές δραστηριότητες», ορίζει στις παραγράφους 1 και 10 τα εξής:
«1. Κάθε μέρος:
α) εφαρμόζει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου όσον αφορά αποφάσεις για το κατά πόσον θα επιτρέπονται προτεινόμενες δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι·
β) σύμφωνα με το εθνικό του δίκαιο, εφαρμόζει επίσης τις διατάξεις του παρόντος άρθρου σε αποφάσεις για προτεινόμενες δραστηριότητες που δεν απαριθμούνται στο παράρτημα Ι, οι οποίες δύνανται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Για τον σκοπό αυτόν, τα μέρη καθορίζουν κατά πόσον η εν λόγω προτεινόμενη δραστηριότητα υπόκειται σε αυτές τις διατάξεις […]
[…]
10. Κάθε μέρος εξασφαλίζει ότι, όταν μια δημόσια αρχή επανεξετάζει ή προσαρμόζει σε νέα δεδομένα τις συνθήκες λειτουργίας για μια δραστηριότητα που μνημονεύεται στην παράγραφο 1, εφαρμόζονται, τηρουμένων των αναλογιών, και όπου ενδείκνυται, οι διατάξεις των παραγράφων 2 έως 9 του παρόντος άρθρου.»
5. Το παράρτημα I της Σύμβασης του Aarhus περιέχει κατάλογο των δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ. Τα σημεία 20 και 22 του παραρτήματος αυτού έχουν την ακόλουθη διατύπωση:
«20. Οποιαδήποτε δραστηριότητα δεν καλύπτεται από τα σημεία 1 έως 19, για την οποία προβλέπεται συμμετοχή του κοινού βάσει διαδικασίας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία.
[…]
22. Τυχόν μεταβολή ή επέκταση των δραστηριοτήτων, σε περίπτωση που η εν λόγω μεταβολή ή επέκταση αυτή καθ’ εαυτή πληροί τα κριτήρια/κατώφλια που καθορίζονται στο παρόν παράρτημα, υπόκειται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο α) της παρούσας σύμβασης. Οποιαδήποτε άλλη αλλαγή ή επέκταση των δραστηριοτήτων υπόκειται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) της παρούσας σύμβασης».
Β. Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
6. Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ 2012, L 26, σ. 1) (στο εξής: οδηγία ΕΠΕ), ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλισθεί ότι, πριν χορηγηθεί άδεια, τα έργα τα οποία ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον λόγω, μεταξύ άλλων, της φύσεως, του μεγέθους ή της θέσεώς τους υπόκεινται σε υποχρέωση αδειοδότησης και εκτίμησης των επιπτώσεων τους. Αυτά τα έργα ορίζονται στο άρθρο 4.»
7. Το άρθρο 4, παράγραφοι 1, και 2, της οδηγίας ΕΠΕ ορίζει τα εξής:
«1. Με την επιφύλαξη του άρθρου 2 παράγραφος 4, τα έργα που απαριθμούνται στο παράρτημα I υποβάλλονται σε εκτίμηση σύμφωνα με τα άρθρα 5 έως 10.
2. Με την επιφύλαξη του άρθρου 2 παράγραφος 4, για τα έργα που απαριθμούνται στο παράρτημα II, τα κράτη μέλη αποφασίζουν κατά πόσο το έργο θα υποβληθεί σε εκτίμηση σύμφωνα με τα άρθρα 5 έως 10 [...]».
8. Το παράρτημα II της οδηγίας ΕΠΕ απαριθμεί τα έργα που μνημονεύονται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας. Ο τίτλος 3 του παραρτήματος II, ο οποίος επιγράφεται «Ενεργειακή βιομηχανία», περιλαμβάνει το σημείο θʹ, το οποίο ορίζει τα εξής:
«Εγκαταστάσεις αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας για την παραγωγή άλλων μορφών ενέργειας (αιολικά πάρκα)».
Γ. Εθνικό δίκαιο
9. Συμπληρώνοντας το άρθρο 50, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του décret relatif au permis d’environnement (διατάγματος περί περιβαλλοντικών αδειών) της 11ης Μαρτίου 1999 (Moniteur belge της 8ης Ιουνίου 1999, σ. 21114) (στο εξής: διάταγμα περί περιβαλλοντικών αδειών), το οποίο προβλέπει 20ετή διάρκεια περιβαλλοντικής άδειας κατ’ ανώτατο όριο, το άρθρο 89 του décret du 23 juin 2016 modifiant le Code de l’Environnement, le Code de l’eau et divers décrets en matière de déchets et de permis d’environnement (διατάγματος της 23ης Ιουνίου 2016 περί τροποποιήσεως του κώδικα περιβάλλοντος, του κώδικα υδάτων και διαφόρων διαταγμάτων περί αποβλήτων και περιβαλλοντικών αδειών) (στο εξής: διάταγμα της 23ης Ιουνίου 2016) διευκρινίζει ότι η άδεια λειτουργίας μιας ανεμογεννήτριας εκδίδεται για μέγιστη διάρκεια 30 ετών.
10. Κατά το άρθρο 109, πρώτη παράγραφος, του διατάγματος της 23ης Ιουνίου 2016, η τροποποίηση σχετικά με τη μέγιστη διάρκεια ισχύος της περιβαλλοντικής άδειας ανεμογεννήτριας των 30 ετών έχει εφαρμογή σε αιτήσεις που υποβάλλονται μετά την έναρξη ισχύος του εν λόγω διατάγματος, ήτοι μετά την 1η Αυγούστου 2016. Όσον αφορά τις άδειες που βρίσκονταν σε ισχύ πριν από την 1η Αυγούστου 2016, προκύπτει από το άρθρο 109, δεύτερη παράγραφος, του εν λόγω διατάγματος ότι μπορούν να παραταθούν άπαξ για μέγιστο χρονικό διάστημα δέκα ετών.
11. Οι ως άνω διατάξεις τέθηκαν σε εφαρμογή με το arrêté du Gouvernement wallon du 20 avril 2017 modifiant l’arrêté du Gouvernement wallon du 4 juillet 2002 relatif à la procédure et à diverses mesures d’exécution du décret du 11 mars 1999 relatif au permis d’environnement et portant exécution des articles 108 et 109 du décret du 23 juin 2016 modifiant le Code de l’Environnement, le Code de l’eau et divers décrets en matière de déchets et de permis d’environnement (διάταγμα της κυβέρνησης της Βαλλονίας της 20ής Απριλίου 2017 περί τροποποιήσεως του διατάγματος της κυβέρνησης της Βαλλονίας της 4ης Ιουλίου 2002 σχετικά με τη διαδικασία και διάφορα μέτρα εφαρμογής του [διατάγματος περί περιβαλλοντικών αδειών] και περί εφαρμογής των άρθρων 108 και 109 του [διατάγματος της 23ης Ιουνίου 2016]) (στο εξής: διάταγμα της 20ής Απριλίου 2017).
12. Οι διατάξεις που μνημονεύονται στα σημεία 10 και 11 των παρουσών προτάσεων δεν προβλέπουν τη συμμετοχή του κοινού στην οικεία διαδικασία λήψης αποφάσεων.
III. Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και τα προδικαστικά ερωτήματα
13. Στις 28 Αυγούστου 2009 χορηγήθηκε στην εταιρία περιορισμένης ευθύνης Parc éolien de Leuze-en-Hainaut (PELZ) SA αρχική ενιαία άδεια (8) για την κατασκευή και τη λειτουργία αιολικού πάρκου με δέκα ανεμογεννήτριες στον Δήμο Leuze-en-Hainaut (Βέλγιο) (στο εξής: αιολικό πάρκο). Επί τη βάσει της ως άνω άδειας, το αιολικό πάρκο κατασκευάστηκε και τέθηκε σε λειτουργία. Η άδεια ακυρώθηκε στις 16 Απριλίου 2014 από το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) και, κατόπιν συμπληρωματικής έρευνας, χορηγήθηκε νέα άδεια στις 8 Σεπτεμβρίου 2014, η οποία, με τη σειρά της, ακυρώθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2017. Τέλος, κατόπιν νέας συμπληρωματικής έρευνας, χορηγήθηκε νέα άδεια στις 6 Ιουνίου 2017 για χρονικό διάστημα 20 ετών, ήτοι από τις 28 Αυγούστου 2009 έως τις 28 Αυγούστου 2029.
14. Στις 2 Απριλίου 2020, κατόπιν αιτήσεως ενός εκ των φορέων εκμετάλλευσης αιολικών πάρκων, αρμόδιος τεχνικός υπάλληλος εξέδωσε απόφαση περί παρατάσεως της διάρκειας ισχύος της άδειας της 6ης Ιουνίου 2017 (για το τμήμα που αφορούσε την περιβαλλοντική άδεια) για δέκα έτη, ήτοι έως τις 28 Αυγούστου 2039 (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).
15. Ο F.B., ο προσφεύγων της κύριας δίκης και κάτοικος της περιοχής στην οποία βρίσκεται το αιολικό πάρκο, ζητεί την ακύρωση της προσβαλλόμενης αποφάσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
16. Καθής της κύριας δίκης είναι η Région wallonne (περιφέρεια Βαλλονίας). Τα αιτήματα των εταιριών Parc éolien de Leuze-en-Hainaut, e-NosVents SA και Electrabel SA να παρέμβουν στην υπόθεση έγιναν δεκτά.
17. Με το δικόγραφο της προσφυγής του, ο F.B. προβάλλει ως λόγο ακυρώσεως, μεταξύ άλλων, την παράβαση του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus, υποστηρίζοντας ότι το αιολικό πάρκο που αδειοδοτήθηκε εν προκειμένω εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ. Διατείνεται ότι θα έπρεπε να είχε προηγηθεί της λήψης απόφασης περί τροποποιήσεως των συνθηκών λειτουργίας στάδιο συμμετοχής του κοινού. Η παράλειψη διενέργειας της εν λόγω διαδικασίας καθιστά την προσβαλλόμενη απόφαση παράνομη.
18. Η καθής προβάλλει ότι, λαμβανομένων υπόψη των ορισμών των εννοιών «έργο» και «άδεια» που περιλαμβάνονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και γʹ, της οδηγίας ΕΠΕ, αντιστοίχως, η προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία συνίσταται στην παράταση της διάρκειας ισχύος της περιβαλλοντικής άδειας, δεν αποτελεί απόφαση αδειοδότησης έργου.
19. Οι παρεμβαίνουσες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι η παράταση της διάρκειας ισχύος ενιαίας άδειας που εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 109, δεύτερη παράγραφος, του διατάγματος της 23ης Ιουνίου 2016 δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παραρτήματος I της Σύμβασης του Aarhus. Διατείνονται ότι ούτε η εν λόγω διάταξη ούτε το εκτελεστικό της διάταγμα της 20ής Απριλίου 2017 απαιτούν να υπόκειται σε διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (στο εξής: ΕΠΕ) η παράταση της διάρκειας ισχύος των αδειών αιολικών πάρκων που έχουν χορηγηθεί πριν από την 1η Αυγούστου 2016. Η ως άνω περίσταση αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus.
20. Ο προσφεύγων απάντησε ότι η επίκληση της οδηγίας ΕΠΕ είναι αλυσιτελής διότι δεν προβάλλει παράβαση της εν λόγω οδηγίας. Υποστήριξε ότι όταν η διαδικασία λήψης αποφάσεων για μια δραστηριότητα περιλαμβάνει υποχρεωτικά στάδιο συμμετοχής του κοινού, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, κάθε διαδικασία με την οποία μια δημόσια αρχή επανεξετάζει ή προσαρμόζει μεταγενέστερα σε νέα δεδομένα τις συνθήκες λειτουργίας της εν λόγω δραστηριότητας πρέπει να περιλαμβάνει τέτοιο στάδιο. Η Διοίκηση, παραλείποντας να απαιτήσει να λάβει χώρα στάδιο συμμετοχής του κοινού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, παρέλειψε να ασκήσει την εξουσία εκτίμησης που διαθέτει.
21. Επίσης, ο προσφεύγων αντικρούει την ένσταση εκπρόθεσμης άσκησης της προσφυγής που προέβαλαν η καθής και οι παρεμβαίνουσες, υποστηρίζοντας ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να έχει αποτελέσει αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης και, κατ’ επέκτασιν, να έχει λάβει χώρα κοινοποίηση σύμφωνα με το άρθρο D.29-22, παράγραφος 2, του βιβλίου I, του Code de l’Environnement (κώδικα περιβάλλοντος), προκειμένου να ξεκινήσει η προθεσμία άσκησης της προσφυγής.
22. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι της αποφάσεως της 20ής Απριλίου 2017 προηγήθηκε γνωμοδότηση του νομοθετικού τμήματος του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας). Σύμφωνα με την εν λόγω γνωμοδότηση, απόφαση με την οποία παρατείνεται η διάρκεια ισχύος αδείας χορηγηθείσας για δραστηριότητα η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα I της Σύμβασης του Aarhus –ή η οποία θεωρείται ότι ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον– μεταβάλλει τις συνθήκες υπό τις οποίες ασκείται η εν λόγω δραστηριότητα και εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης. Ως εκ τούτου, η ως άνω γνωμοδότηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι της λήψης της επίμαχης απόφασης πρέπει να προηγηθεί η συμμετοχή του κοινού, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφοι 2 έως 9, της Σύμβασης του Aarhus.
23. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Βαλλονίας δεν ακολούθησε την ως άνω γνωμοδότηση. Κατά την εν λόγω κυβέρνηση, η μη υποχρέωση διεξαγωγής σταδίου συμμετοχής του κοινού εδικαιολογείτο κατ’ ουσίαν από την ανάγκη αποτροπής της δημιουργίας διακρίσεων μεταξύ των παλαιών αδειών (που χορηγήθηκαν για μέγιστη διάρκεια 20 ετών) και των νέων αδειών (που χορηγήθηκαν για μέγιστη διάρκεια 30 ετών). Ένας ακόμη δικαιολογητικός λόγος ήταν ότι το κοινό είχε ήδη εκφράσει τις απόψεις του επί του έργου, ανεξαρτήτως της διάρκειάς του, και ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες ασκείται η δραστηριότητα δεν είχαν μεταβληθεί.
24. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι δεν αμφισβητείται ότι η άδεια για το επίμαχο αιολικό πάρκο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 20. Αντιθέτως, το ζήτημα που τίθεται είναι αν απαιτείται η διεξαγωγή σταδίου συμμετοχής του κοινού και για την προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι για την παράταση της διάρκειας ισχύος της εν λόγω άδειας.
25. Τούτο θα ίσχυε αν η απόφαση αφορά την παράταση άδειας η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί είτε ως:
– άδεια για δραστηριότητα που εμπίπτει στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και στο παράρτημα I, σημείο 20, της Σύμβασης του Aarhus, ή ακόμη και μεταβολή ή επέκταση της εν λόγω δραστηριότητας σύμφωνα με το σημείο 22 του παραρτήματος αυτού·
– άδεια για δραστηριότητα που δεν περιλαμβάνεται στο παράρτημα I της Σύμβασης του Aarhus, η οποία όμως δύναται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης· είτε
– απόφαση επανεξέτασης ή προσαρμογής σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας δραστηριότητας εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 10.
26. Στο πλαίσιο αυτό, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«Στο πλαίσιο νομικού καθεστώτος σύμφωνα με το οποίο η άσκηση δραστηριότητας η οποία εμπίπτει στο παράρτημα Ι της Σύμβασης του Aarhus υπόκειται σε άδεια λειτουργίας χορηγούμενη για μέγιστο χρονικό διάστημα 20 ετών:
1) Έχουν το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 10, καθώς και το παράρτημα Ι, σημεία 20 και 22, της Σύμβασης του Aarhus την έννοια ότι θα πρέπει να προηγείται της λήψης απόφασης για την παράταση κατά δέκα έτη της άδειας άσκησης δραστηριότητας, η οποία είχε αρχικά εγκριθεί για 20 έτη, στάδιο συμμετοχής του κοινού;
2) Έχει το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 10, της Σύμβασης του Aarhus την έννοια ότι δεν συνάδει με το άρθρο αυτό νομικό καθεστώς σύμφωνα με το οποίο η διαδικασία παράτασης κατά δέκα έτη της άδειας άσκησης μιας δραστηριότητας δεν περιλαμβάνει ποτέ στάδιο συμμετοχής του κοινού;»
27. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο F.B., η Electrabel, η Βελγική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
IV. Εκτίμηση
28. Με τα προδικαστικά ερωτήματά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν είτε το άρθρο 6, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημεία 20 και 22, είτε το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης έχει την έννοια ότι απαιτείται να προηγείται της λήψης απόφασης για την παράταση κατά δέκα έτη της άδειας λειτουργίας αιολικού πάρκου, το οποίο είχε αρχικά εγκριθεί για 20 έτη, στάδιο συμμετοχής του κοινού. Το αιτούν δικαστήριο ερωτά επίσης αν οι εν λόγω διατάξεις αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση κατά την οποία η διαδικασία λήψης απόφασης σχετικά με την εξακολούθηση της άσκησης της επίμαχης δραστηριότητας κατά δέκα έτη δεν περιλαμβάνει στάδιο συμμετοχής του κοινού.
29. Τα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου υποβάλλονται στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως της προσβαλλόμενης αποφάσεως που άσκησε ο F.B., κάτοικος της περιοχής στην οποία βρίσκεται το αιολικό πάρκο, ο οποίος επικρίνει την παράλειψη διενέργειας σταδίου συμμετοχής του κοινού.
30. Προκαταρκτικώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι οι διατάξεις της Σύμβασης του Aarhus –η οποία υπογράφηκε από την Κοινότητα και εν συνεχεία εγκρίθηκε με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου (9)–, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ένωσης (10). Επομένως, όπως επισημαίνει η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση του Aarhus και, ειδικότερα, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 6 της Σύμβασης σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού.
31. Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι για την αρχική άδεια για την επίμαχη δραστηριότητα (το αιολικό πάρκο) απαιτείται να λάβει χώρα συμμετοχή του κοινού. Η εν λόγω δραστηριότητα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 20. Πράγματι, το εν λόγω σημείο 20 επεκτείνει τις απαιτήσεις περί συμμετοχής του κοινού που προβλέπονται στο άρθρο 6 της Σύμβασης του Aarhus σε κάθε δραστηριότητα για την οποία η εθνική νομοθεσία προβλέπει συμμετοχή του κοινού στο πλαίσιο διαδικασίας ΕΠΕ, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της επίμαχης στην κύρια δίκη δραστηριότητας (11).
32. Η ως άνω δραστηριότητα (το αιολικό πάρκο), για την οποία απαιτείται ΕΠΕ βάσει του εθνικού δικαίου, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ΕΠΕ (12). Πράγματι, το στοιχείο θʹ του παραρτήματος ΙΙ, τίτλος 3, της οδηγίας ΕΠΕ συγκαταλέγει στα έργα στα οποία αναφέρεται το άρθρο 4, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, κατά το οποίο τα κράτη μέλη αποφασίζουν κατά πόσον το έργο θα υποβληθεί σε ΕΠΕ, τις «εγκαταστάσεις αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας για την παραγωγή άλλων μορφών ενέργειας (αιολικά πάρκα)».
33. Η προσβαλλόμενη απόφαση παρατείνει τη διάρκεια ισχύος της αρχικής άδειας για δραστηριότητα για την οποία απαιτείται συμμετοχή του κοινού (σύμφωνα με την οδηγία ΕΠΕ και τη Σύμβαση του Aarhus, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ένωσης).
34. Εντούτοις, η εφαρμοστέα νομοθεσία, βάσει της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση για την παράταση της διάρκειας ισχύος της επίμαχης δραστηριότητας, δεν προβλέπει στάδιο συμμετοχής του κοινού ως αναγκαία προϋπόθεση της οικείας διαδικασίας λήψης αποφάσεων.
35. Επομένως, τίθεται το ζήτημα αν θα έπρεπε να έχει λάβει χώρα συμμετοχή του κοινού για την παράταση της διάρκειας ισχύος της επίμαχης δραστηριότητας σύμφωνα με τη Σύμβαση του Aarhus (13).
36. Το αιτούν δικαστήριο εξετάζει τρεις νομικές διατάξεις που μπορούν να τύχουν εφαρμογής όσον αφορά την ανανέωση άδειας για δραστηριότητα για την οποία έχει χορηγηθεί άδεια δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus. Η πρώτη είναι η εν λόγω διάταξη, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 20 ή σημείο 22, της Σύμβασης του Aarhus· η δεύτερη είναι το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ· και η τρίτη είναι το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης. Καθεμία από τις εν λόγω διατάξεις καθορίζει αν και υπό ποιες προϋποθέσεις υφίσταται υποχρέωση διεξαγωγής σταδίου συμμετοχής του κοινού.
37. Η απόφαση για παράταση της διάρκειας της αδειοδοτηθείσας δραστηριότητας μπορεί από νομικής απόψεως να χαρακτηριστεί με δύο τρόπους: ως νέα απόφαση για χορήγηση άδειας για την προτεινόμενη δραστηριότητα, αφενός, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 20, ή σημείο 22 (προτεινόμενη δραστηριότητα που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I), ή, αφετέρου, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus (προτεινόμενη δραστηριότητα που δεν περιλαμβάνεται στο παράρτημα Ι, αλλά έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον). Κατά τον δεύτερο χαρακτηρισμό, η εν λόγω απόφαση συνιστά επανεξέταση ή προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για μια δραστηριότητα, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 10, της ως άνω Σύμβασης.
Α. Η ανανέωση της άδειας ως απόφαση για τη χορήγηση άδειας προτεινόμενης δραστηριότητας (άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και βʹ)
38. Το άρθρο 6 της Σύμβασης του Aarhus προβλέπει το δικαίωμα συμμετοχής του κοινού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για συγκεκριμένες δραστηριότητες.
39. Τα στοιχεία αʹ και βʹ του άρθρου 6, παράγραφος 1, από κοινού, ορίζουν τα κριτήρια βάσει των οποίων καθορίζεται για ποιες αποφάσεις απαιτείται να προηγείται στάδιο συμμετοχής του κοινού. Κοινό στοιχείο αυτών είναι το γεγονός ότι λαμβάνουν υπόψη τις σημαντικές επιπτώσεις που μπορούν να έχουν οι προτεινόμενες δραστηριότητες στο περιβάλλον (14). Το στοιχείο αʹ μνημονεύει τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι και οι οποίες εικάζεται ότι δύνανται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, ενώ το στοιχείο βʹ ορίζει ότι οι διατάξεις σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού εφαρμόζονται επίσης, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, στις αποφάσεις που αφορούν προτεινόμενες δραστηριότητες οι οποίες δεν απαριθμούνται μεν στο παράρτημα Ι, αλλά, εντούτοις, δύνανται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
40. Όσον αφορά την πιθανή εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης, ο F.Β. υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η ανανέωση της άδειας για την επίμαχη δραστηριότητα πρέπει να θεωρηθεί ως νέα απόφαση σχετικά με την εν λόγω δραστηριότητα. Κατ’ αυτόν, δεδομένου ότι η αρχική άδεια χορηγήθηκε δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 20 (15), η ανανέωση της άδειας θα πρέπει να θεωρηθεί ως νέα απόφαση και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να διεξαχθεί στάδιο συμμετοχής του κοινού. Επικουρικώς, η ανανέωση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επέκταση ή μεταβολή της εν λόγω δραστηριότητας δυνάμει του σημείου 22 του εν λόγω παραρτήματος ή ως απόφαση σχετικά με δραστηριότητα που δεν περιλαμβάνεται στο παράρτημα αυτό, αλλά δύναται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
1. Η ανανέωση της άδειας ως απόφαση χορήγησης άδειας σε προτεινόμενη δραστηριότητα η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα I (άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράρτημα I, σημείο 20)
41. Η συμμετοχή του κοινού ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε αποφάσεις που αφορούν το κατά πόσον θα επιτρέπονται προτεινόμενες δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα I αυτής (16).
42. Όπως προεκτέθηκε (17), το παράρτημα Ι, σημείο 20, της Σύμβασης του Aarhus επεκτείνει την ισχύ του άρθρου 6 σε κάθε δραστηριότητα που δεν καλύπτεται από τα σημεία 1 έως 19 του εν λόγω παραρτήματος, όταν, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, η συμμετοχή του κοινού προβλέπεται στο πλαίσιο διαδικασίας ΕΠΕ (18).
43. Το κατά πόσον μια δραστηριότητα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παραρτήματος Ι, σημείο 20, της Σύμβασης εξαρτάται από τρία στοιχεία, ήτοι i) τη συμμετοχή του κοινού· ii) την ΕΠΕ στο πλαίσιο της οποίας πραγματοποιείται η συμμετοχή του κοινού· και iii) την εθνική νομοθεσία που προβλέπει τη διενέργεια ΕΠΕ (19).
44. Επομένως, αν εθνική νομοθεσία δεν απαιτεί τη διενέργεια ΕΠΕ για τη χορήγηση ή την ανανέωση άδειας, το παράρτημα Ι, σημείο 20, δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να επιβάλει την εν λόγω απαίτηση.
45. Το ανωτέρω συμπέρασμα επιβεβαιώνεται από τις διαπιστώσεις της επιτροπής συμμόρφωσης στη Σύμβαση του Aarhus (στο εξής: επιτροπή συμμόρφωσης) ότι η απόφαση για την παράταση της διάρκειας μιας δραστηριότητας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παραρτήματος Ι, σημείο 20, της Σύμβασης του Aarhus, αν δεν απαιτείται η διενέργεια διαδικασίας ΕΠΕ από το εθνικό δίκαιο για την εν λόγω ανανέωση (20).
46. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, είναι σαφές ότι η εθνική νομοθεσία προβλέπει τη διενέργεια ΕΠΕ για τη χορήγηση της αρχικής άδειας για αιολικό πάρκο. Ωστόσο, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, για την ανανέωση της εν λόγω άδειας δεν φαίνεται να απαιτείται η διεξαγωγή τέτοιας εκτίμησης.
47. Κατά συνέπεια, η ανανέωση της επίμαχης άδειας δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 20, της Σύμβασης.
2. Η ανανέωση της άδειας ως μεταβολή ή επέκταση δραστηριότητας (άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράρτημα I, σημείο 22)
48. Το παράρτημα Ι, σημείο 22, της Σύμβασης του Aarhus διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 αυτής ώστε να περιλαμβάνει οποιαδήποτε μεταβολή ή επέκταση δραστηριοτήτων, όταν η εν λόγω μεταβολή ή επέκταση πληροί αυτή καθ’ εαυτήν τα κριτήρια ή τα κατώτατα όρια που καθορίζονται στο εν λόγω παράρτημα. Κάθε άλλη μεταβολή ή επέκταση δραστηριοτήτων οι οποίες δεν πληρούν τα κριτήρια ή τα κατώτατα όρια που καθορίζονται στο παράρτημα υπόκειται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης.
49. Το κρίσιμο ζήτημα εν προκειμένω είναι κατά πόσον ο όρος «μεταβολή ή επέκταση» πρέπει να νοηθεί υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει μια απλή παράταση της διάρκειας μιας δραστηριότητας.
50. Δεδομένου ότι το παράρτημα I, σημείο 22, πρώτο εδάφιο, της Σύμβασης του Aarhus είναι σε σημαντικό βαθμό παρόμοιο με το παράρτημα Ι, σημείο 24, της οδηγίας ΕΠΕ (21), επισημαίνεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, «από το γράμμα και την οικονομία αυτού προκύπτει ότι αναφέρεται σε μεταβολή ή επέκταση έργου η οποία, ιδίως λόγω της φύσεως ή της εκτάσεώς της, προκαλεί παρόμοιους, από απόψεως περιβαλλοντικών επιπτώσεων, κινδύνους με το ίδιο το έργο» (22).
51. Το Δικαστήριο έκρινε ότι εθνικά μέτρα που είχαν ως αποτέλεσμα να παραταθεί για σημαντικό χρονικό διάστημα, δέκα ετών, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για βιομηχανικούς σκοπούς από πυρηνικούς σταθμούς η οποία μέχρι τότε περιοριζόταν σε σαράντα έτη, σε συνδυασμό με τις σημαντικές εργασίες ανακαίνισης που κατέστησαν αναγκαίες λόγω της παλαιότητας των σταθμών αυτών και της υποχρέωσης να εξασφαλιστεί η συμμόρφωσή τους τους προς τα πρότυπα ασφαλείας, είχαν «παρόμοια, από απόψεως κινδύνου περιβαλλοντικών επιπτώσεων, έκταση με αυτή της αρχικής θέσης σε λειτουργία των εν λόγω σταθμών» (23).
52. Επί τη βάσει της ως άνω νομολογίας, και όπως υποστήριξε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις της, μπορεί να υποστηριχθεί ότι, ελλείψει οποιασδήποτε εργασίας και φυσικής μεταβολής, η απλή παράταση της διάρκειας άδειας για ήδη υφιστάμενη δραστηριότητα, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μεταβολή ή επέκταση δραστηριότητας.
53. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από την απόφαση του Δικαστηρίου FCC Česká republika (24)που εκδόθηκε στο πλαίσιο της οδηγίας 2010/75, η οποία θέτει σε εφαρμογή τις απαιτήσεις συμμετοχής του κοινού στον τομέα των βιομηχανικών εκπομπών. Στο πλαίσιο της εν λόγω οδηγίας, ο όρος «μεταβολή» περιλαμβάνεται στον ορισμό της έννοιας της «ουσιαστικής μετατροπής» που περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 9, της οδηγίας 2010/75. Για τη χορήγηση άδειας για οποιαδήποτε «ουσιαστική μετατροπή» απαιτείται η συμμετοχή του κοινού σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2010/75. Ως «ουσιαστική μετατροπή» νοείται «κάθε μεταβολή της φύσης ή της λειτουργίας ή επέκταση εγκατάστασης [...] που ενδέχεται να έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον» (η υπογράμμιση δική μου).
54. Το Δικαστήριο έκρινε ότι «απλώς και μόνον η παράταση της διάρκειας της απόθεσης των αποβλήτων σε χώρο υγειονομικής ταφής δεν μεταβάλλει, αφ’ εαυτής, την περίμετρο της εγκατάστασης ούτε τη χωρητικότητα αποθήκευσης όπως αυτή προβλεπόταν στην αρχική άδεια και δεν συνιστά, επομένως, “επέκταση” της εγκατάστασης» (25).
55. Ο οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus –ο οποίος, κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, μπορεί να θεωρηθεί ως επεξηγηματικό έγγραφο, δυνάμενο, κατά περίπτωση, να ληφθεί υπόψη, μαζί με άλλα σχετικά στοιχεία για την ερμηνεία της Σύμβασης, έστω και αν οι αναλύσεις τις οποίες περιέχει δεν είναι δεσμευτικές και δεν χαρακτηρίζονται από την κανονιστική ισχύ των διατάξεων της Σύμβασης (26)– επιβεβαιώνει την ερμηνεία σύμφωνα την οποία το παράρτημα Ι, σημείο 22, αφορά μόνον τις φυσικές μεταβολές ή τις επεκτάσεις δραστηριοτήτων (27).
56. Στην περίπτωση μεταγενέστερων διοικητικών διαδικασιών, όταν αυτές αφορούν προτεινόμενες δραστηριότητες που εμπίπτουν στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Aarhus δεν έχει εφαρμογή η εν λόγω διάταξη, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 22, αλλά το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης (28).
57. Επομένως, η απλή ανανέωση της άδειας στην υπόθεση της κύριας δίκης, η οποία δεν συνεπάγεται καμία φυσική μεταβολή ή επέκταση της οικείας δραστηριότητας, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως νέα απόφαση. Ωστόσο, όπως θα εξηγήσω κατωτέρω στο μέρος Β, το γεγονός αυτό δεν θίγει το δικαίωμα συμμετοχής του κοινού βάσει μιας άλλης διάταξης, ήτοι του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus, το οποίο ρυθμίζει την επανεξέταση και την προσαρμογή σε νέα δεδομένα των δραστηριοτήτων.
3. Η ανανέωση της άδειας ως απόφαση σχετικά με δραστηριότητα που έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus)
58. Το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus ορίζει ότι οι διατάξεις του άρθρου 6 που αφορούν τη συμμετοχή του κοινού σε αποφάσεις για συγκεκριμένες δραστηριότητες πρέπει να εφαρμόζονται αν πρόκειται για την έκδοση αποφάσεων για προτεινόμενες δραστηριότητες που δεν απαριθμούνται στο παράρτημα I της Σύμβασης, οι οποίες είναι δυνατόν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
59. Από το γράμμα του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, προκύπτει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης του Aarhus καθορίζουν αν οι απαιτήσεις περί συμμετοχής του κοινού εφαρμόζονται όταν η προτεινόμενη δραστηριότητα δύναται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον (29).
60. Όσον αφορά την παράταση της διάρκειας της επίμαχης δραστηριότητας, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στις γραπτές παρατηρήσεις της, δεν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία και πληροφορίες στη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκειμένου να διαπιστωθεί αν η παράταση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως προτεινόμενη δραστηριότητα η οποία ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
61. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι το παράρτημα Ι, σημείο 22, της Σύμβασης του Aarhus διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, ώστε να καταλαμβάνει κάθε μεταβολή ή επέκταση των δραστηριοτήτων, όταν η εν λόγω μεταβολή ή επέκταση αυτή καθ’ εαυτή δεν πληροί τα κριτήρια ή τα κατώτατα όρια που καθορίζονται στο εν λόγω παράρτημα.
62. Ωστόσο, από την ανάλυση που εκτίθεται στην προηγούμενη ενότητα (30) προκύπτει ότι η μεταβολή ή η επέκταση της δραστηριότητας βάσει του ως άνω σημείου 22 πρέπει να νοείται ως φυσική μεταβολή ή επέκταση, οπότε η απλή ανανέωση άδειας –παράταση της διάρκειάς της χωρίς φυσική μεταβολή ή εργασία– δεν χαρακτηρίζεται ως τέτοια μεταβολή ή επέκταση.
63. Υπό τις συνθήκες αυτές, η ανανέωση της επίμαχης άδειας δεν αποτελεί απόφαση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Aarhus, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι, σημείο 22.
Β. Η ανανέωση της άδειας ως επανεξέταση ή προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για μια δραστηριότητα (άρθρο 6, παράγραφος 10)
64. Το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus επιβάλλει την εφαρμογή των απαιτήσεων περί συμμετοχής του κοινού «τηρουμένων των αναλογιών, και όπου ενδείκνυται», όταν μια δημόσια αρχή «επανεξετάζει ή προσαρμόζει σε νέα δεδομένα τις συνθήκες λειτουργίας» για μια δραστηριότητα για την οποία είχε χορηγηθεί άδεια σύμφωνα με την παράγραφο 1 της εν λόγω διατάξεως.
1. Οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 10
65. Το άρθρο 6, παράγραφος 10, «συμπληρώνει» (31) το παράρτημα Ι, σημείο 22, της Σύμβασης του Aarhus. Το μεν σημείο 22 αφορά φυσικές μεταβολές ή επεκτάσεις των δραστηριοτήτων, ενώ το άρθρο 6, παράγραφος 10, επεκτείνει τις απαιτήσεις συμμετοχής του κοινού σε επανεξετάσεις ή προσαρμογές σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για μια δραστηριότητα, όπερ περιλαμβάνει οποιαδήποτε διοικητικού χαρακτήρα επανεξέταση ή προσαρμογή σε νέα δεδομένα η οποία δεν αφορά κατ’ ανάγκη φυσική μεταβολή της δραστηριότητας (32).
66. Η εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 10, ενεργοποιείται με την επανεξέταση ή την προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για μια δραστηριότητα. Όπως ο ίδιος ο όρος υποδηλώνει, οι «συνθήκες λειτουργίας» είναι όλες εκείνες οι συνθήκες που απαιτούνται για να μπορεί να μια δραστηριότητα να συνεχίζεται (33). Η φράση «επανεξετάζει ή προσαρμόζει σε νέα δεδομένα» είναι αρκετά ευρεία ώστε να καλύπτει τη λήψη αποφάσεων περιβαλλοντικού χαρακτήρα μετά την αρχική άδεια η οποία επιφέρει μεταβολή στις συνθήκες λειτουργίας.
67. Με την ευρεία διατύπωσή του, το άρθρο 6, παράγραφος 10, αποτυπώνει τον κύκλο ζωής της δραστηριότητας, όσον αφορά ζητήματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus. Η εν λόγω διάταξη συμβάλλει στη συνεχή επίτευξη του σκοπού της συμμετοχής του κοινού, ο οποίος, όπως διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 9 της Σύμβασης του Aarhus, συνίσταται στην παροχή στο κοινό της δυνατότητας να εκφράζει τις ανησυχίες του και στην παροχή στις δημόσιες αρχές της δυνατότητας να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τις ανησυχίες αυτές.
68. Τα ανωτέρω επιρρωννύονται από τη φύση ορισμένων δραστηριοτήτων που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της Σύμβασης του Aarhus οι οποίες περιλαμβάνουν τη χρήση φυσικών πόρων. Όπως διευκρινίζεται στο πεδίο της νομικής θεωρίας, οι οικείες άδειες στις περισσότερες χώρες «χορηγούνται για περιορισμένο μόνο χρονικό διάστημα (συνήθως έως δέκα έτη) και στη συνέχεια πρέπει να ανανεωθούν και/ή να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα» λόγω «του γεγονότος ότι το μέγεθος ενός πόρου που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σε αυτό το πλαίσιο και οι όροι της εν λόγω χρήσης εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την κατάσταση του εν λόγω φυσικού πόρου» (34).
69. Το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus προβλέπει την εφαρμογή των παραγράφων 2 έως 9 του άρθρου 6 σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού «τηρουμένων των αναλογιών, και όπου ενδείκνυται». Η αναφορά στην «τηρουμένων των αναλογιών» εφαρμογή των απαιτήσεων περί συμμετοχής του κοινού στο άρθρο 6, παράγραφος 10, σημαίνει απλώς «με τις αναγκαίες μεταβολές» (35). Όσον αφορά το κατά πόσον ενδείκνυται η συμμετοχή του κοινού, μολονότι η φράση «όπου ενδείκνυται» εμπεριέχει «ορισμένο περιθώριο εκτίμησης», «δεν σημαίνει πλήρη διακριτική ευχέρεια» (36). Αντιθέτως, η εν λόγω ρήτρα «εισάγει ένα αντικειμενικό κριτήριο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο των σκοπών της Σύμβασης» (37).
70. Το κατά πόσον η συμμετοχή του κοινού ενδείκνυται, σε περίπτωση επανεξέτασης ή προσαρμογής σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για μια δραστηριότητα, σχετίζεται με τη σημασία των επιπτώσεων της εν λόγω επανεξέτασης ή προσαρμογής σε νέα δεδομένα στο περιβάλλον. Πράγματι, κατά τον καθορισμό του κατά πόσον θα πρέπει να χορηγηθεί άδεια σε μια προτεινόμενη δραστηριότητα, λαμβάνεται υπόψη ο δυνητικά σημαντικός αντίκτυπός της στο περιβάλλον (38), κάτι το οποίο εξακολουθεί να ασκεί επιρροή και σε μεταγενέστερα στάδια της λήψης αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα.
71. Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται από τις διαπιστώσεις της επιτροπής συμμόρφωσης, η οποία έχει τονίσει ότι, για να καθοριστεί κατά πόσον θα «ενδείκνυται», και ως εκ τούτου θα απαιτείται, να διεξαχθεί στάδιο συμμετοχής του κοινού, όταν μια δημόσια αρχή επανεξετάζει ή προσαρμόζει σε νέα δεδομένα τις συνθήκες λειτουργίας μιας δραστηριότητας που υπόκειται στο άρθρο 6, εφαρμόζεται «ένα κριτήριο σπουδαιότητας» (39).
72. Η έκφραση «όπου ενδείκνυται» πρέπει να εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε να διαφυλάσσεται η πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus. Η υποχρέωση να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού θα στερείται κάθε πρακτικής αποτελεσματικότητας αν το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο δεν προβλέπει δυνατότητα εκτίμησης του κατά πόσον ενδείκνυται η ύπαρξη σταδίου συμμετοχής του κοινού στην περίπτωση της επανεξέτασης ή της προσαρμογής των δραστηριοτήτων σε νέα δεδομένα.
73. Αυτό ακριβώς ήταν το αντικείμενο της υποθέσεως την οποία αφορούσαν οι διαπιστώσεις της επιτροπής συμμόρφωσης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με την οδηγία 2010/75 (40). Η επιτροπή συμμόρφωσης διαπίστωσε ότι η Ένωση, ως συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης του Aarhus, παρέβη το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης αυτής «με τη θέσπιση νομικού πλαισίου που δεν προβλέπει καμία δυνατότητα συμμετοχής του κοινού σε θέματα επανεξέτασης και προσαρμογής σε νέα δεδομένα» βάσει διαφόρων διατάξεων της εν λόγω οδηγίας, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο εγκρίσεως των ως άνω διαπιστώσεων (41).
74. Επισημαίνεται ότι, προκειμένου να συμμορφωθεί με τη Σύμβαση του Aarhus, η οδηγία 2010/75 τροποποιήθηκε ώστε να διευκρινιστεί ότι «θα πρέπει να παρέχονται έγκαιρα και αποτελεσματικά στα μέλη του ενδιαφερόμενου κοινού ευκαιρίες συμμετοχής στη χορήγηση ή την επικαιροποίηση των όρων αδειοδότησης που καθορίζονται από την αρμόδια αρχή, ακόμη και όταν οι όροι αδειοδότησης επανεξετάζονται [...]» (42).
2. Η διάρκεια δραστηριότητας ως συνθήκη λειτουργίας και η ανανέωση της άδειας στην υπόθεση της κύριας δίκης
75. Το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus εφαρμόζεται σε περίπτωση επανεξέτασης ή προσαρμογής σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για μια δραστηριότητα, ήτοι, όλων των συνθηκών που είναι αναγκαίες για τη συνεχιζόμενη λειτουργία της δραστηριότητας (43). Η επιτρεπόμενη διάρκεια μιας δραστηριότητας είναι αναγκαία για τη συνεχιζόμενη λειτουργία της εν λόγω δραστηριότητας και αποτελεί μέρος των εν λόγω συνθηκών λειτουργίας (44).
76. Κατά συνέπεια, μια απόφαση με την οποία παρατείνεται η διάρκεια δραστηριότητας μεταβάλλει τις συνθήκες λειτουργίας της και, κατ’ επέκταση, ενεργοποιεί την εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης.
77. Διαφωνώ με το επιχείρημα της Βελγικής Κυβέρνησης ότι το άρθρο 6, παράγραφος 10, δεν τυγχάνει εφαρμογής διότι δεν υπήρξε μεταβολή των αρχικών συνθηκών υπό τις οποίες ασκήθηκε η οικεία δραστηριότητα· η εν λόγω μη μεταβολή ουδόλως αναιρεί το γεγονός ότι η αρχική συνολική διάρκεια των 20 ετών παρατάθηκε κατά το ήμισυ, με αποτέλεσμα να επέλθει μεταβολή των αρχικών συνθηκών λειτουργίας (45).
78. Όσον αφορά το κατά πόσον ενδείκνυται να λάβει χώρα συμμετοχή του κοινού, όπως προαναφέρθηκε, οι αρχές διαθέτουν περιθώριο εκτίμησης, το οποίο, ωστόσο, πρέπει να ασκείται σύμφωνα με τους σκοπούς της Σύμβασης του Aarhus (46).
79. Όσον αφορά την ανανέωση της άδειας, η Σύμβαση δεν προσδιορίζει «αριθμητικό» κατώτατο όριο πάνω από το οποίο ενδείκνυται να λαμβάνει χώρα συμμετοχή του κοινού. Ο εν λόγω προσδιορισμός πρέπει να γίνεται επί τη βάσει ουσιαστικών κριτηρίων. Το κατά πόσον ενδείκνυται η συμμετοχή του κοινού σε περίπτωση ανανέωσης άδειας και η εκτίμηση όσον αφορά τις σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον μπορεί να εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από τη φύση της ανανεωθείσας δραστηριότητας και από τη διάρκεια της παράτασης. Είναι επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη αν, κατά τα προηγούμενα στάδια της συμμετοχής του κοινού, το κοινό είχε ενημερωθεί σχετικά με ενδεχόμενες παρατάσεις της άδειας στο μέλλον και αν, επομένως, είχε τη δυνατότητα να λάβει θέση επί των σχετικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων (47).
80. Σε κάθε περίπτωση, μια σημαντική παράταση της αρχικώς εγκριθείσας διάρκειας μιας δραστηριότητας αποτελεί σοβαρή ένδειξη ότι πρέπει να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού. Τα ανωτέρω συνάδουν με τον στόχο της συμμετοχής του κοινού, ο οποίος συνίσταται στην παροχή στο κοινό της δυνατότητας να εκφράζει τις ανησυχίες του (48).
81. Η επιτροπή συμμόρφωσης επιβεβαιώνει την ως άνω ερμηνεία. Έχει επανειλημμένως διαπιστώσει ότι, «εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες η μεταβολή της επιτρεπόμενης διάρκειας είναι ελάχιστη και θα έχει προδήλως ασήμαντες ή μηδενικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, οι παρατάσεις της διάρκειας πρέπει να υπόκεινται στις διατάξεις του άρθρου 6» (η υπογράμμιση δική μου) (49). Η επιτροπή συμμόρφωσης έχει κρίνει ότι η πενταετής παράταση της διάρκειας μιας δραστηριότητας δεν ήταν «σε καμία περίπτωση ελάχιστη» και, ως εκ τούτου, απαιτείτο να λάβει χώρα συμμετοχή του κοινού (50).
82. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η άδεια παρατάθηκε κατά δέκα έτη. Η δεκαετής παράταση μιας δραστηριότητας για την οποία είχε αρχικώς χορηγηθεί άδεια για 20 έτη αποτελεί παράταση κατά το ήμισυ της αρχικής της διάρκειας και δεν μπορεί να θεωρηθεί «ελάχιστη». Επιπλέον, κατά τον χρόνο της παράτασης της ισχύος της άδειας (το έτος 2020), είχαν παρέλθει περισσότερα από δέκα έτη από την πρώτη θέση σε λειτουργία της οικείας δραστηριότητας (το έτος 2009).
83. Τα ως άνω στοιχεία συνιστούν σοβαρή ένδειξη ότι εν προκειμένω ενδείκνυται η συμμετοχή του κοινού. Εν τέλει, ωστόσο, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει τις εν λόγω περιστάσεις.
84. Το άλλο ζήτημα που εγείρεται με τη διάταξη περί παραπομπής είναι η έλλειψη, στο εθνικό νομοθετικό πλαίσιο, οποιασδήποτε δυνατότητας συμμετοχής του κοινού όσον αφορά την ανανέωση άδειας για δεδομένη δραστηριότητα.
85. Από την εν λόγω διάταξη προκύπτει ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο εθνικός νομοθέτης δεν προέβλεψε στάδιο συμμετοχής του κοινού ήταν ότι, όταν ένας φορέας εκμετάλλευσης ζητεί να του χορηγηθεί άδεια, λαμβάνει χώρα συμμετοχή του κοινού, η οποία συμπεριλαμβάνει ΕΠΕ, ανεξαρτήτως της διάρκειας της άδειας που χορηγείται. Ένας ακόμη λόγος ήταν να αποφευχθεί κάθε διάκριση μεταξύ των νέων αδειών για αιολικά πάρκα (που χορηγήθηκαν για μέγιστη διάρκεια 30 ετών) και των αδειών που είχαν εκδοθεί στο πλαίσιο του προηγούμενου καθεστώτος (οι οποίες χορηγήθηκαν για μέγιστη διάρκεια 20 ετών).
86. Διατηρώ αμφιβολίες για το αν οι λόγοι αυτοί δικαιολογούν τον εκ μέρους του νομοθέτη αποκλεισμό της ανανέωσης των αδειών από το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus. Κατά πρώτον, η εφαρμογή της εν λόγω διάταξης δεν εξαρτάται από το κατά πόσον της αρχικής άδειας προηγήθηκε συμμετοχή του κοινού. Η ως άνω διάταξη εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες οι συνθήκες λειτουργίας μιας δραστηριότητας «επανεξετάζονται ή προσαρμόζονται σε νέα δεδομένα» και επιβάλλει στην οικεία αρχή την υποχρέωση να εξετάζει κατά πόσον η συμμετοχή του κοινού «ενδείκνυται». Μολονότι η έκφραση «όπου ενδείκνυται» καταλείπει στις δημόσιες αρχές περιθώριο εκτίμησης, δεν χωρεί πλήρης παραίτηση από την άσκησή της για τον λόγο και μόνον ότι έλαβε χώρα συμμετοχή του κοινού στο παρελθόν επί ζητημάτων που δεν σχετίζονται με την επανεξέταση ή την προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας. Σε αντίθετη περίπτωση, το άρθρο 6, παράγραφος 10, θα στερούνταν πρακτικής αποτελεσματικότητας. Πράγματι, όλες οι δραστηριότητες για τις οποίες έλαβε χώρα συμμετοχή του κοινού (για θέματα πέραν της επανεξέτασης ή της προσαρμογής σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας της δραστηριότητας) θα εξαιρούνταν αυτοδικαίως.
87. Όσον αφορά την επίμαχη στην κύρια δίκη δραστηριότητα υπήρξαν διαδοχικά στάδια δικαστικής ακύρωσης και επανεξέτασης της άδειας από τον χρόνο θέσης σε λειτουργία του αιολικού πάρκου (51). Από τη δικογραφία που τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου δεν προκύπτει με σαφήνεια αν έλαβε χώρα συμμετοχή του κοινού σε καθένα από αυτά τα στάδια. Σε κάθε περίπτωση, δεν αποδεικνύεται ότι το κοινό είχε την ευκαιρία να τοποθετηθεί ειδικώς επί του ζητήματος της ενδεχόμενης σημαντικής παρατάσεως της διάρκειας της χορηγηθείσας άδειας (52).
88. Κατά δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η συμμετοχή του κοινού επιφέρει διάκριση μεταξύ των κατόχων παλαιών αδειών και των κατόχων νέων αδειών, φρονώ ότι είναι σημαντικό να υπομνησθεί ότι η εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus δεν είναι προαιρετική. Όταν συντρέχουν οι συνθήκες για την εφαρμογή του του εν λόγω άρθρου, πρέπει να εξασφαλίζεται η άσκηση του δικαιώματος συμμετοχής του κοινού (53). Το κατά πόσον η συμμετοχή του κοινού ενδείκνυται για δεδομένη δραστηριότητα πρέπει να κρίνεται σύμφωνα με τους στόχους της Σύμβασης (54). Η συμμετοχή του κοινού δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας εξετάζεται απλώς η συνδρομή κάποιων τυπικών προϋποθέσεων· αποτελεί μέσο με το οποίο επιτυγχάνονται οι στόχοι περιβαλλοντικής δημοκρατίας που επιδιώκονται από την εν λόγω Σύμβαση (55).
89. Επιπλέον, το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus εφαρμόζεται σε όλους τους φορείς εκμετάλλευσης ανεξαρτήτως του χρονικού σημείου κατά το οποίο χορηγείται άδεια για τη δραστηριότητά τους. Ως εκ τούτου, για τους φορείς εκμετάλλευσης στους οποίους χορηγήθηκαν άδειες για 30 έτη, θα μπορούσε επίσης να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων σχετικά με το περιβάλλον σε περίπτωση μεταβολής ή προσαρμογής σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας για τη δραστηριότητά τους.
90. Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι το γεγονός ότι διενεργήθηκε ΕΠΕ όταν χορηγήθηκε η άδεια δεν αρκεί από μόνο του για την εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 10. Το εν λόγω άρθρο και το δικαίωμα συμμετοχής του κοινού εν γένει βάσει της Σύμβασης του Aarhus δεν είναι συνώνυμα με τη διενέργεια ΕΠΕ (56). Όπως επισημαίνεται στον τον οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, το πεδίο εφαρμογής του δεύτερου πυλώνα της Σύμβασης του Aarhus είναι «διαφορετικό και αρκετά ευρύτερο από το πεδίο εφαρμογής της εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων» (57). Ο εν λόγω οδηγός δίνει ως παράδειγμα ακριβώς την επανεξέταση ή την προσαρμογή σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας συγκεκριμένων δραστηριοτήτων, οι οποίες σε πολλές χώρες, εφόσον δεν συνδέονται με σημαντική μεταβολή της δραστηριότητας, δεν υπόκεινται κατ’ ανάγκη σε διαδικασία ΕΠΕ αλλά σε περιβαλλοντική άδεια (58).
91. Για τους λόγους αυτούς, φρονώ ότι το άρθρο 6, παράγραφος 10, αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία δεν επιβάλλει στη δημόσια αρχή την υποχρέωση να εξετάσει το κατά πόσον ενδείκνυται η συμμετοχή του κοινού στη δεκαετή ανανέωση αδειών για τη λειτουργία αιολικών πάρκων.
92. Η ανωτέρω μνημονευθείσα νομολογία του Δικαστηρίου (59), σχετικά με την παράταση της διάρκειας λειτουργίας χώρου υγειονομικής ταφής στο πλαίσιο της οδηγίας 2010/75, δεν μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική ερμηνεία. Στην απόφαση FCC Česká republika, το Δικαστήριο έκρινε ότι απλώς και μόνον η παράταση της περιόδου απόθεσης των αποβλήτων στον χώρο υγειονομικής ταφής, χωρίς να τροποποιούνται ούτε οι εγκεκριμένες μέγιστες διαστάσεις της εγκατάστασης ούτε η συνολική χωρητικότητά της, δεν συνιστά «ουσιαστική μετατροπή» κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 9, της εν λόγω οδηγίας. Κατά συνέπεια, ο φορέας εκμετάλλευσης του χώρου υγειονομικής ταφής δεν μπορούσε να υποχρεωθεί να ζητήσει νέα άδεια. Η συλλογιστική του Δικαστηρίου στηρίχθηκε στην έκφραση «ουσιαστική μετατροπή», η οποία απαιτεί, μεταξύ άλλων, «επέκταση» της εγκατάστασης.
93. Ωστόσο, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus δεν εξαρτάται από «ουσιαστική μετατροπή» ή από φυσική επέκταση της δραστηριότητας· εφαρμόζεται σε περίπτωση επανεξέτασης ή προσαρμογής σε νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας μιας δραστηριότητας. Όπως επισημαίνεται σε προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων (60), το μεν παράρτημα Ι, σημείο 22, της Σύμβασης του Aarhus έχει εφαρμογή στις φυσικές μεταβολές μιας δραστηριότητας, ενώ το άρθρο 6, παράγραφος 10, εφαρμόζεται στις επακόλουθες διοικητικές διαδικασίες (61).
94. Επιπλέον, η οδηγία 2010/75 έχει τροποποιηθεί (62) από την έκδοση της αποφάσεως FCC Českárepublika και πλέον απαιτείται η συμμετοχή του κοινού κατά την προσαρμογή μιας άδειας στα νέα δεδομένα κατόπιν αιτήσεως του φορέα εκμετάλλευσης για την παράταση της λειτουργίας χώρου υγειονομικής ταφής ο οποίος υπερβαίνει τα κατώτατα όρια που καθορίζονται στο παράρτημα I, σημείο 5.4, της εν λόγω οδηγίας.
95. Ως εκ τούτου, η απόφαση FCC Česká republika δεν πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθεί εμπόδιο στην ερμηνεία κατά την οποία η ανανέωση, για δέκα έτη, της άδειας λειτουργίας αιολικού πάρκου συνιστά προσαρμογή στα νέα δεδομένα των συνθηκών λειτουργίας της εν λόγω δραστηριότητας, η οποία, εν συνεχεία, ενεργοποιεί την εφαρμογή του άρθρου 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus.
96. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης του Aarhus έχει την έννοια ότι επιβάλλει στις δημόσιες αρχές να εκτιμούν το κατά πόσον ενδείκνυται να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού σε περίπτωση παράτασης, κατά δέκα έτη, της άδειας λειτουργίας αιολικού πάρκου για την οποία είχε αρχικώς χορηγηθεί άδεια για 20 έτη και ότι αντιτίθεται σε νομικό σύστημα στο πλαίσιο του οποίου η διαδικασία ανανέωσης άδειας για την εν λόγω δραστηριότητα δεν περιλαμβάνει την υποχρέωση της δημόσιας αρχής να εξετάζει το κατά πόσον ενδείκνυται να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού.
V. Πρόταση
97. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) ως εξής:
Το άρθρο 6, παράγραφος 10, της Σύμβασης για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα περιβάλλοντος
έχει την έννοια ότι επιβάλλει στις δημόσιες αρχές να εκτιμούν το κατά πόσον ενδείκνυται να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού σε περίπτωση παράτασης κατά δέκα έτη της άδειας λειτουργίας αιολικού πάρκου για την οποία είχε αρχικώς χορηγηθεί άδεια για 20 έτη και ότι αντιτίθεται σε νομικό σύστημα στο πλαίσιο του οποίου η διαδικασία ανανέωσης άδειας για την εν λόγω δραστηριότητα δεν περιλαμβάνει την υποχρέωση της δημόσιας αρχής να εξετάζει το κατά πόσον ενδείκνυται να υπάρξει στάδιο συμμετοχής του κοινού.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
i H ονομασία της παρούσας υπόθεσης είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2 Σύμβαση για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα που υπογράφηκε στο Aarhus (Δανία) στις 25 Ιουνίου 1998 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005 (ΕΕ 2005, L 124, σ. 1) (στο εξής: Σύμβαση του Aarhus).
3 Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Η Σύμβαση του Aarhus: Οδηγός εφαρμογής, 2η έκδοση, 2014 (στο εξής: οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus), σ. 3 και 253.
4 Διακήρυξη της Λούκα, 21-23 Οκτωβρίου 2002, Λούκα, Ιταλία.
5 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 19.
6 Barritt, E., The Foundations of the Aarhus Convention: Environmental Democracy, Rights and Stewardship, Οξφόρδη, Hart Publishing, 2020, σ. 28.
7 Βλ., γενικώς, Bándi, G. (επιμ.), Environmental Democracy and Law, Europa Law Publishing, Groningen/Άμστερνταμ, 2014.
8 Στην εθνική νομοθεσία, ως «ενιαία άδεια» (permis unique) νοείται μια άδεια που αφορά «μεικτό έργο» (projet mixte) για το οποίο απαιτείται τόσο περιβαλλοντική όσο και πολεοδομική άδεια. Βλ. τους ορισμούς αμφοτέρων των εν λόγω όρων κατά το άρθρο 1, παράγραφοι 11 και 12, αντιστοίχως, καθώς και το άρθρο 81 του διατάγματος περί περιβαλλοντικών αδειών. Βλ. επίσης τον ορισμό της «permis unique» που είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση: https://permis-environnement.spw.wallonie.be/home/glossaire.html#permis-unique.
9 Απόφαση του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005, για σύναψη, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, της σύμβασης για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα περιβάλλοντος (ΕΕ 2005, L 124, σ. 1).
10 Πρβλ. αποφάσεις της 8ης Μαρτίου 2011, Lesoochranárske zoskupenie (C‑240/09, EU:C:2011:125, σκέψη 30), και της 8ης Νοεμβρίου 2022, Deutsche Umwelthilfe (Έγκριση τύπου μηχανοκίνητων οχημάτων) (C‑873/19, EU:C:2022:857, σκέψη 48).
11 Με τις γραπτές παρατηρήσεις του, ο F.B. επισημαίνει ότι τα αιολικά πάρκα συνολικής δυναμικότητας 3 MW είναι εγκαταστάσεις «κατηγορίας 1» για την αδειοδότηση των οποίων απαιτείται ΕΠΕ και δημόσια έρευνα.
12 Η οδηγία ΕΠΕ εφαρμόζει τις κατά τη Σύμβαση του Aarhus απαιτήσεις περί συμμετοχής του κοινού όσον αφορά τα έργα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας. Βλ. αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας 2003/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Μαΐου 2003, σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού στην κατάρτιση ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων που αφορούν το περιβάλλον και με την τροποποίηση όσον αφορά τη συμμετοχή του κοινού και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, των οδηγιών 85/337/ΕΟΚ και 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2003, L 156, σ. 17), κατά την οποία «[τ]ο κοινοτικό δίκαιο θα πρέπει να ευθυγραμμισθεί καταλλήλως με [τη Σύμβαση του Aarhus] ενόψει τη[ς] επικύρωσής της από την Κοινότητα».
13 Ο προσφεύγων αμφισβητεί μόνον τη μη συμμετοχή του κοινού· δεν προέβαλε κάποιον ισχυρισμό σχετικά με την διενέργεια ΕΠΕ σύμφωνα με την οδηγία ΕΠΕ.
14 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 131.
15 Βλ. σημείο 32 των παρουσών προτάσεων.
16 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 126. Κατά τον εν λόγω οδηγό (σ. 131), ο όρος «προτεινόμενες δραστηριότητες» είναι αρκούντως ευρύς ώστε να καλύπτει τόσο τον όρο «έργο» της οδηγίας ΕΠΕ όσο και τον όρο «εγκατάσταση» που χρησιμοποιείται στην οδηγία 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010, περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης) (ΕΕ 2010, L 334, σ. 17).
17 Σημείο 31 των παρουσών προτάσεων.
18 Βλ. σημείο 31 των παρουσών προτάσεων, καθώς και τον οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 131.
19 ACCC/C/2008/35 (Γεωργία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 18ης Ιουνίου 2010, σημείο 43.
20 ACCC/C/2013/107 (Ιρλανδία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 19ης Αυγούστου 2019, σημείο 75.
21 Το παράρτημα I, σημείο 24, της οδηγίας ΕΠΕ συγκαταλέγει στα έργα τα οποία μνημονεύονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας «[κ]άθε μεταβολή ή επέκταση των σχεδίων που απαριθμούνται στο [παράρτημα Ι], όταν η εν λόγω μεταβολή ή επέκταση καθ’ εαυτή εμπίπτει στα κατώτατα όρια, αν υπάρχουν, τα οποία καθορίζονται στο παρόν παράρτημα».
22 Απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Inter-Environnement Wallonie και Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, σκέψη 78).
23 Απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Inter-Environnement Wallonie και Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622, σκέψη 79). Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα επίμαχα στην εν λόγω υπόθεση μέτρα, καθώς και οι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτά εργασίες εκσυγχρονισμού, συνιστούσαν αφ’ εαυτών «έργο» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας ΕΠΕ (βλ. σκέψεις 63 έως 71, 90 και 94 της εν λόγω αποφάσεως).
24 Απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022 (C‑43/21, στο εξής: απόφαση FCC Česká republika, EU:C:2022:425).
25 Απόφαση FCC Česká republika (σκέψη 36).
26 Απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Deutsche Umwelthilfe (Έγκριση τύπου μηχανοκίνητων οχημάτων) (C‑873/19, EU:C:2022:857, σκέψη 55).
27 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 132 και 158.
28 Όπ.π.
29 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 132.
30 Βλ. σημείο 57 των παρουσών προτάσεων.
31 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 158.
32 Αν αφορά φυσική μεταβολή, η οικεία μεταβολή εμπίπτει ήδη στο παράρτημα Ι, σημείο 22. Βλ. σημείο 55 των παρουσών προτάσεων.
33 Με τις ACCC/C/2014/122 (Ισπανία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 17ης Δεκεμβρίου 2020, σημείο 73, η επιτροπή συμμόρφωσης διαπίστωσε ότι οι «συνθήκες λειτουργίας» μιας δραστηριότητας περιλαμβάνουν «όλες τις συνθήκες της άδειας και όχι μόνο τις τεχνικές ή τις λειτουργικές συνθήκες που επηρεάζουν τη διαδικασία παραγωγής». Σύμφωνα με τις εν λόγω διαπιστώσεις και συστάσεις, η επιτροπή συμμόρφωσης διαπίστωσε στο σημείο 17 της γνωμοδότησής της προς το Βασίλειο των Κάτω Χωρών σχετικά με την εφαρμογή του σημείου 3, στοιχείο αʹ, της αποφάσεως VII/8m, της 28ης Νοεμβρίου 2023, ότι «όλες οι συνθήκες που αφορούν την άδεια, είτε περιλαμβάνονται στην ίδια την άδεια είτε όχι, πρέπει να θεωρούνται ως λειτουργικές συνθήκες».
34 Jendrośka, J., «Public participation under Article 6 of the Aarhus Convention», σε Bándi, G., υποσημείωση 7, όπ.π., σ. 136. Βλ., επίσης, Οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 158.
35 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 159.
36 ACCC/C/2009/41 (Σλοβακία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 17ης Δεκεμβρίου 2010, σημείο 55.
37 Όπ.π., σημείο 56.
38 Βλ. σημείο 39 των παρουσών προτάσεων.
39 ACCC/C/2014/121 (Ευρωπαϊκή Ένωση), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 30ής Μαρτίου 2020, σημείο 99. Σύμφωνα με τις εν λόγω ίδιες διαπιστώσεις, το κριτήριο της σπουδαιότητας αφορά το κατά πόσον η επανεξέταση ή η προσαρμογή σε νέα δεδομένα «“ενδέχεται” να μεταβάλει σημαντικά τις βασικές παραμέτρους της δραστηριότητας ή “θα αντιμετωπίσει” σημαντικές περιβαλλοντικές πτυχές της δραστηριότητας» [σημείο 104, με παραπομπή στις ACCC/C/2006/17 (Ευρωπαϊκή Κοινότητα), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 2ας Μαΐου 2008].
40 ACCC/C/2014/121 (Ευρωπαϊκή Ένωση), υποσημείωση 39 των παρουσών προτάσεων.
41 Όπ.π., σημεία 109 και 120.
42 Βλ. αιτιολογική σκέψη 37 της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1785 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Απριλίου 2024, για την τροποποίηση της οδηγίας 2010/75 και της οδηγίας 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων (ΕΕ L, 2024/1785).
43 Βλ. σημείο 66 των παρουσών προτάσεων.
44 ACCC/C/2014/104 (Κάτω Χώρες), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 18ης Ιουνίου 2017, σημείο 65, στις οποίες υπογραμμίζεται ότι η επιτρεπόμενη διάρκεια μιας δραστηριότητας αποτελεί «σαφώς συνθήκη λειτουργίας». Κατά τον οδηγό εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus «σε πολλές χώρες, οι περιβαλλοντικές άδειες χορηγούνται για περιορισμένο μόνο χρονικό διάστημα (συνήθως έως δέκα έτη) και στη συνέχεια πρέπει να ανανεώνονται και/ή να επικαιροποιούνται» (σ. 158).
45 Πρβλ. ACCC/C/2013/107 (Ιρλανδία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 19ης Αυγούστου 2019, σημείο 84.
46 Βλ. σημείο 67 των παρουσών προτάσεων.
47 Πρβλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση FCC Česká republika (C‑43/21, EU:C:2022:64, σημείο 67).
48 Στην περίπτωση των αιολικών πάρκων, το κοινό ενδέχεται να επιθυμεί να εκφράσει τις απόψεις του, παραδείγματος χάριν, για ζητήματα όπως το επίπεδο ηχορύπανσης ή οπτικών οχλήσεων (στροβοσκοπικό φαινόμενο)· βλ., γενικώς, Vandenput, T., και Vermer, D., «Éoliennes», σε Delnoy, M., και Born, C.‑Hu., Actualités choisies en droit de l’urbanisme et de l’environnement, Limal, Anthemis, Λιέγη, 2021, σ. 218 έως 249, σ. 228.
49 ACCC/C/2014/104 (Κάτω Χώρες), υποσημείωση 44 των παρουσών προτάσεων, σημείο 71· ACCC/C/2013/107 (Ιρλανδία), υποσημείωση 45 των παρουσών προτάσεων, σημείο 83· ACCC/C/2016/143 (Τσεχία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 26ης Ιουλίου 2021, σημείο 106· και ACCC/C/2014/121 (Ευρωπαϊκή Ένωση), υποσημείωση 39 των παρουσών προτάσεων, σημείο 102.
50 ACCC/C/2013/107 (Ιρλανδία), υποσημείωση 45 των παρουσών προτάσεων, σημείο 84.
51 Βλ. σημείο 13 των παρουσών προτάσεων.
52 Πρβλ. ACCC/2013/107 (Ιρλανδία), υποσημείωση 45 των παρουσών προτάσεων, σημείο 85.
53 Βλ. άρθρο 1 της Σύμβασης του Aarhus, κατά το οποίο «κάθε μέρος εξασφαλίζει τα δικαιώματα της [...] συμμετοχής του κοινού στη λήψη αποφάσεων [...] σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας σύμβασης» (η υπογράμμιση δική μου).
54 Βλ. ACCC/C/2014/121 (Ευρωπαϊκή Ένωση), υποσημείωση 39 των παρουσών προτάσεων, σημείο 97, και ACCC/C/2016/143 (Τσεχία), υποσημείωση 49 των παρουσών προτάσεων, σημείο 103.
55 Βλ. τις εισαγωγικές παρατηρήσεις μου στις παρούσες προτάσεις.
56 Όπως επισημαίνει η επιτροπή συμμόρφωσης, «η σύμβαση δεν καθιστά την ΕΠΕ υποχρεωτικό μέρος της συμμετοχής του κοινού· ορίζει απλώς ότι όταν προβλέπεται συμμετοχή του κοινού στο πλαίσιο διαδικασίας ΕΠΕ σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ([παράρτημα Ι, σημείο 20, της σύμβασης]), στην εν λόγω συμμετοχή του κοινού πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 6» [ACCC/C/2008/24 (Ισπανία), Διαπιστώσεις και συστάσεις, της 8ης Φεβρουαρίου 2011, σημείο 82].
57 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 122.
58 Όπ.π.
59 Σημείο 53 των παρουσών προτάσεων.
60 Σημείο 65 των παρουσών προτάσεων.
61 Οδηγός εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus, σ. 158.
62 Βλ. σημείο 74 των παρουσών προτάσεων.