Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑598/24
CY
κατά
Gândul Media Network SRL,
HO
[αίτηση του Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie
(Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ρουμανία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Διανοητική ιδιοκτησία – Οδηγία 2001/29/ΕΚ – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Άρθρο 2 – Δικαίωμα αναπαραγωγής – Άρθρο 3 – Δικαίωμα παρουσίασης στο κοινό – Έννοια του “έργου” – Σύντομο κείμενο που αναρτάται στο Facebook και αναδημοσιεύεται στον ηλεκτρονικό τύπο – Άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ – Εξαιρέσεις και περιορισμοί – Εξαίρεση που αφορά τον σκοπό παρουσίασης της επικαιρότητας – Βαθμός εναρμόνισης »
Εισαγωγή
1. Το δίκαιο της Ένωσης περί πνευματικής ιδιοκτησίας προβλέπει σειρά εξαιρέσεων από τα αποκλειστικά δικαιώματα των δημιουργών οι οποίες επιτρέπουν στους χρήστες έργων να προβαίνουν, χωρίς την άδεια των δημιουργών των έργων, σε ορισμένες πράξεις που εμπίπτουν κανονικά στο μονοπώλιο των κατόχων των δικαιωμάτων αυτών.
2. Οι εν λόγω εξαιρέσεις έχουν όλες, πλην μίας, προαιρετικό χαρακτήρα. Τα κράτη μέλη διαθέτουν συνεπώς ευρύ περιθώριο εκτίμησης όχι μόνον όσον αφορά την επιλογή των εξαιρέσεων που επιθυμούν να μεταφέρουν στο εσωτερικό τους δίκαιο, αλλά και όσον αφορά τον συγκεκριμένο τρόπο εφαρμογής τους.
3. Ωστόσο, ορισμένες από τις εξαιρέσεις αυτές καθιστούν δυνατό τον συμβιβασμό μεταξύ, αφενός, του αποκλειστικού χαρακτήρα των προνομίων των δημιουργών και, αφετέρου, των θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών των έργων, ιδίως δε της ελευθερίας έκφρασης υπό τις διάφορες πτυχές της. Επομένως, είναι κατά τη γνώμη μου απίθανο να μην έχουν μεταφερθεί, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, στο εσωτερικό δίκαιο όλων των κρατών μελών (2).
4. Η υπό κρίση υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να διευκρινίσει το εύρος του περιθωρίου εκτίμησης των κρατών μελών κατά τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο της εξαίρεσης που αποσκοπεί στη διασφάλιση της ελευθερίας του Τύπου να πληροφορεί σχετικά με την επικαιρότητα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
5. Τα άρθρα 2, 3 και 5 της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (3), ορίζουν τα εξής:
«Άρθρο 2
Τα κράτη μέλη παρέχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν, την άμεση ή έμμεση, προσωρινή ή μόνιμη αναπαραγωγή με οποιοδήποτε μέσο και μορφή, εν όλω ή εν μέρει:
α) στους δημιουργούς, όσον αφορά τα έργα τους,
[…]
Άρθρο 3
1. Τα κράτη μέλη παρέχουν στους δημιουργούς το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν κάθε παρουσίαση στο κοινό των έργων τους, ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, καθώς και να καθιστούν προσιτά τα έργα τους στο κοινό κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος.
[…]
Άρθρο 5
[…]
3. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς στα δικαιώματα που αναφέρονται στα άρθρα 2 και 3, στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[…]
γ) αναπαραγωγή δια του τύπου, παρουσίαση στο κοινό ή διάθεση δημοσιευμένων άρθρων για οικονομικά, πολιτικά ή θρησκευτικά θέματα επικαιρότητας ή ραδιοτηλεοπτικώς μεταδιδομένων έργων ή άλλων αντικειμένων του ιδίου τύπου, όταν η χρήση αυτή δεν απαγορεύεται ρητά και εφόσον αναφέρεται η πηγή, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος του δημιουργού, ή χρήση έργων ή άλλων αντικειμένων κατά την παρουσίαση της επικαιρότητας, στο βαθμό που δικαιολογείται από τον ενημερωτικό σκοπό και εφόσον αναφέρεται η πηγή, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος του δημιουργού, εκτός εάν διαπιστωθεί ότι αυτό είναι αδύνατο,
[…]
5. Οι εξαιρέσεις και οι περιορισμοί που αναφέρονται στις παραγράφους 1, 2, 3 και 4, εφαρμόζονται μόνο σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις οι οποίες δεν αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου ή άλλου προστατευομένου αντικειμένου και δεν θίγουν αδικαιολογήτως τα έννομα συμφέροντα του δικαιούχου.»
Το ρουμανικό δίκαιο
6. Το άρθρο 35, παράγραφοι 1 και 2, του Legea nr. 8/1996 privind dreptul de autor și drepturile conexe (νόμου 8/1996 περί πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων), της 14ης Μαρτίου 1996 (4), ορίζει τα εξής:
«1. Επιτρέπονται, χωρίς τη συγκατάθεση του δημιουργού και χωρίς την καταβολή αμοιβής, οι ακόλουθες χρήσεις έργου το οποίο έχει προηγουμένως γνωστοποιηθεί στο κοινό, υπό την προϋπόθεση ότι είναι σύμφωνες με τα χρηστά ήθη, δεν αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου και δεν βλάπτουν τον δημιουργό ή τους δικαιούχους των δικαιωμάτων χρήσης:
[…]
2. Υπό τους όρους που προβλέπονται στην παράγραφο 1, επιτρέπεται η αναπαραγωγή, η διανομή, η ραδιοτηλεοπτική μετάδοση ή η παρουσίαση στο κοινό, χωρίς άμεσο ή έμμεσο εμπορικό ή οικονομικό όφελος:
[…]
c) σύντομων αποσπασμάτων έργων, στο πλαίσιο της ενημέρωσης σχετικά με την επικαιρότητα, αλλά μόνο στον βαθμό που δικαιολογείται από τον σκοπό της ενημέρωσης·
[…]».
7. Το άρθρο 35 του νόμου αυτού, προβλέπει στην παράγραφο 4, στοιχείο c, την υποχρέωση αναφοράς της πηγής και του ονόματος του δημιουργού του έργου που χρησιμοποιήθηκε, εκτός εάν διαπιστωθεί ότι αυτό είναι αδύνατο.
Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία και τα προδικαστικά ερωτήματα
8. Στις 8 Σεπτεμβρίου 2021 η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης, καθηγήτρια σε σχολείο, ανάρτησε στη σελίδα της στο Facebook κείμενο 22 γραμμών με τίτλο «Μικρός οδηγός για γονείς στην αρχή της σχολικής χρονιάς». Με ύφος χιουμοριστικό και διδακτικό συγχρόνως, στο κείμενο αυτό ανέφερε ότι δεν επιθυμούσε να λαμβάνει δώρα εκ μέρους των γονέων των μαθητών της.
9. Στις 14 Σεπτεμβρίου 2021 ο δημοσιογράφος HO δημοσίευσε στον ιστότοπο της ηλεκτρονικής εφημερίδας Gândul, την οποία διαχειρίζεται η ρουμανική εταιρία Gândul Media Network SRL, άρθρο με τίτλο «Το πρωτοφανές μήνυμα μιας καθηγήτριας για τους γονείς που επιθυμούν να της προσφέρουν δώρα κατά την έναρξη του σχολικού έτους», στο οποίο, κάτω από την επικεφαλίδα, αναπαράγεται το σύνολο του κειμένου που είχε αναρτήσει η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης. Κατά την απόφαση περί παραπομπής, δεν αμφισβητείται, αφενός, ότι το επίμαχο κείμενο χρησιμοποιήθηκε χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση της αναιρεσείουσας της κύριας δίκης και, αφετέρου, ότι το όνομά της, καθώς και η πηγή, προστέθηκαν μεταγενέστερα μέσω υπερσυνδέσμου που παρέπεμπε στο πρωτότυπο.
10. Η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης άσκησε αγωγή ζητώντας αποζημίωση λόγω υλικής ζημίας και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, συνεπεία της προσβολής του δικαιώματός της πνευματικής ιδιοκτησίας. Με απόφαση της 26ης Απριλίου 2022, το Tribunalul București (πρωτοδικείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) απέρριψε την αγωγή, κρίνοντας ότι το επίμαχο κείμενο δεν μπορούσε να τύχει προστασίας βάσει του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας. Με απόφαση της 3ης Μαΐου 2023, το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση.
11. Η αναιρεσείουσα της κύριας δίκης άσκησε αναίρεση ενώπιον του Înalta Curte de Casație și Justiție (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ρουμανία), το οποίο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, της [οδηγίας 2001/29] την έννοια ότι κείμενο το οποίο αναρτήθηκε σε μέσο κοινωνικής δικτυώσεως και το οποίο εκφράζει άποψη σχετικά με κοινωνικές πρακτικές οι οποίες θεωρούνται μη ενδεδειγμένες μπορεί να θεωρηθεί έργο το οποίο προστατεύεται βάσει του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας;
2) Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2001/29 την έννοια ότι αντιτίθενται σε διάταξη του εθνικού δικαίου η οποία επιτρέπει τη χρήση, για σκοπούς ενημέρωσης σχετικά με ζητήματα της επικαιρότητας, μόνο σύντομων αποσπασμάτων ενός έργου, αλλά όχι του έργου στο σύνολό του, ιδίως όταν το έργο έχει περιορισμένη έκταση, και μόνον υπό την προϋπόθεση ότι δεν υφίσταται άμεσο ή έμμεσο εμπορικό ή οικονομικό όφελος;»
12. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 16 Σεπτεμβρίου 2024. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η αναιρεσείουσα της κυρίας δίκης, η Ρουμανική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το Δικαστήριο αποφάσισε να κρίνει την υπόθεση χωρίς τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζήτησης.
Ανάλυση
13. Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο δύο προδικαστικά ερωτήματα. Καθ’ υπόδειξη του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα. Όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, αρκεί το Δικαστήριο να υπενθυμίσει την πάγια νομολογία του κατά την οποία για να χαρακτηριστεί αντικείμενο ως «έργο», κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης περί πνευματικής ιδιοκτησίας, απαιτείται μόνο να πληρούνται σωρευτικώς δύο προϋποθέσεις, ήτοι το αντικείμενο πρέπει να είναι πρωτότυπο, υπό την έννοια ότι αποτελεί προσωπικό πνευματικό δημιούργημα του δημιουργού του, και να συνιστά έκφραση της πνευματικής δημιουργίας αυτής (5). Περιστάσεις όπως η έκταση του κειμένου, ο τόπος δημοσίευσής του καθώς και το αν ανήκει ή όχι σε προκαθορισμένο λογοτεχνικό είδος δεν ασκούν επομένως καμία επιρροή στον χαρακτηρισμό αυτόν. Η εξακρίβωση της συνδρομής των δύο ανωτέρω προϋποθέσεων σε συγκεκριμένη περίπτωση εμπίπτει εξ ολοκλήρου στη σφαίρα των πραγματικών εκτιμήσεων και, συνεπώς, στην αρμοδιότητα των δικαστηρίων της ουσίας.
14. Θα εξετάσω επομένως κατευθείαν το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
Επί του αντικειμένου του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
15. Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2001/29.
16. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί η ερμηνεία της τελευταίας φράσης της ως άνω διάταξης, που διέπει την εξαίρεση που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας. Δυνάμει της διάταξης αυτής, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς στα αποκλειστικά δικαιώματα όταν πρόκειται για «χρήση έργων ή άλλων αντικειμένων κατά την παρουσίαση της επικαιρότητας, στο βαθμό που δικαιολογείται από τον ενημερωτικό σκοπό και εφόσον αναφέρεται η πηγή, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος του δημιουργού, εκτός εάν διαπιστωθεί ότι αυτό είναι αδύνατο».
17. Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, πρώτον, αν η δημοσίευση του επίμαχου κειμένου μπορεί να χαρακτηριστεί ως «επικαιρότητα», κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2001/29, και δεύτερον, κατά πόσον συνάδει με τη διάταξη αυτή η ρουμανική νομοθεσία που τη μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο, στο μέτρο που αυτή προβλέπει περιορισμό σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόμενη είναι μόνο η χρήση «σύντομων αποσπασμάτων» των έργων και απαγορεύει την αποκόμιση οποιουδήποτε εμπορικού ή οικονομικού οφέλους, ακόμη και έμμεσο, ενώ τα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνονται στην επίμαχη διάταξη της οδηγίας 2001/29. Μόνον η δεύτερη αυτή πτυχή αντικατοπτρίζεται στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα. Ωστόσο, η πρώτη πτυχή αφορά την ίδια τη δυνατότητα εφαρμογής στη διαφορά της κύριας δίκης της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας. Κρίνω σκόπιμη επομένως την άρση των αμφιβολιών που διατηρεί το αιτούν δικαστήριο ως προς το ζήτημα αυτό.
18. Επισημαίνεται ότι η διαδικασία της κύριας δίκης δεν αφορά έλεγχο του κύρους της επίμαχης εθνικής διάταξης υπό το πρίσμα της οδηγίας 2001/29, αλλά συγκεκριμένη διαφορά στην οποία μπορεί να έχει εφαρμογή η εθνική αυτή διάταξη. Απόκειται, επομένως, αποκλειστικά στο αιτούν δικαστήριο να ερμηνεύσει τη διάταξη αυτή, στο μέτρο του δυνατού, σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία, ή, ενδεχομένως, να την αφήσει ανεφάρμοστη στη διαφορά (6). Η συμβατότητα της επίμαχης εθνικής διάταξης με την οδηγία 2001/29 πρέπει συνεπώς να εκτιμηθεί από το αιτούν δικαστήριο υπό το πρίσμα των περιστάσεων της διαφοράς της κύριας δίκης και λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης επίτευξης δίκαιης ισορροπίας μεταξύ των εμπλεκόμενων θεμελιωδών δικαιωμάτων.
19. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί, αφενός, ποιες είναι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 και, αφετέρου, αν η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία μεταφοράς της στο εσωτερικό δίκαιο η οποία, αφενός, προβλέπει περιορισμό σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόμενη για την παρουσίαση της επικαιρότητας είναι μόνο η χρήση σύντομων αποσπασμάτων των έργων και, αφετέρου, απαγορεύει την αποκόμιση οικονομικού οφέλους, άμεσου ή έμμεσου.
Η νομολογία σχετικά με την εξαίρεση που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας
20. Πριν προβώ στην ανάλυση των νομικών ζητημάτων που εγείρει το αιτούν δικαστήριο, φρονώ ότι είναι αναγκαίο να υπενθυμίσω εν συντομία τη νομολογία σχετικά με το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29.
21. Η διαφορά της κύριας δίκης αφορά ειδική περίπτωση εφαρμογής της εξαίρεσης που προβλέπεται στην ως άνω διάταξη υπό την έννοια ότι η ίδια η δημοσίευση του έργου που χρησιμοποιείται κατά την παρουσίαση της επικαιρότητας είναι το γεγονός της επικαιρότητας και ότι η παρουσίαση της επικαιρότητας συνίσταται, κατ’ ουσίαν, σε παρουσίαση του περιεχομένου του έργου αυτού στο κοινό. Το Δικαστήριο έχει ωστόσο, εμμέσως πλην σαφώς, δεχθεί την εφαρμογή της εξαίρεσης αυτής υπό τέτοιες συνθήκες, μεταξύ άλλων, με την απόφαση Spiegel Online (7).
22. Με την απόφαση Spiegel Online το Δικαστήριο έθεσε επίσης τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 κρίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι η εν λόγω διάταξη δεν εναρμονίζει πλήρως το περιεχόμενο της εξαίρεσης που προβλέπει, αφήνοντας στα κράτη μέλη σημαντικό περιθώριο εκτίμησης να ορίσουν λεπτομερώς τις προϋποθέσεις εφαρμογής της, το οποίο τους επιτρέπει να σταθμίζουν τα εμπλεκόμενα συμφέροντα. Το εν λόγω περιθώριο εκτίμησης προκύπτει ιδίως, κατά το Δικαστήριο, από τη χρήση στη διάταξη αυτή της φράσης «στο βαθμό που δικαιολογείται από τον ενημερωτικό σκοπό» (8).
23. Ωστόσο, το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι το περιθώριο εκτίμησης που διαθέτουν τα κράτη μέλη οριοθετείται από πολλές απόψεις (9).
24. Πρώτον, τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, να τηρούν τις απαιτήσεις που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, και ιδίως τις προϋποθέσεις οι οποίες ορίζονται στη διάταξη αυτή, καθώς και την αρχή της αναλογικότητας (10).
25. Δεύτερον, τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε να μη διακυβεύεται η επίτευξη των σκοπών της οδηγίας 2001/29 οι οποίοι συνίστανται στην καθιέρωση υψηλού επιπέδου προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και στην εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, διασφαλίζοντας συγχρόνως την πρακτική αποτελεσματικότητα της επίμαχης εξαίρεσης (11).
26. Τρίτον, το περιθώριο εκτίμησης των κρατών μελών οριοθετείται από το άρθρο 5, παράγραφος 5, της οδηγίας 2001/29.
27. Τέλος, τέταρτον, όταν μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, τα κράτη μέλη οφείλουν να στηρίζονται σε μια ερμηνεία της η οποία να εξασφαλίζει μια δίκαιη ισορροπία μεταξύ των διαφόρων θεμελιωδών δικαιωμάτων που προστατεύει η έννομη τάξη της Ένωσης (12). Τα συγκρουόμενα εν προκειμένω θεμελιώδη δικαιώματα είναι ιδίως, αφενός, το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας των δημιουργών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και, αφετέρου, η ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης των χρηστών προστατευόμενων έργων, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 11 του Χάρτη (13).
28. Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της ανωτέρω νομολογίας.
Επί του χαρακτηρισμού ενός γεγονότος ως γεγονότος «της επικαιρότητας»
29. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ειδικότερα, κατά πρώτον, αν το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 μπορεί να τύχει εφαρμογής σε περίπτωση παρουσίασης στο κοινό, μέσω ηλεκτρονικής εφημερίδας, κειμένου που δημοσιεύθηκε κατά την έναρξη του σχολικού έτους σε σελίδα στο Facebook, με το οποίο εκπαιδευτικός δηλώνει ότι θεωρεί ορισμένες συμπεριφορές ως μη ενδεδειγμένες στο σχολικό περιβάλλον. Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου εδράζονται, ιδίως, στο γεγονός ότι η εφημερίδα δεν ενθάρρυνε τον δημόσιο διάλογο επί του θέματος, καλώντας για παράδειγμα τους αναγνώστες της να σχολιάσουν.
30. Όσον αφορά την έννοια γεγονός «της επικαιρότητας» κατά το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ως τέτοιο νοείται «ένα γεγονός το οποίο το κοινό ενδιαφέρεται να πληροφορηθεί κατά τον χρόνο της παρουσίασής του» (14).
31. Φρονώ ότι δεν είναι σκόπιμο να συμπληρωθεί ο ορισμός της έννοιας αυτής με πρόσθετα στοιχεία. Πράγματι, αφενός, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της επίμαχης εξαίρεσης, ο οποίος συνίσταται στη διαφύλαξη του δικαιώματος του Τύπου να ενημερώνει και του κοινού να ενημερώνεται, ο ορισμός αυτός πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα θέματα που έχουν σημασία από κοινωνικής άποψης κατά τον χρόνο που το κοινό ενημερώνεται επ’ αυτών. Αφετέρου, ούτε το επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ούτε η βαρύτητα της προσβολής των δικαιωμάτων αυτών εξαρτώνται από τη φύση του γεγονότος που παρουσιάζεται με τη χρήση του επίμαχου προστατευόμενου έργου. Η στάθμιση των εμπλεκόμενων συμφερόντων συνηγορεί επομένως εν προκειμένω σαφώς υπέρ ενός ευρέος ορισμού της έννοιας του γεγονότος «της επικαιρότητας», όπως αυτός διατυπώθηκε από το Δικαστήριο.
32. Ο χαρακτηρισμός ως γεγονότος «της επικαιρότητας» της δημοσίευσης από εκπαιδευτικό της γνώμης του κατά την οποία ορισμένες συμπεριφορές είναι μη ενδεδειγμένες στο σχολικό περιβάλλον εμπίπτει βεβαίως στην αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων. Φρονώ ότι τίποτα δεν εμποδίζει τέτοιον χαρακτηρισμό, δεδομένου ότι η λειτουργία του σχολικού συστήματος αποτελεί ειδησεογραφικό θέμα που μπορεί να ενδιαφέρει το κοινό και η επίμαχη γνώμη μπορεί να επισημαίνει πρακτικές που επηρεάζουν τη λειτουργία του σχολικού συστήματος.
33. Κατά τη γνώμη μου, δεν ασκεί επιρροή συναφώς η περίσταση ότι, εν προκειμένω, οι αναγνώστες της εφημερίδας στην οποία χρησιμοποιήθηκε το επίμαχο έργο δεν κλήθηκαν να σχολιάσουν. Μολονότι είναι αληθές ότι, όπως παρατηρεί το αιτούν δικαστήριο, αυτό συνέβαινε στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Funke Medien (15), εντούτοις η περίσταση αυτή ουδόλως αποτελεί προϋπόθεση εφαρμογής του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29.
34. Όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, η ενέργεια της «παρουσίασης», στην οποία αναφέρεται η διάταξη αυτή, πρέπει να γίνει αντιληπτή υπό την έννοια της παροχής πληροφοριών σχετικά με γεγονός της επικαιρότητας. Εξάλλου, μολονότι η απλή αναγγελία τέτοιου γεγονότος δεν συνιστά παρουσίασή του, ο όρος «παρουσίαση», κατά το σύνηθες νόημά του, δεν σημαίνει εντούτοις ότι απαιτείται να αναλύει ο χρήστης λεπτομερώς το γεγονός αυτό (16). Το ίδιο ισχύει, κατά μείζονα λόγο, για μια πρόσκληση σχολιασμού, διότι τέτοια πρόσκληση υπερβαίνει προδήλως το σύνηθες νόημα του όρου «παρουσίαση». Γενικότερα, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι ο διάλογος, μολονότι μπορεί συχνά να είναι η –επιθυμητή– συνέπεια της άσκησης της ελευθερίας έκφρασης, ωστόσο ουδόλως αποτελεί προϋπόθεση αυτής.
35. Επομένως, προκειμένου το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 να έχει εφαρμογή, αρκεί το επίμαχο προστατευόμενο έργο να χρησιμοποιείται με σκοπό την παροχή πληροφοριών σχετικά με γεγονός το οποίο, κατά τον χρόνο της παροχής των πληροφοριών, ενδιαφέρει το κοινό.
Επί των προϋποθέσεων εφαρμογής στο ρουμανικό δίκαιο της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας
36. Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με το αν η ρουμανική ρύθμιση που διέπει την εξαίρεση που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας είναι συμβατή με το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 εστιάζονται σε δύο σημεία, ήτοι τον περιορισμό σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόμενη είναι μόνο η χρήση σύντομων αποσπασμάτων των έργων και την απαγόρευση της αποκόμισης οποιουδήποτε εμπορικού ή οικονομικού οφέλους, άμεσου ή έμμεσου (17).
Επί του περιορισμού σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόμενη είναι μόνο η χρήση σύντομων αποσπασμάτων των έργων
37. Η αμφιβολία του αιτούντος δικαστηρίου ως προς τη συμβατότητα της ρουμανικής νομοθεσίας περί μεταφοράς του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 στο εσωτερικό δίκαιο αφορά το ότι η διάταξη αυτή επιτρέπει τη χρήση «έργων», ενώ η ρουμανική νομοθεσία προβλέπει ότι επιτρέπεται μόνο η χρήση «σύντομων αποσπάσματων έργων».
38. Επισημαίνω ευθύς εξ αρχής ότι, κατά τη γνώμη μου, ο Ρουμάνος νομοθέτης δεν υπερέβη εν προκειμένω το περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει για τη μεταφορά της εν λόγω διάταξης στο εσωτερικό δίκαιο, όπως το περιθώριο αυτό ορίζεται από το Δικαστήριο (18).
39. Πρώτον, όσον αφορά το γράμμα και την οικονομία του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, η διάταξη αυτή έχει προαιρετικό χαρακτήρα για τα κράτη μέλη, όπως συμβαίνει με σχεδόν όλες τις εξαιρέσεις από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας οι οποίες προβλέπονται από την οδηγία αυτή. Ωστόσο, σύμφωνα με έναν καθολικά αποδεκτό ερμηνευτικό κανόνα, εν τω μείζονι περιέχεται το έλασσον και, επομένως, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται, κατ’ αρχήν, όταν εφαρμόζουν τις εξαιρέσεις αυτές, να τις μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο σε όλο το εν δυνάμει εύρος τους.
40. Εξάλλου, η εν λόγω διάταξη περιέχει περιορισμό κατά τον οποίο η χρήση βάσει της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας επιτρέπεται μόνο «στο βαθμό που δικαιολογείται από τον ενημερωτικό σκοπό». Κατά το Δικαστήριο, η διατύπωση αυτή αφήνει στα κράτη μέλη ευρύ περιθώριο εκτίμησης κατά την εφαρμογή της εν λόγω εξαίρεσης (19). Το περιθώριο εκτίμησης αφορά κατ’ ανάγκη, μεταξύ άλλων, το εύρος της χρήσης του έργου. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη δικαιούνται επομένως να προβλέπουν ότι επιτρεπόμενη είναι μόνον η χρήση σύντομων αποσπασμάτων έργων αν εκτιμούν ότι ευρύτερη χρήση δεν δικαιολογείται από τον ενημερωτικό σκοπό της επίμαχης εξαίρεσης.
41. Δεύτερον, ένας τέτοιος περιορισμός της επιτρεπόμενης χρήσης συνάδει με τον σκοπό της οδηγίας 2001/29 που συνίσταται στην καθιέρωση υψηλού επιπέδου προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και ταυτόχρονα δεν θίγει, κατά τη γνώμη μου, την πρακτική αποτελεσματικότητα της εξαίρεσης που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας. Συγκεκριμένα, σκοπός της διάταξης αυτής δεν είναι μόνο να επιτρέψει αυτή καθεαυτήν τη χρήση προστατευόμενων έργων, αλλά να αποτρέψει τον αδικαιολόγητο περιορισμό της ελευθερίας ενημέρωσης σχετικά με γεγονότα της επικαιρότητας από τα αποκλειστικά δικαιώματα που προστατεύουν τα έργα τα οποία συνδέονται –κατά κάποιον τρόπο– με τα γεγονότα αυτά. Ωστόσο, ακόμη και σε περίπτωση που, όπως εν προκειμένω, το ίδιο το έργο ή η δημοσίευσή του συνιστά το γεγονός που παρουσιάζεται, η παρουσίαση αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με την αναπαραγωγή και την παρουσίαση στο κοινό του συνόλου του έργου αυτού, διότι άλλως θα αλλοιωνόταν το νόημα της επίμαχης διάταξης. Ο περιορισμός σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόμενη είναι μόνο η χρήση σύντομων αποσπασμάτων των έργων δεν θίγει συνεπώς την πρακτική αποτελεσματικότητα της επίμαχης εξαίρεσης.
42. Τρίτον, η εφαρμογή των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 πρέπει να συνάδει με την παράγραφο 5 του ίδιου άρθρου. Η τελευταία αυτή διάταξη προβλέπει μια τριπλή προϋπόθεση, που αποκαλείται και «έλεγχος των τριών σταδίων», κατά την οποία οι εξαιρέσεις από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας έχουν εφαρμογή μόνο σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις που δεν θίγουν την κανονική εκμετάλλευση του έργου και δεν προξενούν αδικαιολόγητη ζημία στα έννομα συμφέροντα του δικαιούχου.
43. Συναφώς, διαπιστώνεται ότι η πλήρης αναπαραγωγή έργου και η παρουσίαση στο κοινό μπορεί, εξ ορισμού, να θίγει την κανονική εκμετάλλευση του έργου και να προξενεί, ως εκ τούτου –με τη λογική του ελέγχου των τριών σταδίων– αδικαιολόγητη ζημία στα θεμιτά συμφέροντα του δημιουργού. Συγκεκριμένα, στην περίπτωση αυτή η δευτερογενής παρουσίαση του έργου, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της εξαίρεσης, υποκαθιστά την αρχική παρουσίαση, απαλλάσσοντας τους αποδέκτες από την ανάγκη χρήσης της τελευταίας, με αποτέλεσμα να θίγεται η κανονική εκμετάλλευση του έργου από τον δημιουργό του.
44. Στο διαδικτυακό περιβάλλον, η παρουσίαση στο κοινό έχει συχνά μόνιμο χαρακτήρα και μπορεί να αναπαραχθεί ευχερώς και, επομένως, ο δημιουργός μπορεί να απωλέσει οποιονδήποτε έλεγχο επί του έργου του, το οποίο κυκλοφορεί ανεξάρτητα από τη βούλησή του, πράγμα που προσβάλλει όχι μόνο τα περιουσιακά αλλά και τα ηθικά δικαιώματά του (20). Εξάλλου, αν και η επίμαχη εξαίρεση αποσκοπεί προεχόντως στη διαφύλαξη του δικαιώματος του Τύπου να παρέχει πληροφορίες για τα γεγονότα της επικαιρότητας (21), η εφαρμογή της δεν εξαρτάται από το εάν ο οικείος χρήστης έχει τυπικά την ιδιότητα μέσου ενημέρωσης. Ωστόσο, στο διαδικτυακό περιβάλλον, οποιοσδήποτε μπορεί να ισχυριστεί ότι ενημερώνει σχετικά με γεγονός της επικαιρότητας για να επικαλεστεί την εξαίρεση αυτή προκειμένου να παρουσιάσει στο κοινό έργο χωρίς την άδεια του δημιουργού. Συνεπώς. ελλοχεύει σημαντικός κίνδυνος κατάχρησης σε τέτοια περίπτωση.
45. Κατά συνέπεια, φρονώ, υπό το πρίσμα του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, ότι είναι θεμιτό ένα κράτος μέλος να περιορίζει μόνο σε σύντομα αποσπάσματα έργων την επιτρεπόμενη χρήση στο πλαίσιο της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση γεγονότων της επικαιρότητας.
46. Τέταρτον, κατά την εφαρμογή της εξαίρεσης αυτής πρέπει να επιτυγχάνεται δίκαιη ισορροπία μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων που τυγχάνουν εφαρμογής, ιδίως, αφενός, της πνευματικής ιδιοκτησίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη και, αφετέρου, της ελευθερίας έκφρασης και της ελευθερίας του Τύπου, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 11 του Χάρτη. Τίθεται επομένως το ζήτημα αν ο περιορισμός σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόμενη είναι μόνον η χρήση σύντομων αποσπασμάτων επιτυγχάνει την ισορροπία αυτή.
47. Όσον αφορά την πνευματική ιδιοκτησία, όπως επισήμανα ήδη, η παρουσίαση στο κοινό του συνόλου ενός έργου χωρίς την άδεια του δημιουργού συνιστά σοβαρή προσβολή των δικαιωμάτων του δημιουργού αυτού. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως οι μνημονευόμενες στο σημείο 44 των παρουσών προτάσεων, κατά τις οποίες ο δημιουργός χάνει τον έλεγχο επί της εκμετάλλευσης του έργου του, η προσβολή αυτή είναι, κατά την άποψή μου, προδήλως δυσανάλογη. Ο περιορισμός σύμφωνα με τον οποίο η επιτρεπόμενη χρήση, βάσει της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση γεγονότων της επικαιρότητας, αφορά μόνο σύντομα αποσπάσματα συμβάλλει στη διαφύλαξη του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος.
48. Από την άλλη πλευρά, η ελευθερία έκφρασης περιορίζεται, βεβαίως, σε μια τέτοια περίπτωση. Ωστόσο, δεν νομίζω ότι ο περιορισμός αυτός είναι δυσανάλογος. Η ελευθερία έκφρασης εν προκειμένω αφορά την παροχή πληροφοριών σχετικά με ένα γεγονός. Η χρήση του προστατευόμενου έργου λειτουργεί επομένως μόνο επικουρικά με σκοπό τη συμπλήρωση της πληροφορίας αυτής και δεν πρέπει να συνιστά το κύριο περιεχόμενό της. Συνεπώς, πρέπει κανονικά να αρκεί η χρήση σύντομων αποσπασμάτων. Πρέπει επίσης, προφανώς, τα αποσπάσματα των οποίων επιτρέπεται η χρήση να είναι ευλόγως εκτενή προκειμένου να είναι εφικτή η επίτευξη του επιδιωκόμενου ενημερωτικού σκοπού. Η πτυχή αυτή αφορά ωστόσο την εφαρμογή του εθνικού δικαίου in concreto.
49. Τούτο ισχύει, κατά τη γνώμη μου, κατ’ αρχήν, ανεξαρτήτως της έκτασης του επίμαχου έργου. Ωστόσο, στην περίπτωση έργων τόσο σύντομων τα οποία έχει νόημα να αναπαραχθούν μόνο στο σύνολό τους, η εσωτερική νομοθεσία του οικείου κράτους μέλους, όπως ερμηνεύεται από τα εθνικά δικαστήρια, πρέπει να καθιστά δυνατή τη χρήση του συνόλου των έργων αυτών, εξομοιώνοντάς τα με αποσπάσματα, εφόσον αυτό αποδεικνύεται αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου ενημερωτικού σκοπού. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, είναι συνήθως δυνατό να ληφθούν από ένα έργο τα αποσπάσματα που είναι αναγκαία από την άποψη της πληροφορίας που πρέπει να μεταδοθεί, χωρίς να αναπαραχθεί το έργο αυτό εξ ολοκλήρου. Υπενθυμίζεται ότι σκοπός του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, δεν είναι η παροχή της δυνατότητας χρήσης των προστατευόμενων έργων χωρίς την άδεια των δικαιούχων, αλλά η διασφάλιση της ελευθερίας ενημέρωσης σχετικά με την επικαιρότητα.
50. Εξάλλου, σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως στο διαδίκτυο, μεταξύ των οποίων και αυτή της κύριας δίκης, οι τεχνικές όπως οι υπερσύνδεσμοι καθιστούν δυνατή την παροχή πρόσβασης του κοινού στο σύνολο του επίμαχου έργου και επομένως την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, χωρίς να χρειάζεται να ζητηθεί η άδεια του δημιουργού, αλλά επίσης χωρίς να προσβάλλονται τα δικαιώματά του (22). Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αναπαραγωγή και η παρουσίαση στο κοινό του συνόλου του έργου δεν είναι συνεπώς αναγκαίες για την κάλυψη των απαιτήσεων της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης.
51. Εξ αυτού συνάγω ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, δεν αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους που επιτρέπει τη χρήση για παρουσίαση της επικαιρότητας μόνο σύντομων αποσπασμάτων των έργων, υπό την προϋπόθεση ότι η έκταση του αποσπάσματος του οποίου επιτρέπεται η χρήση είναι επαρκής για την επίτευξη του επιδιωκόμενου ενημερωτικού σκοπού.
Επί της απαγόρευσης αποκόμισης οικονομικού ή εμπορικού οφέλους
52. Η προβλεπόμενη από τη ρουμανική νομοθεσία απαγόρευση αποκόμισης οποιουδήποτε οικονομικού ή εμπορικού οφέλους, άμεσου ή έμμεσου, από τη χρήση έργου στο πλαίσιο της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας είναι πιο προβληματική.
53. Το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρινίζει το ακριβές νόημα των όρων «οποιοδήποτε άμεσο ή έμμεσο εμπορικό ή οικονομικό όφελος» στο ρουμανικό δίκαιο. Τούτο λεχθέντος, αν η απαγόρευση που αφορά το έμμεσο οικονομικό όφελος ερμηνευθεί διασταλτικά, θα εγείρει σοβαρές αμφιβολίες. Τα μέσα ενημέρωσης έχουν μεν θεμελιώδη λειτουργία σε μια δημοκρατική κοινωνία που συνίσταται στην ενημέρωση του κοινού και την άσκηση ελέγχου στους παράγοντες της δημόσιας ζωής, αλλά ασκούν συνήθως οικονομική δραστηριότητα. Η δραστηριότητα αυτή μπορεί να χρηματοδοτείται είτε άμεσα από τους πελάτες είτε από τις διαφημίσεις. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η δημοσίευση πληροφοριών συνιστά την παρεχόμενη υπηρεσία της οποίας το περιεχόμενο, προσελκύοντας πελάτες, επηρεάζει τα έσοδα του οικείου οικονομικού φορέα. Ο φορέας αποκομίζει συνεπώς έμμεσο οικονομικό όφελος από όλες τις δημοσιεύσεις του, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίασης της επικαιρότητας στην οποία χρησιμοποιούνται τα προστατευόμενα έργα στο πλαίσιο της επίμαχης εξαίρεσης.
54. Η απαγόρευση τέτοιου οφέλους θίγει επομένως την πρακτική αποτελεσματικότητα της εξαίρεσης αυτής, καθιστώντας στην πραγματικότητα αδύνατη την εφαρμογή της σε οποιοδήποτε μέσο ενημέρωσης του οποίου η λειτουργία συνιστά οικονομική δραστηριότητα (23). Είναι αυτονόητο ότι τέτοια απαγόρευση δεν βρίσκει έρεισμα στο γράμμα του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29. Συγκεκριμένα η φράση «στο βαθμό που δικαιολογείται από τον ενημερωτικό σκοπό» δεν αφορά το οικονομικό όφελος που μπορεί να προκύψει εμμέσως, αλλά αποκλειστικά το εύρος της χρήσης των προστατευόμενων έργων.
55. Η απαγόρευση αυτή δεν δικαιολογείται ούτε από τον έλεγχο των τριών σταδίων κατά το άρθρο 5, παράγραφος 5, της οδηγίας 2001/29. Συγκεκριμένα, αντιθέτως προς ένα άμεσο οικονομικό όφελος που προκύπτει από τη χρήση έργου, που μπορεί να εξομοιωθεί με εμπορική εκμετάλλευση του έργου αυτού, έμμεσο οικονομικό όφελος που συνίσταται στη χρηματοδότηση της δραστηριότητας του Τύπου μέσω εσόδων που απορρέουν από τη δραστηριότητα αυτή, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίασης γεγονότων της επικαιρότητας, δεν θίγει την κανονική εκμετάλλευση των έργων που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της παρουσίασης γεγονότων της επικαιρότητας ούτε προξενεί αδικαιολόγητη ζημία στα έννομα συμφέροντα των δημιουργών τους. Ως εκ τούτου, η εν λόγω απαγόρευση θίγει επίσης την ισορροπία μεταξύ των διαφόρων θεμελιωδών δικαιωμάτων τα οποία επιχειρεί να συγκεράσει η εξαίρεση που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας.
56. Επομένως, προβλέποντας απαγόρευση αποκόμισης οποιουδήποτε έμμεσου οικονομικού οφέλους από τη χρήση προστατευόμενων έργων στο πλαίσιο της εξαίρεσης που αφορά την παρουσίαση της επικαιρότητας, ο Ρουμάνος νομοθέτης υπερέβη τα όρια του περιθωρίου εκτίμησης που διαθέτει κατά τη μεταφορά του άρθρου 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29 στο εσωτερικό δίκαιο. Η διάταξη αυτή έχει επομένως την έννοια ότι αντιτίθεται σε τέτοια απαγόρευση.
Πρόταση
57. Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ρουμανία) ως εξής:
Το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας,
έχει την έννοια ότι:
– προκειμένου να έχει εφαρμογή, αρκεί το επίμαχο προστατευόμενο έργο να χρησιμοποιείται με σκοπό την παροχή πληροφοριών σχετικά με γεγονός το οποίο, κατά τον χρόνο της παροχής των πληροφοριών, ενδιαφέρει το κοινό·
– δεν αντιτίθεται σε νομοθεσία κράτους μέλους που επιτρέπει τη χρήση για παρουσίαση της επικαιρότητας μόνο σύντομων αποσπασμάτων των έργων, υπό την προϋπόθεση ότι η έκταση του αποσπάσματος του οποίου επιτρέπεται η χρήση είναι επαρκής για την επίτευξη του επιδιωκόμενου ενημερωτικού σκοπού·
– αντιτίθεται στη νομοθεσία κράτους μέλους που απαγορεύει την αποκόμιση οποιουδήποτε έμμεσου εμπορικού ή οικονομικού οφέλους από τη χρήση έργων με σκοπό την παρουσίαση της επικαιρότητας.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Πρβλ., ιδίως, απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Spiegel Online (C‑516/17, στο εξής: απόφαση Spiegel Online, EU:C:2019:625, σκέψεις 42 και 43).
3 ΕΕ 2001, L 167, σ. 10.
4 Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 60 της 26ης Μαρτίου 1996.
5 Βλ., τελευταία, απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2024, Kwantum Nederland και Kwantum België (C‑227/23, EU:C:2024:914, σκέψη 48).
6 Πρβλ., τελευταία, απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2025, ASG 2 (C‑253/23, EU:C:2025:40, σκέψεις 90, 91 και 93).
7 Σκέψεις 60 έως 74, και ειδικότερα σκέψη 69. Βλ. επίσης απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Funke Medien NRW (C‑469/17, EU:C:2019:623, σκέψη 75).
8 Απόφαση Spiegel Online (σκέψεις 27 έως 29).
9 Απόφαση Spiegel Online (σκέψη 30).
10 Απόφαση Spiegel Online (σκέψεις 31έως 34).
11 Απόφαση Spiegel Online (σκέψεις 35 και 36).
12 Απόφαση Spiegel Online (σκέψεις 37 και 38).
13 Απόφαση Spiegel Online (σκέψη 42).
14 Απόφαση Spiegel Online (σκέψη 67).
15 Απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019 (C‑469/17, EU:C:2019:623, σκέψη 75).
16 Απόφαση Spiegel Online (σκέψη 66).
17 Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, εν αντιθέσει προς το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, in fine, της οδηγίας 2001/29, το άρθρο 35, παράγραφος 2, στοιχείο c, του νόμου 8/1996, της 14ης Μαρτίου 1996, δεν προβλέπει υποχρέωση αναφοράς της πηγής του χρησιμοποιούμενου έργου, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος του δημιουργού. Τέτοια απαίτηση προκύπτει ωστόσο από το άρθρο 35, παράγραφος 4, του νόμου αυτού και αφορά, μεταξύ άλλων, τις περιπτώσεις της παραγράφου 2, στοιχείο c, του ίδιου άρθρου.
18 Βλ. σημεία 23 έως 27 των παρουσών προτάσεων και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
19 Βλ. σημείο 22 των παρουσών προτάσεων και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
20 Ενδεικτικά, κατά τον χρόνο σύνταξης των παρουσών προτάσεων, το επίμαχο στην κύρια δίκη κείμενο εξακολουθούσε να είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο της Gândul, καθώς και σε τουλάχιστον δύο άλλους ιστότοπους που το είχαν αναδημοσιεύσει, ενώ ο υπερσύνδεσμος που παρέπεμπε στο πρωτότυπο ήταν ανενεργός, πιθανώς επειδή το πρωτότυπο είχε αφαιρεθεί από τον αρχικό ιστότοπο δημοσίευσής του.
21 Πρβλ. απόφαση Spiegel Online (σκέψη 70).
22 Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2014, Svensson κ.λπ. (C‑466/12, EU:C:2014:76, σημείο 1 του διατακτικού).
23 Στην πράξη, δηλαδή, σε οποιοδήποτε μέσο ενημέρωσης, δεδομένου ότι τα λεγόμενα «δημόσια» μέσα ενημέρωσης σπανίως χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από κρατικούς πόρους.