C-476/1762017CC0476EU:C:2018:10020001112222

Konklużjonijiet Szpunar – Kawża C‑476/17

Pelham et

<TI><P><HT TYPE="UC">Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali</HT></P><P><HT TYPE="UC">Szpunar</HT></P><P>ippreżentati fit-<DATE ISO="20181212">12 ta’ Diċembru 2018</DATE><NOTE NUMBERING="ARAB" TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Lingwa oriġinali: il-Franċiż.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Kawża C‑476/17</HT></P><P>Pelham GmbH,</P><P>Moses Pelham,</P><P>Martin Haas</P><P>vs</P><P>Ralf Hütter,</P><P>Florian Schneider-Esleben</P><P><HT TYPE="NORMAL">(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja))</HT></P></STI>Rinviju għal deċiżjoni preliminariDrittijiet tal-awtur u drittijiet relatatiDritt ta’ riproduzzjoniRiproduzzjoni ta’ partijiet minimi ta’ fonogramma (sampling)Użu liberu ta’ xogħolTeħid inkunsiderazzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea<TI><P><HT TYPE="BOLD">Introduzzjoni</HT></P></TI>1.Is-sampling (teħid ta’ kampjuni) hija teknika li tikkonsisti fit-teħid, permezz ta’ tagħmir elettroniku, ta’ estratti (samples jew kampjuni, u għalhekk jisimha hekk it-teknika) ta’ fonogramma sabiex jintużaw bħala elementi ta’ kompożizzjoni ġdida ta’ fonogramma oħra. Waqt l-użu mill-ġdid tagħhom, dawn l-estratti huma ta’ spiss imħallta, modifikati u rrepetuti kontinwament, b’mod li jkunu ftit jew wisq rikonoxxibbli fix-xogħol il-ġdid. Għandu jiġi nnotat ukoll li dawn jistgħu jkunu estratti ta’ tul differenti, ta’ dewmien li jista’ jkun ta’ inqas minn sekonda u diversi għexur ta’ sekondi. Għaldaqstant, is-sampling huwa fenomenu b’ħafna aspetti, fatt li ovvjament ma jiffaċilitax il-klassifikazzjoni ġuridika tiegħu

Ara, b’mod partikolari, P. Piesiewicz, Dzieło muzyczne i nowe technologie (aspekty prawne samplingu), Państwo i prawo, Nru 3/2006.

.2.Għalkemm l-użu mill-ġdid, mill-kompożituri, ta’ xogħlijiet preċedenti jkun x’aktarx antik daqs il-mużika nnifisha, is-sampling huwa fenomenu ġdid, li sar possibbli permezz tal-proċessi moderni ta’ reġistrazzjoni u ta’ modifika tal-ħsejjes, li qabel kienu analogi, u attwalment, diġitali. Fil-fatt, kuntrarjament għat-teħid ta’ parti minn xogħol mużikali ieħor fil-kompożizzjoni ta’ xogħol ġdid, l-idea tas-sampling hija li jittieħdu direttament il-ħsejjes ta’ fonogramma, jiġifieri ta’ xogħol eżegwit u rreġistrat, sabiex jiġu inkorporati fil-fonogramma li fiha x-xogħol il-ġdid. B’hekk, is-sampling huwa fenomenu speċifiku għar-realtà tal-mużika rreġistrata taħt forma ta’ fonogrammi. Fi kliem ieħor, il-fatt li jiġu kkupjati partijiet min-notazzjoni ta’ xogħol mużikali sabiex jiddaħħlu fin-notazzjoni ta’ xogħol ġdid u li sussegwentement tiġi eżegwita din in-notazzjoni, ma huwiex sampling.3.Għalkemm is-sampling jista’ jintuża f’kull ġeneru mużikali, huwa partikolarment importanti għall-mużika hip-hop u rap, li bdiet fis-snin 70 fil-kwartieri popolari ta’ New York (l-Istati Uniti)

Għall-istorja tal-hip hop u tar-rap, ara T. M. Evans, Sampling, Looping, and Mashing… Oh My!: How Hip Hop Music is Scratching More Than the Surface of Copyright Law, Fordham Intellectual Property, Media and Entertainment Law Journal, 2011, Vol. 21, Nru 4, p. 843.

. Din il-mużika ssib l-għeruq tagħha fil-prattika tad-disc jockeys (il-preżentaturi tad-diski) li jgħaqqdu, jimmodifikaw u jħalltu ħsejjes meħuda minn titoli mużikali rreġistrati fuq rekords tal-vinil. Minn din il-prattika rriżultaw xi kompożizzjonijiet speċifiċi dderivati. B’hekk, is-sampling jikkostitwixxi l-bażi ta’ dawn il-ġeneri ta’ mużika. Ċerti xogħlijiet jistgħu wkoll jikkonsistu f’taħlita ta’ samples biss.4.Minkejja l-importanza tiegħu f’din il-kreazzjoni mużikali ġdida, is-sampling jikkostitwixxi kwistjoni legali reali, partikolarment mill-mument li fih il-hip-hop telaq mit-toroq tal-Bronx sabiex jidħol fil-mainstream u jsir sors ta’ dħul sinifikanti għall-awturi, għall-kantanti u għall-produtturi tiegħu. Id-diffikultà fl-evalwazzjoni ġuridika ta’ dan il-fenomenu tirriżulta mill-fatt li din ma hijiex relazzjoni ta’ xogħol lejn xogħol, li hija klassika fid-drittijiet tal-awtur, iżda ta’ fonogramma, li hija prodott kummerċjali, lejn xogħol, kreazzjoni artistika. Billi jirrikorri għas-sampling, l-artist mhux biss jispira ruħu mill-kreazzjoni ta’ ħaddieħor, iżda jieħu fil-pussess tiegħu ukoll il-frott tal-isforz u tal-investiment editorjali li tirrappreżenta l-fonogramma. Din il-konfigurazzjoni, kompletament ġdida għad-drittijiet tal-awtur

Minkejja li waħda mill-ewwel kawżi li kkonċernaw is-sampling, Grand Upright Music, Ltd vs. Warner Bros. Records Inc., deċiża mill-United States District Court for the Southern District of New York (Qorti Federali tal-Istati Uniti għad-distrett tan-Nofsinhar ta’ New York, l-Istati Uniti), tmur lura għall-1991.

, iddaħħal indiskussjoni xi fatturi bħad-drittijiet relatati tal-produtturi tal-fonogrammi, minn naħa, u l-libertà kreattiva ta’ min juża l-kampjun, min-naħa l-oħra.5.Id-domanda għal deċiżjoni preliminari preżenti, li ddaħħal inkwistjoni l-problematika tas-sampling fil-kamp tad-dritt tal-Unjoni, hija r-riżultat ta’ storja ġuridika nazzjonali twila

Ir-rikors promotur fl-ewwel istanza fil-proċedura prinċipali ġie ppreżentat fit-8 ta’ Marzu 1999.

, li diġà ddeċidew dwarha żewġ qrati għolja Ġermaniżi. Issa, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li qed tintalab tesprimi ruħha f’dan id-dibattitu li jopponi l-libertà artistika tat-tip postmoderniżmu u d-dritt tal-proprjetà ferm stabbilit.<TI><P><HT TYPE="BOLD">Il-kuntest ġuridiku</HT></P></TI><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Id-dritt tal-Unjoni</HT></HT></P></TI>6.L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni

ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17,Vol. 1, p. 230.

 jipprovdi:

L-Istati Membri għandhom jipprovdu għad-dritt esklussiv li jawtorizza jew jipprojbixxi riproduzzjoni diretta jew indiretta, temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti:

[…]

ċ)għall-produtturi ta’ fonogrammi, tal-fonogrammi tagħhom;

[…].

7.Abbażi tal-Artikolu 5(3)(d), (k) u (o) u (5) ta’ din id-direttiva:

3.

L-Istati Membri jistgħu jipprovdu għal eċċezzjonijiet jew limitazzjonijiet għad-drittijiet li hemm provdut dwarhom fl-Artikoli 2 u 3 fil-każi li ġejjin:

[…]

d)kwotazzjonijiet għal skopijiet bħal kritika jew riċensjoni, kemm-il darba jkunu relatati ma’ xogħol jew suġġett ieħor li kien diġà sar disponibbli legalment għall-pubbliku, li, sakemm ma jkunx sar impossibbli, is-sors, magħdud l-isem ta’ l-awtur, ikun indikat, u li l-użu tagħhom huwa skond prattika ġusta, u sa fejn meħtieġ, mill-iskop speċifiku;

[…]

k)użu għal skop ta’ karikatura, parodija jew pastiċċ;

[…]

o)użu f’ċerti każi oħra ta’ importanza minuri fejn eċċezzjonijiet jew limitazzjonijiet diġà jeżistu skond il-liġi nazzjonali, kemm-il darba li huma jirrigwardaw biss użu simili u ma jaffettwawx iċ-ċirkulazzjoni libera ta’ merkanzija u servizzi ġewwa l-Komunità, mingħajr preġudizzju għal eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet oħra misjuba f’dan l-Artikolu.

[…]

5.L-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet li hemm provdut dwarhom fil-paragrafi 1, 2, 3 u 4 għandhom ikunu applikati biss f’ċerti każi speċjali li ma jmorrux kontra l-isfruttament normali tax-xogħol jew suġġett ieħor u ma jippreġudikawx b’mod bla raġuni l-interessi leġittimi tad-detentur tad-drittijiet.

8.L-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali

ĠU 2006, L 376, p. 28.

 jiddisponi:

1.

L-Istati Membri għandhom jipprovdu d-dritt esklussiv li jagħmlu disponibbli lill-pubbliku l-oġġetti indikati fil-punti (a) sa (d), inklużi kopji tagħhom, bil-bejgħ jew b’xi mod ieħor, minn hawn ’il quddiem id-dritt ta’ distribuzzjoni:

[…]

b)għall-produtturi tal-fonogrammi, rigward il-fonogrammi tagħhom;

[…].

9.Abbażi tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 10(2) ta’ din id-direttiva:

2.Irrispettivament mill-paragrafu 1, kull Stat Membru jista’ jagħmel dispożizzjoniet għall-istess tipi ta’ limitazzjonijiet rigward il-protezzjoni ta’ artisti, produtturi ta’ fonogrammi, organizzazzjonijiet tax-xandir u ta’ produtturi ta’ l-ewwel iffissar ta’ films, hekk bħad-dispożizzjonijet previsti fil-liġi tiegħu rigward il-protezzjoni tad-drittijiet ta’ l-awtur f’xogħlijiet letterarji u artistiċi.

<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Id-dritt Ġermaniż</HT></HT></P></TI>10.Id-Direttivi 2001/29 u 2006/115 ġew trasposti fid-dritt Ġermaniż bil-Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte – Urheberrechtsgesetz (il-Liġi dwar id-Drittijiet tal-Awtur u d-Drittijiet Relatati), tad-9 ta’ Settembru 1965 (iktar ’il quddiem, l-UrhG). Id-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi huma protetti abbażi tal-Artikolu 85(1) ta’ din il-liġi.11.L-Artikolu 24 tal-UrhG fih eċċezzjoni ġenerali mid-drittijiet tal-awtur li jipprovdi s-segwenti:

1.Xogħol indipendenti li nħoloq billi ntuża b’mod liberu x-xogħol ta’ ħaddieħor jista’ jiġi ppubblikat u użat mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-awtur tax-xogħol li ntuża.2.Il-paragrafu 1 ma japplikax għall-użu ta’ xogħol mużikali li permezz tiegħu melodija tittieħed b’mod rikonoxxibbli minn xogħol sabiex isservi bħala bażi għal xogħol ġdid.

<TI><P><HT TYPE="BOLD">Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari</HT></P></TI>12.Ralf Hütter u Florian Schneider-Esleben, rikorrenti fl-ewwel istanza u konvenuti għal Reviżjoni fil-proċedura fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem, il-konvenuti), huma membri tal-grupp mużikali Kraftwerk. Fl-1977, dan ippubblika fonogramma li fiha x-xogħol intitolat Metall auf Metall. Il-konvenuti huma produtturi tal-fonogramma msemmija, iżda wkoll l-artisti li interpretaw ix-xogħol inkwistjoni u R Hütter huwa wkoll l-awtur tiegħu (kompożitur).13.Pelham GmbH, kumpannija rregolata mid-dritt Ġermaniż, konvenuta fl-ewwel istanza u rikorrenti għal Reviżjoni fil-kawża prinċipali, hija produttur ta’ fonogramma li fiha x-xogħol bit-titolu Nur mir, interpretat, b’mod partikolari, mill-kantanta Sabrina Setlur. Moses Pelham u Martin Haas, ukoll konvenuti fl-ewwel istanza u rikorrenti għal Reviżjoni fil-kawża prinċipali, huma l-awturi tax-xogħol imsemmi.14.Il-konvenuti jsostnu li Pelham kif ukoll M. Pelham u M. Haas (iktar ’il quddiem, flimkien, ir-rikorrenti) ikkupjaw, bl-użu tat-teknika tas-sampling, madwar żewġ sekondi ta’ sekwenza ritmika tat-titolu Metall auf Metall u integrawhom, permezz ta’ repetizzjonijiet suċċessivi, taħt it-titolu Nur mir. Huma jqisu li b’hekk, ir-rikorrenti kisru d-dritt relatat li huma għandhom bħala produtturi tal-fonogramma inkwistjoni. Sussidjarjament, il-konvenuti jinvokaw id-dritt tal-proprjetà intellettwali li huma proprjetarji tiegħu bħala artisti interpreti kif ukoll il-ksur tad-drittijiet tal-awtur ta’ R. Hütter fir-rigward tax-xogħol mużikali. B’mod iktar sussidjarju, il-konvenuti jinvokaw ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-kompetizzjoni. Madankollu, il-proċedura quddiem il-qorti tar-rinviju tikkonċerna biss id-drittijiet tal-konvenuti bħala produtturi tal-fonogramma.15.Il-konvenuti talbu l-waqfien tal-ksur, l-għoti ta’ kumpens, it-trażmissjoni ta’ informazzjoni u l-kunsinna tal-fonogrammi bl-iskop tal-qerda tagħhom. Il-qorti fl-ewwel istanza laqgħet ir-rikors u l-appell ippreżentat mir-rikorrenti ġie miċħud. Wara appell għar-Reviżjoni tar-rikorrenti, is-sentenza mogħtija mill-qorti tal-appell tħassret mill-qorti tar-rinviju, bis-sentenza tal-20 ta’ Novembru 2008, u l-kawża ġiet irrinvijata quddiem il-qorti tal-appell għal eżami mill-ġdid. Għal darb’oħra, il-qorti tal-appell ċaħdet l-appell ippreżentat mir-rikorrenti. Wara appell għar-Reviżjoni ġdid mir-rikorrenti, il-qorti tar-rinviju, din id-darba, ċaħdet dan l-appell permezz ta’ sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2012. Din is-sentenza ġiet annullata mill-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja)

Sentenza tal-31 ta’ Mejju 2016, 1 BvR 1585/13.

, li rrinvijat il-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju.16.F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesgerichtshof (Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:1)Ikun hemm ksur tad-dritt esklużiv tal-produttur ta’ fonogrammi skont l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva [2001/29] li jirriproduċi l-fonogramma tiegħu jekk jiġu estratti frazzjonijiet żgħar ta’ ħoss mill-fonogramma tiegħu sabiex jiġu ttrasferiti lejn fonogramma oħra?2)Fonogramma li tinkludi frazzjonijiet żgħar ta’ ħoss ittrasferiti minn fonogramma oħra hija kopja ta’ fonogramma oħra fis-sens tal-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva [2006/115]?3)L-Istati Membri jistgħu jipprevedu dispożizzjoni li, bħall-Artikolu 24(1) tal-[UrhG], tillimita l-portata tal-protezzjoni tad-dritt esklużiv tal-prodottur tal-fonogramma għar-riproduzzjoni [Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29] u għad-distribuzzjoni [Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115] tal-fonogramma tiegħu b’mod li xogħol distint maħluq bl-użu liberu tal-fonogramma tiegħu jista’ jintuża mingħajr il-kunsens tiegħu?4)Xogħol jew suġġett ieħor protett, fis-sens tal-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva [2001/29], jintuża għall-finijiet ta’ kwotazzjoni jekk ma jkun hemm xejn li jindika li qiegħed jintuża xogħol jew suġġett ieħor protett ta’ persuna oħra?5)Id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar id-dritt ta’ riproduzzjoni u ta’ distribuzzjoni ta’ produttur ta’ fonogramma [Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29/KE u Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115/KE] u l-eċċezzjonijiet jew il-limitazzjonijiet ta’ dawn id-drittijiet [Artikolu 5(2) u (3) tad-Direttiva 2001/29/KE u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2006/115/KE] jipprovdu marġni ta’ diskrezzjoni għat-traspożizzjoni tagħhom fid-dritt nazzjonali?6)B’liema mod id-drittijiet fundamentali previsti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni meta tiġi ddeterminata l-portata tal-protezzjoni tad-dritt esklużiv tal-produttur ta’ fonogrammi għar-riproduzzjoni [Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29/KE] u għad-distribuzzjoni [Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115/KE] tal-fonogramma tiegħu u l-portata tal-eċċezzjonijiet jew tal-limitazzjonijiet ta’ dawn id-drittijiet [Artikolu 5(2) u (3) tad-Direttiva 2001/29/KE u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2006/115/KE]?17.It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet għand il-Qorti tal-Ġustizzja fl-4 ta’ Awwissu 2017. L-osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-partijiet fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvern Franċiż u mill-Gvern tar-Renju Unit, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. L-istess partijiet interessati ġew irrappreżentati fis-seduta li nżammet fit-3 ta’ Lulju 2018.<TI><P><HT TYPE="BOLD">Analiżi</HT></P></TI>18.Fil-kawża preżenti, il-Bundesgerichtshof (Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) indirizzat lill-Qorti tal-Ġustizzja b’sensiela ta’ domandi preliminari li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tad-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati, kif ukoll fil-qasam tad-drittijiet fundamentali, fil-preżenza ta’ ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali. Ser nanalizza dawn id-domandi fl-ordni li ġew ippreżentati fih.<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq l-ewwel domanda preliminari</HT></HT></P></TI>19.Permezz tal-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 għandux jiġi interpretat fis-sens li t-tneħħija ta’ estratt ta’ fonogramma sabiex jintuża f’fonogramma oħra (sampling) jippreġudikax id-dritt esklussiv tal-produttur tal-ewwel fonogramma li jawtorizza jew li jipprojbixxi r-riproduzzjoni tal-fonogramma tiegħu fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, meta sseħħ mingħajr l-awtorizzazzjoni ta’ dan tal-aħħar.20.Il-partijiet interessati li ppreżentaw xi osservazzjonijiet fil-kawża preżenti jesprimu opinjonijiet differenti fuq dan is-suġġett. Għalkemm il-konvenuti, kif ukoll il-Gvern Franċiż, jipproponu li din id-domanda għandha tingħata risposta affermattiva, madankollu, ir-rikorrenti, il-Gvernijiet l-oħra, kif ukoll il-Kummissjoni jipproponu li għandha tingħata risposta negattiva. Qabel ma nanalizza l-argumenti mressqa kollha, jidhirli li jkun utli li tiġi eżaminata domanda preliminari.<TI><P><HT TYPE="ITALIC">Kummenti preliminari – Kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis tad-Direttiva 2001/29</HT></P></TI>21.Il-qorti tar-rinviju tosserva li fl-Artikolu 10 tagħha, id-Direttiva 2001/29 tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis tagħha għall-atti li twettqu wara t-22 ta’ Diċembru 2002, filwaqt li l-fonogramma kontenzjuża fil-kawża prinċipali, li fiha x-xogħol intitolat Nur mir, dehret fl-1997.22.Madankollu, għandu jiġi nnotat li, skont l-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2001/29, din tapplika għax-xogħol u l-materjal l-ieħor kollu li kien protett mid-dritt tal-Istati Membri fid-data tat-22 ta’ Diċembru 2002, li huwa l-każ tal-fonogramma proprjetà tal-konvenuti.23.Huwa minnu li, skont l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2001/29, din tapplika mingħajr preġudizzju għall-atti konklużi u d-drittijiet akkwistati qabel din id-data. Huwa minnu wkoll li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fuq il-bażi ta’ din id-dispożizzjoni, li l-atti ta’ użu tax-xogħlijiet u ta’ materjal ieħor protett imwettqa qabel dik id-data ma għandhomx ikunu affettwati minn din id-direttiva

Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Ġunju 2013, VG Wort et (C‑457/11 sa C‑460/11, EU:C:2013:426, punt 1 tad-dispożittiv).

. Madankollu, skont il-qorti tar-rinviju, il-fonogramma inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet is-suġġett ta’ atti ta’ użu wkoll wara t-22 ta’ Diċembru 2002. Għaldaqstant, id-Direttiva 2001/29 hija applikabbli għal dawn l-atti.24.Wara li ċċarajt dan il-punt, ser nibda issa l-analiżi fuq il-mertu tal-ewwel domanda preliminari.<TI><P><HT TYPE="ITALIC">Analiżi fil-mertu</HT></P></TI>25.Huwa stabbilit bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali li r-rikorrenti rriproduċew estratt ta’ madwar żewġ sekondi fis-sekwenza ritmika tal-fonogramma tax-xogħol Metall auf Metall u integrawh, b’mod ripetut, flimkien ma’ xi modifiki minimi u b’mod li jintgħaraf, bħala sekwenza ritmika fil-fonogramma tax-xogħol Nur mir

Għandu jiġi nnotat li jeżistu diversi verżjonijiet ta’ dan it-titolu tal-aħħar. Qed nirriferi hawnhekk għall-verżjoni bażika, intitolata sempliċiment Nur mir.

.26.Fil-fehma tiegħi, huwa ovvju li tali att jikkostitwixxi riproduzzjoni fis-sens tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29, peress li din id-dispożizzjoni tikkonċerna, biex infakkar, kull riproduzzjoni diretta jew indiretta, temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti tal-materjal protett. Fil-każ ta’ sampling, din hija riproduzzjoni (ħafna drabi) diretta, permanenti, permezz ta’ mezzi u taħt forma diġitali ta’ parti minn fonogramma. Għaldaqstant jidher biżżejjed ċar li dan l-att jikkostitwixxi ksur tad-dritt tal-produtturi tal-fonogramma inkwistjoni sabiex jawtorizzaw jew jipprojbixxu tali riproduzzjoni mwettqa mingħajr l-awtorizzazzjoni tagħhom.27.Madankollu, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, ċerti Gvernijiet li ppreżentaw xi osservazzjonijiet kif ukoll il-Kummissjoni jqajmu kollha sensiela ta’ argumenti sabiex juru li l-imsemmi dritt tal-produtturi għandu jkun limitat b’tali mod li l-atti ta’ riproduzzjoni bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaqgħux taħt dan id-dritt esklussiv.<TI><NP><NO.P>–</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Il-limiti de minimis</HT></TXT></NP></TI>28.Dawn il-partijiet interessati jistabbilixxu, l-ewwel nett, analoġija mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-protezzjoni tal-estratti tax-xogħol permezz tad-drittijiet tal-awtur. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-protezzjoni permezz tad-drittijiet tal-awtur tikkonċerna x-xogħlijiet bħala espressjoni tal-kreattività intellettwali tal-awturi tagħhom. B’hekk, l-estratti ta’ xogħol jistgħu jkunu protetti permezz tad-drittijiet tal-awtur bil-kundizzjoni li jkun fihom uħud mill-elementi li huma l-espressjoni tal-kreazzjoni intellettwali proprja tal-awtur ta’ dan ix-xogħol

Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punt 39 u punt 1 tad-dispożittiv).

. Id-dritt tal-produtturi tal-fonogrammi jipproteġi mhux il-kreazzjoni intellettwali, iżda l-investiment finanzjarju, filwaqt li fil-kawża preżenti ċerti partijiet interessati jsostnu li dan id-dritt jista’ jipproteġi biss l-estratti tal-fonogrammi ta’ tul suffiċjentement twil sabiex jirrappreżenta tali investiment. Konsegwentement, it-tneħħija ta’ estratti qosra ħafna fil-każ tas-sampling ma theddidx l-interessi finanzjarji tal-produtturi tal-fonogrammi u għaldaqstant ma taqax taħt id-dritt esklussiv tagħhom. B’hekk, skont uħud minnhom, il-protezzjoni tad-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi għandha tkun suġġetta għal limitu de minimis, bħalma hija l-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur.29.Jidhirli li dan ir-raġunament huwa bbażat fuq qari żbaljat tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija iktar ’il fuq. Fir-rigward tas-sentenza Infopaq International, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li x-xogħlijiet letterarji inkwistjoni f’din il-kawża, kienu komposti minn kliem li, meqjus waħdu, ma jaqax taħt il-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur. Huwa biss it-tqassim oriġinali li kien protett bħala kreazzjoni intellettwali tal-awtur tax-xogħol

Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punti 44 sa 46).

. Din il-konstatazzjoni hija evidenti: l-awtur ta’ xogħol letterarju ma jistax jieħu l-pussess ta’ kliem jew espressjonijiet kurrenti, bħalma kull kompożitur ma jistax jippretendi dritt esklussiv fuq in-noti jew pittur xi dritt fuq il-kuluri. Madankollu, dan bl-ebda mod ma jikkostitwixxi l-espressjoni tar-rikonoxximent ta’ limitu de minimis fil-protezzjoni tax-xogħlijiet mid-drittijiet tal-awtur, iżda jikkorrispondi sempliċiment għar-riżultat tad-definizzjoni tax-xogħol, fis-sens tad-drittijiet tal-awtur, bħall-kreazzjoni intellettwali tal-awtur tiegħu. Għalkemm, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-riproduzzjoni ta’ estratt limitat għal ħdax il-kelma biss ta’ artiklu tal-istampa tista’ potenzjalment taqa’ taħt id-dritt esklussiv stabbilit fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29

Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punt 1 tad-dispożittiv).

, huwa għaldaqstant diffiċli li jiġi rrikonoxxut kwalunkwe limitu de minimis.30.Ir-raġunament segwit mill-Qorti tal-Ġustizzja li jikkonċerna l-estratti ta’ xogħol ma jistax madankollu jiġi applikat f’dak li jikkonċerna l-fonogrammi. Fil-fatt, fonogramma ma hijiex kreazzjoni intellettwali li tikkonsisti f’kompożizzjoni ta’ elementi bħall-kliem, il-ħsejjes, il-kuluri, eċċ. Il-fonogramma hija ffissar ta’ ħsejjes li hija protetta mhux minħabba t-tqassim ta’ dawn il-ħsejjes, iżda minħabba dan l-iffissar. Bħala konsegwenza, jekk, fil-każ ta’ xogħol, ikun possibbli li ssir distinzjoni bejn l-elementi li ma jistgħux jiġu protetti, bħalma huma l-kliem, il-ħsejjes, il-kuluri, eċċ., u l-oġġett li jista’ jiġi protett taħt il-forma tat-tqassim oriġinali ta’ dawn l-elementi, tali distinzjoni ma tkunx madankollu possibbli fil-każ ta’ fonogramma. Il-fonogramma ma hijiex komposta minn partiċelli żgħar li ma jistgħux jiġu protetti: hija protetta bħala oġġett sħiħ indiviżibbli. Barra minn hekk, fil-każ ta’ fonogramma, ma teżisti l-ebda ħtieġa ta’ oriġinalità, peress li l-fonogramma, bil-kontra tax-xogħol, hija protetta mhux minħabba n-natura kreattiva tagħha, iżda minħabba l-investiment finanzjarju u organizzattiv fiha. Fi kliem ieħor, ħoss jew kelma ma jistgħux jiġu monopolizzati minn awtur minħabba l-inklużjoni tagħhom f’xogħol. Min-naħa l-oħra, mill-mument li fih dawn jiġu rreġistrati, l-istess ħoss eżegwit minn mużiċista, jew l-istess kelma moqrija b’vuċi għolja jikkostitwixxu fonogramma li taqa’ taħt il-protezzjoni tad-drittijiet relatati mad-drittijiet tal-awtur. Ir-riproduzzjoni ta’ tali reġistrazzjoni taqa’ għaldaqstant taħt id-dritt esklussiv tal-produttur ta’ din il-fonogramma. Madankollu, kulħadd huwa liberu li jipproduċi huwa stess l-istess ħoss.31.Huwa minnu li idea simili għal-limitu de minimis ġiet żviluppata fil-ġurisprudenza tal-qrati tal-Istati Uniti tal-Amerika fir-rigward tas-sampling

Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-United States Court of Appeals, 9th Circuit (Qorti tal-Appell tal-Istati Uniti għad-9 circuit, l-Istati Uniti), tat-2 ta’ Ġunju 2016, VMG Salsoul, LLC vs Ciccone.

. Madankollu, dan huwa ambjent ġuridiku radikalment differenti minn dak tad-dritt tal-Ewropa kontinentali u tad-dritt tal-Unjoni. Fil-fatt, fid-dritt Amerikan, il-fonogrammi huma protetti permezz tal-copyright bl-istess mod bħax-xogħlijiet u l-oġġetti l-oħra. Għaldaqstant, huwa meħtieġ li jippreżentaw grad minimu ta’ oriġinalità. L-eżistenza ta’ limitu de minimis hija ġeneralment irrikonoxxuta għal dawn l-oġġetti kollha protetti mis-seklu XIX u dan il-limitu jikkostitwixxi wieħed mill-kriterji ta’ evalwazzjoni għall-applikazzjoni tal-eċċezzjoni ġenerali ta’ fair use

Ara l-Artikolu 107 tal-Copyright Law of the United States (liġi fuq id-drittijiet tal-awtur tal-Istati Uniti).

. Għaldaqstant, ir-raġunament adottat mill-qrati Amerikani ma huwiex, fl-opinjoni tiegħi, trasponibbli fid-dritt tal-Unjoni.32.Barra minn hekk, limitu de minimis jidhirli li jippreżenta diffikultajiet prattiċi serji ta’ applikazzjoni. Qabel kollox, għandu jiġi stabbilit limitu. Għandu jkun kwantitattiv biss (tul tal-estratt riprodott) jew ukoll kwalitattiv (importanza tal-estratt għax-xogħol inkwistjoni)? Barra minn hekk, dan il-limitu għandu jitkejjel fil-konfront tal-fonogramma tas-sors, tax-xogħol ippjanat jew tat-tnejn? Sabiex jittieħed l-eżempju tal-fonogrammi inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-estratt meħud mir-rikorrenti għandu dewmien ta’ madwar żewġ sekondi. Għaldaqstant, jidher a priori li jista’ jaqa’ taħt limitu de minimis, hekk kif jallegaw ċerti partijiet interessati fil-kawża preżenti. Madankollu, għandu jiġi osservat li l-fonogrammi inkwistjoni fihom xi xogħlijiet li huma parti minn żewġ tipi ta’ mużika – il-mużika elettronika għal Metall auf Metall u r-rap għal Nur mir – li fihom ir-ritmu għandu rwol primarju għall-kompożizzjoni ta’ dawn ix-xogħlijiet. Issa, billi kkopjaw sekwenza ritmika mit-titolu Metall auf Metall u billi introduċewha, b’mod ripetut kontinwament, fit-titolu Nur mir, ir-rikorrenti, de facto, ikkopjaw mill-ġdid parti sostanzjali tal-ewwel fonogramma sabiex jużawha għat-totalità tas-sezzjoni ritmika tax-xogħol tagħhom

L-istess konstatazzjoni seħħet, skont l-informazzjoni fit-talba għal deċiżjoni preliminari, mill-qorti tal-appell fil-kawża prinċipali, li tgħid li l-estratt kontenzjuż jikkostitwixxi il-parti dominanti tat-titolu Metall auf Metall u jidher fit-titolu Nur mir b’mod kontinwu.

. Skont approċċ kwalitattiv, dan jaqbeż mingħajr dubju kwalunkwe limitu de minimis. Sabiex wieħed ikun konvint, ikun biżżejjed li titħassar miż-żewġ fonogrammi s-sekwenza ritmika inkwistjoni u tinstema’ l-parti li tibqa’. Għaldaqstant, l-applikazzjoni ta’ limitu de minimis twassal b’mod inevitabbli għal xi differenzi bejn il-ġurisprudenza nazzjonali u tippreġudika l-għan prinċipali tad-Direttiva 2001/29, li huwa l-armonizzazzjoni tad-drittijiet tal-awtur tal-Istati Membri.33.Finalment, fl-opinjoni tiegħi jkun żball jekk l-interessi finanzjarji leġittimi tal-produtturi tal-fonogrammi jiġu limitati għall-protezzjoni kontra l-piraterija, jiġifieri kontra t-tqassim jew il-komunikazzjoni fil-pubbliku tal-fonogrammi tagħhom bħala tali. Fil-fatt, dawn il-produtturi jistgħu jisfruttaw il-fonogrammi b’metodi differenti mill-bejgħ ta’ kopji, b’mod partikolari billi jawtorizzaw is-sampling, u jirċievu qligħ minnhom. Għaldaqstant, il-fatt li d-dritt ta’ dawn il-produtturi fuq il-fonogrammi tagħhom għandu l-għan li jipproteġi l-investimenti finanzjarji tagħhom ma jipprekludix li dan id-dritt ikopri wkoll l-użu bħalma huwa s-sampling. Barra minn hekk, għalkemm il-leġiżlatur għażel li jagħti lill-produtturi, bħala strument għall-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tagħhom, id-dritt esklussiv li jawtorizzaw jew jipprojbixxu kwalunkwe riproduzzjoni tal-fonogrammi tagħhom, inkluż l-użu parzjali, ma jidhirlix li jkun loġiku li tiddaħħal inkwistjoni din l-għażla bil-pretest li tali dritt ma jissodisfax l-għan imfittex.<TI><NP><NO.P>–</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Il-livell ta’ protezzjoni ugwali għal dak tax-xogħlijiet</HT></TXT></NP></TI>34.It-tieni nett, ċerti partijiet interessati li ppreżentaw xi osservazzjonijiet fil-kawża preżenti sostnew, mill-ġdid billi rreferew għas-sentenza Infopaq International

Sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465).

, li l-produtturi tal-fonogrammi ma jistgħux jibbenefikaw minn protezzjoni wiesgħa iktar minn dik mogħtija lill-awturi. Madankollu, minix konvint minn dan l-argument, għal żewġ raġunijiet.35.Minn naħa, bħall-argument dwar il-limitu de minimis, dan l-argument huwa fl-opinjoni tiegħi bbażat fuq fehma żbaljata tal-portata tas-sentenza msemmija iktar ’il fuq. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddefinixxiet il-kunċett ta’ xogħol fis-sens tad-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni, billi kkunsidrat li dan kien jikkostitwixxi kreazzjoni intellettwali proprjetà tal-awtur tagħha. L-istess kriterju tal-protezzjoni għandu jiġi applikat għall-estratti ta’ xogħol, billi jeskludi mill-protezzjoni l-elementi tiegħu li għandhom, b’mod ovvju, jibqgħu fil-qasam pubbliku, bħalma huma l-kliem meħuda waħedhom jew l-espressjonijiet kurrenti. Għaldaqstant, dan ma huwiex każ ta’ limitazzjoni tal-protezzjoni iżda ta’ definizzjoni tal-għan tagħha. F’dak li jikkonċerna lill-fonogrammi, il-fatt li l-għan tal-protezzjoni huwa differenti ma jfissirx li l-protezzjoni tmur lil hinn minn dik prevista għax-xogħlijiet. Kemm ix-xogħlijiet kif ukoll il-fonogrammi huma protetti fit-totalità tagħhom.36.Min-naħa l-oħra, id-dritt għall-protezzjoni tal-fonogramma huwa dritt li jeżisti u li jiġi eżerċitat għalkollox indipendentement mill-protezzjoni tax-xogħol eventwalment preżenti f’din il-fonogramma. Fil-fatt, għalkemm il-maġġoranza tal-fonogrammi fihom iffissar tal-eżekuzzjonijiet ta’ xogħlijiet protetti mid-drittijiet tal-awtur, jeżistu madankollu sitwazzjonijiet oħra. Il-fonogramma tista’ pereżempju jkun fiha l-iffissar tal-eżekuzzjoni ta’ xogħol li l-protezzjoni tiegħu skadiet jew ukoll xi ħsejjes li bl-ebda mod ma huma xogħol, bħalma huma l-ħsejjes tan-natura. Tali fonogramma tikkostitwixxi l-għan tal-protezzjoni sħiħa. Dan huwa barra minn hekk ikkonfermat mid-definizzjoni tal-fonogramma li hemm fit-Trattat tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali (WIPO) dwar il-prestazzjonijiet u l-fonogrammi

Trattat tal-WIPO dwar il-prestazzjonijiet u l-fonogrammi, adottat f’Genève fl-20 ta’ Diċembru 1996 u li daħal fis-seħħ fil-20 ta’ Mejju 2002, li l-Unjoni Ewropea hija parti minnu abbażi tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2000/278/KE tas-16 ta’ Marzu 2000 dwar l-approvazzjoni, f’isem il-Komunità Ewropea, tat-Trattat WIPO dwar id-Dritt tal-Awtur u tat-Trattat WIPO dwar il-Preżentazzjonijiet u l-Fonogrammi, (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 33, p. 208). Skont il-premessa 15 tad-Direttiva 2001/29, din għandha barra minn hekk bħala għan, li timplimenta lil dan it-trattat.

, fejn l-Artikolu 2(b) tagħha jipprovdi li fonogramma hija l-iffissar ta’ ħsejjes ta’ prestazzjoni jew ta’ ħsejjes oħra, jew ta’ rappreżentazzjoni ta’ ħsejjes. Minkejja li d-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi huma drittijiet relatati tad-drittijiet tal-awtur, madankollu dawn ma humiex drittijiet derivati minnhom. Għaldaqstant, il-kamp tal-protezzjoni ta’ fonogramma ma huwa bl-ebda mod ikkundizzjonat mill-kamp tal-protezzjoni tax-xogħol li jista’ eventwalment ikun fih.<TI><NP><NO.P>–</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">L-analoġija mal-protezzjoni tad-drittijiet tal-produtturi tad-databases</HT></TXT></NP></TI>37.It-tielet nett, xi partijiet interessati jwettqu analoġija bejn il-protezzjoni tal-fonogrammi u dik tad-databases. Fil-fatt, l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 96/9/KE tal-11 ta’ Marzu 1996, dwar il-protezzjoni legali ta’ databases

ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 13, Vol. 15, p. 459.

, jipprevedi għall-produttur ta’ database, id-dritt sui generis sabiex jipprojbixxi l-estrazzjoni u/jew użu mill-ġdid ta’ database, kollha jew parti sewwa minnha ta’ din id-database. Issa, skont dawn il-partijiet interessati, is-sitwazzjoni ta’ produttur ta’ fonogramma hija analoga għal dik ta’ produttur ta’ databases, sa fejn, fiż-żewġ każijiet, id-dritt li ngħatalhom għandu bħala skop li jipproteġi l-investimenti finanzjarji tagħhom. Konsegwentement, il-protezzjoni tal-produttur tal-fonogramma jkollha wkoll tiġi limitata għar-riproduzzjoni ta’ parti sostanzjali tal-fonogramma.38.Madankollu, iktar naqbel mal-argument żviluppat fuq dan is-suġġett mill-konvenuti, li jgħid li f’dan il-każ għandu jiġi adottat qari a contrario tad-Direttiva 2001/29. Fil-fatt, din id-direttiva ma fiha l-ebda referenza għall-protezzjoni ta’ parti sostanzjali ta’ fonogramma. Bil-kontra, il-produttur tal-fonogramma huwa protett kontra r-riproduzzjoni mhux awtorizzata kollha jew parti tagħha, bħal ma huwa l-każ għall-awtur ta’ xogħol (u, barra minn hekk, bħall-awtur ta’ database skont l-Artikolu 5(a) tad-Direttiva 96/9). B’hekk, l-interpretazzjoni litterali tad-Direttivi 96/9 u 2001/29 diġà teskludi, fil-fehma tiegħi, kull possibbiltà li ssir analoġija bejn il-firxa tal-protezzjoni ta’ produttur ta’ database u dik ta’ produttur ta’ fonogramma.<TI><P><HT TYPE="ITALIC">– Il-protezzjoni tal-fonogramma sħiħa</HT></P></TI>39.Ir-raba’ nett, lanqas ma nista’ naqbel mal-argument imressaq mill-Kummissjoni li jgħid li l-Artikolu 11 tat-Trattat tal-WIPO dwar il-prestazzjonijiet u l-fonogrammi ma jipprevedix għajr il-protezzjoni kontra r-riproduzzjoni tal-fonogramma kollha

Din id-dispożizzjoni tipprovdi li [p]rodutturi ta’ fonogrammi jkollhom id-dritt esklussiv li jawtorizzaw ir-riproduzzjoni diretta jew indiretti tal-fonogrammi tagħhom, b’kull mod jew għamla.

. Fil-fatt, l-Artikolu 11 ta’ dan it-Trattat jirriproduċi l-kliem tal-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni ta’ Ruma

Konvenzjoni għall-protezzjoni tal-artisti, tal-produtturi tal-fonogrammi u tal-organizzazzjonijiet tax-xandir, iffirmata f’Ruma fis-26 ta’ Ottubru 1961.

. Issa, skont il-gwida ta’ interpretazzjoni ta’ din il-Konvenzjoni mfassal mill-WIPO

Gwida għat-Trattati dwar id-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati amministrati mill-WIPO, Genève, 2003.

, waqt il-konferenza diplomatika li adottat dan it-test, ġie ikkunsidrat li il-protezzjoni kontra r-riproduzzjoni li ma hijiex is-suġġett ta’ l-ebda restrizzjoni, għandha tiġi interpretata bħala li fiha protezzjoni kontra r-riproduzzjoni parzjali tal-fonogramma

Ibid, p. 154.

. Għaldaqstant, l-Artikolu 11 tat-Trattat WIPO msemmi iktar ’il fuq għandu jiġi interpretat bl-istess mod. Barra minn hekk, l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29 isemmi espressament ir-riproduzzjoni bħala parti tal-fonogramma.40.Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 2(c) tad-Direttiva 2001/29 għandu jiġi interpretat fis-sens li t-tneħħija ta’ estratt ta’ fonogramma sabiex tintuża f’fonogramma oħra (sampling) tikkostitwixxi preġudizzju għad-dritt esklussiv tal-produttur tal-ewwel fonogramma sabiex jawtorizza jew jipprojbixxi riproduzzjoni tal-fonogramma tiegħu fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni meta titwettaq mingħajr l-awtorizzazzjoni ta’ dan tal-aħħar.<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq it-tieni domanda preliminari</HT></HT></P></TI>41.Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115 għandux jiġi interpretat fis-sens li fonogramma li fiha estratti ttrasferiti minn fonogramma oħra (samples), tikkostitwixxix kopja ta’ din il-fonogramma l-oħra fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.42.Il-partijiet interessati li ppreżentaw xi osservazzjonijiet fil-kawża preżenti, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Franċiż, jidhru li janalizzaw l-ewwel u t-tieni domanda preliminari flimkien u għandhom it-tendenza li jtuhom risposti konkordanti (minkejja li dawn ir-risposti huma differenti minn parti interessata għal oħra). Madankollu, jiena pjuttost tal-fehma, bħall-Gvern Franċiż, li hemm lok li l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115 jiġi interpretat fid-dawl tal-għan tiegħu u indipendentement mid-Direttiva 2001/29.43.L-Artikolu 9 tad-Direttiva 2006/115 jistabbilixxi, għall-benefiċċju, partikolarment, tal-produtturi tal-fonogrammi, dritt ta’ distribuzzjoni. Dan id-dritt jikkonċerna t-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-pubbliku, permezz tal-bejgħ jew b’mod ieħor, ta’ kopji tal-oġġetti protetti, fost oħrajn tal-fonogrammi.44.Fuq skala internazzjonali, dan l-istess dritt huwa rrikonoxxut abbażi tal-Konvenzjoni ta’ Genève

Konvenzjoni għall-protezzjoni tal-produtturi tal-fonogrammi kontra r-riproduzzjoni mhux awtorizzata tal-fonogrammi tagħhom, tad-29 ta’ Ottubru 1971, li daħlet fis-seħħ fit-18 ta’ April 1973.

. L-Unjoni ma hijiex parti minn din il-Konvenzjoni, iżda hemm 22 Stat Membru li huma. L-imsemmija konvenzjoni probabbilment tissemma wkoll fil-Premessa 7 tad-Direttiva 2006/115 bħala waħda mill-konvenzjonijiet internazzjonali li fuqhom huma bbażati d-drittijiet ta’ l-awtur u l-liġijiet tad-drittijiet relatati ta’ bosta Stati Membri li r-rispett tagħhom għandu jiġi żgurat fil-kuntest tal-armonizzazzjoni mwettqa min din id-direttiva.45.Issa, id-dritt ta’ distribuzzjoni għandu bħala għan prinċipali l-protezzjoni kontra dak li ġeneralment jissejjaħ piraterija, jiġifieri l-produzzjoni u t-tqassim lill-pubbliku ta’ kopji ffalsifikati tal-fonogrammi (u oġġetti oħra, bħal films). Dawn il-kopji ffalsifikati, billi jissostitwixxu ruħhom minflok il-kopji legali, jnaqqsu sew id-dħul tal-produtturi tal-fonogrammi u, bħala konsegwenza, id-dħul li l-awturi u l-interpreti jistgħu leġittimament jistennew li jiksbu mill-bejgħ tal-kopji legali. Il-perikolu li jirriżulta mill-piraterija jissemma espliċitament fil-Premessa 2 tad-Direttiva 2006/115 fost ir-raġunijiet għall-adozzjoni ta’ din id-direttiva.46.Il-piraterija hija kkaratterizzata mill-produzzjoni u mid-distribuzzjoni tal-kopji ffalsifikati tal-fonogrammi, li għandhom l-iskop li jissostitwixxu ruħhom għall-kopji legali. Din hija r-raġuni għalfejn l-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni ta’ Genève jiddefinixxi l-kopja bħala mezz li fih ħsejjes meħuda direttament jew indirettament minn fonogramma u li jinkorpora kompletament jew parzjalment il-ħsejjes iffissati f’dan il-fonogramma. Fil-fatt, hija biss tali kopja li tippermetti lil min qed jismagħha li jsir jaf bil-fonogramma filwaqt li teżentah milli jakkwista kopja legali.47.L-Artikolu 9 tad-Direttiva 2006/115 jistabbilixxi l-istess dritt ta’ distribuzzjoni bħall-Konvenzjoni ta’ Ġinevra, u peress li ż-żewġ atti għandhom l-istess għan, jiġifieri l-protezzjoni kontra l-piraterija, jiena tal-fehma li l-kunċett ta’ kopja li jinsab f’din id-dispożizzjoni, għandu jiġi interpretat bl-istess mod bħall-konvenzjoni msemmija u fid-dawl ta’ dan l-għan, jiġifieri li hija kopja li tinkorpora l-ħsejjes kollha jew parti minnhom ta’ fonogramma protetta, u li għandha l-iskop li tissostitwixxi l-eżempji legali tagħha. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, il-portata ta’ din id-dispożizzjoni hija ħafna iktar ristretta minn dik tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2001/29.48.Is-sampling ma jservix sabiex jipproduċi fonogramma li jissostitwixxi ruħha għall-fonogramma oriġinali, iżda sabiex joħloq xogħol ġdid u indipendenti minn din il-fonogramma. Bl-istess mod, fonogramma li tirriżulta minn sampling ma tinkorporax il-ħsejjes kollha u lanqas parti sostanzjali mill-ħsejjes tal-fonogramma oriġinali. Għaldaqstant, tali fonogramma ma għandhiex tiġi kklassifikata bħala kopja fis-sens tal-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115.49.B’hekk, nipproponi li r-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115 għandu jiġi interpretat fis-sens li fonogramma li fiha estratti ttrasferiti minn fonogramma oħra (samples), ma tikkostitwixxix kopja ta’ din il-fonogramma l-oħra fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq it-tielet domanda preliminari</HT></HT></P></TI>50.Permezz tat-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 u l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jopponu l-applikazzjoni għall-fonogrammi ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru, bħall-Artikolu 24(1) tal-UrhG, li jipprovdi li xogħol indipendenti jista’ jinħoloq billi jintuża liberament xogħol ieħor mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-awtur tiegħu

L-Artikolu 24 tal-UrhG isemmi espressament l-użu tax-xogħlijiet biss. Madankollu, skont il-qorti tar-rinviju, din id-dispożizzjoni hija intiża biex tapplika, b’analoġija, ukoll għall-użu ta’ oġġetti protetti oħra, b’mod partikolari l-fonogrammi.

.51.Kif diġà spjegajt fil-kuntest tar-risposta għat-tieni domanda preliminari, l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2006/115 ma japplikax għar-riproduzzjonijiet ta’ oġġetti protetti li ma humiex intiżi biex jissostitwixxu ruħhom għall-kopji legali ta’ dawn l-oġġetti. Dan huwa partikolarment il-każ ta’ xogħlijiet indipendenti maħluqa billi jintużaw xi elementi ta’ xogħlijiet oħra. L-artikolu msemmi iktar ’il fuq, peress li ma japplikax għas-sitwazzjonijiet irregolati mill-Artikolu 24 tal-UrhG, ma jopponihomx. Għaldaqstant, l-analiżi tat-tielet domanda preliminari għandha tiġi limitata għall-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/29.52.Id-Direttiva 2001/29 tistabbilixxi, fl-Artikoli 2 sa 4 tagħha, id-drittijiet esklussivi li jibbenefikaw minnhom ċerti kategoriji ta’ persuni, b’mod partikolari d-dritt tal-produtturi tal-fonogrammi sabiex jawtorizzaw jew jipprojbixxu r-riproduzzjoni tal-fonogrammi tagħhom, previst fl-Artikolu 2(ċ) ta’ din id-direttiva. Dawn id-drittijiet huma fformulati b’mod inkundizzjonat. Madankollu, l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2001/29 jipprevedi sensiela sħiħa ta’ eċċezzjonijiet u ta’ limitazzjonijiet ta’ dawn id-drittijiet esklussivi li l-Istati Membri huma awtorizzati li jipprovdu fid-dritt nazzjonali tagħhom. Din il-lista ta’ eċċezzjonijiet u ta’ limitazzjonijiet hija fformulata b’mod eżawrjenti, hekk kif jikkonfermaw kemm il-Premessa 32 tad-Direttiva 2001/29 kif ukoll il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja

Ara, fl-aħħar lok, is-sentenza tas-7 ta’ Awwissu 2018, Renckhoff (C‑161/17, EU:C:2018:634, punt 16).

.53.Din il-lista fiha xi eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet tad-drittijiet esklussivi li għandhom jiffaċilitaw id-djalogu u l-konfrontazzjoni artistika permezz tal-użu ta’ xogħlijiet preeżistenti. Dan jirrigwarda partikolarment l-eċċezzjoni ta’ kwotazzjoni, prevista fl-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29 u l-eċċezzjoni tal-karikatura, tal-parodija jew tal-pastiċċ, prevista fl-Artikolu 5(3)(k).54.Min-naħa l-oħra, il-lista tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet għad-drittijiet esklussivi li jidhru fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2001/29 ma fihiex eċċezzjoni ġenerali li tippermetti l-użu ta’ xogħol ta’ ħaddieħor bl-iskop tal-kreazzjoni ta’ xogħol ġdid. Minn dan isegwi li l-Istati Membri ma għandhomx id-dritt li jipprevedu tali eċċezzjoni, fid-dritt nazzjonali tagħhom, jekk din tmur lil hinn mill-eċċezzjonijiet previsti mid-Direttiva 2001/29, b’mod partikolari dawk imsemmija fil-punt preċedenti.55.Din il-kunsiderazzjoni ma tiddaħħalx indiskussjoni mill-fatt li, hekk kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju, fid-dritt Ġermaniż, in-norma tal-Artikolu 24(1) tal-UrhG ma hijiex ikkunsidrata bħala eċċezzjoni għad-drittijiet tal-awtur, iżda bħala limitazzjoni inerenti tagħhom. Fil-fatt, id-Direttiva 2001/29, fl-Artikolu 5 tagħha, ma tagħmilx distinzjoni bejn l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet tad-drittijiet tal-awtur (jew tad-drittijiet relatati). Ċerti każijiet previsti f’din id-dispożizzjoni jikkonċernaw limitazzjonijiet li huma wkoll inerenti għad-drittijiet tal-awtur daqs il-possibbiltà tal-użu liberu ta’ xogħol sabiex jinħoloq ieħor. Tista’ tiġi ċċitata bħala eżempju l-eċċezzjoni tal-ikkopjar privat, prevista fl-Artikolu 5(2)(b) tad-Direttiva 2001/29

Ara, fir-rigward tan-natura interenti ta’ din il-limitazzjoni, il-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża EGEDA et (C‑470/14, EU:C:2016:24, punti 15 u 16).

. Madankollu, il-leġiżlatur tal-Unjoni qies li kien neċessarju li jinkludi lil din il-limitazzjoni fil-lista tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet possibbli.56.Barra minn hekk, kif isostnu ġustament il-konvenuti, jekk kull Stat Membru jiġi awtorizzat jintroduċi, minbarra l-lista prevista fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2001/29, xi limitazzjonijiet li jqis bħala inerenti għad-drittijiet tal-awtur, dan jippreġudika l-effettività tal-armonizzazzjoni tal-eċċezzjonijiet tad-drittijiet tal-awtur stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni. Issa, kif tenfasizza l-Premessa 31 ta’ din id-direttiva, l-eliminazzjoni tad-differenzi fl-applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati fl-Istati Membri hija waħda mill-għanijiet previsti minn din id-direttiva.57.Huwa minnu li l-Artikolu 5(3)(o) tad-Direttiva 2001/29 fih tip ta’ klawżola ta’ stand still f’dak li jikkonċerna l-applikazzjoni, mill-Istati Membri, tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet li eżistew diġà fid-dritt nazzjonali tagħhom fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva. Madankollu, dan jirrigwarda l-użu ta’ oġġetti protetti f’ċerti każi […] ta’ importanza minuri. Issa, fil-fehma tiegħi, eċċezzjoni daqshekk wiesgħa bħal dik prevista fl-Artikolu 24(1) tal-UrhG ma tistax titqies bħala limitata għal ċerti każijiet ta’ importanza minuri. Barra minn hekk, l-użu li jaqa’ taħt l-Artikolu 5(3)(o) tad-Direttiva 2001/29 għandu jiġi limitat għal użu analogu. Għaldaqstant, f’kull każ, din id-dispożizzjoni ma tistax tkopri l-komunikazzjoni lill-pubbliku taħt forma elettronika ta’ fonogrammi li fihom xi estratti provenjenti minn fonogrammi oħra.58.Finalment, skont l-Artikolu 5(5) tad-Direttiva 2001/29, l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet previsti fl-imsemmi artikolu huma applikabbli biss f’ċerti każijiet speċjali li ma jippreġudikawx l-isfruttar normali tax-xogħol jew ta’ oġġett protett ieħor u lanqas ma jikkawżaw dannu mhux ġustifikat għall-interessi leġittimi tal-proprjetarju tad-dritt. Din id-dispożizzjoni, komunement imsejħa it-test tat-tliet fażijiet, tirrifletti l-istipulazzjonijiet analogi tal-konvenzjonijiet internazzjonali fil-qasam tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati. Din tikkostitwixxi restrizzjoni tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet applikabbli għad-drittijiet esklussivi. Min-naħa l-oħra, ma tistax tinftiehem bħala awtorizzazzjoni sabiex jiġu introdotti eċċezzjonijiet jew limitazzjonijiet mhux previsti jew sabiex titwessa’ l-portata tal-eċċezzjonijiet eżistenti, taħt il-pretest li ma jippreġudikawx lill-isfruttar normali tax-xogħol jew ta’ oġġett protett ieħor, u lanqas lill-interessi leġittimi tal-proprjetarji tad-drittijiet esklussivi

Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-10 ta’ April 2014, ACI Adam et (C-435/12, EU:C:2014:254, punti 26 u 27).

.59.B’hekk, nipproponi li r-risposta għat-tielet domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 2(c) tad-Direttiva 2001/29 għandu jiġi interpretat fis-sens li jopponi l-applikazzjoni, fuq il-fonogrammi, ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru, bħall-Artikolu 24(1) tal-UrhG, li jipprovdi li xogħol indipendenti jista’ jinħoloq billi jintuża b’mod liberu xogħol ieħor mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-awtur tiegħu, sa fejn dan jaqbeż il-kuntest tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet tad-drittijiet esklussivi previsti fl-Artikolu 5(2) u (3) ta’ din id-direttiva.<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq ir-raba’ domanda preliminari</HT></HT></P></TI>60.Permezz tar-raba’ domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-eċċezzjoni ta’ kwotazzjoni prevista fl-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29 hijiex applikabbli fis-sitwazzjoni fejn estratt ta’ fonogramma ddaħħal f’fonogramma oħra b’mod li ma jistax jiġi distint mill-bqija ta’ din it-tieni fonogramma.61.Din id-domanda tolqot il-qalba tal-problema tal-applikazzjoni tal-eċċezzjoni ta’ kwotazzjoni f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali.62.L-eċċezzjoni tal-kwotazzjoni toriġina, u tintuża essenzjalment fix-xogħlijiet letterarji. Madankollu, fil-fehma tiegħi xejn ma jindika li fid-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni, l-eċċezzjoni ta’ kwotazzjoni ma tistax tikkonċerna lil kategoriji oħra ta’ xogħlijiet, b’mod partikolari x-xogħlijiet mużikali

Ara, b’mod partikolari, Mania, G., Cytat w muzyce – o potrzebie reinterpretacji przesłanek , Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Nru 1/2017, p. 63 sa 88. Ara wkoll, Vivant, M., Bruguière, J.-M., Droit d’auteur et droits voisins, Dalloz, Paris, 2015, p. 571. Il-Qorti tal-Ġustizzja tidher li ammettiet impliċitament l-eċċezzjoni tal-kwotazzjoni f’dak li jikkonċerna lix-xogħol fotografiku (ara s-sentenza tal-1 ta’ Diċembru 2011, Painer, C‑145/10, EU:C:2011:798, punti 122 u 123).

. Għandu jitqies ukoll li tali kwotazzjoni tista’ titwettaq permezz tar-riproduzzjoni ta’ estratt ta’ fonogramma, peress li l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet previsti fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2001/29 jikkonċernaw lid-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi bl-istess mod tad-drittijiet tal-awturi.63.Madankollu, kwotazzjoni għandha tissodisfa sensiela ta’ kundizzjonijiet sabiex tkun legali. Tlieta minn dawn il-kundizzjonijiet huma partikolarment rilevanti f’dak li jikkonċerna l-użu bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.64.L-ewwel waħda fosthom hija espressament prevista fl-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29 u tikkonċerna l-għan tal-kwotazzjoni. Skont din id-dispożizzjoni, il-kwotazzjoni għandha ssir għal skopijiet bħal kritika jew riċensjoni. L-użu tal-kelma bħal jindika li din ma hijiex lista enumerattiva tal-għanijiet tal-kwotazzjoni, iżda pjuttost eżempju. Diversi kwotazzjonijiet, b’mod partikolari l-kwotazzjonijiet artistiċi, pereżempju mużikali ma jitwettqux b’għanijiet ta’ kritika jew ta’ riċensjoni, iżda jsegwu għanijiet oħra. Madankollu, il-formulazzjoni tad-dispożizzjoni inkwistjoni tindika b’mod ċar, fil-fehma tiegħi, li l-kwotazzjoni għandha sservi sabiex isir tip ta’ djalogu max-xogħol ikkwotat. Kemm jekk dan ikun b’konfrontazzjoni jew bħala tifkira, jew ukoll b’mod ieħor, hija neċessarja interazzjoni bejn ix-xogħol li qed jikkwota u x-xogħol ikkwotat.65.It-tieni kundizzjoni tal-legalità ta’ kwotazzjoni, li b’xi mod tirriżulta mill-ewwel waħda, hija dik tan-natura mhux mibdula u li tista’ tiġi distinta mill-kwotazzjoni. B’hekk, fl-ewwel lok, l-estratt iċċitat għandu jiġi inkorporat fix-xogħol li qed jikkwota tali kwali jew fi kwalunkwe każ mingħajr żnaturazzjoni (ċerti adattamenti huma tradizzjonalment ammessi, b’mod partikolari t-traduzzjoni). Fit-tieni lok – huwa l-aspett imqajjem direttament mid-domanda preliminari – il-kwotazzjoni għandha tkun inkorporata fix-xogħol li qed jikkwota b’mod li jkun faċilment possibbli li jiġi distint bħala element barrani. Din il-ħtieġa tista’ tiġi dedotta mill-ewwel kundizzjoni: kif, fil-fatt, ix-xogħol li jikkwota jista’ jidħol fi djalogu jew jiġi kkonfrontat max-xogħol ikkwotat jekk dan jista’ jiġi konfuż kompletament miegħu?66.Iż-żewġ kundizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq jippermettu li kwotazzjoni tiġi distinta minn plaġjariżmu.67.Is-sampling b’mod ġenerali, u l-użu tal-fonogramma inkwistjoni fil-kawża prinċipali b’mod partikolari, ma jidhrux li jissodisfaw lil dawn il-kundizzjonijiet. L-għan tas-sampling ma huwiex li jiddjaloga ma, la li jikkonfronta lil, u lanqas li jfakkar ix-xogħlijiet li jintużaw. Fit-teknika tas-sampling, l-estratti meħuda minn fonogrammi oħra jservu ta’ materja prima u huma bbażati fuq xogħlijiet ġodda sabiex minnhom jiġu fformati partijiet integranti li ma jintgħarfux. Barra minn hekk, dawn l-estratti jiġu ta’ spiss mibdula u mħallta b’tali mod li jitilfu l-integrità oriġinali tagħhom. Għaldaqstant, din ma hijiex forma ta’ interazzjoni, iżda forma ta’ approprjazzjoni. Fil-każ preżenti, fejn estratt ta’ fonogramma, li huwa qasir wisq sabiex jippermetti xi tip ta’ interazzjoni, ġie repetut b’mod kontinwu tul il-fonogramma l-ġdida sabiex jifforma l-parti ritmika tagħha, huwa eżempju perfett.68.Ma’ dawn il-kundizzjonijiet sostantivi tal-legalità tal-kwotazzjoni, għandu jiżdied it-tielet rekwiżit, formali, imsemmi wkoll fl-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29, jiġifieri dik li jiġi indikat is-sors tal-kwotazzjoni, inkluż l-isem tal-awtur, sakemm dan ma jkunx jirriżulta impossibbli. Naturalment, fil-każ ta’ xogħol mużikali, ikun diffiċli (anki jekk mhux impossibbli) li jiġi indikat is-sors fix-xogħol stess. Madankollu, dan jista’ jsir, pereżempju, fid-deskrizzjoni tax-xogħol li jikkwota, jiġifieri fit-titolu tiegħu. Issa, ma jidhirlix li hija tradizzjoni fil-kultura hip-hop jew rap li jiġu indikati s-sosri tas-samples li jikkomponu x-xogħlijiet li jappartjenu għal dawn it-tipi ta’ mużika. Fi kwalunkwe każ, mill-fajl tal-kawża preżenti ma jirriżultax li r-rikorrenti kienu pprovaw jindikaw lis-sors tal-estratt li ntuża fit-titolu Nur mir jew l-ismijiet tal-konvenuti.69.Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għar-raba’ domanda preliminari tkun li l-eċċezzjoni ta’ kwotazzjoni prevista fl-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29 ma tapplikax f’sitwazzjoni fejn estratt ta’ fonogramma ddaħħal f’fonogramma oħra mingħajr ir-rieda ovvja li tidħol f’interazzjoni ma’ din l-ewwel fonogramma u b’mod li ma tintgħarafx mill-bqija tat-tieni fonogramma.70.Fost l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(3) tad-Direttiva 2001/29, tidher ukoll l-eċċezzjoni, diġà msemmija, tal-karikatura, parodija jew pastiċċ (Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29). Din l-eċċezzjoni tista’ possibbilment tittieħed inkunsiderazzjoni fir-rigward tal-użu tal-estratti ta’ fonogramma f’fonogramma oħra. Din l-eċċezzjoni ma hijiex trasposta bħala tali fid-dritt tal-awtur Ġermaniż, iżda tista’ tiġi dedotta, skont il-qorti tar-rinviju, mill-Artikolu 24(1) tal-UrhG. Madankollu, din il-qorti ċaħdet hija stess, ġustament fl-opinjoni tiegħi, l-idea li l-eċċezzjoni msemmija tiġi applikata fil-każ preżenti. Fil-fatt, din l-eċċezzjoni, bħal dik tal-kwotazzjoni, tippresupponi interazzjoni max-xogħol li jintuża, jew mill-inqas mal-awtur tiegħu, element li jkun nieqes fil-każ tas-sampling, bħalma huwa l-każ fil-kawża prinċipali

Ċertament, fis-sentenza tagħha tat-3 ta’ Settemrbu 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds (C-201/13, EU:C:2014:2132), il-Qorti tal-Ġustizzja ma stabbilixxietx rekwiżiti stretti ħafna fuq il-kunċett tal-parodija. Madankollu, hija ddeċidiet li din tevoka xogħol ieħor (ara l-punt 2 tad-dispożittiv tas-sentenza). Barra minn hekk, fl-opinjoni tiegħi huwa ċar li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża preżenti, ix-xogħol intitolat Nur mir ma jikkostitwixxi la parodija u lanqas karikatura tax-xogħol Metall auf Metall. Fir-rigward tal-kunċett ta’ pastiċċ, dan jikkonsisti fl-imitazzjoni tal-istil ta’ xogħol jew ta’ awtur, mingħajr ma neċessarjament jinkludi l-elementi ta’ dan ix-xogħol. Issa, fil-każ preżenti, qegħdin fil-preżenza ta’ sitwazzjoni opposta, dik tat-teħid ta’ fonogramma sabiex jinħoloq xogħol fi stil kompletament differenti.

.<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq il-ħames domanda preliminari</HT></HT></P></TI>71.Permezz tal-ħames domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex li tiġi ddeterminata l-marġni ta’ diskrezzjoni tal-Istati Membri meta jittrasponu fid-dritt nazzjonali tagħhom lid-dispożizzjonijiet dwar id-drittijiet esklussivi previsti fl-Artikoli 2 u 3 tad-Direttiva 2001/29, kif ukoll fl-Artikolu 9 tad-Direttiva 2006/115 u l-eċċezzjonijiet għal dawn id-drittijiet esklussivi previsti fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2001/29 u fl-Artikolu 10 tad-Direttiva 2006/115. Ninnota qabel kollox li peress li d-dritt ta’ distribuzzjoni previst fl-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115, fil-fehma tiegħi, ma japplikax f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali

Ara l-parti ta’ dawn il-konklużjonijiet iddedikata lir-risposta għat-tieni domanda.

, ser nanalizza din il-kwistjoni mill-perspettiva tad-Direttiva 2001/29 biss.72.Kif tindika l-qorti tar-rinviju, din il-kwistjoni tirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali) li tipprovdi li, sa fejn direttiva ma tħalli l-ebda marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri fit-traspożizzjoni tagħha, id-dispożizzjonijiet ta’ traspożizzjoni ta’ din id-direttiva fid-dritt Ġermaniż għandhom jiġu evalwati, bħala prinċipju, mhux fir-rigward tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (Liġi Fundamentali tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja, iktar ’il quddiem il-Liġi Fundamentali), tat-23 ta’ Mejju 1949, iżda biss fir-rigward tad-drittijiet fundamentali kif iggarantiti fl-ordni ġuridika tal-Unjoni

Din il-ġurisprudenza tfakkret mill-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali) fis-sentenza tagħha tal-31 ta’ Mejju 2016, 1 BvR 1585/13, li wasslet għar-rinviju preliminari preżenti (ara l-punt 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

.73.F’dak li jikkonċerna l-istħarriġ, fir-rigward tad-drittijiet fundamentali, tal-miżuri nazzjonali li jiggarantixxu t-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, billi rreferiet għall-Artikolu 53 tal-Karta, li, fejn att tad-dritt tal-Unjoni jirrikjedi miżuri nazzjonali ta’ implimentazzjoni, ikun possibbli għall-awtoritajiet u għall-qrati nazzjonali li japplikaw standards nazzjonali ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, sakemm din l-applikazzjoni ma tippreġudikax il-livell ta’ protezzjoni previst mill-Karta, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, u lanqas is-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni

Sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 60).

. Għaldaqstant, Stat Membru ma jistax jostakola l-effettività ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma tmurx kontra l-Karta billi japplika l-istandards nazzjonali tiegħu ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali

Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 63).

.74.F’dak li jikkonċerna l-marġni diskrezzjonali li jiddisponu minnha l-Istati Membri fit-traspożizzjoni tad-Direttiva 2001/29, din hija limitata b’diversi modi.75.L-ewwel nett, id-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 2 u 3 tad-Direttiva 2001/29, b’mod partikolari d-dritt ta’ riproduzzjoni li jibbenefikaw minnu l-produtturi ta’ fonogrammi fuq il-fonogrammi tagħhom, previst fl-Artikolu 2(ċ) ta’ din id-direttiva, huma fformulati b’mod inkundizzjonat u l-protezzjoni tagħhom fid-dritt nazzjonali tal-Istati Membri hija obbligatorja.76.It-tieni nett, il-kunċetti li jintużaw fid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/29, li ma jirreferux għal-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri, huma kunċetti awtonomi tad-dritt tal-Unjoni

Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punt 27).

. Dan huwa partikolarment il-każ tal-kunċett ta’ riproduzzjoni fis-sens tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva

Ara, s-sentenza tas-16 ta’ Lulju 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punt 32).

. Dan huwa l-każ ukoll għall-kunċetti li jiddefinixxu l-eċċezzjonijiet differenti u l-limitazzjonijiet għad-drittijiet esklussivi rregolati mid-Direttiva 2001/29, b’mod partikolari l-kunċett ta’ parodija li jintuża fl-Artikolu 5(3)(k) ta’ din id-direttiva

Sentenza tat-3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds (C‑201/13, EU:C:2014:2132, punt 15).

. Dan huwa minnu wkoll għal dak li jikkonċerna l-kunċett ta’ kwotazzjoni fis-sens tal-Artikolu 5(3)(d) tal-imsemmija direttiva.77.Finalment, it-tielet nett, id-drittijiet esklussivi previsti b’mod inkundizzjonat u obbligatorju għall-Istati Membri fl-Artikoli 2 sa 4 tad-Direttiva 2001/29 jistgħu biss ikunu s-suġġett tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet elenkati b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 5(1) sa (3) ta’ din id-direttiva. Peress li dawn l-eċċezzjonijiet huma, għajr waħda, fakultattivi, l-Istati Membri jiddisponu minn marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa fl-għażla u fil-formulazzjoni tal-eċċezzjonijiet li jqisu opportuni li jittrasponu fid-dritt nazzjonali tagħhom. Min-naħa l-oħra, dawn ma jistgħux jintroduċu eċċezzjonijiet mhux previsti u lanqas iwessgħu l-portata ta’ dawk eżistenti

Setenza tal-10 ta’ April 2014, ACI Adam et (C‑435/12, EU:C:2014:254, punti 26 u 27).

. Madankollu, għandu jiġi nnotat li din il-marġni ta’ diskrezzjoni hija limitata wkoll peress li wħud minn dawn l-eċċezzjonijiet jirriflettu l-ibbilanċjar imwettaq mil-leġiżlatur tal-Unjoni tad-drittijiet tal-awtur mad-drittijiet fundamentali differenti, b’mod partikolari l-libertà tal-espressjoni. Għaldaqstant, il-fatt li ma humiex previsti ċerti eċċezzjonijiet fid-dritt nazzjonali jista’ jirriżulta inkompatibbli mal-Karta

Ara wkoll, il-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Funke Medien NRW (C‑469/17, EU:C:2018:870, punti 38 u 39).

.78.B’hekk, l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jiżguraw fid-dritt nazzjonali tagħhom il-protezzjoni tad-drittijiet esklussivi stabbiliti fl-Artikoli 2 sa 4 tad-Direttiva 2001/29, li l-portata tagħhom hija ddefinita jekk ikun il-każ mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fejn dawn id-drittijiet ma jistgħux jiġu ristretti ħlief fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet previsti b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva. L-Istati Membri ma jistgħux jopponu lil dan l-obbligu bl-ebda dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali tagħhom, kemm jekk tkun ta’ natura kostituzzjonali jew jekk tgawdi min-natura ta’ dritt fundamentali

Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).

. Min-naħa l-oħra, l-Istati Membri għandhom il-libertà, kif inhu l-każ għal kull direttiva, konformement mat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 288 TFUE, f’dak li jikkonċerna l-għażla tal-mezzi li jqisu bħala opportuni li jimplimentaw sabiex jikkonformaw ma’ dan l-obbligu. Fil-kuntest ta’ din l-għażla, dawn jistgħu jħallu ruħhom jiġu ggwidati, fost oħrajn, mill-kunsiderazzjonijiet marbuta mal-prinċipji kostituzzjonali tagħhom, u mid-drittijiet fundamentali, bil-kundizzjoni li ma jippreġudikawx l-effettività tad-dritt tal-Unjoni.79.Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li r-risposta għall-ħames domanda preliminari tkun li l-Istati Membri jinsabu taħt l-obbligu li jiżguraw fid-dritt nazzjonali tagħhom, il-protezzjoni tad-drittijiet esklussivi stabbiliti fl-Artikoli 2 sa 4 tad-Direttiva 2001/29, fejn dawn id-drittijiet jistgħu jiġu ristretti biss fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet previsti b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva. Min-naħa l-oħra, l-Istati Membri huma liberi f’dak li jikkonċerna l-għażla tal-mezzi li jqisu opportuni li jimplimentaw biex jikkonformaw ma’ dan l-obbligu.<TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Fuq is-sitt domanda preliminari</HT></HT></P></TI><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Kummenti preliminari</HT></P></TI>80.Permezz tas-sitt domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar kif għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni d-drittijiet fundamentali stabbiliti mill-Karta fl-interpretazzjoni tal-portata tad-drittijiet esklussivi mogħtija lill-produtturi tal-fonogrammi mid-Direttivi 2001/29 u 2006/115 kif ukoll tal-limitazzjonijiet u tal-eċċezzjonijiet tal-imsemmija drittijiet previsti mill-istess direttivi.81.Fid-dawl tal-formulazzjoni, f’termini ġenerali ħafna, ta’ din id-domanda, niddubita l-utilità tagħha għall-qorti tar-rinviju kieku kellha tingħata risposta b’mod daqstant ieħor ġenerali. Madankollu, jidher ċar li din id-domanda tressqet b’relazzjoni mas-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali)

Sentenza tal-31 ta’ Mejju 2016, 1 BvR 1585/13.

 li, minn naħa, ħassret id-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju li tikkonferma l-appell favorevoli għall-konvenuti, fuq il-bażi tal-libertà tal-kreazzjoni artistika stabbilita fl-Artikolu 5 tal-Liġi Fundamentali u, min-naħa l-oħra, tirrinvija l-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju għal eżami mill-ġdid, jekk ikun il-każ, fir-rigward tad-drittijiet fundamentali żgurati fl-ordni ġuridika tal-Unjoni, billi tintroduċi talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jekk ikun neċessarju.82.Għaldaqstant, is-sitt domanda preliminari għandha tinftiehem fis-sens li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-libertà tal-arti, stabbilita fl-Artikolu 13 tal-Karta, tikkostitwixxix limitazzjoni jew tiġġustifikax preġudizzju għad-dritt esklussiv tal-produttur ta’ fonogramma sabiex jawtorizza jew jipprojbixxi r-riproduzzjoni parzjali tal-fonogramma tiegħu fil-każ ta’ użu f’fonogramma oħra. Fi kliem ieħor, din id-domanda tqajjem il-problema ta’ supremazija eventwali tal-libertà tal-arti fuq l-imsemmi dritt esklussiv tal-produtturi tal-fonogrammi.83.B’hekk, l-invokazzjoni tal-libertà tal-arti kontra d-dritt relatat tad-drittijiet tal-awtur tidher, prima facie, paradossali. Fil-fatt, l-għan prinċipali tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati huwa li jippromwovi l-iżvilupp tal-arti, billi jiżguraw għall-artisti dħul li ġej mix-xogħlijiet tagħhom, ħaġa li teħlishom mid-dipendenza fuq patruni differenti u jippermettilhom isegwu b’mod ħieles l-attività kreattiva tagħhom

Din il-funzjoni tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati hija barra minn hekk espliċitament ikkonfermata mill-premessi 9 sa 11 tad-Direttiva 2001/29.

.84.Huwa minnu li l-kawża preżenti tikkonċerna direttament mhux lid-dritt esklussiv tal-awturi, iżda dak tal-produtturi li jibbenefikaw minnhom minħabba l-isforz finanzjarju u organizzattiv tagħhom. Madankollu, minn naħa, jekk il-leġiżlatur jagħti d-drittijiet esklussivi lill-produtturi, dan huwa minħabba l-fatt li jikkontribwixxu, bħala awżiljarji, lejn il-kreazzjoni u t-tixrid tax-xogħlijiet. Id-dritt li għandhom fuq il-fonogrammi huwa garanzija tar-remunerazzjoni tal-investiment tagħhom. Min-naħa l-oħra, għalkemm mhux kull fonogramma għandu neċessarjament jikkostitwixxi l-iffissar tal-eżekuzzjoni ta’ xogħol, madankollu huwa ġeneralment il-każ tal-fonogrammi mużikali li huma inkwistjoni fil-kawża preżenti. Fost il-persuni involuti fil-kreazzjoni ta’ tali fonogramma jidhru normalment, minbarra l-produtturi, l-awturi u l-interpreti, li d-drittijiet tagħhom huma wkoll ippreġudikati mill-użu mhux awtorizzat tal-fonogramma. Għaldaqstant, il-proċedura inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkonċerna possibbilment biss lid-drittijiet tal-produtturi tal-fonogramma, iżda, fil-fehma tiegħi, meta jkun hemm diskussjoni mill-perspettiva tad-drittijiet fundamentali, il-partijiet interessati l-oħra ma jistgħux jintesew.85.Il-kawża preżenti hija eżempju perfett. Fil-fatt, il-konvenuti, li qegħdin jaġixxu fil-proċedura fil-kwalità tagħhom ta’ produtturi tal-fonogramma inkwistjoni, huma wkoll artisti eżekuttivi u wieħed minnhom huwa l-awtur tax-xogħol li jinsab fl-imsemmija fonogramma

Id-drittijiet tal-awtur u tal-artisti tagħhom barra minn hekk tqajmu sussidjarjament fil-proċedura fl-ewwel istanza (ara l-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

. Il-konfigurazzjoni hija simili fuq in-naħa l-oħra tal-kawża: ir-rikorrenti ma humiex biss il-kompożituri tax-xogħol li hemm fil-fonogramma kontenzjuża iżda wkoll il-produtturi tagħha. B’hekk, il-kawża prinċipali ma topponix sempliċiment lil-artista u lil-produttur ta’ fonogramma, peress li dawn il-kwalitajiet jinsabu fuq iż-żewġ naħat. Għaldaqstant, dawn l-interessi differenti kollha għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-eżami tad-drittijiet fundamentali rispettivi.<TI><P><HT TYPE="ITALIC">Is-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali)</HT></P></TI>86.Is-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali)

Fl-analiżi preżenti, ser nibbaża ruħi fuq il-verżjoni bl-Ingliż tas-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali), aċċessibbli fuq is-sit internet tagħha, kif ukoll, għall-parti deskrittiva, fuq il-kummentarji ta’ din is-sentenza, b’mod partikolari, I. Duhanic, Copy this sound! The cultural importance of sampling for hip hop music in copyright law – a copyright law analysis of the sampling decision of the German Federal Constitutional Court, Journal of Intellectual Property Law and Practice, 2016, Vol. 11, Nru 12, p. 932 sa 945; P. Mezei, De Minimis and Artistic Freedom: Sampling on the Right Track?, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, Vol. 139, Nru 1, p. 56 sa 67; u Mimler, M. D., Metall auf Metall – German Federal Constitutional Court discusses the permissibility of sampling of music tracks, Queen Mary Journal of Intellectual Property, 2017, Vol. 7, Nru 1, p. 119 sa 127.

 imsemmija iktar ’il fuq hija prinċipalment ibbażata fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 24(1) tal-UrhG, moqri fid-dawl tal-libertà tal-kreazzjoni artistika stabbilita fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 5(3) tal-Liġi Fundamentali. Din il-qorti lmentat li l-qorti tar-rinviju ma ħaditx inkunsiderazzjoni biżżejjed il-libertà artistika tar-rikorrenti fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 24(1) tal-UrhG, b’mod partikolari billi ddeċidiet li din id-dispożizzjoni ma tapplikax meta l-artista huwa f’pożizzjoni li joħloq huwa stess is-sekwenza sonora li kien ħa mill-fonogramma ta’ ħaddieħor. Tali interpretazzjoni tirrestrinġi l-libertà kreattiva b’mod sproporzjonat u, bħala konsegwenza, lill-possibbiltajiet tad-djalogu artistiku. Il-fakultajiet li b’hekk jitħallew lill-artisti, jiġifieri li jiksbu liċenzja, li joħolqu l-ħsejjes mill-ġdid huma stess jew li jillimitaw ruħhom sabiex jużaw ħsejjes disponibbli fid-databases ta’ samples eżistenti, huma insuffiċjenti, b’mod partikolari fil-każ tal-istili mużikali li jiddependu ħafna fuq is-sampling, bħalma huwa l-hip hop.87.Bil-kontra, skont il-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali), l-applikazzjoni tal-Artikolu 24(1) tal-UrhG fuq is-sampling jillimita biss b’mod minuri lid-dritt tal-proprjetà, żgurat mill-Artikolu 14(1) tal-Liġi Fundamentali, tal-produtturi tal-fonogrammi, sa fejn ix-xogħlijiet ġodda ma jidħlux f’kompetizzjoni mal-fonogrammi tagħhom. Fil-fatt, l-Artikolu 85(1) tal-UrhG, li jikkonċerna lid-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi, jipproteġihom biss kontra l-użu kummerċjali u kontra l-piraterija tal-fonogrammi tagħhom, li ma huwiex il-każ tas-sampling li hija prattika artistika. Għalkemm, fil-fehma tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali), il-leġiżlatur seta’ jipprevedi għall-proprjetarji tad-drittijiet esklussivi kumpens għall-użu liberu tagħhom (freie Benutzung) abbażi tal-Artikolu 24(1) tal-UrhG, in-nuqqas ta’ tali kumpens ma jiksirx lid-dritt kostituzzjonali tal-proprjetà.88.Finalment, il-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali) iżżid li, minbarra l-interpretazzjoni konformi mal-libertà tal-arti tal-Artikolu 24(1) tal-UrhG, il-qorti tar-rinviju tista’ tasal għall-evalwazzjoni korretta tad-drittijiet inkwistjoni permezz ta’ interpretazzjoni restrittiva tad-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi li jinsabu fl-Artikolu 85(1) ta’ din il-liġi. Madankollu, il-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali) tosserva li l-kawża tista’ taqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni fir-rigward tal-armonizzazzjoni tad-drittijiet tal-produtturi tal-fonogrammi mwettaq mid-Direttiva 2001/29. Fil-każ fejn din id-direttiva ma tħallix marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa lill-Istati Membri għat-traspożizzjoni tagħha, il-qorti tar-rinviju jkollha tiżgura l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fi ftehim mal-Karta

Konformement mal-ġurisprudenza tal-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali) imsemmija fil-punt 72 ta’ dawn il-konklużjonijiet.

, jekk hemm bżonn billi tagħmel rinviju preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Il-qorti tar-rinviju jkollha wkoll tiżgura ż-żamma tal-livell minimu inaljenabbli tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, kif iddefinit fil-Liġi Fundamentali.<TI><P><HT TYPE="ITALIC">L-evalwazzjoni fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni</HT></P></TI>89.Id-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni ma jirrikonoxxux limitazzjoni għad-drittijiet esklussivi stabbiliti fid-Direttiva 2001/29, analoga għal dik prevista fl-Artikolu 24(1) tal-UrhG. Kif żviluppajt id-diskussjoni fil-kuntest tar-risposta għat-tielet domanda preliminari, fil-fehma tiegħi, din id-dispożizzjoni hija inkompatibbli mad-Direttiva 2001/29 sa fejn tippermetti derogi mid-drittijiet esklussivi li jmorru lil hinn mill-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva, b’mod partikolari l-eċċezzjonijiet ta’ kwotazzjoni u ta’ karikatura, ta’ parodija jew ta’ pastiċċ. Madankollu, fil-fehma tiegħi, dawn l-eċċezzjonijiet ma jistgħux japplikaw f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali

Ara l-parti tal-konklużjonijiet preżenti ddedikati għar-risposta għar-raba’ domanda.

. Għaldaqstant, raġunament simili għal dak segwit mill-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali) ma huwiex possibbli fid-dritt tal-Unjoni. Minħabba dan, kif għandna nevalwaw id-dritt esklussiv tar-riproduzzjoni li jibbenefikaw minnu l-produtturi tal-fonogrammi abbażi tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 fir-rigward tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta?90.Id-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati, sa fejn jistabbilixxu l-monopolju tal-proprjetarji tagħhom fuq l-oġġetti ta’ natura intellettwali jew artistika, bħax-xogħlijiet, il-fonogrammi eċċ, huma ta’ natura li jirrestrinġu l-eżerċizzju ta’ ċerti drittijiet fundamentali, b’mod partikolari, il-libertà ta’ espressjoni u l-libertà tal-arti. Barra minn hekk, il-proprjetà intellettwali stess hija protetta bħala dritt fundamentali għall-proprjetà. Għaldaqstant, għandhom jiġu evalwati dawn id-drittijiet, li fosthom, l-ebda wieħed ma huwa, bħala prinċipju, superjuri għall-oħrajn

Ara, f’dan is-sens, reċentement, is-sentenza tat-18 ta’ Ottubru 2018, Bastei Lübbe (C‑149/17, EU:C:2018:841, punt 44).

. F’dak li jikkonċerna d-drittijiet tal-awtur, dawn jipproċedu diġà huma stess għal din l-evalwazzjoni billi jipprevedu ċertu numru ta’ limitazzjonijiet u eċċezzjonijiet. Dawn huma intiżi sabiex jiżguraw ekwilibriju ġust bejn, minn naħa, id-drittijiet u l-interessi tal-proprjetarji tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati u, min-naħa l-oħra, l-interessi pubbliċi u privati differenti l-oħra, inklużi dawk tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali.91.Il-libertà tal-arti, imsemmija fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 13 tal-Karta, hija forma tal-libertà ta’ espressjoni, li hija stabbilita fl-Artikolu 11 tal-Karta. Is-sistema tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-KEDB), ma tirrikonoxxix tali libertà bħala dritt awtonomu, peress li l-libertà tal-arti hija dedotta mil-libertà tal-espressjoni, stabbilita fl-Artikolu 10 ta’ din il-konvenzjoni.92.Il-libertà tal-espressjoni, li minnha tirriżulta l-libertà tal-arti, tikkonċerna qabel kollox il-kisba u t-tixrid tal-ideat u tal-informazzjoni u, bħala konsegwenza, f’dak li jikkonċerna l-arti, il-kontenut tax-xogħlijiet

Skont il-formula stabbilita mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, il-libertà tal-espressjoni stabbilita mill-paragrafu (1) tal-Artikolu 10 tal-[KEDB] hija waħda mill-pedamenti essenzjali ta’ soċjetà demokratika u waħda mill-kundizzjonijiet bażiċi għall-progress u l-iżvilupp ta’ kulħadd. Mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 2, din hija valida mhux biss għall-informazzjoni jew ideat aċċettati favorevolment jew meqjusa bħala mhux offensivi jew indifferenti, iżda wkoll dawk li joffendu, jixxokkjaw jew iħassbu lill-Istat jew kwalunkwe parti tal-populazzjoni, (Qorti EDB, 25 ta’ Jannar 2007, Vereinigung Bildender Künstler vs L-Awstrija, CE:ECHR:2007:0125JUD006835401, punt 26).

. Hija ċ-ċensura ta’ dan il-kontenut li tista’ partikolarment toħloq ksur tal-libertà tal-arti

Ara, Qorti EDB, 25 ta’ Jannar 2007, Vereinigung Bildender Künstler vs L-Awstrija, CE:ECHR:2007:0125JUD006835401).

. Min-naħa l-oħra, naħseb li l-libertà tal-arti hija ħafna inqas estensiva f’dak li jikkonċerna l-akkwist tal-mezzi tal-kreazzjoni tagħhom. Kull artist għandu jidra l-kundizzjonijiet tal-ħajja fis-soċjetà u tas-suq li jevolvi fih. Il-libertà tal-arti ma tilliberax lill-artisti mir-restrizzjonijiet tal-ħajja kurrenti. Huwa konċepibbli li pittur ikun jista’ jinvoka l-libertà ta’ kreazzjoni tiegħu sabiex ma jħallasx għaż-żebgħa u għall-pniezel tiegħu

Ċertament, tista’ tingħata evalwazzjoni differenti fil-każ fejn tali diffikultajiet jiġu imposti fuq artist bl-għan li jostakolawh milli jikkrea, preċiżament minħabba l-kontenut tax-xogħol tiegħu (ara l-film ta’ A. Wajda Powidoki (Il-Fjuri Blu), fuq il-fastidju mwettaq kontra l-pittur Pollakk Władysław Strzemiński fi żmien Stalin]. Dawn huma, madankollu, sitwazzjonijiet estremi.

?

F’dan ir-rigward, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sostniet li l-artist u dawk li jippromwovu x-xogħlijiet tiegħu, ma jaħarbux mill-possibiltajiet ta’ limitazzjoni li jirregola l-paragrafu (2) tal-Artikolu 10. Kull minn jinvoka l-liberta ta’ espressjoni tiegħu jassumi fil-fatt, skont it-termini proprja ta’ dan il-paragrafu doveri u responsabbiltajiet; li l-firxa tagħhom tiddependi fuq is-sitwazzjoni tagħhom u l-proċedura li tintuża (Qorti EDB, 25 ta’ Jannar 2007, Vereinigung Bildender Künstler vs L-Awstrija, CE:ECHR:2007:0125JUD006835401, punt 26).

93.Huwa minnu li, fl-istili mużikali bħalma huma l-hip-hop jew ir-rap, is-sampling għandu rwol partikolari, li jikkostitwixxi mhux biss il-mezz tal-kreazzjoni, iżda wkoll pass artistiku fih innifsu. Madankollu, dan ma jistax ikun argument deċiżiv fil-kuntest tad-dibattitu ġuridiku, peress li l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt għandha tkun l-istess għal kulħadd. Jekk nikkunsidraw bħala legali s-sampling tal-estratti tal-fonogrammi mwettaq mingħajr l-awtorizzazzjoni ta’ dawk li għandhom dritt fuqhom, dan ikun validu kemm għall-mużiċisti li huma parti mill-kultura tal-hip-hop kif ukoll għall-oħrajn kollha.94.L-artisti għandhom ikunu iktar konxji tal-limiti u r-restrizzjonijiet li l-ħajja timponi fuq il-libertà kreattiva fis-sitwazzjoni fejn huma jirrelataw mad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali ta’ ħaddieħor, b’mod partikolari d-dritt għall-proprjetà tagħhom, inkluża l-proprjetà intellettwali. F’tali każijiet, il-kunsiderazzjoni tad-drittijiet u interessi differenti hija eżerċizzju partikolarment kumpless u rarament tkun teżisti soluzzjoni unika, li tista’ tikseb is-sostenn ta’ kulħadd. Din il-kunsiderazzjoni f’soċjetà demokratika, għandha titwettaq l-ewwel mil-leġiżlatur, li jirrappreżenta r-rieda ġenerali. F’dan il-każ, il-leġiżlatur jiddisponi minn marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa

Ara, f’dan is-sens, Qorti EDB, 10 ta’ Jannar 2013, Ashby Donald et vs Franza (CE:ECHR:2013:0110JUD003676908, § 40).

. L-applikazzjoni tas-soluzzjonijiet leġiżlattivi hija sussegwentement suġġetta għall-istħarriġ tal-qrati li minn naħa tagħhom għandhom jiżguraw l-osservanza tad-drittijiet fundamentali fil-kuntest ta’ din l-applikazzjoni għall-każijiet konkreti. Madankollu, minbarra fil-każijiet eċċezzjonali

Ara, pereżempju, il-Kawża C‑469/17 Funke Medien NRW, li dwarha ppreżentajt konklużjonijiet fil-25 ta’ Ottubru 2018 (EU:C:2018:870).

, dan l-istħarriġ għandu normalment jitwettaq fil-limiti tad-dispożizzjonijiet applikabbli li jgawdu minn preżunzjoni ta’ validità, inkluż fir-rigward tad-drittijiet fundamentali. Jekk tiġi ammessa sitwazzjoni waħda biss bħala kompatibbli mad-drittijiet fundamentali, il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-leġiżlatur tkun nulla.95.Kif diġà semmejt, id-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni jieħdu inkunsiderazzjoni d-drittijiet u l-interessi differenti li jistgħu jkunu f’kunflitt mad-drittijiet esklussivi tal-awturi u tal-oħrajn li għandhom dritt, b’mod partikolari għal-libertà tal-arti. L-eċċezzjonijiet għad-drittijiet esklussivi bħall-eċċezzjonijiet ta’ kwotazzjoni jew ta’ karikatura, ta’ parodija jew ta’ pastiċċ jippermettu d-djalogu u l-konfrontazzjoni artistika permezz ta’ referenzi għal xogħlijiet li kienu jeżistu qabel. Fil-kuntest tar-regoli fis-seħħ, din il-konfrontazzjoni tista’ sseħħ, b’mod partikolari, bit-tliet metodi li ġejjin. L-ewwel nett, permezz tal-kreazzjoni ta’ xogħlijiet li, billi jieħdu ispirazzjoni minn xogħlijiet eżistenti, ma jikkopjawx direttament lill-elementi protetti; it-tieni nett, fil-kuntest tal-limitazzjonijiet u tal-eċċezzjonijiet eżistenti għad-drittijiet esklussivi u, finalment, fit-tielet lok, permezz tal-kisba tal-awtorizzazzjonijiet neċessarji.96.Min-naħa l-oħra, ma naħsibx li l-libertà tal-arti, hekk kif stabbilità fl-Artikolu 13 tal-Karta, teżiġi l-introduzzjoni jew ir-rikonoxximent ta’ eċċezzjoni jew limitazzjoni simili għal dik prevista fl-Artikolu 24 tal-UrhG, li tkopri l-użu bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li fih ix-xogħol jew l-oġġetti protetti l-oħra jintużaw mhux sabiex ikun hemm interazzjoni bejniethom, iżda sempliċiment bħala materjal għall-kreazzjoni ta’ xogħol ġdid li ma għandu l-ebda relazzjoni max-xogħlijiet preċedenti. Fil-fehma tiegħi, il-fatt li għandha tinkiseb liċenzja għal tali użu ma jirrestrinġix il-libertà tal-arti b’mod li jaqbeż ir-restrizzjonijiet normali tas-suq, iktar u iktar meta dawn ix-xogħlijiet ġodda ta’ spiss jipprovdu dħul kunsiderevoli lill-awturi u lill-produtturi tagħhom. F’dak li jikkonċerna l-argument li jipprovdi li, f’ċerti każijiet, il-kisba ta’ liċenzja tista’ tkun impossibbli, pereżempju minħabba rifjut min-naħa tad-detenturi tad-dritt, fil-fehma tiegħi, il-libertà tal-arti ma tistax tiggarantixxi lil kulħadd il-possibbiltà li juża b’mod liberu dak kollu li jridu għall-finijiet tal-approċċ kreattiv tiegħu.97.Lanqas ma naħseb li l-interessi finanzjarji tal-produtturi tal-fonogrammi, li huma l-ġustifikazzjoni tad-drittijiet esklussivi tagħhom, huma limitati għall-protezzjoni kontra l-użu kummerċjali u l-piraterija. Fid-dritt tal-Unjoni, dan huwa l-każ fid-dritt ta’ distribuzzjoni

Ara l-parti ta’ dawn il-konklużjonijiet iddedikata għar-risposta għat-tieni domanda.

. Min-naħa l-oħra, id-dritt ta’ riproduzzjoni huwa kkonċepit b’mod wiesa’ u jkopri l-forom kollha possibbli tal-isfruttar tal-fonogramma. Barra minn hekk, jidhirli ġust li l-produttur ta’ fonogramma jipparteċipa fid-dħul provenjenti mill-isfruttar ta’ xogħol maħluq billi jintuża l-fonogramma tiegħu. Barra minn hekk, biex jiġu bbilanċjati d-drittijiet fundamentali, għandhom jitqiesu mhux biss id-drittijiet u l-interessi materjali tal-produtturi tal-fonogrammi, iżda wkoll id-drittijiet tal-interpreti u tal-awturi, inklużi d-drittijiet morali tagħhom. Madankollu, dawn, u b’mod partikolari d-dritt għall-integrità tax-xogħol, jistgħu leġittimament jopponu l-użu ta’ dan ix-xogħol, anki meta dan l-użu jkun kopert minn eċċezzjoni

Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds (C‑201/13, EU:C:2014:2132, punti 27 sa 31).

.98.Il-protezzjoni mogħtija lill-produtturi tal-fonogrammi, kemm taħt id-dritt tal-Unjoni kif ukoll taħt id-dritt internazzjonali, tista’ titqies bħala sproporzjonata, sa fejn hija ugwali għal dik tal-awturi (f’dak li jikkonċerna lid-drittijiet materjali). Ma neskludix li l-kunsiderazzjoni tad-drittijiet u tal-interessi differenti mwettqa mil-leġiżlatur tal-Unjoni tista’ fil-futur twassal għall-introduzzjoni ta’ eċċezzjoni mid-drittijiet esklussivi tal-awturi u tad-detenturi oħra tad-drittijiet għall-użu bħala sampling. Madankollu, dan ma huwiex id-dover tal-qorti. Fl-istħarriġ ġurisdizzjonali tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ, id-drittijiet fundamentali jgawdu rwol different: huwa tip ta’ ultima ratio, li ma jistax jiġġustifika l-abbandun tat-test tad-dispożizzjonijiet rilevanti biss f’każijiet ta’ ksur flagranti tal-kontenut essenzjali ta’ dritt fundamentali

Ara, f’dan is-sens, reċentement, is-sentenza tat-18 ta’ Ottubru 2018, Bastei Lübbe (C‑149/17, EU:C:2018:841, punt 46).

. Issa, fil-fehma tiegħi, dan ma huwiex il-każ f’dak li jikkonċerna s-sitwazzjoni tas-sampling fid-drittijiet tal-awtur tal-Unjoni.99.Għaldaqstant nipproponi li r-risposta għas-sitt domanda preliminari tkun li d-dritt esklussiv tal-produtturi tal-fonogrammi sabiex jawtorizzaw jew jipprojbixxu, abbażi tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29, ir-riproduzzjoni parzjali tal-fonogrammi fil-każijiet tal-użu tagħhom bl-iskop ta’ sampling ma huwiex kuntrarju għal-libertà tal-arti hekk kif stabbilita fl-Artikolu 13 tal-Karta.<TI><P><HT TYPE="BOLD">Konklużjoni</HT></P></TI>100.Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li tingħata r-risposta li ġejja għad-domandi preliminari rrinvjati mill-Bundesgerichtshof (Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja):

1)L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni, għandu jiġi interpretat fis-sens li t-tneħħija ta’ estratt ta’ fonogramma sabiex tintuża f’fonogramma oħra (sampling) tikkostitwixxi preġudizzju għad-dritt esklussiv tal-produttur tal-ewwel fonogramma sabiex jawtorizza jew jipprojbixxi r-riproduzzjoni tal-fonogramma tiegħu fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni meta titwettaq mingħajr l-awtorizzazzjoni ta’ dan tal-aħħar.2)L-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-fonogramma li fiha estratti ttrasferiti minn fonogramma oħra (samples), ma tikkostitwix kopja ta’ din il-fonogramma fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.3)L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 għandu jiġi interpretat fis-sens li jopponi l-applikazzjoni fuq il-fonogrammi ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru, bħall-Artikolu 24(1) tal-Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte – Urheberrechtsgesetz (Liġi dwar id-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati), tad-9 ta’ Settembru 1965, li jipprovdi li xogħol indipendenti jista’ jinħoloq billi jintuża b’mod liberu xogħol ieħor mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-awtur tiegħu, sa fejn dan jaqbeż il-kuntest tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet tad-drittijiet esklussivi previsti fl-Artikolu 5(2) u (3) ta’ din id-direttiva.4)L-eċċezzjoni ta’ kwotazzjoni prevista fl-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29 ma tapplikax f’sitwazzjoni fejn estratt ta’ fonogramma ddaħħal f’fonogramma oħra mingħajr ir-rieda ovvja li tidħol f’interazzjoni ma’ din l-ewwel fonogramma u b’mod li ma huwiex distint mill-bqija tat-tieni fonogramma.5)L-Istati Membri jinsabu taħt l-obbligu li jiżguraw fid-dritt nazzjonali tagħhom il-protezzjoni tad-drittijiet esklussivi stabbiliti fl-Artikoli 2 sa 4 tad-Direttiva 2001/29, fejn dawn id-drittijiet jistgħu jiġu ristretti biss fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet u tal-limitazzjonijiet previsti b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva. Min-naħa l-oħra, l-Istati Membri huma liberi f’dak li jikkonċerna l-għażla tal-mezzi li jqisu opportuni li jimplimentaw biex jikkonformaw ma’ dan l-obbligu.6)Id-dritt esklussiv tal-produtturi tal-fonogrammi sabiex jawtorizzaw jew jipprojbixxu, abbażi tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29, ir-riproduzzjoni parzjali tal-fonogrammi tagħhom fil-każ tal-użu tagħhom bl-iskop ta’ sampling ma huwiex kuntrarju għal-libertà tal-arti hekk kif stabbilita fl-Artikolu 13 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.