KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 24.7.2025
COM(2025) 423 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
na podstawie art. 77 regulaminu pracowniczego urzędników
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 24.7.2025
COM(2025) 423 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
na podstawie art. 77 regulaminu pracowniczego urzędników
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
na podstawie art. 77 regulaminu pracowniczego urzędników
Podstawa prawna
Art. 77 regulaminu pracowniczego ostatnio zmienionego w 2013 r. 1 przewiduje, że wiek emerytalny jest weryfikowany co pięć lat, począwszy od dnia 1 stycznia 2014 r., na podstawie sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady. W sprawozdaniu analizowane są w szczególności zmiany wieku emerytalnego pracowników służby cywilnej w państwach członkowskich oraz zmiany średniego trwania życia urzędników instytucji.
Współprawodawcy zdecydowali również, że w stosownych przypadkach Komisja sporządza wniosek w sprawie zmiany wieku emerytalnego zgodnie z ustaleniami zawartymi w sprawozdaniu, zwracając szczególną uwagę na rozwój sytuacji w państwach członkowskich.
Niniejsze sprawozdanie służy wykonaniu wyżej wymienionego przepisu poprzez analizę zmiany wieku emerytalnego pracowników służby cywilnej w państwach członkowskich oraz zmiany średniego trwania życia urzędników instytucji w latach 2019–2023.
1.Zakres sprawozdania
Na podstawie art. 77 regulaminu pracowniczego zmiany wieku emerytalnego pracowników służby cywilnej w państwach członkowskich oraz zmiany średniego trwania życia urzędników instytucji weryfikuje się co pięć lat, wobec czego przepis ten przewiduje dla niniejszego sprawozdania pięcioletni okres odniesienia przypadający między dniem 1 stycznia 2019 r. a dniem 31 grudnia 2023 r. 2
Współprawodawcy przewidzieli zakres przedmiotowy obejmujący zarówno zmiany wieku emerytalnego pracowników służby cywilnej w państwach członkowskich, jak i zmiany średniego trwania życia urzędników instytucji. Ponadto określili oni, że przy ocenie możliwości zmiany wieku emerytalnego Komisja powinna zwracać szczególną uwagę na rozwój sytuacji w państwach członkowskich.
2.Podstawowe informacje
2.1.Zbieranie danych
Eurostat wezwał ekspertów z państw członkowskich do corocznego przekazywania danych w ramach grupy roboczej ds. art. 83 regulaminu pracowniczego (grupa robocza ds. art. 83) 3 . Grupa ta jest właściwa do rozpatrywania wszelkich spraw dotyczących metodyki wdrażania załącznika XII do regulaminu pracowniczego we współpracy z Eurostatem.
Celem dopełnienia swojego obowiązku sprawozdawczego i zgodnie z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej Komisja Europejska wezwała przedstawicieli państw członkowskich należących do grupy roboczej ds. art. 83 do przedstawienia danych dotyczących ich odpowiednich programów emerytalnych dla służby cywilnej i potwierdzenia wiarygodności tych danych do marca 2025 r. Dotyczyło to w szczególności wieku emerytalnego obowiązującego w okresie odniesienia oraz innych uwarunkowań dotyczących funkcjonowania programów emerytalnych.
2.2.Kwestie związane z metodyką
Porównanie świadczeń emerytalnych we wszystkich państwach członkowskich jest możliwe jedynie w pewnym zakresie, ponieważ między programami emerytalnymi występują różnice strukturalne. W szczególności programy dla urzędników służby cywilnej szczebla administracji centralnej państw członkowskich mogą nie obejmować takich samym populacji, tj. programy w państwach członkowskich obejmują albo urzędników instytucji rządowych na szczeblu centralnym, albo wszystkich urzędników służby cywilnej z sektora publicznego, albo ogólną ludność w wieku produkcyjnym wraz z urzędnikami służby cywilnej w instytucjach rządowych na szczeblu centralnym.
Dodatkowo niektóre programy krajowe mają charakter planów transferowych lub są oparte na „systemie repartycyjnym” (tj. w programach tych składki emerytalne osób aktywnych zawodowo są dystrybuowane wśród osób w wieku emerytalnym) w odróżnieniu od planów oszczędnościowych (w których pracownicy odprowadzają składki na poczet swoich własnych przyszłych emerytur). Ponadto w niektórych programach krajowych przewidziano różnice w wieku emerytalnym ze względu na płeć.
Jak potwierdzono w orzecznictwie sądów UE 4 , system emerytalno-rentowy urzędników UE jest funduszem umownym (wirtualnym) o określonych świadczeniach, w którym składki pracowników służą finansowaniu ich własnych przyszłych emerytur. Składki faktycznie pokrywają koszt uprawnień emerytalno-rentowych nabytych w danym roku i nie są w żaden sposób związane z wydatkami na pokrycie emerytur poniesionymi w danym roku 5 .
2.3.Definicja powszechnego wieku emerytalnego
W art. 77 regulaminu pracowniczego odniesiono się do wieku emerytalnego, który określa się również mianem powszechnego wieku emerytalnego. Termin ten odpowiada wiekowi, w jakim pracownik UE automatycznie przechodzi na emeryturę bez kary finansowej. Począwszy od dnia 1 stycznia 2014 r. powszechny wiek emerytalny dla pracowników UE wzrósł do 66 lat w przypadku pracowników zatrudnionych od 2014 r. Do pracowników zatrudnionych przed tą datą stosuje się przepisy przejściowe.
Istnieją dwa odstępstwa od powszechnego wieku emerytalnego:
-Po pierwsze, pracownicy mogą wystąpić o wcześniejszą emeryturę, tj. emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Począwszy od dnia 1 stycznia 2014 r. wiek wcześniejszego przejścia na emeryturę wzrósł do 58 lat w przypadku wszystkich pracowników. Wcześniejsza emerytura zawsze skutkuje znaczną karą pieniężną 6 .
-Po drugie, pracownicy mogą – na własny wniosek i gdy organ powołujący uzna, że jest to uzasadnione w interesie służby – kontynuować pracę do 67 roku życia. Wyjątkowo pracownicy mogą pracować do 70 roku życia, w którym to przypadku przechodzą oni na emeryturę automatycznie ostatniego dnia miesiąca, w którym osiągną ten wiek.
W związku z powyższym, w kontekście grupy roboczej ds. art. 83, większość państw członkowskich przedłożyła odpowiednie dane dotyczące powszechnego wieku emerytalnego, minimalnego wieku emerytalnego i maksymalnego wieku emerytalnego.
3.Zmiany odpowiedniego wieku emerytalnego urzędników administracji centralnych państw członkowskich
Na poniższych wykresach przedstawiono powszechny wiek emerytalny, minimalny wiek emerytalny oraz maksymalny wiek emerytalny mający zastosowanie do urzędników służby cywilnej szczebla administracji centralnej państw członkowskich. Państwa członkowskie niewymienione w tabelach lub wymienione tylko w odniesieniu do jednego roku albo nie przekazały Eurostatowi danych, albo nie stosują minimalnego lub maksymalnego wieku emerytalnego 7 .
3.1.Powszechny wiek emerytalny w służbach cywilnych szczebla administracji centralnej państw członkowskich
* W przypadku Włoch władze potwierdziły, że dane zostały wyliczone jako średnia, ponieważ w tym kraju warunki przechodzenia na emeryturę są zróżnicowane. W przypadku Francji władze potwierdziły, że „âge d’annulation de la décote” (67 lat) to wiek, w którym można przejść na emeryturę bez obniżenia jej wysokości, nawet jeśli nie odprowadzano składek przez wymaganą liczbę lat. Od osiągnięcia tego wieku przez osobę uprawnioną emerytura jest automatycznie obliczana w pełnej wysokości, niezależnie od liczby uwzględnionych lat składkowych.
3.2.Minimalny wiek emerytalny
Jak stwierdzono w sekcji 2.3, wcześniejsze przejście na emeryturę w instytucjach UE zawsze skutkuje znaczącymi potrąceniami finansowymi, ponieważ przysługujące uprawnienia emerytalne są pomniejszane o 3,5 % za każdy rok różnicy między rzeczywistym wiekiem przejścia na emeryturę a wiekiem emerytalnym. W rezultacie pracownik przechodzący na emeryturę w wieku 58 lat ma obniżone uprawnienia emerytalne brutto o 28 %. Dla porównania, w przypadku siedmiu spośród służb cywilnych państw członkowskich, w których minimalny wiek emerytalny jest wyższy niż 58 lat, wcześniejsze przejście na emeryturę nie wiąże się z żadnymi sankcjami.
3.3.Maksymalny wiek emerytalny
3.4.Ocena zmian wieku emerytalnego w przypadku pracowników służb cywilnych państw członkowskich
* W przypadku państw, które rozróżniły wiek emerytalny dotyczący kobiet i mężczyzn, w powyższej tabeli uwzględniono wartość najwyższą. W przypadku państw, w których normalny wiek emerytalny podawany jest z dokładnością do części dziesiętnych, zastosowano zaokrąglenie do najbliższej liczby całkowitej.
Powyższe wykresy przedstawiają zmiany minimalnego, powszechnego i maksymalnego wieku emerytalnego obowiązującego urzędników służby cywilnej w instytucjach rządowych na szczeblu centralnym w państwach członkowskich UE w latach 2019–2023.
Widoczna jest pewna rozbieżność wynikająca z tego, że w służbach cywilnych niektórych państw członkowskich nie stosuje się minimalnego lub maksymalnego wieku emerytalnego, podczas gdy w innych maksymalny wiek emerytalny pokrywa się z powszechnym wiekiem emerytalnym obowiązującym urzędników służby cywilnej szczebla administracji centralnej.
Biorąc to pod uwagę, mimo że przedmiotowe zbieranie danych zapewnia przydatne wskazówki dotyczące odnośnego wieku emerytalnego obowiązującego w administracjach centralnych państw członkowskich, do wszelkich porównań należy podchodzić z ostrożnością.
Ocena przeprowadzona w 2019 r. wykazała, że w czterech państwach członkowskich powszechny wiek emerytalny był wyższy niż wiek emerytalny 66 lat obowiązujący w przypadku pracowników UE, a we wszystkich państwach członkowskich mieścił się on w przedziale 60–67 lat.
Ocena przeprowadzona w 2023 r. wykazała, że w pięciu państwach członkowskich powszechny wiek emerytalny był wyższy niż powszechny wiek emerytalny obowiązujący pracowników UE, a we wszystkich państwach członkowskich mieścił się on w przedziale 60–68 lat.
W świetle powyższego zauważa się, co następuje:
-Od czasu zmiany regulaminu pracowniczego w 2014 r. powszechny wiek emerytalny mający zastosowanie do pracowników etatowych, o których mowa w art. 77 regulaminu pracowniczego, pozostaje jednym z najwyższych obowiązujących w porównaniu z wiekiem emerytalnym obowiązującym w przypadku służb cywilnych szczebla administracji centralnej państw członkowskich.
-W 2023 r. w 81 % 8 państw członkowskich udzielających odpowiedzi powszechny wiek emerytalny ich służb cywilnych nie przekraczał powszechnego wieku emerytalnego dla pracowników UE.
-W okresie odniesienia średni powszechny wiek emerytalny w państwach członkowskich udzielających odpowiedzi wzrósł o mniej niż jeden rok.
-Po podniesieniu powszechnego wieku emerytalnego dla pracowników UE z 60 do 66 lat w latach 2004–2014 w służbach cywilnych państw członkowskich można zaobserwować efekt doganiania.
-W okresie odniesienia można zaobserwować utrzymujące się różnice między służbami cywilnymi państw członkowskich.
-Obecny maksymalny wiek emerytalny w przypadku pracowników UE (70 lat) odpowiada najwyższej normie mającej zastosowanie w służbach cywilnych szczebla administracji centralnej państw członkowskich.
-Minimalny wiek emerytalny pracowników UE należy do najniższych. Jednak dla porównania, w przypadku siedmiu państw członkowskich, w których minimalny wiek emerytalny służb cywilnych przekracza 58 lat, wcześniejsze przejście na emeryturę nie wiąże się z żadnymi sankcjami 9 .
4.Zmiany średniego trwania życia urzędników instytucji
Ocena zmian średniego trwania życia pracowników instytucji UE opiera się na parametrach demograficznych określonych w załączniku XII do regulaminu pracowniczego. Te same parametry stosuje się do rocznego i pięcioletniego oszacowania aktuarialnego systemu emerytalno-rentowego urzędników UE.
Eurostat co roku gromadzi wspomniane parametry demograficzne w oparciu o obserwacje populacji uczestników programu, która obejmuje pracowników pełniących czynną służbę i pracowników emerytowanych. Informacje na ten temat pozyskuje się od instytucji i agencji, których pracownicy są członkami programu.
Tablica trwania życia za 2023 r. (EULT) to prospektywna 10 tabela oparta na długoterminowej obserwacji zjawiska umieralności, w podziale na wiek i płeć, wszystkich członków systemu emerytalno-rentowego urzędników UE. Tablice trwania życia wykorzystywane do oceny systemu emerytalno-rentowego urzędników UE są aktualizowane co pięć lat 11 , aby odzwierciedlać najnowsze dane dotyczące umieralności.
4.1.Kwestie związane z metodyką
Na potrzeby pięcioletnich ocen systemu emerytalno-rentowego urzędników UE w latach 2019 i 2023 Eurostat wykorzystał prospektywne tablice trwania życia: EULT 2018 i EULT 2023. Obie tablice zostały poddane przeglądowi i zatwierdzone przez dwie różne firmy niezależnych aktuariuszy zewnętrznych, wyznaczone zgodnie z art. 13 ust. 2 załącznika XII do regulaminu pracowniczego.
Prospektywne tablice trwania życia uwzględniają wskaźniki umieralności w zależności zarówno od wieku, płci, jak i rozpatrywanego roku. W tablicach tych wzięto pod uwagę przyszłe zmiany umieralności przez uwzględnienie zaobserwowanych i przewidywanych zmian umieralności w odniesieniu do określonej populacji w całym jej okresie życia. Na przykład średnie trwanie życia dla wieku 65 lat w 2023 r. zostałoby zaktualizowane z wykorzystaniem odnotowanego w 2023 r. wskaźnika umieralności dla wieku 65 lat oraz przewidywanego wskaźnika umieralności dla wieku 66 lat w 2024 r., dla 67 lat w 2025 r. itd., aby umożliwić w ten sposób przewidzenie przyszłych zmian w umieralności.
Natomiast w okresowych tablicach trwania życia stosuje się wskaźniki umieralności z jednego roku (lub z grupy lat) i zakłada się, że wskaźniki te będą obowiązywać przez cały pozostały okres życia danej osoby. Oznacza to, że wszelkie późniejsze zmiany wskaźników umieralności nie są brane pod uwagę. Okresowa tablica trwania życia odpowiada zatem średniej liczbie dodatkowych lat, które dana osoba mogłaby przeżyć, gdyby przez resztę swojego życia podlegała wskaźnikom umieralności charakterystycznym dla jej wieku na danym obszarze i w danym okresie. W tablicach tych uwzględniono fakt, że umieralność przeciętnie rośnie wraz z wiekiem, ale nie wzięto pod uwagę, że umieralność zmienia się w czasie. W takim przypadku zakłada się, że przyszła umieralność będzie dokładnie taka sama jak umieralność obserwowana obecnie.
Opracowane przez Eurostat prospektywne tablice trwania życia w UE za 2023 r. (EULT 2023) uwzględniają tendencję stałego wzrostu średniego trwania życia w perspektywie 18 lat w oparciu o zmiany umieralności populacji systemu emerytalno-rentowego urzędników UE. Tablica ta opiera się na obserwacji zjawiska umieralności wśród członków systemu emerytalno-rentowego urzędników UE: podejście to jest możliwe ze względu na wielkość populacji systemu emerytalno-rentowego urzędników UE i pozwala uniknąć potencjalnych zewnętrznych zakłóceń, które wystąpiłyby w przypadku wykorzystania danych zewnętrznych.
Zastosowanie prospektywnej tablicy trwania życia jest zgodne z najlepszą praktyką aktuarialną. Chociaż nie ma pewności co do stałego wzrostu średniego trwania życia, to właśnie te założenia przyjmuje się przy określaniu średniego trwania życia pracowników. Wartość ta znajduje odzwierciedlenie w zobowiązaniu systemu emerytalno-rentowego urzędników UE, na podstawie którego wskaźnik składki emerytalnej jest corocznie korygowany w celu zapewnienia równowagi systemu.
Ponadto przy obliczaniu średniego trwania życia podejście metodyczne Eurostatu (stosowane też przez aktuariuszy zewnętrznych, którzy zatwierdzili zarówno metodykę, jak i wyniki) zmierzało do uniknięcia nadmiernego uwzględnienia lat naznaczonych pandemią COVID-19. Takie podejście odzwierciedla najlepszą praktykę aktuarialną i zostało również zatwierdzone przez państwa członkowskie w ramach grupy roboczej ds. art. 83.
4.2.Porównanie średniego trwania życia pracowników UE w latach 2019 i 2023
Umieralność mężczyzn i kobiet się różni, dlatego zarówno w 2019 r., jak i w 2023 r. aktuarialne tablice trwania życia zostały sporządzone oddzielnie według płci i według wieku.
Mężczyźni Kobiety
|
Wiek |
Śr. trw. życia 2019 |
Śr. trw. życia 2023 |
Wzrost śr. trw. życia (2019 – 2023) |
Wiek |
Śr. trw. życia 2019 |
Śr. trw. życia 2023 |
Wzrost śr. trw. życia (2019 – 2023) |
|
|
18 |
65,9 |
66,1 |
0,212 |
18 |
68,4 |
68,9 |
0,486 |
|
|
19 |
64,9 |
65,2 |
0,216 |
19 |
67,4 |
67,9 |
0,486 |
|
|
20 |
64,0 |
64,2 |
0,220 |
20 |
66,4 |
66,9 |
0,486 |
|
|
21 |
63,0 |
63,2 |
0,224 |
21 |
65,5 |
65,9 |
0,485 |
|
|
22 |
62,0 |
62,2 |
0,229 |
22 |
64,5 |
65,0 |
0,484 |
|
|
23 |
61,0 |
61,2 |
0,233 |
23 |
63,5 |
64,0 |
0,483 |
|
|
24 |
60,0 |
60,3 |
0,237 |
24 |
62,5 |
63,0 |
0,482 |
|
|
25 |
59,0 |
59,3 |
0,242 |
25 |
61,5 |
62,0 |
0,482 |
|
|
26 |
58,1 |
58,3 |
0,248 |
26 |
60,5 |
61,0 |
0,482 |
|
|
27 |
57,1 |
57,3 |
0,252 |
27 |
59,5 |
60,0 |
0,482 |
|
|
28 |
56,1 |
56,3 |
0,255 |
28 |
58,5 |
59,0 |
0,482 |
|
|
29 |
55,1 |
55,4 |
0,259 |
29 |
57,5 |
58,0 |
0,483 |
|
|
30 |
54,1 |
54,4 |
0,263 |
30 |
56,5 |
57,0 |
0,484 |
|
|
31 |
53,1 |
53,4 |
0,266 |
31 |
55,6 |
56,0 |
0,484 |
|
|
32 |
52,1 |
52,4 |
0,270 |
32 |
54,6 |
55,1 |
0,485 |
|
|
33 |
51,2 |
51,4 |
0,273 |
33 |
53,6 |
54,1 |
0,485 |
|
|
34 |
50,2 |
50,4 |
0,275 |
34 |
52,6 |
53,1 |
0,486 |
|
|
35 |
49,2 |
49,5 |
0,278 |
35 |
51,6 |
52,1 |
0,487 |
|
|
36 |
48,2 |
48,5 |
0,280 |
36 |
50,6 |
51,1 |
0,486 |
|
|
37 |
47,2 |
47,5 |
0,282 |
37 |
49,6 |
50,1 |
0,487 |
|
|
38 |
46,2 |
46,5 |
0,283 |
38 |
48,6 |
49,1 |
0,486 |
|
|
39 |
45,3 |
45,5 |
0,284 |
39 |
47,7 |
48,1 |
0,486 |
|
|
40 |
44,3 |
44,6 |
0,282 |
40 |
46,7 |
47,2 |
0,485 |
|
|
41 |
43,3 |
43,6 |
0,281 |
41 |
45,7 |
46,2 |
0,483 |
|
|
42 |
42,3 |
42,6 |
0,278 |
42 |
44,7 |
45,2 |
0,481 |
|
|
43 |
41,3 |
41,6 |
0,274 |
43 |
43,7 |
44,2 |
0,478 |
|
|
44 |
40,4 |
40,6 |
0,269 |
44 |
42,8 |
43,2 |
0,474 |
|
|
45 |
39,4 |
39,7 |
0,262 |
45 |
41,8 |
42,3 |
0,470 |
|
|
46 |
38,4 |
38,7 |
0,253 |
46 |
40,8 |
41,3 |
0,465 |
|
|
47 |
37,5 |
37,7 |
0,244 |
47 |
39,8 |
40,3 |
0,459 |
|
|
48 |
36,5 |
36,8 |
0,233 |
48 |
38,9 |
39,3 |
0,453 |
|
|
49 |
35,6 |
35,8 |
0,223 |
49 |
37,9 |
38,4 |
0,445 |
|
|
50 |
34,6 |
34,8 |
0,211 |
50 |
37,0 |
37,4 |
0,437 |
|
|
51 |
33,7 |
33,9 |
0,199 |
51 |
36,0 |
36,4 |
0,429 |
|
|
52 |
32,7 |
32,9 |
0,186 |
52 |
35,0 |
35,5 |
0,421 |
|
|
53 |
31,8 |
31,9 |
0,174 |
53 |
34,1 |
34,5 |
0,412 |
|
|
54 |
30,8 |
31,0 |
0,161 |
54 |
33,1 |
33,5 |
0,402 |
|
|
55 |
29,9 |
30,1 |
0,148 |
55 |
32,2 |
32,6 |
0,393 |
|
|
56 |
29,0 |
29,1 |
0,135 |
56 |
31,3 |
31,6 |
0,383 |
|
|
57 |
28,1 |
28,2 |
0,122 |
57 |
30,3 |
30,7 |
0,372 |
|
|
58 |
27,1 |
27,3 |
0,109 |
58 |
29,4 |
29,8 |
0,361 |
|
|
59 |
26,2 |
26,3 |
0,096 |
59 |
28,5 |
28,8 |
0,351 |
|
|
60 |
25,3 |
25,4 |
0,084 |
60 |
27,6 |
27,9 |
0,340 |
|
|
61 |
24,4 |
24,5 |
0,073 |
61 |
26,7 |
27,0 |
0,328 |
|
|
62 |
23,6 |
23,6 |
0,062 |
62 |
25,8 |
26,1 |
0,316 |
|
|
63 |
22,7 |
22,7 |
0,053 |
63 |
24,9 |
25,2 |
0,305 |
|
|
64 |
21,8 |
21,8 |
0,045 |
64 |
24,0 |
24,3 |
0,293 |
|
|
65 |
20,9 |
21,0 |
0,038 |
65 |
23,1 |
23,4 |
0,281 |
|
|
66 |
20,1 |
20,1 |
0,039 |
66 |
22,3 |
22,5 |
0,270 |
Porównanie średniego trwania życia z 2019 r. i 2023 r. w przypadku czynnych pracowników (w wieku od 18 do 66 lat 12 ) wykazuje ograniczony wzrost średniego trwania życia.
Tablica trwania życia dotycząca mężczyzn z 2023 r. wykazuje bardzo ograniczony wzrost średniego trwania życia wynoszący od 0,212 roku (2 miesiące i 17 dni) we wcześniejszym okresie aktywności zawodowej do 0,039 roku (14 dni) w powszechnym wieku emerytalnym.
Tablica trwania życia dotycząca kobiet z 2023 r. wykazuje ograniczony wzrost średniego trwania życia wynoszący od 0,486 roku (5 miesięcy i 27 dni) we wcześniejszym okresie aktywności zawodowej do 0,270 roku (3 miesiące i 9 dni) w wieku emerytalnym.
Ogólnie rzecz biorąc, zmiany w tablicy trwania życia dotyczącej UE wskazują na bardzo ograniczone wydłużenie średniego trwania życia pracowników instytucji, tj. o 4 miesiące w młodszym wieku i o 2 miesiące w powszechnym wieku emerytalnym.
Z analizy wcześniejszych ocen średniego trwania życia wynika, że tablica trwania życia dotycząca mężczyzn z 2018 r. wykazała bardzo ograniczony wzrost średniego trwania życia wynoszący od 0,078 roku (28 dni) we wcześniejszym okresie aktywności zawodowej do 0,184 roku (2 miesiące i 7 dni) w powszechnym wieku emerytalnym. Tablica trwania życia dotycząca kobiet z 2018 r. wykazała ograniczony wzrost średniego trwania życia wynoszący od 0,559 roku (6 miesięcy i 24 dni) we wcześniejszym okresie aktywności zawodowej do 0,697 roku (8 miesięcy i 14 dni) w wieku emerytalnym. Ogólnie rzecz biorąc, zmiany w tablicy trwania życia dotyczącej UE wskazują na ograniczone wydłużenie średniego trwania życia pracowników instytucji, tj. o 4 miesiące w młodszym wieku i o 5 miesięcy w powszechnym wieku emerytalnym.
W latach 2014–2023 średnie trwanie życia mężczyzn wzrosło o 0,29 roku (3 miesiące i 16 dni) w młodszym wieku aktywności zawodowej i o 0,223 roku (2 miesiące i 21 dni) w powszechnym wieku emerytalnym. Średnie trwanie życia kobiet wzrosło o 1,045 roku (1 rok i 16 dni) w młodszym wieku aktywności zawodowej i o 0,967 roku (11 miesięcy i 18 dni) w powszechnym wieku emerytalnym.
5.Rozwój sytuacji w państwach członkowskich
Oprócz oceny w ramach pkt 3 i 4 niniejszego sprawozdania Komisja wzięła również pod uwagę niektóre zmiany w systemach emerytalnych państw członkowskich.
5.1.Aktualizacja wieku emerytalnego w świetle zmian średniego trwania życia
W większości państw członkowskich wiek emerytalny aktualizuje się regularnie lub okazjonalnie w celu odzwierciedlenia zmian średniego trwania życia.
W oparciu o informacje przekazane przez udzielające odpowiedzi państwa członkowskie w ramach grupy roboczej ds. art. 83 stwierdzono, że państwa członkowskie stosują różne metody w odniesieniu do praktyki aktualizowania wieku emerytalnego w świetle zmian średniego trwania życia.
5.2.Zaobserwowane zmiany w systemach emerytalnych państw członkowskich
W okresie objętym sprawozdaniem na systemy emerytalne w UE wpłynęły istotne wydarzenia. Pandemia COVID-19 oraz kryzys energetyczny doprowadziły do okresów rekordowo wysokiej inflacji i niskich wyników gospodarczych, co zagroziło sytuacji ekonomicznej wielu obywateli UE. W odpowiedzi państwa członkowskie zastosowały środki tymczasowe i skoncentrowały się na poprawie mechanizmów indeksacji, podwyższeniu minimalnych poziomów emerytur oraz ochronie osób znajdujących się w trudnej sytuacji 13 .
Zgodnie z obowiązującymi przepisami krajowymi w wielu państwach członkowskich wiek emerytalny ma wzrosnąć w najbliższych dziesięcioleciach. Do 2030 r. w większości państw członkowskich będzie on jednak niższy niż 66 lat, a średni poziom 67 lat osiągnie dopiero około 2070 r. Wynika to głównie z planowanego zrównania wieku emerytalnego mężczyzn i kobiet lub ze znacznego wydłużenia średniego trwania życia 14 . Takie planowane podwyższenie wieku emerytalnego wynika z przepisów przyjętych w ostatnich latach. Obecnie jednak państwa członkowskie coraz częściej odchodzą od podnoszenia wieku emerytalnego i zaostrzania zasad dotyczących wcześniejszego przechodzenia na emeryturę, a zamiast tego zachęcają do dłuższego pozostawania na rynku pracy oraz łączenia pracy z emeryturą 15 . W kilku przypadkach, które ilustrują tę zmianę podejścia, państwa członkowskie wprowadziły reformy zmniejszające wiek emerytalny (zamiast wcześniej zaplanowanego podwyższenia) 16 .
Ponadto trwające i planowane reformy potwierdzają tendencje wskazane powyżej. W szczególności niektóre państwa członkowskie planują podniesienie wysokości świadczeń lub umożliwienie łączenia wcześniejszej emerytury z pracą. Jednocześnie w niektórych państwach członkowskich toczą się dyskusje na temat środków ograniczających ubóstwo, a plany reform innych państw obejmują kwestie premii i bardziej elastyczne zasady sprzyjające dłuższej aktywności zawodowej – również po osiągnięciu wieku emerytalnego 17 .
Wnioski
(1)W 2019 r. niektóre państwa członkowskie podwyższyły powszechny wiek emerytalny mający zastosowanie do urzędników służby cywilnej szczebla administracji centralnej. Niemniej pod koniec 2023 r. w około 81 % państw członkowskich udzielających odpowiedzi powszechny wiek emerytalny nie przekraczał wieku emerytalnego ustalonego na poziomie 66 lat dla pracowników UE.
(2)Zmiany unijnych tablic trwania życia wskazują na bardzo ograniczony średni wzrost średniego trwania życia pracowników instytucji w okresie odniesienia.
(3)Biorąc pod uwagę zaobserwowaną ograniczoną zmianę wieku emerytalnego w krajowych służbach cywilnych szczebla administracji centralnej oraz bardzo ograniczony wzrost średniego trwania życia pracowników UE, obecny wiek emerytalny wynoszący 66 lat w przypadku pracowników UE ocenia się jako odpowiedni i odpowiadający najwyższym normom mającym zastosowanie w krajowych służbach cywilnych państw członkowskich.
(4)Powyższą ocenę potwierdza również analiza rozwoju sytuacji w państwach członkowskich. Wiek emerytalny pracowników UE pozostaje jednym z najwyższych w porównaniu z wiekiem obowiązującym w krajowych systemach emerytalnych państw członkowskich, również przy uwzględnieniu planowanych reform emerytalnych. Ponadto ostatnie zmiany wskazują na tendencję do odchodzenia od dalszego podnoszenia wieku emerytalnego na rzecz zapewniania zachęt do dłuższego pozostawania na rynku pracy, również po osiągnięciu wieku emerytalnego, oraz umożliwiania łączenia pracy z emeryturą.
(5)W związku z tym na obecnym etapie nie ma podstaw do przedłożenia wniosku w sprawie zmiany powszechnego wieku emerytalnego ustalonego na poziomie 66 lat, o którym mowa w art. 77 regulaminu pracowniczego.