C-340/0262002J03400007.000298581987114CJWYROK Z DNIA 14.10.2004 r. — SPRAWA C-340/02KOMISJA PRZECIWKO FRAKCJI<TI><P><HT TYPE="UC">Wyrok Trybunału</HT> (pierwsza izba)</P><P>z dnia <DATE ISO="20041014">14 października 2004 r.</DATE><NOTE NOTE.ID="E0001" NUMBERING="STAR"><P>Język postępowania: francuski.</P></NOTE></P></TI>

W sprawie C-340/02

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom Państwa Członkowskiego,

wniesioną w dniu 24 września 2002 r.,

Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez M. Nolina, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,przeciwko

Republice Francuskiej, reprezentowanej przez G. de Bergues'a, S. Paillera oraz D. Petrauscha, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: P. Jann, prezes izby, S. von Bahr i K. Schiemann (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: L. A. Geelhoed,

sekretarz: R. Grass,

uwzględniając sprawozdanie sędziego sprawozdawcy,

rozważywszy uwagi przedstawione przez strony,

po zapoznaniu się z opinię rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 11 marca 2004 r.,

wydaje następujący

<TI><P>Wyrok</P></TI>1W drodze skargi Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że Republika Francuska uchybiła, wskutek udzielenia przez związek gmin miejskich Le Mans (zwany dalej ZGMM) zamówienia na studium mające za przedmiot, między innymi, pomoc inwestorowi dotyczącą stacji uzdatniania w Chauvinière bez dokonania publikacji ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. L 209, str. 1, zwanej dalej dyrektywą), a mianowicie na mocy art. 15 ust. 2 tej dyrektywy.<TI><P>Ramy prawne</P></TI>2Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy stanowi:

Niniejszą dyrektywę stosuje się do zamówień publicznych na usługi, których szacunkowa wartość, bez podatku VAT, jest nie mniejsza niż 200000 ECU.

3Na mocy art. 8 dyrektywy zamówienia, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku IA do tej dyrektywy, udziela się zgodnie z przepisami tytułów III-VI tej dyrektywy.4Artykuł 15 ust. 2 dyrektywy, zawarty w tytule V Wspólne reguły dotyczące ogłoszeń stanowi:

Instytucje zamawiające, które zamierzają udzielić zamówienia publicznego na usługi w procedurze otwartej, ograniczonej lub zgodnie z warunkami określonymi w art. 11 w procedurze negocjacyjnej, podają do wiadomości swój zamiar w ogłoszeniu.

5Artykuł 11 ust. 3 dyrektywy, znajdujący się w tytule III tej dyrektywy Wybór procedur udzielania zamówień oraz reguły przeprowadzania konkursów na projekty, który zezwala na odstępstwa od obowiązku uprzedniej publikacji ogłoszenia o zamówieniu stanowi:

Instytucje zamawiające mogą udzielać zamówień publicznych na usługi w procedurze negocjacyjnej, z uprzednią publikacją ogłoszenia o zamówieniu, w następujących przypadkach:

[...]

c)w przypadku gdy zamówienie, którego to dotyczy, ma być udzielone zwycięzcy lub jednemu ze zwycięzców konkursu na projekt, w następstwie konkursu, zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie. W drugim przypadku do udziału w negocjacjach zaprasza się wszystkich zwycięzców konkursu na projekt;

[...].

6Na podstawie art. 1 lit. g) dyrektywy:

[Do celów niniejszej dyrektywy] konkursy na projekty oznaczają te krajowe procedury, z nagrodami lub bez, które umożliwiają instytucji zamawiającej uzyskanie planu lub projektu, wybranego przez komisję konkursową, przede wszystkim w dziedzinie planowania przestrzennego, urbanistyki, architektury i inżynierii lądowej i wodnej lub przetwarzania danych.

<TI><P>Stan faktyczny</P></TI>7ZGMM kilkakrotnie wystosował ogłoszenie o zamówieniu na świadczenie usług z zakresu robót związanych z adaptacją stacji uzdatniania.8W związku z tym przewidziano plan robót składający się z trzech następujących etapów:

pierwszy etap: analiza wykonalności procesu przetwarzania wody w celu dostosowania stacji uzdatniania w Chauvinière do europejskich norm z zakresu ochrony środowiska;

drugi etap: zamówienie na studium mające za przedmiot: 1) pomoc inwestorowi w sporządzeniu szczegółowego planu technicznego w oparciu o rozwiązanie wybrane w pierwszym etapie, 2) sporządzenie analizy całego wpływu tego przedsięwzięcia na środowisko i 3) pomoc inwestorowi w analizie złożonych ofert w ramach procedury, której przedmiotem jest trzeci etap;

trzeci etap: koncepcja inwestycji i jej realizacja.

9Dwa ogłoszenia o zamówieniach zostały opublikowane odpowiednio w Dzienniku Urzędowym z dnia 30 listopada 1996 r., seria S, nr 233 i w Dzienniku Urzędowym z dnia 10 grudnia 1998 r., seria S, nr 239.10Ogłoszenie opublikowane dnia 30 listopada 1996 r. dotyczyło składania ofert w trybie procedury ograniczonej w celu wyłonienia w drodze konkursu na studium, którego przedmiotem miała być analiza wykonalności przewidziana w pierwszym etapie. Konkurs na studium przewidywał nagrodę dla każdego z trzech wybranych uczestników w wysokości 200000 FRF, czyli razem sumę 600000 FRF.11Ogłoszenie to przewidywało również w pkt 2, że kandydat, którego pomysł zostanie wybrany w drodze konkursu w pierwszym etapie, będzie mógł zostać zaproszony do współpracy przy realizacji swojego pomysłu w ramach zamówienia publicznego na studium mające za przedmiot [między innymi] pomoc inwestorowi przewidzianą w pierwszej i drugiej fazie drugiego etapu.12Ogłoszenie opublikowane dnia 10 grudnia 1998 r. dotyczyło trzeciego etapu.<TI><P>Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi</P></TI>13Pismem z dnia 7 października 1999 r. Komisja zwróciła się do władz francuskich o przedstawienie uwag dotyczących warunków i trybu, w których odbyło się składanie ofert.14Wobec braku oficjalnej reakcji władz francuskich na to pismo Komisja skierowała do nich dnia 3 sierpnia 2000 r. wezwanie do usunięcia uchybienia, powołując się na trzy zarzuty, oparte odpowiednio na naruszeniu art. 27 ust. 2, art. 15 ust. 2 i art. 36 ust. 1 dyrektywy.15Pismem z dnia 21 listopada 2000 r. władze francuskie odparły wszystkie zarzuty wysunięte przez Komisję. Uznając tą odpowiedź za niezadowalającą, Komisja pismem z dnia 26 lipca 2001 r. przesłała uzasadnioną opinię, w której podtrzymała swoje zarzuty.16Pismem z dnia 4 lutego 2002 r. władze francuskie odpowiedziały na tę uzasadnioną opinię. Uznały w nim zasadność pierwszego i trzeciego zarzutu sformułowanego przez Komisję.17W tych okolicznościach Komisja podjęła decyzję o wniesieniu skargi, której przedmiot jest ograniczony do drugiego zarzutu zawartego w umotywowanej opinii.<TI><P>W przedmiocie skargi</P></TI><TI><P>Argumentacja stron</P></TI>18W skardze Komisja podnosi, że zamówienie dotyczące pomocy w wykonaniu inwestycji, które było przedmiotem drugiego etapu i którego wartość wynosiła 4502137,90 FRF, odnosiło się do innych usług niż te, które związane były z konkursem na pomysł ogłoszonym dnia 30 listopada 1996 r. Dlatego należało zamieścić ogłoszenie o tym zamówieniu i zapewnić zebranie konkurencyjnych ofert stosownie do wspólnych reguł tytułu V i VI dyrektywy dotyczących ogłoszeń i uczestnictwa. Jednakże zamówienie to zostało udzielone zwycięzcy konkursu na pomysł zorganizowanego w celu realizacji analizy wykonalności, przewidzianej w pierwszym etapie, bez dokonania nowego ogłoszenia ani bez zebrania konkurencyjnych ofert na poziomie wspólnotowym.19Komisja twierdzi, że postanowienie zawarte w ogłoszeniu zamówienia opublikowanego w 1996 r., według którego zwycięzca konkursu będzie mógł zostać zaproszony do współpracy w celu pomocy inwestorowi w ramach drugiego etapu, pozbawione jest znaczenia i że nie pozwala w żadnym wypadku instytucji zamawiającej zwolnić się z obowiązku, który wynika z dyrektywy.20Komisja dodaje, że zasada równego traktowania oferentów ustanowiona przez dyrektywę nakłada obowiązek, aby przedmiot zamówienia był jasno określony i aby nie mógł zostać rozszerzony w trakcie procedury. Z tej zasady wynika także, według Komisji, że kryteria udzielenia zamówienia muszą być jasno określone. Tak więc nie tylko nie istniała żadna pewność ani żadne prawo przysługujące zwycięzcy konkursu, jeśli chodzi o wykonanie innych usług w ramach dalszego zamówienia dotyczącego pomocy technicznej inwestorowi, ale poza tym nie zostało określone żadne kryterium udzielenia tego zamówienia.21W odpowiedzi na skargę rząd francuski wskazuje, po pierwsze, że poszczególne postanowienia ogłoszenia o zamówieniu z dnia 30 listopada 1996 r. i regulaminu procedury składania ofert, do którego odsyłało ogłoszenie o zamówieniu w celu uzupełnienia informacji, nie pozostawiały wątpliwości co do woli ZGMM odnośnie do zastrzeżenia możliwości przyznania zwycięzcy konkursu na pomysł zamówienia o wykonanie studium, którego przedmiotem była pomoc inwestorowi. W konsekwencji zamówienie dotyczące pomocy przy wykonaniu inwestycji mogło być udzielone zwycięzcy konkursu na pomysł bez uprzedniej publikacji nowego ogłoszenia o zamówieniu.22Rząd francuski utrzymuje, po drugie, że art. 11 ust. 3 lit. c) dyrektywy zwalnia w tym przypadku z obowiązku uprzedniej publikacji ogłoszenia o zamówieniu.23Odnosząc się do argumentu Komisji, według którego kryteria przyznania zamówienia dotyczącego pomocy w wykonaniu inwestycji nie zostały określone w ogłoszeniu z dnia 30 listopada 1996 r. przy naruszeniu zasady równego traktowania, rząd francuski podnosi, że zarzut ten należy uznać za niedopuszczalny z racji tego, że po raz pierwszy pojawił się dopiero na etapie skargi, w związku z czym rząd francuski nie miał możliwości odpowiedzi na ten zarzut w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi.24Odnośnie do ostatniego punktu Komisja podnosi, że nie chodzi tu o nowy zarzut, lecz o uwagę służącą poparciu jej stanowiska, a mianowicie, że przedmiot zamówienia dotyczył jedynie konkursu na pomysł.<TI><P>Ocena Trybunału</P></TI><TI><P>W przedmiocie dopuszczalności</P></TI>25Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie poprzedzające wniesienie skargi ma na celu umożliwienie zainteresowanemu Państwu Członkowskiemu, z jednej strony, zastosowania się do zobowiązań, które nakłada na nie prawo wspólnotowe i, z drugiej strony, przedstawienie w sposób skuteczny swoich środków obrony w stosunku do zarzutów sformułowanych przez Komisję (zob. w szczególności wyroki z dnia 10 maja 2001 r. w sprawie C-152/98 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I-3463, pkt 23 i z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C-439/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I-305, pkt 10).26Z powyższego wynika, po pierwsze, że przedmiot skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE jest ograniczony przez postępowanie poprzedzające wniesienie skargi przewidziane w tym przepisie. Dlatego też skarga powinna opierać się na tych samych podstawach i zarzutach co uzasadniona opinia. Jeśli zatem zarzut nie został podniesiony w uzasadnionej opinii, nie jest on dopuszczalny na etapie postępowania przed Trybunałem (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 11).27Po drugie, uzasadniona opinia powinna przedstawiać w sposób spójny i szczegółowy powody, które doprowadziły Komisję do przekonania, że zainteresowane państwo uchybiło jednemu ze zobowiązań, które nakłada na nie Traktat (zob. w szczególności wyroki z dnia 4 grudnia 1997 r. w sprawie C-207/96 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I-6869, pkt 18 i ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 12).28W tej sprawie Komisja w pkt 20 i 21 uzasadnionej opinii podniosła w ramach drugiego zarzutu, że postanowienie zawarte w ogłoszeniu o zamówieniu o możliwości współpracy zwycięzcy konkursu przy realizacji wybranego pomysłu [...] nie gwarantowało pewności ani nie przyznawało prawa zwycięzcy konkursu co do realizacji innych usług w ramach następnych zamówień dotyczących pomocy technicznej inwestorowi i [...] że instytucje zamawiające nieprawidłowo wykluczyły różne usługi o pomoc przy wykonaniu inwestycji przewidziane w drugim etapie ogólnego planu z poddania ich procedurze ogłoszenia i zebrania konkurencyjnych ofert.29W tych okolicznościach należy stwierdzić, że utrzymując, że kryteria udzielenia zamówienia na pomoc przy realizacji inwestycji nie zostały określone w ogłoszeniu o zamówieniu z dnia 30 listopada 1996 r. przy naruszeniu zasady równego traktowania uczestników, Komisja ograniczyła się do wyjaśnienia zarzutu zawartego w pkt 20 i 21 umotywowanej opinii bez przedstawienia nowego zarzutu. W konsekwencji należy odrzucić zarzut niedopuszczalności podniesiony przez rząd francuski.<TI><P>Co do istoty sprawy</P></TI>30W tej skardze Komisja zarzuca zasadniczo władzom francuskim udzielenie zamówienia dotyczącego pomocy inwestorowi, przewidzianego w drugim etapie, bez przeprowadzenia postępowania przetargowego przewidzianego w dyrektywie.31Na wstępie należy stwierdzić, że ustalono w tym przypadku, iż warunki zastosowania dyrektywy zostały spełnione. W istocie studium oraz pomoc inwestorowi będące przedmiotem drugiego etapu stanowią usługi w rozumieniu art. 8 i załącznika I A dyrektywy. Ponadto minimalna wartość zamówienia określona w art. 7 ust. 1 dyrektywy została przekroczona.32W konsekwencji udzielenie zamówienia na te usługi mogło nastąpić, zgodnie z art. 8 dyrektywy, jedynie przy poszanowaniu reguł tytułu III tej dyrektywy, między innymi art. 11 i 15 ust. 2. Jednak na mocy tego ostatniego przepisu na instytucjach zamawiających ciążył obowiązek publikacji ogłoszenia o zamówieniu.33Rząd francuski twierdzi jednak, że możliwość przyznania zamówienia, w ramach drugiego etapu, zwycięzcy konkursu na pomysł, przewidziana w ogłoszeniu z dnia 30 listopada 1996 r., zwalnia instytucję zamawiającą z obowiązku uprzedniej publikacji nowego ogłoszenia przed udzieleniem zamówienia.34Argument ten nie może zostać przyjęty. Zasada równego traktowania różnych usługodawców, przewidziana w art. 3 ust. 2 dyrektywy i zasada przejrzystości, która z niego wynika (zob. analogicznie wyroki z dnia 25 kwietnia 1996 r. w sprawie C-87/94 Komisja przeciwko Belgii, Rec. str. I-2043, pkt 51-53 oraz z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie C-324/98 Telaustria i Telefonadress, Rec. str. I-10745, pkt 61), stawiają w istocie wymóg, aby zarówno przedmiot, jak i kryteria udzielenia zamówienia były jasno określone.35Wymóg taki obowiązuje, gdy zarówno przedmiot zamówienia, jak i ustalone kryteria jego udzielenia powinny być brane pod uwagę jako istotne elementy w celu określenia, która z procedur przewidzianych w dyrektywie powinna zostać zastosowana i w celu oceny, czy wymogi ustalone dla każdej procedury są przestrzegane.36Wynika z tego, że w tym przypadku sama możliwość udzielenia zamówienia dotyczącego drugiego etapu według kryteriów przewidzianych dla innego zamówienia, a mianowicie zamówienia dotyczącego pierwszego etapu, nie jest równoznaczna z jego udzieleniem według jednej z procedur przewidzianych przez dyrektywę.37Rząd francuski powołuje się jeszcze na art. 11 ust. 3 dyrektywy, który dopuszcza odstąpienie przez instytucje zamawiające, które stosują procedurę negocjacji, od obowiązku uprzedniej publikacji w enumeratywnie wyliczonych przypadkach. Ma to miejsce mianowicie, zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. c) dyrektywy, gdy zamówienie, którego to dotyczy, ma być udzielone zwycięzcy lub jednemu ze zwycięzców konkursu na projekt, w następstwie konkursu, zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie [...].38W tym świetle należy przypomnieć, jak słusznie podkreśla Komisja, że przepis ten jako wyjątek od podstawowej zasady Traktatu powinien być przedmiotem ścisłej wykładni i że ciężar dowodu rzeczywistego istnienia wyjątkowych okoliczności uzasadniających odstępstwo spoczywa na tym, kto się na niego powołuje (zob. wyrok z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawach połączonych C-20/21 i C-28/01 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I-3609, pkt 58).39W tej sprawie, jak przedstawił rzecznik generalny w pkt 40 swojej opinii, część usług będących przedmiotem drugiego etapu nie wchodzi w zakres pojęcia konkursu, którego definicja znajduje się w art. 1 lit. g) dyrektywy, który odnosi się do planu lub projektu. W istocie, jeśli pierwsza faza drugiego etapu (pomoc inwestorowi w sporządzeniu szczegółowego planu technicznego w oparciu o rozwiązanie wybrane w pierwszym etapie) mogłaby ewentualnie być uważana za plan lub projekt w znaczeniu art. 1 lit. g) dyrektywy, to nie ma to miejsca jednak w przypadku trzeciej fazy drugiego etapu. W istocie pomoc inwestorowi polegająca na analizie złożonych ofert, będąca przedmiotem trzeciego etapu, wyraźnie nie stanowi planu ani projektu w znaczeniu art. 1 lit, g) dyrektywy.40W każdym razie warunki zastosowania wyjątku przewidzianego w art. 11 ust. 3 lit. c) dyrektywy nie są w tym wypadku spełnione. W istocie z brzmienia tego przepisu wynika jasno, że zwolnienie z publikacji ogłoszenia jest możliwe jedynie, jeśli dane zamówienie jest następstwem konkursu, i że powinno być ono udzielone zwycięzcy lub jednemu ze zwycięzców konkursu.41Jak potwierdza rzecznik generalny w pkt 45 swojej opinii, wyrażenie w następstwie konkursu w brzmieniu art. 11 ust. 3 lit. c) dyrektywy oznacza, że powinien istnieć bezpośredni związek funkcjonalny pomiędzy konkursem i danym zamówieniem. W zakresie, w jakim konkurs, o którym mowa, dotyczył pierwszego etapu i był organizowany w celu udzielenia zamówienia w ramach tego etapu, zamówienie w ramach drugiego etapu nie może zostać uznane jako następstwo tego konkursu.42Ponadto klauzula znajdująca się w pkt 2 ogłoszenia o zamówieniu z dnia 30 listopada 1996 r. przewiduje jedynie możliwość, a nie obowiązek powierzenia drugiego etapu zwycięzcy konkursu dotyczącego pierwszego etapu. W konsekwencji nie można twierdzić, że zamówienie w ramach drugiego etapu powinno być udzielone zwycięzcy lub jednemu ze zwycięzców konkursu.43Z tego względu wyjątek od obowiązku publikacji ogłoszenia o zamówieniu przewidziany w art. 11 ust. 3 lit. c) dyrektywy nie znajduje zastosowania w tym przypadku.44Z powyższych rozważań wynika, że drugi etap nie był przedmiotem publikacji ogłoszenia o zamówieniu zgodnie z regułami dyrektywy, podczas gdy publikacja objęta była zakresem zastosowania tej dyrektywy.45W świetle wyżej przedstawionych rozważań należy stwierdzić, że udzielenie przez ZGMM zamówienia na studium dotyczące pomocy inwestorowi odnoszącej się do stacji uzdatniania w Chauvinière bez dokonania publikacji ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym, stanowi uchybienie przez Republikę Francuską zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy dyrektywy, a w szczególności art. 15 ust. 2.<TI><P>W przedmiocie kosztów</P></TI>46Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Francuskiej kosztami postępowania, a ta ostatnia przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1)Udzielenie przez Związek Gmin Miejskich Le Mans zamówienia na studium dotyczące pomocy inwestorowi odnoszącej się do stacji uzdatniania w Chauvinière bez dokonania publikacji ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich stanowi uchybienie przez Republikę Francuska zobowiązaniom, które ciąża na niej na mocy dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi, a w szczególności jej art. 15 ust. 2.2)Republika Francuska zostaje obciążona kosztami.

Podpisy