ISSN 1831-5380
Mapa strony | Klauzula prawna | Pliki cookie | FAQ | Kontakt | Drukuj

10.9. Przyimki

10.9.1. Nazwy geograficzne

Na/na

Przyimek na łączy się z rzeczownikami w bierniku lub miejscowniku.

W połączeniu z biernikiem tworzy m.in. wyrażenia oznaczające kierunek lub miejsce będące celem ruchu. Używanie tego przyimka z nazwami pewnych regionów geograficznych i państw jest umotywowane wielowiekową tradycją.

Białoruś

Litwę

Łotwę

Słowację

Ukrainę

Białostocczyznę

Kaszuby

Mazowsze

Mazury

Podlasie

Pomorze

Śląsk

Rzeszowszczyznę

Bukowinę

Syberię

Wołoszczyznę

wszystkie wyspy i półwyspy: na Majorkę, na Madagaskar, na Hel

Jeśli z nazwą geograficzną łączy się w bierniku przyimek na, to w miejscowniku również użyjemy przyimka na:

na Mazowszu, na Śląsku, na Litwie, na Majorce, na Helu

Do/w

Z nazwami geograficznymi w tych samych funkcjach używa się też przyimków do (łączącego się z dopełniaczem) i w (łączącego się z miejscownikiem).

Do

Małopolski

Wielkopolski

Belgii

Luksemburga

Austrii

Finlandii

Jeśli udajemy się do jakiegoś państwa lub regionu, to znajdujemy się w tym państwie lub regionie:

w Małopolsce, Wielkopolsce, Belgii, Luksemburgu

W/w

Przyimek w może łączyć się z rzeczownikami w bierniku i miejscowniku. Jeśli chodzi o użycie z nazwami geograficznymi, łączy się:

z nazwami łańcuchów górskich:
Jechać w Beskidy, w Tatry, w Alpy, w Himalaje
(oraz: przebywać w Beskidach, w Tatrach, w Alpach, w Himalajach)
z nazwami regionów zakończonymi na -ckie i -skie:
Jechać w Poznańskie, w Kieleckie, w Katowickie…
Mieszkać w Poznańskiem, w Kieleckiem, w Katowickiem…

10.9.2. Wybrane przyimki i wyrażenia przyimkowe

Dla

Niepoprawne jest użycie przyimka dla w połączeniu z nazwami rzeczy i pojęć (poza znacze­niem „w celu”):

* krem dla cery tłustej, szampon dla włosów suchych
dobrze: krem do cery tłustej, szampon do włosów suchych

Niekiedy dla w połączeniu z rzeczownikami (często odczasownikowymi) tworzy wyrażenie oznaczające cel. Taką konstrukcję często można spotkać w tekstach oficjalnych:

dla osiągnięcia tego celu niezbędne jest…
dla poprawy stanu naszej gospodarki należy…
Cele
Dla celów
W języku urzędowym dopuszczalne jest używanie wyrażenia dla celów:
dla celów niniejszego rozporządzenia
W celu, celem = po to, aby
Formy te również należą do rejestru języka urzędowego:
W tym kontekście, celem zapewnienia zrównoważonego i odpowiedzialnego zarządzania sektorem, Strony ustalą za obopólną zgodą priorytety.
Wspólnota powinna podjąć działania w celu wprowadzenia w życie określonych środków.
Na cele = na użytek, na potrzeby
Może występować wyłącznie w liczbie mnogiej, w tekstach oficjalnych:
pieniądze na cele charytatywne

Do”/„na“ – wskazywanie kierunku

„Do” – jeśli do wskazania kierunku używa się przyimka do, to do wskazania miejsca należy użyć przyimka w:

do szkoły – w szkole
do kasy – w kasie

„Na” – jeśli do wskazania kierunku używa się przyimka na, to do wskazania miejsca należy również użyć przyimka na:

na pocztę – na poczcie
na uniwersytet – na uniwersytecie

Dzięki

Poprawne tylko w połączeniu z przyczyną pozytywną (a w każdym razie z przyczyną prowadzącą do pozytywnego skutku dla mówiącego):

Dzięki tym środkom można będzie przeprowadzić remont szkoły.
* przegrali dzięki słabej grze bramkarza
dobrze: przegrali wskutek słabej gry bramkarza
lub: wygrali tylko dzięki słabej grze bramkarza drużyny przeciwnej
* dzięki chorobie
dobrze: z powodu choroby
* dzięki przegranej
dobrze: na skutek przegranej

Przyczyna pozytywna i negatywna: wskutek, na skutek, z powodu.

Na przestrzeni

Łączy się tylko z dłuższym okresem (takim jak dzieje, wieki):

* na przestrzeni lat, tygodni, miesięcy, dni, godzin
lepiej: w ciągu, podczas

Na rzecz” – na czyjąś korzyść, dla czyjegoś dobra

przekazać pieniądze na rzecz fundacji, stowarzyszenia

Wyrażenie nadużywane z rzeczownikami abstrakcyjnymi.

lepiej: dla, dla dobra, dla poparcia
* demonstracja na rzecz pokoju
lepiej: demonstracja poparcia dla pokoju
* usługi na rzecz niepełnosprawnych
dobrze: usługi dla niepełnosprawnych
* opowiedzieć się na rzecz czegoś
dobrze: opowiedzieć się za czymś

Na terenie

dobrze: na terenie byłego PGR-u
* na terenie związków zawodowych

Na potrzeby

* dla własnych potrzeb
dobrze: na potrzeby własne

Natomiast

Często używany jako wyraz wprowadzający nową informację, podczas gdy użyty poprawnie wprowadza zdanie przeciwstawne:

dobrze: Pracownicy we Francji uważają, że mają małe szanse na znalezienie pracy, natomiast respondenci w Danii oceniają swoje szanse bardzo wysoko.
* Pierwsze sprawozdanie zostało opublikowane w lipcu, natomiast drugie w sierpniu.
dobrze: a drugie w sierpniu

Poprzez” – nadużywane

Przy

Nadużywany w kontekstach, które wymagają zupełnie innych przyimków, często jako kalka angielskiego at:

* stosuje się również art. 7 przy pewnych dostosowaniach
lepiej: z pewnymi dostosowaniami albo po pewnych dostosowaniach
* metody wykorzystywane przy szkoleniach
lepiej: w szkoleniach, na szkoleniach
* okazały się niezwykle skuteczne przy wspieraniu inicjatyw
lepiej: we wspieraniu
* kształcenie na odległość przy wykorzystaniu ITC
lepiej: z wykorzystaniem
* będzie to możliwe przy wdrożeniu koncepcji
lepiej: po wdrożeniu
* nawet przy największym wysiłku założenia nie zostaną osiągnięte
lepiej: mimo największych wysiłków
* projekt ten przyniesie trwałe rezultaty jedynie przy silnym zaangażowaniu władz lokalnych
lepiej: jedynie pod warunkiem silnego zaangażowania

W dziedzinie” – nadużywane

* dobra sytuacja w dziedzinie promocji
lepiej: dobra sytuacja w promocji

W ramach” – nadużywane

Ze strony

* nacisk ze strony słuchaczy
dobrze: nacisk słuchaczy

W (na) drodze / Drogą

Wyrażenie charakterystyczne dla języka urzędowego, oficjalnego. Nadużywane. Lepiej: przez coś, wskutek czegoś, jakoś:

* w drodze konsultacji
lepiej: przez konsultacje

W oparciu o” – nadużywane

* w oparciu o dane
lepiej: opierając się na danych, wykorzystując dane, na podstawie danych, zgodnie z danymi, według danych
Ostatnia aktualizacja: 31.10.2011
Góra strony
Poprzednia stronaNastępna strona