ISSN 1831-5380
Léarcsáil an tsuímh | Fógra dlíthiúil | Fianáin | Ceisteanna coitianta | Teagmháil | Priontáil

4.2.2. Struchtúr loighciúil na ndoiciméad

Tá dhá eilimint i ndoiciméad clóite: an t-inneachar, is é sin le rá an tsraith charachtair maille lena struchtúr loighciúil, agus an leagan amach.

Struchtúr loighciúil na ndoiciméad - 240202-ga.gif

Maidir leis an leagan amach, a bhaineann le réimse na clóghrafaíochta, is é an clódóir a chuireann críoch leis de réir threoracha na ngrafaiceoirí. De ghnáth, ní hionann leagan amach an téacs bhunaidh, a leagan amach leathanaigh, etc., agus leagan amach críochnaitheach an téacs a dhéanann an clódóir. Ar an ábhar sin, níl sé riachtanach díriú go róchruinn ar leagan amach an téacs nuair atá an lámhscríbhinn á hullmhú, (ní foláir mar shampla bheith cúramach gan fleiscín a chur isteach ar mhaithe le focal a bhriseadh suas, mar ní foláir don chlódóir é a bhaint agus é ag próiseáil an doiciméid).

Tá sé den riachtanas, mar sin féin, gur féidir leis an gclódóir codanna difriúla an téacs a aithint. Chuige sin, féachtar chuige le linn an ionchuir:

go gcuirfear bileog stíle i bhfeidhm,
go gcuirfear marcáil i bhfeidhm de réir prótacail atá dea-shainithe.

Bileoga stíle

Ionas go mbeidh an clódóir in ann an téacs a thuiscint go maith, tá sé thar a bheith tábhachtach leibhéil dhifriúla an téacs (ceannteidil, gnáth-théacs, nótaí, etc.) a mharcáil i gceart.

Chuige sin, tugann Word réiteach simplí, ach ní foláir é a úsáid ar bhealach cuimsitheach: na stíleanna. Idirdhealaítear gach comhpháirt den téacs trí mharcóir (stíle) difriúil a chur i bhfeidhm:

leibhéal an cheannteidil (Ceannteideal 1, Ceannteideal 2, etc.),
gnáth-théacs, téacs comhfhadaithe, téacs neamh-chomhfhadaithe, etc. (Gnáth, etc.),
tagairtí, téacs i mboscaí, fonótaí, etc.

Ní foláir gach eilimint bheith scríofa i stíl ar leith, agus b’fhearr é a bheith bunaithe de rogha ar leagan amach loighciúil.

Ná hidirdhealaigh, mar shampla, ceannteidil le luachanna difriúla de láimh (cló trom, iodálach, etc.)!

Chruthófaí deacrachtaí nach beag dá gceadófaí do gach údar a rogha stíle a úsáid: déantar próiseáil ar leith ar gach téacs, agus go leor stíleanna ann agus d’fhéadfadh sé go mbeadh sé an-deacair a láimhseáil go tapaidh. Ar an ábhar sin, tá sé inmhianaithe agus fiú riachtanach na stíleanna a chaighdeánú.

Go hidéalach, ba cheart na bileoga stíle a chuirfí i bhfeidhm ar na hoibreacha éagsúla a bheith bunaithe ar an mbileog chéanna (bileog chaighdeánach). I gcomhthreo leis seo, is féidir a teimpléad féin a bheith ag gabháil le gach bileog stíle, chun gur féidir déileáil leis an éagsúlacht dealraimh (ciallaíonn “teimpléad” bileog stíle amháin le leagan amach clóghrafaíochta ar leith atá oiriúnach don téacs atá le hullmhú).

Má chloítear go dlúth le stíleanna, go háirithe chun ceannteidil a idirdhealú, tá buntáiste sa bhreis in Word: cuirtear ar chumas an údair tábla na n-ábhar a chruthú go huathoibríoch, rud nach féidir a dhéanamh agus idirdhealú na gceannteideal á dhéanamh de láimh.

Prótacal marcála

Is teicníc thábhachtach eile í “prótacal marcála” a chur i bhfeidhm chun eilimintí an téacs a idirdhealú, is é sin leibhéal loighciúil na n-eilimintí go léir den téacs a léiriú (mar shampla, ceannteideal caibidle, rannáin; gnáth-théacs, téacs eangaithe; tagairtí). Ní foláir prótacal marcála a dhéanamh ina bhfuil tuairisc ar na heilimintí sin, na marcóirí agus an leagan amach clóghrafaíochta is inmhianaithe.

Faoi láthair tá formáid de chineál <MARKER>, e.g. <TCHAP> le haghaidh marcóra a léiríonn ceannteideal caibidle. Eascraíonn siad as teanga marcála SGML (Standard Generalised Markup Language). Ó cuireadh chun feidhme SGML, rinneadh roinnt mhaith athruithe air. Faoi láthair is é XML an teanga marcála is iomadúla.

Tá sé de bhuntáiste ag na marcóirí a úsáidtear sna prótacail seo gur féidir le cláir foilsitheoireachta deisce iad a thuiscint go díreach (mar aon leis na cláir próiseála focal is déanaí), agus ní gá na doiciméid a ghlanadh suas sula ndéantar iad a phriontáil. Chun na prótacail mharcála a chur i bhfeidhm, ní foláir comhaontú ag céim cuibheasach leochaileach sa phróiseas, go hidéalach ón bpointe a chuirtear tús leis an téacs.

I gcás doiciméid ilteangaigh, ba cheart go mbeadh seirbhís aistriúcháin na hinstitiúide rannpháirteach ann. Is féidir léise, ag gníomhú mar iolraitheoir téacsanna, ag cur na leaganacha teanga is gá leis, próiseáil a dhéanamh ar an téacs marcáilte, ag díriú ar inneachar an téacs gan acmhainní a chur amú leis an leagan amach a atáirgeadh in aisce. Ní foláir a lua freisin go bhfuil sé níos fusa téacs marcáilte, ina bhfuil íosmhéid cód formáidithe, a phróiseáil le huirlisí ardteicneolaíochta teanga.

Nuashonraithe: 30.4.2012
barr an leathanaigh
leathanach roimhe seoan chéad leathanach eile