- 10.2.1. Eigennamen
- 10.2.2. Nationale en internationale instellingen en instanties, instellingen en adviesorganen van de Europese Unie
- 10.2.3. Overige instanties en organen van de Europese Unie (agentschappen, bureaus, comités, commissies, werkgroepen) en de Europese fondsen
- 10.2.4. Dienstonderdelen
- 10.2.5. Anderstalige benamingen
- 10.2.6. Ambten en functies
- 10.2.7. Verdragen, overeenkomsten, akkoorden, protocollen, handvesten, verklaringen, conferenties
- 10.2.8. Programma’s en beleidsinstrumenten
- 10.2.9. Afkortingen: initiaalwoorden, letterwoorden en verkortingen
- 10.2.10. Diversen
10.2. Hoofdletters
Raadpleeg voor de algemene regels voor het gebruik van hoofdletters de hoofdstukken 16 en 17 van de Woordenlijst Nederlandse Taal en de hoofdstukken 10 en 13 van de Technische Handleiding bij de woordenlijst 2005. Ook de Schrijfwijzer van J. Renkema geeft in hoofdstuk 5.2 een goede toelichting met vele voorbeelden. Zie hoofdstuk 11 voor meer informatie over deze en andere naslagwerken.
In dit hoofdstuk komen de aspecten aan bod die vaak voor verwarring zorgen. In gevallen waar de regels ruimte laten voor interpretatie, geven we de voorkeur aan een kleine letter. In alle gevallen moet de gemaakte keuze consequent in een tekst worden doorgevoerd.
10.2.1. Eigennamen
Eigennamen (ook aardrijkskundige namen) krijgen een hoofdletter. Soortnamen krijgen een kleine letter.
In Nederlandse familienamen met lidwoorden en/of voorzetsels krijgt het eerste voluit geschreven voorzetsel of lidwoord een hoofdletter als hieraan geen voornaam, voorletter of andere familienaam voorafgaat:
de heer Van de Vijver, de heer De Hond, mevrouw Van Dijk-van den Berg
In alle andere gevallen wordt dit voorzetsel of lidwoord klein geschreven:
Jos van de Vijver, J. van de Vijver
mr. dr. A. baron van Buren
mevrouw v. Dijk-v.d. Berg
In Belgische familienamen behouden lidwoorden en voorzetsels hun oorspronkelijke schrijfwijze; wanneer deze niet bekend is, kan in België de bovenstaande Nederlandse regel toegepast worden.
In tegenstelling tot enkele andere talen is het in het Nederlands niet gebruikelijk familienamen in lopende tekst voluit in hoofdletters te schrijven:
Marian O’LEARY -> Marian O’Leary
Louis MICHEL -> Louis Michel
Voor de ondertekening van wetgevingshandelingen wordt de familienaam wel in hoofdletters geschreven:
Voor de Commissie
Janez POTOČNIK
Lid van de Commissie
10.2.2. Nationale en internationale instellingen en instanties, instellingen en adviesorganen van de Europese Unie
In de benaming krijgen alle naamwoorden een hoofdletter.
De instellingen en adviesorganen van de Europese Unie die in het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) of het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) worden genoemd zijn:
het Europees Parlement
de Europese Raad
de Raad van de Europese Unie (zie NB, eerste streepje)
de Europese Commissie
het Hof van Justitie van de Europese Unie (zie NB, tweede streepje)
de Europese Centrale Bank
de Europese Investeringsbank
de Rekenkamer
het Europees Economisch en Sociaal Comité
het Comité van de Regio’s
Voorbeelden van nationale instellingen en organen:
NL—de Tweede Kamer—het Ministerie van Economische Zaken—het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
BE—het Vlaams Parlement—de FOD (Federale Overheidsdienst) Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
Voorbeelden van internationale organisaties:
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO)
Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)
Europees Comité voor Normalisatie (CEN)
Bij een verwijzing naar eerder genoemde instellingen of organen blijft de verkorte benaming groot:
het Comité, het Hof
Raad Algemene Zaken; Raad Buitenlandse Zaken; Raad Economische en Financiële Zaken; Raad Justitie en Binnenlandse Zaken; Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken; Raad Concurrentievermogen (Interne Markt, Industrie, Onderzoek en Ruimtevaart); Raad Vervoer, Telecommunicatie en Energie; Raad Landbouw en Visserij; Raad Milieu; Raad Onderwijs, Jeugdzaken, Cultuur en Sport
het Hof van Justitie
het Gerecht
het Gerecht voor ambtenarenzaken
10.2.3. Overige instanties en organen van de Europese Unie (agentschappen, bureaus, comités, commissies, werkgroepen) en de Europese fondsen
In de benaming krijgt het eerste zelfstandig naamwoord (het kernwoord van de benaming) een hoofdletter. Gaan hieraan een of meer bijvoeglijke naamwoorden vooraf, dan krijgen die ook een hoofdletter. De woorden na het eerste zelfstandig naamwoord krijgen een kleine letter. Vermijd aanhalingstekens, die de leesbaarheid van een tekst niet ten goede komen.
Voorbeelden (zie ook bijlage A9):
Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart
Europees Agentschap voor chemische stoffen
Europees Geneesmiddelenbureau
Uitvoerend Agentschap voor gezondheid en consumenten
Bureau voor publicaties van de Europese Unie
Europese Ombudsman
Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek
Gemeenschappelijke Onderneming Galileo
Europees Raadgevend Comité voor de statistiek
Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken
Subcommissie veiligheid en defensie
Werkgroep rechten van de mens
Groep grondrechten, burgerrechten en vrij verkeer van personen
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO)
Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo)
Europees Sociaal Fonds (ESF)
Zie ook punt 10.3.1.d) voor de roepnaam van commissies en comités met de naam van een persoon als nabepaling
commissie-Pietersen, comité-Lamfalussy
10.2.4. Dienstonderdelen
In de benaming van ambtelijke diensten wordt de categorieaanduiding (directoraat-generaal, directoraat, afdeling, dienst, eenheid, commissie enz.) met een kleine letter geschreven, omdat zij wordt beschouwd als een soortnaam, die geen deel uitmaakt van de eigenlijke benaming. In de eigenlijke benaming krijgen het eerste zelfstandig naamwoord van elk beleidsgebied en de eventueel daaraan voorafgaande bijvoeglijke naamwoorden een hoofdletter:
dienst Opleidingen
dienst Juridische Zaken
directoraat-generaal Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie
directoraat-generaal Maritieme Zaken en Visserij
directoraat Strategie inzake voorlichting en communicatie
afdeling Financiële Controle
commissie Milieu, Klimaatverandering en Energie (CvdR)
afdeling Openbaar Register en Toegang tot documenten (EP)
In geval van een categorieaanduiding als nabepaling:
Nederlandse Vertaalafdeling
Juridische Dienst
10.2.5. Anderstalige benamingen
In anderstalige benamingen nemen we zo veel mogelijk het in de betrokken taal gehanteerde hoofdlettergebruik over (het donorprincipe). In het Engels beginnen alle hoofdwoorden met hoofdletter, in het Frans alleen het eerste woord.
10.2.6. Ambten en functies
Titels en aanduidingen voor ambten en functies krijgen een kleine letter:
voorzitter van het Europees Parlement
directeur-generaal
lid van de Commissie
commissaris Kroes
adjunct-secretaris-generaal
minister-president
minister van Landbouw
staatssecretaris van Sociale Zaken
minister van Pensioenen en Grote Steden
de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten
de paus
de Britse premier
Ook het roulerend voorzitterschap is een functieaanduiding en wordt dus klein geschreven:
het voorzitterschap
Adres
De heer Martin Schulz,
Voorzitter van het Europees Parlement
De heer X,
Adjunct-secretaris-generaal
Mevrouw Ina Vos,
Directeur-generaal van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
Ondertekening
(naam)
Secretaris-generaal
Aanhef
Geachte heer,
Geachte mevrouw,
Mijnheer de voorzitter,
10.2.7. Verdragen, overeenkomsten, akkoorden, protocollen, handvesten, verklaringen, conferenties
Van de benaming van verdragen, overeenkomsten enzovoort, krijgt het eerste zelfstandig naamwoord een hoofdletter. Gaan hieraan een of meer bijvoeglijke naamwoorden vooraf, dan krijgen die ook een hoofdletter. De woorden na het eerste zelfstandig naamwoord krijgen een kleine letter (zie punt 10.2.3). Verdragen, overeenkomsten en dergelijke als soortnaam worden uiteraard klein geschreven:
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)
Verdrag van Lissabon
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Europese Overeenkomst betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg
Internationale Suikerovereenkomst
Interinstitutioneel Akkoord
10.2.8. Programma’s en beleidsinstrumenten
Namen van programma’s, projecten, initiatieven, (actie)plannen, databanken, netwerken enz. van de Europese Unie zijn eigennamen en worden dus met een hoofdletter geschreven:
Erasmus Mundus
Grotius
Marco Polo
Energy Star
Interreg III
Omschrijvende benamingen worden echter klein geschreven:
programma voor de verhoging van de kwaliteit van het hoger onderwijs en de bevordering van het intercultureel begrip door middel van samenwerking met derde landen (Erasmus Mundus)
zevende kaderprogramma voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie
communautair initiatief op het gebied van trans-Europese samenwerking ter stimulering van een harmonische en evenwichtige ontwikkeling van de ruimte (Interreg III)
communautaire gegevensbank inzake ongevallen in het wegverkeer (CARE)
stelsel van algemene preferenties (SAP)
gecombineerde nomenclatuur (GN)
10.2.9. Afkortingen: initiaalwoorden, letterwoorden en verkortingen
Initiaalwoorden worden letter voor letter uitgesproken. Letterwoorden en verkortingen worden als een gewoon woord uitgesproken.
Soortnamen: naarmate afkortingen ingeburgerd raken, verdwijnen de hoofdletters.
bnp, btw, aids, hiv, airco, mkb, kmo’s
Eigennamen:
ESF Europees Sociaal Fonds EER Europese Economische Ruimte CCAMLR Commissie voor de instandhouding van de levende rijkdommen in de Antarctische wateren (Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources) EFRO Europees Fonds voor regionale ontwikkeling Asean Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten Elfpo Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling Europol Europese Politiedienst Coreper Comité van permanente vertegenwoordigers Eurocontrol Europese Organisatie voor de veiligheid van de luchtvaart NB:Een uitzondering op deze regel is CORDIS (Community Research and Development Information Service — Informatiedienst voor communautair onderzoek en ontwikkeling). Om verwarring met een commerciële organisatie met dezelfde afkorting te voorkomen, wordt CORDIS in deze betekenis altijd met hoofdletters geschreven.
10.2.10. Diversen
In verwijzingen naar hoofdstuk, bijlage, titel en dergelijke, krijgen deze woorden een kleine letter.
raadpleeg hoofdstuk 1
zie bijlage A2 bij Verordening xxx
zie aanhangsel 2 van Verordening xxx
