ISSN 1831-5380
Léarcsáil an tsuímh | Fógra dlíthiúil | Fianáin | Ceisteanna coitianta | Teagmháil | Priontáil

5.10. Luanna

Bíonn na nithe seo thíos i lua:

sleachta a thógtar as saothair eile,
focail agus smaointe a thuairiscítear ar bhealach díreach.

Sa chlóghrafaíocht, tá roinnt cur chuige ann chun luanna a chur in iúl, e.g. cuid den téacs a bheith i gcló níos lú nó é a chur idir comharthaí athfhriotail nó daiseanna:

scríobhtar gnáthluanna (luanna ina bhfuil frásaí nó focail ar leithligh a thuairiscítear sa chaint dhíreach) idir comharthaí athfhriotail, sa chorpthéacs agus sa chló céanna agus atá ar an téacs sin,
i gcás luanna ina bhfuil luanna eile laistigh díobh (luanna den dara haicme) úsáidtear comharthaí athfhriotail idirdhealaitheacha (féach Pointe 4.2.3).

I gcás ina bhfágtar focal nó cuid de lua ar lár sa chorpthéacs, úsáidtear an focalbhá (de réir na rialacha thíos).

Má scriostar fomhír iomlán, cuirtear an focalbhá ina hionad idir lúibíní cearnacha, agus cuirtear an píosa ar fad idir spásáil dhá líne:

“Xxxxx xxxxx xxxxxxxxx.

[…]

Xxxxx xxxxx xxxxxxxx.”

An phoncaíocht sna luanna

Luanna, an focalbhá agus lúibíní cearnacha

Cuirtear an focalbhá in ionad sleachta a fhágtar ar lár i lua; sa chás sin úsáidtear iad idir lúibíní cearnacha, agus gnáthspás rompu:

“Theastaigh ón gComhairle roinnt beart a ghlacadh […]; faoi dheireadh, d’éirigh sí as”
“Tháinig sí go luath ina dhiaidh sin […]. Bhí gach rud thart. […]”

Úsáidtear an fhoirmle sin freisin chun idirdhealú a dhéanamh idir an focalbhá agus focalbhá de chuid an údair féin, mar a thaispeántar sa téacs seo a leanas de chuid N. Sarraute:

“[…] bhí sé foirfe … rud gan choinne i ndáiríre, deis … comhréiteach sár-álainn, an cúirtín veilbhite sin, veilbhit an-tiubh mar í, […] ar dhath dúghlas […]”
NB:
Nuair nach n-úsáideann an údarsheirbhís na lúibíní cearnacha le haghaidh sleachta i lua a fhágtar ar lár, ní foláir do sheirbhísí athleasaithe Oifig na bhFoilseachán, toisc nach féidir leo a chinntiú cé acu sliocht atá fágtha ar lár nó smaoineamh atá in easnamh, atá i gceist, treoirlínte traidisiúnta a ghlacadh: cuirtear gnáthspás roimh an bhfhocalbhá agus ina ndiaidh agus déantar amhlaidh i ngach cás:
“Theastaigh ón gComhairle roinnt beart a ghlacadh … faoi dheireadh, d’éirigh sí as”
“Tháinig sí go luath ina dhiaidh sin … Bhí gach rud thart …”
“Mhol an Coimisiún … rialachán maidir le … comhionannas deise …”
Luanna idir comharthaí athfhriotail (comharthaí athfhriotail, idirstad, lánstad)

Nuair a chomhlánaíonn an lua an frása tosaigh, ní foláir idirstad a sheachaint agus cuirtear an lánstad i ndiaidh na gcomharthaí athfhriotail deiridh (tá an phoncaíocht faoi réir shreabhadh loighciúil an fhrása). Tá feidhm ag an riail sin freisin má tá an chuid a luaitear idir comharthaí athfhriotail i bhfoirm ailt nua:

Sa chás i dtrácht, dearbhaíonn an Chúirt go bhfuil sé “thar a bheith dóchúil go bhfuil ceannasacht […] ann”.
Sa chás i dtrácht, dearbhaíonn an Chúirt go bhfuil sé
“thar a bheith dóchúil go bhfuil ceannasacht […] ann”.

Nuair atá idirstad roimh an lua, bíonn an chéadlitir ina ceannlitir agus cuirtear lánstad roimh an gcomhartha athfhriotail deiridh. Tá feidhm ag an riail sin freisin má tá an chuid a luaitear idir comharthaí athfhriotail i bhfoirm ailt nua:

Sa chás i dtrácht, dearbhaíonn an Chúirt: “Tá sé thar a bheith dóchúil go bhfuil ceannasacht […] ann.”
Sa chás i dtrácht, dearbhaíonn an Chúirt:
“Tá sé thar a bheith dóchúil go bhfuil ceannasacht […] ann.”

Má tá fonóta i ndiaidh an lua, cuirtear an lánstad i ndiaidh an fhonóta i ngach cás:

Sa chás i dtrácht, dearbhaíonn an Chúirt: “Tá sé thar a bheith dóchúil go bhfuil ceannasacht […] ann” (1).
Sa chás i dtrácht, dearbhaíonn an Chúirt go bhfuil sé “thar a bheith dóchúil go bhfuil ceannasacht […] ann” (1).

Nuair atá codanna tosaigh gníomhartha Aontais (luanna, aithrisí) á lua, déantar cuid den lua den phoncaíocht bhunaidh:

Leasaigh an Coimisiún an tríú haithris mar a leanas: “de bhrí go bhfuil […] críochnaitheach,”.
NB:
Maidir leis na cineálacha comharthaí athfhriotail, féach Pointe 4.2.3.
Nuashonraithe: 15.6.2015
barr an leathanaigh
leathanach roimhe seoan chéad leathanach eile